![Image](https://www.worldsupporter.org/sites/default/files/styles/medium/public/tips_suggestions/wereldbol_summaries_joho_single_boek_1_150x190px.png?itok=rEljlfYL)
Je vertrek voorbereiden of je verzekering afsluiten bij studie, stage of onderzoek in het buitenland
Study or work abroad? check your insurance options with The JoHo Foundation
Hoorcollege 1
Ontwikkelingspsychologie voor:
Ontwikkelingspsychologie: studie van verandering
3 domeinen ontwikkelingspsychologie
Stappen ontwikkelingspsychologie onderzoek
Nature: Ontwikkeling bepaald door genetische aanleg (nativisme). Thomas Hobbes “bij geboorte zijn er ‘predisposities’ vb egoïsme”. Rousseau: “mens is van nature goed”
Nurture: Ontwikkeling bepaald door omgeving (empirisme). John Locke “menselijke geest is onbeschreven bij geboorte, alle kennis is gevolg van ervaring”.
Vormen van interactie
Continue ontwikkeling: Ontwikkeling vindt geleidelijk plaats, zonder abrupte veranderingen Discontinue ontwikkeling: Ontwikkeling is opeenvolging van abrupte veranderingen (ontwikkeling verloopt in ‘stadia’)
Hoorcollege 2
Vier interactionistische theorieën voor nature, nurture
Ecologische theorie (Bronfenbrenner)
Psycho-sociale ontwikkelingstheorie (Erikson)
Evolutionaire psychologie (Darwin en co)
Zelf-determinatie theorie (Deci en Ryan)
Onderzoeksdesign
Hoorcollege 3
De Harris: ouders hebben geen controle (los van genetisch) over de ontwikkeling van hun kind
Doordat genetische overlap tussen kind en ouder zal de gedragsstijlen ook overlappen
Passieve gen-omgeving correlatie: bvb emotioneel instabiele mensen scheiden vaker. Deze eigenschap is erfelijk, waardoor het kind ook sneller zal scheiden.
Controleren nature vs nurture effect
Good enough parenting (Sandra Scarr): meeste ouders bieden voldoende omstandigheden (average expectable environment). Er is pas sprake van grote gevolgen voor kinderen in extreme gevallen (damaging environment). Ouders kunnen dus fouten maken
Baumrind: opvoedingsstijlen op basis van dimensies warmte en controle
| warmte | |
controle | Hoog | Laag |
Hoog | Autoriatief | Autoritair |
Laag | Toegevend | verwaarlozend |
Factoren die kunnen leiden tot temperament/agressie
Moeilijk temperamentà machtsstrijd reactiesà agressieà afwijzing leeftijdsgenotenà frustratieà verder agressief gedrag (repeat)
Hoorcollege 4
Peers: relaties met kinderen van dezelfde leeftijd/klas
Ontwikkeling van spel
Belang van intrinsieke motivatie
Round Robin design: iedereen oordeelt over iedereen in een groep (bijv. schoolklas).
Vier type kinderen
bi-strategics: twee soorten populariteit/hoge sociale status
twee types afgewezen kinderen
redenen voor pesten
rollen binnen sociaal netwerk
wat kan school doen tegen pesten?
Vriendschap: op wederkerig gebaseerde, positieve, niet seksuele relatie tussen twee mensen met een gelijke status
Ontwikkeling van vriendschap
Factoren voor gelijkheid bij vriendschap
Hoorcollege 5
Persoonà triljoen cellenà elke cel nucleusà 46 chromsomen (seks cellen 1x 23)à 23 chromosoomparen (waarvan 22 autosomaal en 1 XY/XX)à genen (paren)
Sekscellen (gameten)
Sperma: geproduceerd gedurend leven
Eicel: aanwezig bij geboorte, neemt af over leven. Menopauze +/- 51 jaar
Conceptie: zaadcel+eicel à zygote
Patronen van genetische erfelijkheid
Pasgeborene screening
Prenatale screening
Karyotype analyse
4 typen chromosomale abnormaliteiten
Prenatale ontwikkeling
Kritische periode: specifieke tijd waarin een gebeurtenis/aanwezigheid ervang de grootste impact heeft op de ontwikkeling
