![Image](https://www.worldsupporter.org/sites/default/files/styles/medium/public/bundle/wereldbol_summaries_joho_single_boek_1_150x190px_0.png?itok=PgQm9J5z)
Je vertrek voorbereiden of je verzekering afsluiten bij studie, stage of onderzoek in het buitenland
Study or work abroad? check your insurance options with The JoHo Foundation
Wat is dat?
Het geheel van het geld waardeerbare, de rechten die iemand heeft. Het geheel van de activa en passiva.
Alle regels over subjectieve en objectieve rechten en plichten die onderdeel van een vermogen kunnen worden.
Goederenrecht (persoon – goed) vs. verbintenissenrecht (persoon – persoon)
Goederenrecht: Derdenwerking, je kunt een absoluut recht tegenover eenieder handhaven.
Gesloten systeem van rechten
Dwingend recht (hoe het in de wet staat)
Zoveel mogelijk rechtszekerheid (precies weten hoe het zit, strak systeem zodat iedereen weet waar hij aan toe is)
Verbintenissenrecht: Verhouding tussen twee personen (relatief recht, kun je slechts handhaven t.o.v. je wederpartij)
Open systeem van rechten
Regelend recht (hoe je je overkomst zelf regelt); als je niks geregeld hebt dan BW, aanvullend recht
Flexibiliteit (open normen); maatstaven van redelijkheid en billijkheid
Het BW zit vol met uitzonderingen.
De werkelijkheid is echter anders (op het gebied van vermogensrecht). Voorbeeld: Koop breekt geen huur. (art. 7:226 wetboek), dus geval van derdenwerking via dwingend verbintenissenrecht, waarbij partijafspraak niet geldend is (gesloten systeem).
Conclusie: wees kritisch, altijd!
Verbintenissenrecht = dat deel van het objectieve (geldende) recht dat de verbintenissen regelt.
Zie BW 6. (vrije wil om te doen wat je goeddunkt, vertrouwen bij een bepaalde handeling)
Karakteristiek aan het verbintenissenrecht is dat het uiteindelijk gaat om de verdeling van bepaalde (financiële) risico’s. En immateriële belangen dan? (belangen die niet in geld zijn uit te drukken)
HR Jeffrey-arrest (NJ 1998/853): Vermogensrecht weet niet goed wat ze buiten het vermogen moeten.
= vermogensrechtelijke rechtsbetrekking, waarbij de één recht heeft op de prestatie van een ander, en die ander tot die prestatie jegens de één verplicht is.
Let op: verbintenis betekent de juridische relatie (de rechtsbetrekking) tussen (rechts)personen.
De verbintenis houdt in:
1. Een verplichting tot een prestatie voor de één
2. En het recht op die prestatie van de ander.
Vrijheid van partijen staat voorop, verbintenissenrecht is aanvullend recht. Je mag er zelf afspraken over maken, als je zelf geen regels maakt mogen die worden aangevuld door aanvullend recht.
Actieve zijde (schuldeiser)
Vorderings(recht): bevoegdheid om iets te vorderen (actie in recht)
art. 3: 296 BW
Rechtsvordering/actie
Executierecht: fysiek geldend maken (bv. deurwaarder/politie bij iemand spullen weghalen)
Passieve zijde (schuldenaar)
Schuld
Aansprakelijk(heid): rechtsvordering van de schuldeiser
Uitwinbaarheid: draagplichtig.
Verbintenissen kunnen slechts ontstaan, indien het uit de wet voortvloeit (art.6:1 BW).
Een ‘beperkt open stelsel’ van bronnen, sinds HR Quint/Te Poel (zie hierna)
Er zijn 3 opties:
1. Indien dit expliciet (met zoveel woorden) in de wet staat
2. Indirect: de wet benoemt de ‘redelijkheid en billijkheid’ (of: ‘ongeschreven recht’) als bron, waarna daaruit dan de verbintenis ontstaat (zie art. 6:2 en art. 6:248 BW).
3. Buiten 1) en 2) om: indien het ontstaan van de verbintenis “past in het systeem van de wet en aansluit bij wél geregelde gevallen”. (zie Quint/Te Poel (HR 30 januari, NJ 1959/548))
Obligatoire overeenkomst (art. 6:213 BW)
Onrechtmatige daad (art. 6:162 BW)
Zaakwaarneming (art. 6:198 BW)
Onverschuldige betaling (art. 6:203 e.v.)
Ongerechtvaardigde verrijking (art. 6:212 BW)
Bron, bijvoorbeeld koopovereenkomst
Ten minste twee verbintenissen
Verbintenis tot betaling verschuldigde geldsom of
Verbintenis tot levering zaak.
In rechte niet afdwingbaar (art. 6:3 BW), waar normaal art. 3:296 BW geldt
= vorderingsrecht zonder rechtsvordering; schuld zonder aansprakelijkheid
Wanneer is er een natuurlijke verbintenis?
Op grond van de wet (vb. Art. 7A:1825 / art.3:306 e.v.) of rechtshandeling (afspraak)
Of dringende morele verplichting: zie arrest Goudse Bouwmeester (1926)
Rechtsgevolgen (art. 6:4 BW)?
Vrijwillige nakoming? Er is een rechtsgrond: is geen onverschuldigde betaling (art. 6:203 BW), is geen gift (geen rechtsgrond)
Omzetten in gewone schuld is eenvoudig (art. 6:5 BW)
Geen verrekening, opschorting, retentierecht…
Een rechtshandeling vereist een op rechtsgevolg gerichte wil die zich door een verklaring heeft geopenbaard. (art. 3:33 BW).
Rechtsgevolg = het ontstaan, het wijzigen, of het teniet gaan van een juridische relatie
Is geen feitelijke handeling
Meerzijdige/eenzijdige rechtshandeling
Onderscheid = vernietigbaar of niet (art. 3:32 / 3:34 BW)
Overige elementen:
Rechtsfeiten = blote rechtsfeiten (geboren worden of dood gaan) of handelingen/gedragingen (feitelijke handeling: onrechtmatige daad)
Gedragingen = rechtshandelingen of feitelijke of andere handelingen (onrechtmatige daad (is geen rechtshandeling, is een bron van verbintenis) of RD)
Onrechtmatige daad is geen rechtshandeling, niet bedoelt om een juridische relatie te vormen, je beoogt niet in gang te zetten om te gaan bepalen. Wel een bron van verbintenis! Rechtshandeling moet bij iemand terecht komen.
Rechtshandeling vereist een op rechtsgevolg gerichte wil die zich door een verklaring heeft geopenbaard.
Noodzakelijk is de bekwaamheid om rechtshandeling te verrichten
Eis (art. 3:33 BW) = wil en verklaring moeten overeenstemmen
Overeenstemming ontbreekt in gevallen van ‘oneigenlijke dwaling’ (=geen rechtshandeling)
Voorbeeld: misverstand, zie HR Bunde/Erckens (NJ 1977/241). De term belastingschade wordt door beide partijen anders uitgelegd. Er is geen rechtshandeling tot stand gekomen, je kunt niemand binden aan wat hij niet gewild heeft.
Tenzij uitzondering geldt.