Differentiatie: proces tijdens de embryonale ontwikkeling waarbij cellen/weefsel gespecialiseerd worden voor specifieke functies en vervolgens verder groeien
Stages van ontwikkeling van het zenuwstelsel/brein
Opbouw embryo (en ontwikkeling tijdens embryonale periode)
Neocortex en sensorische systemen
Gemiddelde baby: 50 cm, 3100-3400 gram
Teratogen: chemische/fyische stof die kan leiden tot misvormingen van de fetus
Congenital defect: defect aanwezig bij geboorte door een teratogen
Categoriën teratogenen
Term infants: dubbel gewicht na 4 maanden. 3x zoveel na 12 maanden. Ongeveer 3.3 kg
Puberteit
Feedback systemen betrokken bij puberteit
Theorieën over invloed van timing puberteit op ontwikkeling
Invloed te vroege ontwikkeling meisjes
Invloed te vroege ontwikkeling jongens
Hoorcollege 6
Staten van bewustzijn
Reflexen
Zintuigelijke waarnemingsvormen
leren: gedrag dat door ervaring gemodificeert wordt
Intuitieve parenting
Biomechanische theorie: motorische ontwikkeling leidt ertoe dat kind steeds voor nieuwe uitdagingen bieden, waardoor kind een actieve probleem-oplosser wordt
Invloed hechtingsrelatie
Kritieke periode: beperkte periode ontwikkeling waarin extrinsieke invloeden permanente veranderingen in structuur en functie kunnen veroorzaken
Hoorcollege 7
Persoonlijke feedback systeem (emoties)
Temperatament
Zelf-regulatie: neurale en gedragsprocessen betrokken bij het moduleren van de reactiviteit
3 universele categorieën temperamenten (Block&Block, Thomas&Chess)
Sensitief ouderschap: luisteren naar en inspelen op kind. Dus alles behalve: onbeschikbaar, afwijzend, intrusive, inconsequent. Zorgt voor zelf-ander differentiatie, vertrouwen, veilige basis voor exploratie
3 vormen van onveilige hechting (Bowlby, Ainsworth)
Invloed van hechtingsstijl bij “strange situation” (Ainsworth)
Beschermende factoren voor hecthinngsstijl
Emoties
Leren herkennen van emoties door
Ontwikkeling emoties (Susan Harter)
Mixed feelings: meervoudige emoties en conflicterende emoties
Hoorcollege 8
Taal als communicatiemiddel
TOS (taalontwikkelingsstoornis): (primair net zoals Dyslexie) atypische taalontwikkeling. Is vaak erfelijk, maar er is wel sprake van een normaal non-verbaal IQ. Komt dus niet door neurologische afwijking etc
Secundaire taalontwikkelingsstoornis: als gevolg van bvb autisme, down syndroom etc
Taal
Taalontwikkeling
Onderzoek naar babytaalontwikkeling
3 belangrijke ontwikkeling in het eerste jaar
Mapping probleem: leren welk woordje hoort bij welk concept
Bootstrapping: kennis van het ene domein helpt bij kennis van een ander domein
Sociaal interactionism (Bates, Tomasello): Taal ontstaat langzaam uit de input; wordt geleidelijk complexer (‘emergentism’)
Tweeltaligheid
5 stadia van leesvaardigheid (visual word form area)
Voorspellers van geletterdheid
Hoorcollege 10
Moraal: ik (mijn groep) ten opzichte van de ander (andere groepen) in interdependentie situaties (uitkomsten van actoren hangen van elkaar af/belangenconflict)
Social value orientation: hoeveelheid mate die wordt gehecht aan:
Filosofen over moreel
Onderzoek naar molariteit
Anti-sociaal gedrag: gedrag dat schadelijk is voor anderen (bvb agressie) en/of tegen sociale normen indruist (bvb deliquentie)
Morele stadia van kohlberg
Leeftijd-misdaad curve: in begin van de pubertijd stijft het aantal vergrijpen dramatisch. Vervolgens daalt het geleidelijk met leeftijd. Zelfde met risico-gedrag.