Uitzondering = beroep op gerechtvaardigd vertrouwen van wederpartij honoreren
In verband met normaal, goedlopend rechtsverkeer
Zie art. 3:35 BW: ‘redelijkerwijze’
Is ‘afhankelijk van de omstandigheden van het geval’
Vervolg: is beroep op vertrouwen in strijd met redelijkheid en billijkheid?
Onderzoeksplicht!? Reikwijdte daarvan? (op zekere hoogte), is er aanleiding tot een onderzoek?
Zie art. 3:11 BW en bijv. HR Eelman/Hin (NJ 1960, 230) in Brahn/Reehuis. Gerechtvaardigd vertrouwen was aanwezig. De prijs was economische juist.
Alle omstandigheden (opnieuw), o.a. belang en normaliteit van het geval. Hoe minder normaal het is, hoe minder je het kan vertrouwen. Je moet goed nagaan of jouw verwachting wel klopt.
Het gaat om risicoverdeling
Een beroemd arrest HR Westhoff/Spronsen (NJ 1987/267) over toepassing van art. 3:33-35 BW en de correctie daarop via redelijkheid en billijkheid. In dit arrest wordt gesteggeld over uitzondering op uitzondering op uitzondering. Mag je dan alsnog een uitzondering aannemen door redelijkheid en billijkheid?
Art. 3:32 is preliminaire stap: geen bekwaamheid, geen rechtshandeling
Mogelijke correctie van art. 3:35 geldt hier NIET, want het gaat nog niet over wil en verklaring die nog niet overeenstemmen. Het gaat over
Art. 3:33 is hoofdregel voor geldige rechtshandeling (wil = verklaring)
Correctie (tóch geldige rechtshandeling) mogelijk als wil ≠ verklaring, via art. 3:35 (gerechtvaardigd vertrouwen)
Art. 3:33 en 3:35 vormen samen de wilsvertrouwensleer
Art. 3:34 is bijzonder geval van wil ≠ verklaring
Geestelijke stoornis waardoor wil ≠ verklaring
Bij stoornis wordt wil geacht te ontbreken, indien... (zie lid 1; inclusief bewijsvermoeden bij nadeel)
Art. 3:35 is hier correctiemogelijkheid (tóch geldige rechtshandeling)
Je moet weten of iemand wel handelingsbekwaam is of niet; de mogelijke correctie van art. 3:35 geldt hier niet (belangrijk).
Definitie in art. 6:213: de overeenkomst is een meerzijdige rechtshandeling, via aanbod en aanvaarding
Wil van partijen op elkaar afgestemd en geopenbaard
Vormvrij (art. 3:37), tenzij...
Verbintenis(sen) aangaan = obligatoire overeenkomst
Nota bene: er zijn ook andere soorten overeenkomsten
Wederkerige (A heeft een plicht naar B en B ook naar A) en eenzijdige overeenkomsten
Beginsel van partijautonomie/zelfbeschikking: mogelijkheid dat iedereen zich kan ontplooien; contractsvrijheid (wilsvrijheid is voldoende).
Vertrouwensbeginsel: verantwoordelijk voor de gevolgen die bij je handelingen komen kijken.
Ongelijkheidscompensatie: dwingende normen om de ongelijkheid te compenseren om de rechtvaardigheid bevorderen.
Trouw aan het gegeven woord: beloften maakt schuld. Vertrouwen in het rechtsverkeer is voldoende, anders kan het rechtsverkeer niet bestaan.
Schuld/risico/rechtszekerheidsbeginsel
Beginsel van maatschappelijke aanvaardbaarheid
Totstandkoming via art. 6:217: het gaat om wilsovereenstemming (via aanbod en aanvaarding)
Het aanbod
Zie HR Hofland/Hennis (NJ 1981, 532): Wel of geen aanbod? Voorstel om een overeenkomst aan te gaan aan de tegenpartij en een antwoord als 'ja' is al genoeg voor een overeenkomst. Dus moet duidelijk geformuleerd zijn.
Is vorm van risicoverdeling
Let op: art. 7:2!
Aanbod:
Intrekken, verwerpen of aanvaarden
Geldigheidsduur is afhankelijk van de omstandigheden: mondeling aanbod moet je meteen accepteren en anders komt het te vervallen. Met een schriftelijk aanbod heb je langer de tijd)
Herroepelijk / vrijblijvend
Aanvaarding wordt veel minder besproken, omdat het aanbod bepaalt waar de overeenkomst overgaat. De aanvaarding is alleen het antwoord; ja.
Overeenstemmen met geldig aanbod
Vormvrij
Gericht op aanbieder: aanvaarding moet gericht zijn op degene die het aanbod heeft gedaan)
Aanbod en aanvaarding vormen twee eenzijdige rechtshandelingen
Dus: Art. 3:32 e.v. gelden
Maar: behandelen als een meerzijdige rechtshandeling (art. 6:218)
Moment van tot stand komen: ontvangsttheorie
Art. 3:37 BW gaat over het moment dat je de mail/brief ontvangt en niet het moment waarop je het leest; het moment wanneer je toegang kan verschaffen.
Dit betreft het handelen voorafgaand aan de totstandkoming van overeenkomst. Deze fase is ook deels juridisch geregeld.
Zie HR Baris/Riezenkamp (HR 15-11-1957, NJ 1958/67)
Deze zijn afhankelijk van de inhoud van de overeenkomst (van de afspraken) en van art. 6:248 e.v.
En van diverse andere bepalingen
Bijv. art. 6:27 e.v. BW
De inhoud van de overeenkomst bepalen via uitleg
Betreft (weer) een risicoverdeling
Zie het Haviltex-arrest
Uitzondering daarop in arrest inzake uitleg van een CAO-norm
Betreft een vloeiende overgang, zie arrest HR Pensioenfonds DSM/Fox
Uitleg = omstandigheden van het geval en redelijkheid en billijkheid
CAO-norm is een gevaltype
Taalkundige uitleg is praktisch van groot gewicht en mag/kan beslissend zijn
De redelijkheid en billijkheid van art. 6:248 is wezenlijk
Is ‘vertaling’ van art. 6:2 en arrest Baris/Riezenkamp
Afspraak is toch niet altijd afspraak.
Contractvrijheid wordt ingeperkt
Wijzigt risicoverdeling van en tussen de partijen, dus terughoudendheid nodig
A) Aanvullende werking (lid 1)
Vult onvolledige afspraak (leemte) aan via:
Wet
Gewoonte
Redelijkheid & Billijkheid
Zie ook art. 3:12 BW
‘Naar de aard van de overeenkomst’
B) Beperkende werking (lid 2)
Beperkende werking stelt de wel gemaakte afspraken tussen partijen ter zijde
Zie ook HR Saladin/HBU
Moet terughoudend zijn:
Onaanvaardbaar? = risicoverdeling
Voor zover nodig = proportioneel
Art. 6:258 BW (onvoorziene omstandigheden) en de toepassing daarvan
Rechter kan de rechtsgevolgen van een overeenkomst wijzigen of deze ontbinden
Is toepassing van redelijkheid en billijkheid
Nietigheid / vernietigbaarheid
Gronden voor nietigheid / vernietiging:
Vormvoorschriften
Wilsgebreken (Dwaling, Bedrog, Misbruik van omstandigheden, Bedreiging)
{Handelingsonbekwaamheid (zie week 2 en zelfstudie)} {art. 3:40 BW (zie Kernvak Verbintenissenrecht)}
Nietigheid en vernietigbaarheid
Nietig: beoogd rechtsgevolg ontbreekt van meet af aan
Les 12: de juridische werkelijkheid kan een fictie zijn
Vernietigbaar: Ovk/Rh is geldig, maar kan worden vernietigd
Vernietiging heeft terugwerkende kracht (art.3:53BW)
Tot aan de vernietiging is de OVK geldig
Wanneer welke keuze?