2 soorten antisociaal gedrag (theorie van Moffit)
Bevorderen van pro-sociaal gedrag
kenmerken ouders en agressiviteit van kind
Hoorcollege 11
definities intelligentie
Structuren intelligentie
Meervoudige intelligenties (Gardner)
CHC-model van intelligentie
Wechsler Intelligenge Scale for Children (WISC)
4 factoren voor WISC
Andere intelligentietests
IQ
Creativiteit: Het vermogen om problemen op te lossen, producten te creëren of vragen te stellen die verschillen (of vernieuwend zijn) t.o.v. wat de meeste mensen doen
Dweck et al
Redenen om iets te doen
Psychologische basisbehoeften (Ryan&Deci)
Invloeden op schools presteren: Schoolprestaties en Sociaal-emotioneel functioneren
Soorten problemen
Leerlingvolgsystemen
Developmental Systems Theory (Ford&Lerner)
Leerkrachtvaardigheden (CLASS)
Leerkracht-leeringrelatie (Sabol&Pinta)
Pijlers voor de kwaliteit van een relatie
hoorcollege 12
taken ontwikkelingspsycholoog
klinsiche ontwikkelingspsychologie: onderzoek naar de oorsprong, het verloop, de veranderingen en de continuïteiten in ongeordend of onaangepast gedrag gedurende de levensduur van de persoon en ontwikkelingsprocessen die bijdragen aan de vorming van, weerstand tegen, psychopathologie
intake & klachtenanalyse
ernsttaxatie criteria
DSM-5 Depressieve Stemmingstoornis: minimaal 2 weken lang 5 symptomen en in elk geval depressieve stemming en vermindering intresses/motivaitie
Verschil van depressie per leeftijdsfase
Probleemgedrag verklaren
Formeel-operationele stadium (11+)
Transactioneel model: Interacties over de tijd waardoor verklarende factoren elkaar kunnen versterken, waardoor de kans op een ernstigere problematiek toeneemt
à Hammen’s Depressie Model kijkt hier ook naar
Cognitieve (gedrags)therapie
Hoorcollege 13
Voordelen sociale categorisatie
Nadelen sociale categorisatie
Interactieve specialisatie
Loftu’s Theory of Spreading Activation
4 fasen Social identity development theory (SIDT) Nesdale
Ontwikkeling
à van heteronomie naar autonomie: steeds minder afhankelijk van anderen/meer zelfbepaling
2 motieven existentieel spanningsveld
Differentiatie & specialisatie
Orthogenetische principe (Werner): globale ontwikkelingà differentiatieà articulatieà hiërarchische integratie
Sociale vergelijking
Differentiatie en integratie van sociale categorieën
Complexiteit en persoonlijke integratie
Ontwikkeling van zelf-representaties (Harter)
..
hoofdstuk 1
ontwikkelingspsychologie: beschrijving en identificeren van veranderingen in de manier waarop mensen denken en zich gedragen tijdens de ontwikkeling
nature vs nurture psychologische ontwikkeling
nativism (nature): wordt voornamelijk bepaald door erfelijke factoren
empiricism (nurture): wordt voornamelijk bepaald door omgevingsfactoren
→ interactie is actief, dynamisch proces waarin het kind een actieve, essentiële rol speelt
patronen in ontwikkeling
continuous development: doorlopend proces waarbij elken nieuwe gebeurtenis voortbouwt op eerdere ervaringen. Vaardigheden veranderen op geleidelijke manier
discontinuous development: veranderen gebeuren plotseling en resulteren in kwalitatief verschillende stadia van ontwikkeling
kritische periode: leeftijdsfase waarbinnen bepaalde ervaringen nodig zijn voor verloop
sensitieve periode: leeftijdsfase waarbinnen specifieke ervaringen optimaal voor verloop
invloed van ontwikkeling op andere domeinen
domein-algemene ontwikkeling: heeft invloed op veel verschillende vaardigheden
domein-specifieke ontwikkeling: ontwikkeling gebeurt onafhankelijk van elkaar en heeft weinig invloed op vaardigheden in andere domeinen
levels of explanation: verschillende niveaus waarop ontwikkeling beschreven kan worden
perspectieven op ontwikkeling
culturele: verschillende omgeving en zo verschillende ervaringen zijn van invloed
biologische: manier waarop de hersenen en neuronen zich gedragen en ontwikkelen is van invloed op ons gedrag, sociale relaties en cognitieve vaardigheden
ecologische: de relaties tussen verschillende systemen
levensperiode: ontwikkeling is een proces dat het gehele leven doorloopt. age cohort effect: effect van historische factoren op de ontwikkeling
chronosysteem (Urie Bronfenbrenner, ecologisch perspectief)
microsysteem: omgeving waarin kind leeft en contact heeft met mensen, instituten
mesosysteem: onderlinge relaties van de componenten binnen het microsysteem
exosysteem: indirecte omgevingen die van invloed zijn op de ontwikkeling
macrosysteem: ideologische, institutionele patronen van een bepaalde (sub) cultuur
hoofdstuk 2
behaviorisme: veranderingen in het gedrag zijn veroorzaakt door ervaringen
klassieke conditionering (pavlov): twee stimuli komen herhaaldelijk tegelijk voor
operant conditionering (thorndike, skinner): reactie/consequentie op specifieke stimuli
maturatie theorie: manier waarop de vaardigheden van kinderen zich ontwikkelen hangt grotendeels af van de genen. Ontwikkelen vindt plaats volgens biological timetables
psychodynamische benadering (Freud): persoonlijkheid bestaat uit drie componenten die veranderen tijdens de ontwikkelingen. Ontwikkeling vindt plaats volgens discrete stadia
drie componenten psychodynamische benadering
id: persoonlijke instinctieve drijfveer. Werkt volgens pleasure principle
ego: rationele, realistische aspect. controleert id. Bevredigen van behoeftes door middel van sociaal aangepast gedrag
superego: bewustzijn geïnternaliseerde ouderlijke, maatschappelijke waarden rollen
vijf fases voor de ontwikkeling van de persoonlijkheid. psychodynamische benadering
Orale: focus ligt op aangename activiteiten (bvb eten)
Anale: aanleren om bevredigen van behoeftes uit te stellen (vb wc gebruik)
Fallische: nieuwsgierigheid naar seksualiteit, anatomie van geslacht
Latentie: tijdelijke wegzakking van seksuele drift, vermijding relaties ander geslacht
Genitale: seksuele verlangen
psychosociale theorie (Erikson): ontwikkeling bestaat uit een serie van 8 fases. Elke fases heeft persoonlijke, sociale taken die het individu moet volbrengen
ethologische theorie: gedrag moet gezien en begrepen worden in de context waarin het zich voordoet. Gedrag heeft een waarde voor overleving. Kinderen leren ook door contact met de omgeving en is dus niet alleen biologische opmaak.