Totaal ongewenst vs. Bijzonderebescherming voor 1 partij
Les 13: Gebruik de juiste term (nietig/vernietigbaar)!
Voorbeelden: art. 3:32, 34 en 40 en 3:39 en 3:44
Grond van vernietiging: vormvoorschrift
Art. 3:37 BW: hoofdregel is dat rechtshandeling vormvrij is
Art. 3:39 BW: als er toch een wettelijk vormvoorschrift geldt, en dat niet in acht wordt genomen > nietig
Voorbeeld is art. 7:2 BW: (ver)koop van een woning door een particulier, dient schriftelijk te geschieden (mondeling mag niet)
Grond voor vernietiging: de wilsgebreken
Wil en verklaring stemmen wel overeen, maar de wil is gebrekkig gevormd (Rh is vernietigbaar):
Bedrog (art. 3:44 lid 2 BW)
Bedreiging(art.3:44 lid3 BW)
Misbruik van omstandigheden(art.3:44 lid4 BW)
Dwaling (art. 6:228 BW)
Verschil in reikwijdte -> boek 3 algemeen / boek 6 bijzonder
Dwaling alleen bij OVK / Overige bij Rh
Maar: schakelbepaling art.6:216 BW
Wilsgebreken: Dwaling
De wil is gebrekkig gevormd, nl. onder invloed van een onjuiste voorstelling van zaken
Rechtvaardiging voor erkenning van dwaling?
Wil = centraal element in het recht
Dus: gebrek in wilsvorming is relevant > vernietigbare OVK
Betreft weer een Risicoverdeling
Vereisten voor dwaling (lid 1)
1) Een onjuiste voorstelling van zaken
2) Causaal verband: oorzakelijke relatie tussen de onjuiste voorstelling van zaken en het verrichten van de rechtshandeling
3) Kenbaarheidsvereiste
4) Plus: één van de volgende gevallen
een inlichting van de wederpartij
ongeoorloofd zwijgen van de wederpartij - wederzijdse dwaling
Inlichting (sub a): Goede trouw van spreker is zonder belang
Wederzijds (sub c): beiden zijn van onjuiste veronderstelling uitgegaan
Bij zwijgen (sub b): spreek- en onderzoeksplicht afwegen
Type ‘zwijgen’ (lid 1 sub b)
Indien wederpartij de juiste feiten kent, het belang ervan kent (ad 3) en er rekening mee moet houden dat de ander dwaalt....
Kern: Had de wederpartij in de gegeven omstandigheden de dwaler uit de droom moeten helpen?
Verhouding spreekplicht / onderzoeksplicht (art. 3:11 BW)?
Spreekplicht / onderzoeksplicht
Onderzoeksplicht op koper, maar koper mag wel afgaan op mededelingen van de verkoper: Booy / Wisman (en Baris / Riezenkamp)
Als verkoper ten onrechte zwijgt, kan hij zich niet meer verweren door te stellen dat koper een onderzoeksplicht had: Van Geest / Nederlof
Ondeskundigheid van koper verplicht deze niet om onderzoek te doen.
Onvoorzichtige koper wordt beschermd tegen verkoper die relevante gegevens verzwijgt: Van Geest / Nederlof
Vereisten voor dwaling (lid 2)
5) Geen uitsluitend de toekomst betreffende omstandigheid
Booy/Wisman
Groentemarktcafe arrest
6) De dwaling komt niet voor rekening van de
dwalende zelf, gezien:
de aard van de overeenkomst
de verkeersopvattingen
de omstandigheden van het geval
Wilsgebreken: Bedrog (art. 3:44 lid 3 BW)
Verschil met dwaling: opzet
Vereisten:
1) een kunstgreep, d.w.z.:
Opzettelijk onjuiste mededeling
Opzettelijke verzwijging
Andere kunstgreep
2) Causaal verband tussen bedrog en het verrichten
van de Rh door deze persoon (subjectief)
NB: geen onderzoeksplicht voor bedrogene
Wilsgebreken: Bedreiging (art. 3:44 lid 2 BW)
Vereisten:
1) Onrechtmatig met enig nadeel bedreigen
Via ongeoorloofde of geoorloofde (maar onrechtmatige) middelen
2) Tot Rh bewogen door bedreiging (= causaal verband)
Gaat om ‘redelijk oordelend mens’
Wilsgebreken: misbruik van omstandigheden (art. 3:44 lid 4)
Is zwakke vorm van bedreiging
Verschillen: initiatief bij wederpartij; gedrag van wederpartij is c.q. de omstandigheden zijn oorzaak; art. 3:54 BW toepasselijk
Voorwaarden:
1) a) misbruik (bevorderen ipv weerhouden) van de aanwezige b) bijzondere omstandigheid
2) Causaal verband tussen de bijzondere omstandigheden en het aangaan van de Rh
3) Kenbaarheid: weten of moeten begrijpen
Intermezzo: hoe vind ik een uitspraak in de daarvoor bestemde databanken?
Bijv.: HR 5 februari 1999, NJ 1999/652 (Van Venrooij/Ameva)
‘Officiele’ bron is de Nederlandse Jurisprudentie • MaarsomsookRvdWofAA
De NJ (en de uitspraak) is online te vinden via KluwerNavigator
Direct: www.navigator.nl/home
Via CatalogusvandeUU-bibliotheek:
http://www.uu.nl/universiteitsbibliotheek/collecties/collectie- rechtsgeleerdheid
Of Rechtsorde.nl(daar is ook Navigator te raadplegen)
Handig alternatief is: Rechtspraak.nl www.rechtspraak.nl
Wilsgebruiken: misbruik van omstandigheden (vervolg)
Is zwakke vorm van bedreiging
Verschillen: initiatief bij wederpartij; gedrag van wederpartij is c.q. de omstandigheden zijn oorzaak; art. 3:54 BW toepasselijk
Voorwaarden:
a) misbruik (bevorderen ipv weerhouden) van de aanwezige b) bijzondere omstandigheid
Causaal verband tussen de bijzondere omstandigheden en het aangaan van de Rh
Kenbaarheid: weten of moeten begrijpen
Relativering van de rechtsgevolgen van nietigheid / vernietiging
Rechtsgevolgen:
Wilsgebrek = vernietigbaar
3:39 & 3:40: Rechtshandeling is nietig (of vernietigbaar)
Een ‘relativering’ (inperking) van die gevolgen is mogelijk (Les 8 en 11):
Partiële nietigheid (art. 3:41 BW)
Conversie (art. 3:42 BW)
Werking ontzeggen (art. 3:53 lid 2 BW)
Relativering van de rechtsgevolgen van nietigheid / vernietiging
‘Aanpassing’ van de OVK via art. 6:230
lid 1: een wijzigingsvoorstel dat nadeel afdoende opheft
Aanvaarden / niet-aanvaarden
Vgl. ook art. 3:54 lid 1 BW
lid 2: de rechter wijzigt gevolgen van de OVK
Oplossing casus?