social learning theory (Bandura): vier cognitieve processen voor observationeel
.....read moreHoorcollege 1
Ontwikkelingspsychologie voor:
Ontwikkelingspsychologie: studie van verandering
3 domeinen ontwikkelingspsychologie
Stappen ontwikkelingspsychologie onderzoek
Nature: Ontwikkeling bepaald door genetische aanleg (nativisme). Thomas Hobbes “bij geboorte zijn er ‘predisposities’ vb egoïsme”. Rousseau: “mens is van nature goed”
Nurture: Ontwikkeling bepaald door omgeving (empirisme). John Locke “menselijke geest is onbeschreven bij geboorte, alle kennis is gevolg van ervaring”.
Vormen van interactie
Continue ontwikkeling: Ontwikkeling vindt geleidelijk plaats, zonder abrupte veranderingen Discontinue ontwikkeling: Ontwikkeling is opeenvolging van abrupte veranderingen (ontwikkeling verloopt in ‘stadia’)
Hoorcollege 2
Vier interactionistische theorieën voor nature, nurture
Ecologische theorie (Bronfenbrenner)
Psycho-sociale ontwikkelingstheorie (Erikson)
Evolutionaire psychologie (Darwin en co)
Zelf-determinatie theorie (Deci en Ryan)
Onderzoeksdesign
Hoofdstuk 1
Wetenschap als sociaal construct: laten zien hoe je tot een conclusie bent gekomen. Dmv
bvb samenwerking, lezingen, conferentie toespraken, debatten, seminars, tijdschriften
→ Henry Oldenburg publiceerde eerste journal, Philosophical Transactions nieuw
tijdperk
Verloop van wetenschappelijk onderzoek:
● Lezen van wetenschappelijk relevant materiaal
● Opstellen van onderzoeksvraag, idee, theorie, hypothesis, experiment etc
● Aanvraag financiering voor apparatuur, materialen, werving deelnemers
● Dataverzameling en data-analyse
● Vorming van wetenschappelijk artikel
Opbouw van een wetenschappelijk paper
● Abstract: samenvatting van ongeveer 150 woorden van de hele studie en resultaten
● Inleiding: korte samenvatting van bekende informatie en relevantie
● Methodesectie: gedetailleerde uitwerking van uitvoering van experiment
● Resultatensectie: documentatie van cijfers, tabellen, grafieken, statische analyses
● Discussie: doordachte, geïnformeerde overwegingen over betekenis van resultaten
→ desk rejection: paper wordt door tijdschrift afgewezen omdat het niet voldoet aan de
kwaliteit, interesse of dat het niet passend is bij het tijdschrift
→ peer review: vorm van intercollegiale toetsing om kwaliteit te verbeteren, verifiëren of te
controleren. Na succesvol peer review wordt een wetenschappelijke paper gepubliceerd.
Mertonian norms (Robert Merton): goede ambities waarnaar gestreven moet worden
● Communism: gezamenlijk eigenschap van wetenschappelijke goederen
(intellectueel eigendom) om collectieve samenwerking te bevorderen.
● Universalism: wetenschappelijke validiteit is onafhankelijk van de sociaal-politieke
status en persoonlijke attributen van de deelnemers.
● Disinterestedness: gehandelt in het voordeel van gemeenschappelijke
wetenschapelijke onderneming en niet persoonlijk gewin van individuen
● Organized skepticism: kritische beoordeling van wetenschappelijke claims en
openlijke discussie van onderzoeksresultaten en methoden.
Hoofdstuk 2
Replicatie Crisis: voortdurende methodologische crisis waarin is vastgesteld dat veel
wetenschappelijke studies moeilijk/onmogelijk te repliceren/reproduceren zijn
vb priming studies, gevangenisexperiment (Zimbardo), Diederik Stapel
→ Veel in psychologie doordat we ongrijpbare dingen proberen vast te leggen
→ in de medische wereld was een probleem met onvoldoende specifieke details
● Repliceerbaarheid: opnieuw uitvoeren door onafhankelijke onderzoekers, verificatie
● Reproduceerbaarheid: heranalyseren van oorspronkelijke data door onafhankelijke
onderzoekers. Heruitvoering van data-analyse met dezelfde data
medical reversal: nieuwe onderzoeken halen de uitkomsten van oude onderzoeken
onderuit
Cochrane Collaboration: gerenommeerde instelling die systematisch de kwaliteit van
medische behandelingen beoordeelt. Voor 45% is onvoldoende bewijs van effectiviteit
Hoofdstuk 3
Onderzoekers die fraude hebben gepleegd
● Paolo Macchiarini: onethische uitvoering van experimentele operaties. Bijna alle
patiënte overleden na synthetishce luchtpijptransplantaties
● William Summerlin: wetenschappelijke fraude. Kleurde een stukje witte vacht zwart
van een muis en claimde dat dit een geslaagde huidtransplantatie was
● Woo-Suk Hwang: manipulatie en opzettelijk foute etikettering van foto’s over
stamcelonderzoek voor klonen van mensen
● Haruko Obokata: bewerking van illustraties over ontwikkeling van STAP-cellen
● Diederik Stapel: manipulatie/zelf verzinnen van gegevens en verzinnen van
volledige experimenten
● Andrew Wakefield: vervalsing van medische gegevens over verband tussen BMRvaccin en autisme bij kinderen
● Lawrence Sanna, Dirk Smeesters:
Hoofdstuk 1
7 factoren die onderscheid maken tussen abnormaal en pathologisch gedrag
Persoonlijk lijden.
De (dis)functionaliteit van het gedrag.
Irrationeel en onbegrijpelijk gedrag.
Onvoorspelbaarheid en controleverlies.
Opvallend en onconventioneel gedrag.
Gedrag dat een ongemakkelijk gevoel bij anderen teweegbrengt.
Het overtreden van morele normen
psychische stoornissen: syndroom dat gekenmerkt is door symptomen op het gebied van cognitieve functies, emotieregulatie, of het gedrag van een persoon
Definities die mentale stoornissen uitsluiten
Te verwachte en cultuur aanvaarde reacties vb rouw
Langdurig deviant gedrag behorend bij een politieke/religieuze/seksuele minderheid
Gedrag dat tot stand komt door conflict tussen individu en maatschappij
3 modellen voor abnormaal gedrag
Statistisch model: gaat uit van een normaalverdeling van menselijke eigenschappen
Medisch/ziektemodel: bekijkt of de symptomen somatogeen of psychogeen zijn. Somatogeen: lichamelijke aandoening is onderliggend aan een psychische stoornis
Psychogeen: stoornis veroorzaakt door onderliggend psychologisch mechanisme
Leer/onderwijsmodel: er wordt een leerdoel opgesteld en een bijpassend onderwijsprogramma
Hoofdstuk 2
Reductionisme: zoekt naar één/meer onderliggende mechanismen om het gedrag (deels) te verklaren. In de maatschappij, leerprincipe maar ook biologische processen.
Nature (biologisch) en nurture (psychologisch) hebben een onderlinge samenhang.
Internaliserende stoornissen: overactiviteit van het autonome zenuwstelsel, remming van gedrag. Emotionele instabiliteit, verstoord affect vb angststoornissen, stemmingsstoornissen
Externaliserende stoornissen: onderactiviteit van het autonome zenuwstelsel. Vb gedragsproblemen
Genetisch perspectief: Middels familie/tweeling/adoptiestudies. Coëfficiënt, 0-1, geeft de concordantie van een eigenschap binnen een familie aan.
Differential susceptibility theory: genetische vatbaarheid uit zich alleen in een bepaalde omgeving
Diathese-stressmodel: vatbare personen hebben meer kans op de ontwikkeling van een negatieve uitkomst als deze zich in een negatieve omgeving bevind. Vb temperamenten
3 verschillende temperamenten
Makkelijk
Moeilijk
Langzame starters
Cognitief-neurowetenschappelijk perspectief: Een onder-of overactivatie van het limbisch systeem (amygdala, hippocampus, hypothalamus), belangrijk voor emotie, motivatie, genot, emotioneel geheugen, is gerelateerd aan psychische stoornissen net zoals cortisol, de prefrontale cortex (waarneming, motoriek, spraak etc)
emotieregulatie: het hanteren, ervaren en uiten van emoties door een bepaalde situatie.
5 emotieregulatiestrategieën
Veranderen van de input
Selecteren van de situatie
Veranderen van de aandacht voor de situatie
Veranderen van de herwaardering van de betekenis van de stimulus
Onderdrukking van de uiting van emoties
Comorbiditeit: gelijktijdig hebben van twee of meer vormen van psychische stoornissen. Binnen individu of familie.