Wat nu als de speler verzwijgt dat hij niet op zondag / gedurende Ramadan mag voetballen i.v.m. zijn geloof?
Dwaling?
Bedrog?
Rechtsgevolg: vernietigbare OVK?
Of (relativerend): minder salaris?
Nakoming I
Uit artikel 3:296 lid 1 BW blijkt dat je nakoming van een verbintenis kunt vorderen bij de rechter.
Rechtsvordering versus vorderingsrecht (actie).
Een vorderingsrecht vloeit voort uit contract en soms uit de wet. Zie bijvoorbeeld artikel 7:21 BW voor een voorbeeld uit de wet.
De nakoming van een verbintenis kun je afdwingen bij de rechter
Het vorderingsrecht is opgenomen in boek 3 van het BW en daarom regelt het niet alleen conctractuele verbintenissen, maar verplichtingen in het algemeen, dus ook verbintenissen uit een andere bron dan een overeenkomst, bijvoorbeeld onrechtmatige daad (6:162) en andere verplichtingen, zoals verbod en bevel.
Nakoming II
In dit vak ligt de focus op verbintenissen uit een contract
Heeft een schuldeiser een ‘absoluut’ recht op nakoming, m.a.w.: kan hij dit recht altijd uitoefenen? Nee, hij heeft geen absoluut recht om nakoming te vorderen bij de rechter volgens artikel 3:296. De wet kan bijvoorbeeld een beroep op nakoming in de weg staan. Dat is bijvoorbeeld het geval bij een natuurlijke verbintenis. Wat een natuurlijke verbintenis is staat in artikel 6:3 BW: een natuurlijke verbintenis is een rechtens niet-afdwingbare verbintenis. De reden hiervoor is de aard van de verplichting: een natuurlijke verbintenis brengt een persoonlijke verplichting met zich mee. Deze kun je niet rechtens afdwingen.
Op de vordering tot nakoming bestaat een aantal praktische uitzonderingen:
Absolute onmogelijkheid. Het uitvoeren van de verbintenis is onmogelijkheid. Dat is bijvoorbeeld het geval wanneer iemand een schilderij zou leveren en het schilderij is verbrand. De schuldenaar kan het schilderij dan niet meer leveren. In dat geval spreken we van een absolute onmogelijkheid.
Relatieve onmogelijkheid. Daar is bijvoorbeeld sprake van indien iemand een antieke ring heeft en deze persoon laat de ring in een diepe rivier vallen. In dat geval is het relatief onmogelijk om de ring uit de rivier te halen.
Redelijkheid en billijkheid. Dit blijkt uit arrest Multi Vastgoed/ Nethou (ECLI:NL:HR:2001:AA9311; NJ 2001, 79).
De casus: Plazagebouw is gebouwd in opdracht van Nethou door Multi Vastgoed. Multi Vastgoed had een perfecte oplevering gegarandeerd aan Nethou. De dekplaten aan de buitenkant van het gebouw gingen heel erg snel roesten en dit hoorde niet. Multi vastgoed vervangt de meest verroesten platen en saniteert de rest . Nethou is het hier niet mee eens en wil alle platen vervangen hebben. Multi Vastgoed gaat daarmee niet akkoord. Multi vastgoed vindt dat Nethou geen beroep mag doen op nakoming, maar enkel op schadevergoeding.
Het oordeel van de Hoge raad: schuldeiser (Nethou) mag in beginsel kiezen tussen nakoming en schadevergoeding. Maar hij is verplicht om te handelen naar de normen van redelijkheid en billijkheid. Hij zegt letterlijk: 'De crediteur is evenwel niet geheel vrij in deze keuze, maar daarbij gebonden aan de eisen van redelijkheid en billijkheid, waarbij mede de gerechtvaardigde belangen van de wederpartij een rol spelen.” Hij moet dus rekening houden met het gerechtvaardigde verlangen van de wederpartij (Multi Vastgoed). Hierdoor kan het zijn dat de schuldeiser geen recht heeft op nakoming. De Hoge Raad heeft de uitspraak van het Hof in stand gehouden en Nethou mag zich beroepen op nakoming. De Hoge Raad was niet van mening dat de schuldeiser te ver is gegaan.
Uit dit arrest blijkt dus dat ook de redelijkheid en billijkheid een rol kan spelen.
Nakoming en techniek
Art. 6:27 e.v. Regelt de nakoming van verbintenissen. Dit wordt uitgelegd in Hoofdstuk 18 van Brahn (zelfstudie).
De belangrijkste vragen hierbij zijn:
Door wie moet worden nagekomen? ⇒De schuldenaar of zijn wettelijke vertegenwoordiger kan bevrijdend nakomen, maar ook een derde kan bevrijdend nakomen. In dat geval moet wel worden voldaan aan de eisen van artikel 6:30.
Nakoming aan wie? ⇒Nakoming kan zowel aan de schuldeiser als een een derde. Indien de schuldeiser handelingsbekwaam is, dan is de nakoming bevrijdend. Indien de schuldeiser niet handelingsbekwaam is, dan moet worden voldaan aan de eisen van artikel 6:31. Indien wordt nagekomen aan een derde, en deze derde is bevoegd, dan is sprake van een bevrijdende nakoming. Indien de derde onbevoegd is, kan deze alsnog bevrijdend zijn, indien wordt voldaan aan een van de volgende artikelen: 6:32, 3:35, 3:36 of 3:61 lid 2. Anders is de nakoming niet bevrijdend. d
Wanneer moet worden nagekomen? → Indien je nakoming wilt vorderen, moet de vordering opeisbaar zijn. De opeisbaarheid is geregeld in art. 6:38 en 6:39 BW. Je kunt geen nakomnig vorderen van een niet-opeisbare verbintenis.
Waar moet worden nagekomen? → Dit is geregeld in o.a. artikel 6:41 en 6:116.
Al deze vragen worden beantwoord in artikel 6:27 e.v.
Schadevergoeding I
Schadevergoeding wegens tekortkoming in de nakoming is geregeld in art. 6:74 BW Het is geregeld in afdeling 6.1.9, dus het regelt meer dan alleen de contractuele verbintenis; het regelt de gevolgen van het niet nakomen van een verbintenis.
Er moet sprake zijn van een tekortkoming: Dit is een ‘neutraal begrip’ en kan verschillende dingen inhouden: helemaal niet nakomen (bv. schilderij staat in de fik en kan schilderij niet meer leveren, schuldenaar schiet tekort). OF niet tijdig nakomen (bruidstaart bestelt, maar die arriveert dag naar uw huwelijk, wederpartij komt niet tijdig na). OF niet correct/deugdelijk nakomen (u heeft 10 kisten appels besteld en u krijgt 10 kisten sinaasappels).
Het artikel stelt aan aantal eisen om te kunnen komen tot schadevergoeding wegens wanprestatie. Deze vereisten moet je allemaal afgaan.
Schadevergoeding II
Schade: welk ‘type’ schade?. Er zijn verschillende soorten schade:
Vertragingsschade (art. 6:85 BW): schade wegens vertraging in de nakoming
“Gevolgschade”. Dit is niet in de wet gedefinieerd.