Hoofdstuk 3
Acquisitie: het aanleren van nieuw gedrag
Instrumentele conditionering (Thorndike): straffen, belonen
Klassieke conditionering (Pavlov): associatie met de omgeving
Operante conditionering (Skinner): skinner-box, gewenst gedrag via belong automatiseren
Vormen van leren
Appetitieve conditionering: gebruik van voedsel tijdens conditionering
Aversieve conditionering: er is sprake van een onaangename consequentie
Causaal leren: het trekken van verbanden tussen verschillende gebeurtenissen. Leidt tot voorspellingsfouten
Twee verschillende systeem in gedrag
Doelgericht gedrag: associaties tussen responsen en uitkomsten.
Gewoontegedrag: associaties tussen stimuli en responsen
van welke vorm sprake is kan worden getest via uitkomst-devaluatieprocedure. Als een devaluatie van de uitkomst leidt tot een vermindering van gedrag is er sprake van doelgericht gedrag.
Tweefactorentheorie
.....read morehoofdstuk 1
ontwikkelingspsychologie: beschrijving en identificeren van veranderingen in de manier waarop mensen denken en zich gedragen tijdens de ontwikkeling
nature vs nurture psychologische ontwikkeling
nativism (nature): wordt voornamelijk bepaald door erfelijke factoren
empiricism (nurture): wordt voornamelijk bepaald door omgevingsfactoren
→ interactie is actief, dynamisch proces waarin het kind een actieve, essentiële rol speelt
patronen in ontwikkeling
continuous development: doorlopend proces waarbij elken nieuwe gebeurtenis voortbouwt op eerdere ervaringen. Vaardigheden veranderen op geleidelijke manier
discontinuous development: veranderen gebeuren plotseling en resulteren in kwalitatief verschillende stadia van ontwikkeling
kritische periode: leeftijdsfase waarbinnen bepaalde ervaringen nodig zijn voor verloop
sensitieve periode: leeftijdsfase waarbinnen specifieke ervaringen optimaal voor verloop
invloed van ontwikkeling op andere domeinen
domein-algemene ontwikkeling: heeft invloed op veel verschillende vaardigheden
domein-specifieke ontwikkeling: ontwikkeling gebeurt onafhankelijk van elkaar en heeft weinig invloed op vaardigheden in andere domeinen
levels of explanation: verschillende niveaus waarop ontwikkeling beschreven kan worden
perspectieven op ontwikkeling
culturele: verschillende omgeving en zo verschillende ervaringen zijn van invloed
biologische: manier waarop de hersenen en neuronen zich gedragen en ontwikkelen is van invloed op ons gedrag, sociale relaties en cognitieve vaardigheden
ecologische: de relaties tussen verschillende systemen
levensperiode: ontwikkeling is een proces dat het gehele leven doorloopt. age cohort effect: effect van historische factoren op de ontwikkeling
chronosysteem (Urie Bronfenbrenner, ecologisch perspectief)
microsysteem: omgeving waarin kind leeft en contact heeft met mensen, instituten
mesosysteem: onderlinge relaties van de componenten binnen het microsysteem
exosysteem: indirecte omgevingen die van invloed zijn op de ontwikkeling
macrosysteem: ideologische, institutionele patronen van een bepaalde (sub) cultuur
hoofdstuk 2
behaviorisme: veranderingen in het gedrag zijn veroorzaakt door ervaringen
klassieke conditionering (pavlov): twee stimuli komen herhaaldelijk tegelijk voor
operant conditionering (thorndike, skinner): reactie/consequentie op specifieke stimuli
maturatie theorie: manier waarop de vaardigheden van kinderen zich ontwikkelen hangt grotendeels af van de genen. Ontwikkelen vindt plaats volgens biological timetables
psychodynamische benadering (Freud): persoonlijkheid bestaat uit drie componenten die veranderen tijdens de ontwikkelingen. Ontwikkeling vindt plaats volgens discrete stadia
drie componenten psychodynamische benadering
id: persoonlijke instinctieve drijfveer. Werkt volgens pleasure principle
ego: rationele, realistische aspect. controleert id. Bevredigen van behoeftes door middel van sociaal aangepast gedrag
superego: bewustzijn geïnternaliseerde ouderlijke, maatschappelijke waarden rollen
vijf fases voor de ontwikkeling van de persoonlijkheid. psychodynamische benadering
Orale: focus ligt op aangename activiteiten (bvb eten)
Anale: aanleren om bevredigen van behoeftes uit te stellen (vb wc gebruik)
Fallische: nieuwsgierigheid naar seksualiteit, anatomie van geslacht
Latentie: tijdelijke wegzakking van seksuele drift, vermijding relaties ander geslacht
Genitale: seksuele verlangen
psychosociale theorie (Erikson): ontwikkeling bestaat uit een serie van 8 fases. Elke fases heeft persoonlijke, sociale taken die het individu moet volbrengen
ethologische theorie: gedrag moet gezien en begrepen worden in de context waarin het zich voordoet. Gedrag heeft een waarde voor overleving. Kinderen leren ook door contact met de omgeving en is dus niet alleen biologische opmaak.
social learning theory (Bandura): vier cognitieve processen voor observationeel
.....read more hoofdstuk 1- introductie
De geest: creëert en controleert mentale functies zoals perceptie, aandacht, geheugen, emoties, taal, beslissen, denken en redeneren (cognitie/mentale vaardigheden). Maakt representaties van de wereld (opereren/functioneren)
Franciscus Donders: onderzoek naar reactietijd. dmv simpele reactietijd (snel mogelijk drukken na stimulus) en keuze-reactietijd (knop voor links/rechts ). Verschil hiertussen wijst op een mentaal proces geïnterpreteerd uit gedrag.
Wundt (structuralisme): algehele ervaring wordt bepaald door basale elementen (sensaties) van de ervaring. Probeerde een ‘periodieke tabel van de geest’ te creëren door middel van analytische introspectie (ervaringen, gedachteprocessen als respons op stimuli)
Ebbinghaus: Leren van ‘onzin-lettergrepen’. ‘savings method’. Savings= (originele benodigde tijd) - (tijd nodig om de lijst te herleren na een bepaalde tijd). Langere tussentijd leidt tot minder savings.
William James: observaties van de geest dmv introspecties over de werking van zijn eigen geest
John Watson (behaviorisme): Gaat uit van meetbaar observeerbaar gedrag, niet onmeetbare processen zoals emoties, redeneren en denken. Relaties tussen stimuli en responses verklaren gedrag. (Klassieke conditionering Pavlov)
Skinner (operant conditionering): gedrag wordt versterkt door de presentatie van positieve versterkers of terugtrekking van negatieve versterkers
Tolman: rat creëert cognitief schema (cognitive map) van doolhof. Valt buiten behaviorisme, namelijk cognitie en geen stimulus-response connectie.
Chomsky: taalontwikkeling wordt niet bepaald door imitatie of bevestiging (Skinner), maar door een aangeboren ingebouwd biologisch programma dat in alle culturen bestaat
informatieverwerkingsbenadering: geest is een informatieverwerkende computer. werking van de geest kan beschreven worden in een aantal zich voordoende stadia
Broadbent (filtermodel,): Input → selectieve filter → detector → geheugen = stadia’s
Sensorische informatie komt binnen. Het filter beslist waar aandacht naar toe gaat en detector slaat gefilterde informatie op. Vb dichotische luister experiment van Cherry
kunstmatige intelligentie: Een machine zich laten gedragen op manieren die intelligent genoemd zouden worden als een mens die gedragingen zou laten zien
Miller: geheugen is niet een passieve opslag van sensorische informatie is, maar bedraagt een actief proces → de geest als computermetafoor
modellen: representaties die helpen cognitieve structuren/ processen te visualiseren en verklaren
structurele modellen: vereenvoudigde representaties van een fysieke structuur. Brengen hersenstructuren in kaart die betrokken zijn bij specifieke cognitieve functies
procesmodellen: werking van een cognitief proces meestal dmv stappenproces
resource modellen: procesmodel gefocussed op benodigde inspanning, middelen voor proces
beste manieren voor studeren
spacing (verschillende momenten) en interleaving (door elkaar leren van onderwerpen)
actief ophalen van informatie uit het geheugen zorgt voor beter onthouden
regelmatig testen. Herhaling van stof, gewenning testsituaties, zwakke punten herkennen
aantekening maken met de hand. Actief bezig met de stof en efficiënter
hoofdstuk 6- andere sensorische systemen
aspecten van geluid
amplitude: van een geluidsgolf bepaald de intensiteit (luidheid)
frequentie: aantal geluidsgolven per sec gemeten in Hz. (Toonhoogte (pitch)) 15-20 000 Hz
timbre: kwaliteit en complexiteit van een bepaalde toon
structuren van het oor
oorschelp (pinna): lokalisatie van geluiden. vorm verschilt per persoon
middenoor: trommelvlies (tympanic membrane) is verbonden aan drie botjes (hamer, aambeeld,
biologische psychologie: probeert een link te leggen tussen de opbouw van de hersenen en het gedrag dat een organisme vertoont. studie van fysiologische, evolutionaire en ontwikkelingsmechanismen van gedrag en ontdekking
dorsale gezichtspunt: Een aangezicht van de hersenen van bovenaf
ventrale gezichtspunt: Een aangezicht van de hersenen van onderaf
4 soorten biologische verklaringen voor gedrag:
ontogenetische verklaring: geeft een beschrijving van hoe gedrag of een hersenstructuur zich ontwikkelt binnen een organisme. Hierbij wordt onder andere gekeken naar de invloed van genen, voeding, ervaringen en interacties hiertussen
fysiologische verklaring: legt een verband tussen de fysiologische toestand van de hersenen, andere organen en het gedrag
functionele verklaring: probeert te achterhalen waarom gedrag of een hersenstructuur zich op een bepaalde manier ontwikkeld heeft.
evolutionaire verklaring: relateert gedrag of een hersenstructuur aan de evolutionaire geschiedenis van een soort.