Dit is straks van belang bij verzuimeis!
Ook een mogelijkheid tot vervangende schadevergoeding (art. 6:87 BW). In dat geval wordt de verbintenis omgezet in een verbintenis tot vervangende schadevergoeding. Er moet dan ook worden voldaan aan de overige vereisten van dit artikel. Indien een verbintenis wordt omgezet in een verbintenis tot vervangende schadevergoeding, dan vervalt de andere verbintenis. Dit heeft gevolgen voor de rechtsmaatregelen die de schuldeiser kan nemen. Dit komt later in het college aan bod.
Artikel 7:74 stelt een aantal eisen. Zo moet er sprake zijn van een causaal verband tussen de schade en de tekortkoming en dit is te zien aan het woordje “Daardoor”
Schadevergoeding III
Artikel 6:74 eist toerekenbaarheid aan de schuldenaar
De toerekenbaarheid wordt verondersteld aanwezig te zijn.
Wanneer sprake is van toerekenbaarheid staat in artikel 6:75 BW: een tekortkoming kan de schuldenaar niet worden toegerekend, indien zij niet te wijten is aan zijn schuld, noch krachtens de wet, rechtshandeling of in het verkeer geldende opvattingen voor zijn rekening komt. Dus in principe toerekenbaar, tenzij... Dit heeft gevolgen voor de bewijslast.
Voorbeelden van toerekenbaarheid in de wet: artikel 6:76 en 6:77: vanwege hulppersonen en gebruikte zaken toerekenbaar.
Voorbeeld van de verkeersopvatting: arrest Oerlemans/Driessen (ECLI:NL:HR:2001:AB1338; NJ 2002, 213) ⇒ betaling en u staat rood en kan niet betalen. Onvermogen om te betalen levert geen overmacht op volgens de verkeersopvattingen.
Indien geen sprake is van toerekenbaarheid, is sprake van overmacht.
Oerlemans/Driessen arrest
Rozenkweker Driessen koopt van Oerlemans een bestrijdingsmiddel BioFer. Dit bestrijdingsmiddel vernietigt niet alleen onkruid, maar ook rozen.
Oerlemans kocht BioFer van een derde. Oerlemans kende het gebrek zelf niet en hoefde het ook niet te kennen.
Rechtsvraag: Kan Oerlemans zich op overmacht beroepen?
Hoge Raad: Nee, verkeersopvattingen brengen mee dat een gebrek in een verkocht product voor rekening van verkoper komt. Dit kan slechts onder bijzondere omstandigheden anders zijn.
Dus de regel die we kunnen afleiden uit het arrest is: In beginsel staat de verkoper in voor het product wat hij verkoopt.
Schadevergoeding IV
Uit artikel 6:74 llid 2 blijkt dat voor zover nakoming niet reeds blijvend onmogelijk is, lid 1 slechts van toepassing is indien tevens sprake is van verzuim. Wat verzuim is staat in artikel 6:81 e.v. BW.
De verzuimregeling geeft als het ware een “ tweede kans” voor schuldenaar om alsnog zijn prestatie na te komen! Indien dan alsnog niet wordt nagekomen, dan is pas sprake van verzuim.
Verzuim is een ‘toestand': op het moment dat de schuldenaar in verzuim raakt is hij aansprakelijk jegens de wederpartij, dan moet hij de schade gaan vergoeden die hij tekort is gekomen. De schuldenaar draagt het risico van het tekortkoming.
Hoe raak je in verzuim of met andere woorden: hoe treedt het verzuim in? Dit is geregeld in artikel 6:82 en 6:83. Het verzuim kan intreden met en zonder ingebrekestelling. Wanneer geen ingebrekestelling nodig is staat in art. 6:83. In de andere gevallen is wel een ingebrekestelling vereist.
Een ingebrekestelling is een (schriftelijke) aanmaning, een ‘handeling’ dus! Zie art. 6:82 lid 1 BW
Er moet gedifferentieerd worden in de schadevergoeding. Twee voorbeelden:
Het keukenkasje dat kapot is kan nog gerepareerd worden. Daaroms het relevant om de schuldenaar een tweede kans te geven.
De borden van oma zijn echter kapot en de borden zijn ook niet meer heel. Nakoming is daar wel blijvend onmogelijk en dus geldt de verzuimeis daar niet.
Er is ook een situatie waarin het verzuim wel vereist is, maar zonder ingebrekestelling, vanwege art. 6:82 lid 2 en art 6:83 BW.
Hoe zit het als je geen termijn in je contract hebt opgenomen? Deze vraag ziet op de opeisbaarheid van de vordering. Als je geen termijn hebt afgesproken, kun je als schuldeiser terstond (meteen) nakoming eisen.
Is een schuldenaar verplicht om de schadevergoeding te betalen? Als hij voldoet aan alle eisen dan is hij verplicht tot het betalen van schadevergoeding conform artikel 6:74 BW.
Ontbinding I
De ontbinding is geregeld in afdeling 6.5.5. Deze afdeling ziet op wederkerige overeenkomsten. Wat een wederkerige overeenkomst is staat in artikel 6:261.
Ontbinding bevrijdt partijen van verbintenissen. Dit blijkt uit artikel 6:271 BW
Iedere tekortkoming van een partij in de nakoming van een verbintenis geeft recht op ontbinding van een verbintenis tenzij de tekortkoming, gezien haar bijzondere aard of geringe betekenis, deze ontbinding niet rechtvaardigt (6:265). Van een niet-rechtvaardiging is niet snel sprake.
Uit artikel 6:265 lid 1 BW blijkt niet dat toerekenbaarheid is vereist om te kunnen ontbinden. Dit in tegenstelling tot schadevergoeding wegens wanprestatie volgens 6:74 BW. Let op het verschil.
Er is dus een snelle toegang tot ontbinding, te zien aan 'iedere tekortkoming, tenzij....'
Verzuimvereiste: niet bij blijvende OF tijdelijke onmogelijkheid (vgl 6:74 lid 2 BW!)
Ontbinding II
Hoe te ontbinden? Dit staat in art. 6:267 BW
Geheel of gedeeltelijk? Dit wordt geregeld in art. 6:270 BW ⇒ ‘actio quanti minoris’ (je kan om prijsvermindering vragen)
Ontbinding vs vernietiging: ontbinding heeft GEEN terugwerkende kracht! (artikel 6:269). Het gevolg hiervan is dat de rechtsgrond blijft bestaan. Uit artikel 6:271 blijkt dat voor zover verbintenissen reeds zijn nagekomen, voor deze verbintenis de rechtsgrond niet vervalt, maar dat een verbintenis tot ongedaanmaking ontstaat. Het gevolg hiervan is dat voor de reeds gedane prestaties geen sprake is van onverschuldigde betaling volgens artikel 6:203.
Rechtsgevolg: bevrijding getroffen verbintenissen + ontstaan ongedaanmakingsverbintenissen! Art. 6:271 BW
Wat nu als de ongedaanmaking niet kan? Dit is geregeld in art. 6:272 BW
Strategie én techniek
Combinatie van remedies kan!
Nakoming + aanvullende schadevergoeding
Ontbinding + aanvullende schadevergoeding. Aanvullende schadevergoeding is geregeld in art. 6:277 BW
Vervangende schadevergoeding + aanvullende schadevergoeding
Wat kan NIET?
Nakoming vorderen + ontbinding
Nakoming vorderen + vervangende schadevergoeding
De (eigen) onrechtmatige daad:
Achtergrond, belang en functies
De vijf vereisten:
Onrechtmatigheid (in enge zin)
Gevaltypen: Kelderluik
Toerekening(schuld; wet; verkeersopvattingen)
Relativiteit
Schade (zie vooral week 8)
Causaal verband (zie vooral week 8)
Achtergrond van de onrechtmatige daad
Het buitencontractuele aansprakelijkheidsrecht (onrechtmatige daad-recht) is een directe vorm van risicoverdeling
Het gaat over distributie van schade / verdeling van welzijn
Vertrekpunt: twee beginselen strijden om voorrang.
Ieder draagt zijn eigen schade (vrijheid)
versus
Berokken een ander geen schade (verantwoordelijkheid; bescherming)
Ofwel: Casum sensit dominus vs. alterum non laedere
Les 14: juristen doen graag aan (potjes)Latijn
Slachtoffer heeft niet altijd recht op schadevergoeding
Er bestaan diverse andere vergoedingssystemen:
Mogelijkheid van verzekering is wezenlijk!
Private (aansprakelijkheids) verzekering
Fondsen (asbestfonds)
Sociale zekerheid
Belang van de onrechtmatige daad
Na Lindenbaum/Cohen–arrest (1919; zie hierna) is de onrechtmatige daad veel benut voor allerhande zaken
A: Kwantitatief:
Veel procedures op basis van onrechtmatige daad
B: “Kwalitatief”:
Risicoverdeling
Onrechtmatige daad benut als middel om juridische aanspraak te construeren (Les 15)
Recent voorbeeld: Urgenda-zaak
Kennen wij een ‘claimcultuur’ of ‘Amerikaanse toestanden’? (‘Floodgates of liability’)
Is dat meetbaar?
Is niet merkbaar in de praktijk!
Les 16: juristen gaan vaak uit van ongefundeerde veronderstellingen
Is (meer/vaker) claimen eigenlijk wel zo erg?
Enkele functies van de onrechtmatige daad
Compensatie (verplaatsing van schade en dus risico)
Preventie van ongewild gedrag (voorkomen van schade)
Kostenspreiding
Genoegdoening
Verwezenlijking (handhaving) van rechten
Vijf vereisten voor aansprakelijkheid
Onrechtmatigheid (onrechtmatige daad ‘in enge zin’):
art. 6:162 lid 1 & lid 2 BW
Toerekenbaarheid (schuld; wet; verkeersopvatting):
art. 6:162 lid 1 & lid 3 BW
Schade:
art. 6:162 lid 1 & artt. 6:95 e.v. (afd. 6.1.10) BW
Causaal verband:
art. 6:162 lid 1 & 6:98 BW
Relativiteit:
art. 6:163 BW
Onrechtmatigheid (in enge zin)
Drie alternatieve criteria voor beoordeling van het gedrag (art. 6:162 lid 2):
A. Inbreuk op een (subjectief) recht
B. Strijd met een wettelijke plicht
Let in het bijzonder op de relativiteitseis (6:163 BW)
C. Maatschappelijk onzorgvuldig gedrag: handelen in strijd met de “zorgvuldigheid die in het maatschappelijk verkeer betaamt”
Tenzij er een rechtvaardigingsgrond is
Uitgelicht: maatschappelijke onzorgvuldigheid
Maatschappelijke zorgvuldigheid = open norm
Maar dat was niet altijd zo...
Vooraf: arrest inzake de Zutphense Juffrouw (HR 10 juni 1910, W. 9038) als voorbeeld
Vereisten voor OD ‘strikt’ ingevuld; nog geen open norm aanvaard destijds
Maatschappelijke onzorgvuldigheid
Al lang veel onvrede over (o.a. Molengraaff 1887)...
CHECK: wie was Molengraaff?
Doorbraak: in arrest Lindenbaum/Cohen (HR 31-1-1919, NJ 1919, 161)
Uit het oordeel van de HR:
‘Onder onrechtmatige daad is te verstaan een handelen of nalaten, dat of inbreuk maakt op eens anders recht, of in strijd is met des daders rechtsplicht of indruischt, hetzij tegen de goede zeden, hetzij tegen de zorgvuldigheid, welke in het maatschapelijke verkeer betaamt ten aanzien van een anders persoon of goed...’
Veel gevaltypen ter invulling van die norm:
OSVO (ongelukkige samenloop van omstandigheden; géén OD)
Gevaarzetting
Sport en Spel
Onrechtmatige overheidsdaad
Zuiver nalaten
Staking
Onrechtmatige uitingen
Privacy-schending
Hinder
Ongeoorloofde mededinging
Milieu-aansprakelijkheid
Beroepsaansprakelijkheid
Misleidende reclame
Productaansprakelijkheid
Verkeersongevallen
Arbeidsongevallen & beroepsziekten (art. 7:658), etc.
Maatschappelijke onzorgvuldigheid: gevaltype ‘gevaarzetting’
Omschrijving gevaarzetting
Norm: vier Kelderluik-factoren (uit Kelderluik-arrest) afwegen bij gevaarzettend gedrag:
de mate van waarschijnlijkheid van niet-oplettendheid,
de kans dat daaruit ongevallen ontstaan,
de ernst van de gevolgen daarvan,
de bezwaarlijkheid van het nemen van voorzorgsmaatregelen
Verdere expansie Kelderluik-factoren
Onrechtmatigheid beoordelen via verfijnde Kelderluik-factoren
Omvang van risico afwegen ten opzichte van de omvang van zorg
Risico = ernst van schade en waarschijnlijkheid van schade
Zorg = aard en nut van gedraging en mate van bezwaarlijkheid van voorzorg
Risico
Ernst van schade:
Omvang van de schade
Aard van de schade
Waarschijnlijkheid van schade:
Kansverhoging
Waarschijnlijkheid van ongeval
Ongeval in het algemeen
Anticipatieplicht tav onvoorzichtigheid van de ander
Zorg
Aard en nut van gedraging:
Aard
Nut
Bezwaarlijkheid van voorzorgsmaatregel:
Kosten
Andere bezwaren
Onbekende risico’s: onderzoek en observatie
Fouten van anderen: waarschuwen
Toerekening
Toerekening (van de daad aan de dader, lid 3):
Schuld (van opzet tot ‘gewone’ schuld): Kennen en kunnen
Wet (zie met name: art. 6:164 BW en art. 6:165)
Verkeersopvattingen
Zie HR Meppelse Ree
Relativiteit
Art. 6:163 BW: de geschonden norm moet ertoe strekken bescherming te bieden:
aan deze (categorie van) benadeelde(n);
voor dit type schade/geschonden belang.
Was van beperkt belang
Nodig bij schending wettelijke plicht
Inmiddels vaker gebruikt
Om gewenst resultaat (risicoverdeling) te bereiken
Gaat om inperking van aansprakelijkheid
Zie o.a. Duwbak Linda-arrest (NJ 2006/281)
Schade (meer in week 8)
Schade is....