Genetische drift: proces waarbij in een kleine populatie een gen zich ‘per ongeluk’ doorgeeft via voortplanting, en waardoor op den duur een hele groep mensen of een bevolkingsgroep een afwijkend (positief, negatief of neutraal) gen heeft.
redenen waarom proefdieren worden gebruikt
Mens is wil meer te weten, is nieuwsgierig(eigenbelang)
Onderliggende mechanismen zijn vergelijkbaar, makkelijker te bestuderen
Kennis over dieren werkt verhelderend met betrekking tot de menselijke evolutie
Juridische of ethische beperkingen voorkomen bepaalde vormen van onderzoek
op mensen.
abolitionisten: fel tegen het gebruik van proefdieren
minimalisten: onderzoek op dieren is soms wel nodig, maar zo min mogelijk
de drie R’s
Reductie (reduction) van het aantal dieren dat gebruikt wordt;
Vervanging (replacement) van dieren door computermodellen of andere dierenvervangers;
Welgemanierdheid (refinement) zodat pijn en oncomfortabele situaties vermeden kunnen worden.
nature: aangeboren
nurture: gevormd door ervaring
empirisme: stelt dat kennis een resultaat is van ervaringen.
stromingen binnen de psychologie
Structuralisme: de geest kan worden opgebroken in de kleinste elementen van mentale ervaringen. (Wilhelm Wundt en Titchener)
Gestalt Psychologie: Gestalt betekent geheel. Het opbreken van de gehele perceptie in bouwblokken leidt tot het verlies van belangrijke psychologische informatie
Functionalisme: Waarom werkt gedrag en mentale processen op een bepaalde manier? de waarde van een activiteit hangt af van de gevolgen ervan. Als het de kans op overleving vergroot wordt het herhaald (William James)
Klinische Psychologie: Combinatie van verklaren van abnormaal gedrag (stoornissen) aan de hand van levenservaringen, fysieke oorzaken, medische behandelingen
Freud: ontwikkelde de psychodynamische theorie en de technieken van psychoanalyse voor het behandelen van mentale stoornissen
Humanistische Psychologie: mensen worden goed geboren en zijn gemotiveerd om zichzelf te verbeteren
Behaviorisme: richt zich op observeerbaar, meetbaar gedrag. Klassieke conditionering (Pavlov): een geleerde associatie wordt gebruikt om te anticiperen op belangrijke toekomstige gebeurtenissen. Law of effect (Thornton): gedragingen met plezierige uitkomsten in de toekomst vaker voor zullen komen, terwijl gedragingen met onplezierige uitkomsten minder vaak zullen voorkomen. Skinner: gedachten en gevoelens zijn gedragingen die
Hoorcollege 1
Ontwikkelingspsychologie voor:
Ontwikkelingspsychologie: studie van verandering
3 domeinen ontwikkelingspsychologie
Stappen ontwikkelingspsychologie onderzoek
Nature: Ontwikkeling bepaald door genetische aanleg (nativisme). Thomas Hobbes “bij geboorte zijn er ‘predisposities’ vb egoïsme”. Rousseau: “mens is van nature goed”
Nurture: Ontwikkeling bepaald door omgeving (empirisme). John Locke “menselijke geest is onbeschreven bij geboorte, alle kennis is gevolg van ervaring”.
Vormen van interactie
Continue ontwikkeling: Ontwikkeling vindt geleidelijk plaats, zonder abrupte veranderingen Discontinue ontwikkeling: Ontwikkeling is opeenvolging van abrupte veranderingen (ontwikkeling verloopt in ‘stadia’)
Hoorcollege 2
Vier interactionistische theorieën voor nature, nurture
Ecologische theorie (Bronfenbrenner)
Psycho-sociale ontwikkelingstheorie (Erikson)
Evolutionaire psychologie (Darwin en co)
Zelf-determinatie theorie (Deci en Ryan)
Onderzoeksdesign
JoHo can really use your help! Check out the various student jobs here that match your studies, improve your competencies, strengthen your CV and contribute to a more tolerant world
Je vertrek voorbereiden of je verzekering afsluiten bij studie, stage of onderzoek in het buitenland
Study or work abroad? check your insurance options with The JoHo Foundation
There are several ways to navigate the large amount of summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter.
Do you want to share your summaries with JoHo WorldSupporter and its visitors?
Field of study
Add new contribution