Vermogensschade (geleden verlies en gederfde winst)
Ander nadeel, voor zover de wet op vergoeding daarvan recht geeft
Immateriële schade (art. 6:106 BW)
Meer over het hoe en hoeveel bij vergoeding van schade in Week 8
Causaal verband (zie week 8)
Stap 1: Condicio sine qua non-verband
Zie het woordje ‘dientengevolge’ in art. 6:162 lid 1 BW
Vgl. de beoordeling van causaal verband bij de wilsgebreken
Stap 2: Toerekening naar redelijkheid
Art. 6:98 BW
Is een multifactor-benadering
Casus ‘jetblast’
Gevonden?
Vliegveld is wel/niet aansprakelijk?
Wat denk je zelf?
Pas de Kelderluik-factoren toe?
Zelfstudie
Samenloop van onrechtmatige daad en wanprestatie
Schending contractuele norm (wanprestatie) is niet automatisch ook een onrechtmatige daad
Tenzij...er sprake is van een onrechtmatige daad, onafhankelijk van de wanprestatie
Groepsaansprakelijkheid (art. 6:166)
Kwalitatieve of Risicoaansprakelijkheid
Schuld versus Risico
Typen:
Ouders (art. 6:169 BW)
Werkgevers (art. 6:170 BW)
Opdrachtnemers (art. 6:171 BW)
Bezitters van dieren (art. 6:179 BW)
Bijzondere vorm van onrechtmatige daad; het uitgangspunt is:
Tegemoetkoming aan eiser die dader niet kan identificeren i.v.m. groepsgedrag
Elk groepslid is aanspreekbaar. Dit is rechtvaardig omdat ieder een bijdrage heeft een bijdrage heeft geleverd, dat er schade is ontstaan.
Via art. 6:166 BW als je niet weet wie het gedaan heeft, kan je iedereen van de groep aanspreken. (Voorkomt dat iedereen zegt dat ze het niet gedaan hebben). Met aanvulling van art. 6:162 BW (Onrechtmatige Daad). Dit heeft twee functies:
(A) een op groepsgedrag toegesneden invulling van de onrechtmatigheid en toerekening
(B) het ecarteren van een causaliteits (CSQN-) probleem (probleem op te lossen). De focus ligt op ‘psychische’ causaliteit
Het gaat om de beslissing die je hebt gemaakt, om je niet terug te trekken als er schade wordt veroorzaakt. Je kan iemand uitkiezen die schade heeft veroorzaakt.
Optreden in groepsverband (“min of meer bewust gezamenlijk optreden”) onrechtmatig
Eén van de deelnemers brengt onrechtmatig schade toe
De kans op het aldus toebrengen van schade had de aangesproken deelnemer(s) behoren te weerhouden van zijn / hun gedragingen in groepsverband
Dit onrechtmatig deelnemen aan de groep kan aan de aangesproken deelnemer(s) worden toegerekend
NB: Rechtsgevolg = Hoofdelijke aansprakelijkheid
Het is onrechtmatige om deel te nemen aan groepsverband, door de aangesproken persoon. Is ook aan hem of haar toe te rekenen via art. 6:162 lid 3 BW
De definities van risicoaansprakelijkheid:
Enge opvatting -> schuld of aansprakelijk zijn geen eisen meer
Ruime opvatting -> Hier gaan we vanuit
Er is geen scherp onderscheid tussen schuld- en risicoaansprakelijkheid, maar het gaat om gradaties. Zoals zo vaak in het recht: les 17
We herkennen een vloeiende overgang, van schuldaansprakelijkheid, via:
Bewijsvermoedens (res ipsa loquitur, zie LES 14), of
Bewijslastomkering
Naar risicoaansprakelijkheid
= Risicoverdeling
Speciale functie van risicoaansprakelijkheid = kanalisatie van aansprakelijkheid (het risico): de aansprakelijkheid naar een bepaald persoon te leiden. De redenen hiervoor zijn:
Slachtofferbescherming
Kennis en kunde
Profijt
De terminologie: risicoaansprakelijkheid of kwalitatieve aansprakelijkheid? Kwalitatieve aansprakelijkheid geldt voor personen (art. 6:169-172) en zaken (art. 6:173 e.v.)
Volgens art. 6:169 lid 1 BW is de ouder/voogd risicoaansprakelijk voor een kind van onder de 14 jaar. De reden is dat de benadeelde anders schade draagt. Voorwaarden hiervoor zijn da een kind jonder dan 14 jaar is en ‘als doen te beschouwen onrechtmatige gedraging’ (voor het nalaten van iets, is er geen sprake van een onrechtmatige daad). Daarnaast moet de gedraging ‘toerekenbaar’ zijn, afgezien van te jonge leeftijd en er moet schade voor een derde zijn. Er is hierbij geen fout van de ouder/voogd nodig. Volgens Art. 6:169 lid 2 BW is de ouder/voogd aansprakelijk voor het gedrag van een kind onder de 16 jaar, tenzij er sprake is van een Fout (toerekenbare onrechtmatige daad) van kind en er schade voor derde is. Tenzij er geen verwijt is. Kind zelf aansprakelijk; schuldaansprakelijkheid en omkering bewijslast volstaat
Aansprakelijkheid voor een ondergeschikte is beschreven in ratio art. 6:170 BW: aansprakelijkheid is bedrijfsrisico, is te spreiden, profijtbeginsel. Voorwaarden hierbij zijn dat schade aan derde veroorzaakt is door een fout van een ondergeschikte. Ook moet er een functioneel verband zijn tussen de fout en de opdracht, door A) Zeggenschap van leidinggevende over gedraging of B) Kans op fout vergroot door opdracht (Zie Groot Kievitsdal-arrest). De draagplicht ligt dan bij de leidinggevende (lid 3).
Aansprakelijkheid voor een niet-ondergeschikte
Vereist voor aansprakelijkheid (art. 6:171):
Schade aan een derde door een fout
Functioneel verband tussen fout en opgedragen taak
Opdracht uitgevoerd in het kader van het bedrijf van de ander
HR legt art. 6:171 beperkt uit (vgl. HR Delfland/Stoeterij, NJ 2002/75)
Ratio = eenheid van onderneming
Onderlinge draagplicht? Zie art. 6:102 BW
Aansprakelijkheid voor dieren (art. 6:179 BW en Stierkalf-arrest)
Welke dieren? (geldt niet voor wilde dieren)
Wie is bezitter? à art. 6:183 Ouders zijn verantwoordelijk voor de OD van het kind, als het kind jonger is dan 14 jaar.
Grondslag ?
Eigen energie/gedraging van het dier
Zie Bardoel/Swinkels (NJ 1984/ 415) > niet verplicht
Het dier als instrument?
Verweer: de ‘tenzij’-formule > verweermiddel voor de gedaagde. Het geval van risciocoaansprakelijkheid moet je toetsen aan het schuldaansprakelijkheid. Als er geen schuldaansprakelijkheid is dan is er ook geen risicoaansprakelijkheid.
Aansprakelijkheid tov. Mede-bezitters?
Risicoaansprakelijkheid t.o.v. derden
Ook t.o.v. mede-bezitter van het dier?
Deze vraag speelt in de rechtspraktijk
Zie Rb. Den Haag 4 maart 2015 (ECLI:NL:RBDHA: 2015:2443): Nee
Zie Rb. Noord-Holland 29 juni 2015: ‘…dat vragen we aan de Hoge Raad…’ (via art. 392 Rv)
Academische twijfel dus…(vgl. les 4): wie draagt het risico?
Aansprakelijkheid tov. Mede-bezitters
Het Hangmat-arrest: is art. 6:174 ook toepasbaar op de mede-bezitter (of alleen op
derden zoals in de artt. 6:169-171)?
Oplossing?
Zoek analogie met eerdere rechtspraak!
In casu de Hangmat-zaak (HR 8-10-2010, NJ 2011/465)
Betreft een gebrekkige opstal (art. 6:174)
Toepassingsvoorwaarden:
Bezitter
opstal
gebrek
(verwezenlijking van) gevaar
Tenzij..
Ja: “De kernvraag is of het recht bescherming behoort te verlenen aan degene die (...) zelf in zekere zin medeverantwoordelijk geacht kan worden voor de gebrekkige opstal. Bij de geschetste stand van zaken, waarbij de wetgever de door [de vrouw] bepleite aansprakelijkheid niet heeft uitgesloten, hangt de te maken keuze af van wat naar maatschappelijke opvattingen, in aanmerking genomen de belangen van de benadeelde, de bezitter en de aansprakelijk-heidsverzekeraar, het meest redelijk moet worden geacht als reikwijdte van art. 6:174. Die keuze valt uit ten gunste van het standpunt van de vrouw.”
Terug naar de casus…
Geldt die regel dan (daarom) ook bij art. 6:179 BW?
Art. 6:179 niet ontworpen voor mede-bezitters, maar deze worden niet uitgesloten
Parallel met Hangmat-zaak voldoende sterk?
Indien ‘ja’: vergoeding!
Rb. Den Haag: nee, andere grondslag
è Wachten op de HR…
Schade en Schadevergoedingsrecht (afd. 6.1.10 BW), inclusief (o.a.):
Causaal verband (in twee fasen)
Condicio sine qua non (CSQN), art. 6:162 BW
Toerekening naar redelijkheid (TNR), art. 6:98 BW
Eigen schuld (art. 6:101 BW) en medeschuld (art. 6:102 BW)
Affectie- en shockschade
Vestigingsfase: het gaat om het condicio sine qua non-verband: zou de schade ook in getreden zijn als er geen fout zou zijn begaan? Ja: geen causaal verband / nee: causaal verband
Vgl. art. 6:74 (‘daardoor’) en 6:162 BW (‘dientengevolge’)
CSQN-verband =
Wegdenk-oefening
Let op, niet altijd vereist, zie art. 6:99 en DES-arrest (HR 9-10-1992, NJ 1994/535)
Art. 6:99 BW gaat over het jagers-arrest vb.
Iedereen geeft elkaar de schuld: in zo’n geval is het aan de dader om te pleiten dat het niet jouw steen is geweest, dus geen causaal verband. Dus zijn ze alle drie hoofdelijk aansprakelijk.
Omvangsfase (art. 6:98): toerekening naar redelijkheid (aan de dader) = verdeling van risico
Betreft een weging van factoren:
Aard van de aansprakelijkheid
Aard van de schade: letselschade reken je ruimer toe dan zakenschade en zakenschade reken je ruimer toe dan zuivere vermogensschade (grove opzet of schuld mag je de criteria voor schade ruimer toerekenen)
Aard van de geschonden norm
Voorzienbaarheid
Lengte van de causale keten: is de schade niet te ver verwijderd van de gebeurtenis waarop de schade zich berust?
Amercentrale: Bij risicoaansprakelijkheid alleen ‘typische gevolgen’ toerekenen
Brandstichting Frieslandhal: Risicoaansprakelijkheid toch geen geval apart & Ruime invulling van voorzienbaarheid
Een specifiek geval: Renteneurose: You take the victim as you find him, incl. (latent) aanwezige schadeverhogende aandoeningen
Schade = vermindering of nadeel in een object (kan een zaak/persoon zijn) (zie week 6)
Uitgangspunt is het beginsel van volledige schadevergoeding (degene die recht heeft op een schadevergoeding, dus recht op volledige schadevergoeding, dus dat de situatie is zoals die zou zijn als je geen schade zou hebben geleden).
Diverse uitzonderingen daarop (= nuancering van risicoverdeling):
Voordeelsverrekening (art. 6:100): OD niet alleen tot schade heeft geleden voor het slachtoffer maar ook een voordeel heeft opgeleverd, moet dit voordeel weer van de schade worden afgetrokken (zodat je het voordeel niet houdt, dat je ‘dubbel schadevergoeding’ zou krijgen).
Matiging (art. 6:109): een rechter mag de toegekende schade matigen als het tot onrechtmatige gevolgen zou leiden voor de persoon. (bv. als hij het niet kan betalen)
Limitering (art. 6:110) -> de wetgever kan een limiet stellen aan de omvang van algemene aansprakelijkheden (bedrijven die schade oplopen die ze niet aankunnen, dan wordt de schade verminderd omdat deze bedrijven moeten blijven bestaan zoals schiphol)
Causaliteit … zie hierboven
Algemene regel in art. 6:101 BW: causal
Aan eiser toe te rekenen omstandigheden
Schadevergoeding verminderd
Evenredig = causaliteitsafweging
Tenzij: billijkheidscorrectie toegepast (ernst van de fouten en overige omstandigheden)
Schade is mede veroorzaakt door het slachtoffer. Als er sprake is van eigen schuld dan wordt de schade verdeeld over beide partijen; hoeveel heeft de dader en het slachtoffer (eiser) zelf bijgedragen? Zo wordt de schade verdeeld.
Uitzonderingen op art. 6:101 BW: er wordt normaal gesproken gewerkt met causale verband en billijkheidscorrectie
O.a. bij werkgeversaansprakelijkheid (art. 7:658)
Beroep op eigen schuld = beperkt
Maar: indien geslaagd, verval van alle aansprakelijkheid (= alles of niets), aansprakelijkheid gaat heel ver
Uitzondering hierop via proportionele aansprakelijkheid, zie HR 31 maart 2006, NJ 2011/250 (Karamus/Nefalit); bv. werkgever hele zware bewijslast en werknemer; hele lichte bewijslast
Meerdere personen voor dezelfde schade aansprakelijk: hoofdelijk verbonden (hoofdelijkheid; art. 6:102 lid 1 BW)
Slachtoffer kan bij één dader de gehele schade claimen
Interne draagplicht tussen hoofdelijk aansprakelijke partijen?
Maatstaf: regres nemen voor bedrag dat de ander ‘aangaat’ (art. 6:10 lid 2 BW)
Daarvoor geldt art 6:102 lid 1, tweede zin; daarin wordt verwezen naar art. 6:101 BW (regeling van eigen schuld)
Weer dezelfde afweging (causaliteit en billijkheid) maken -> causaliteitsafweging maken met billijkheidscorrectie
Tenzij wet anders bepaalt, zoals in art. 6:170 lid 3 BW en art. 6:166 lid 2 BW
Soorten schade (art. 6:95) kan bestaan uit vermogensschade of ander nadeel.
Vermogensschade (art. 6:96)
Geleden verlies of gederfde winst
Div. schadeposten geregeld in lid 2
Of ander nadeel (art. 6:106)
= Smartengeld (zie hierna slide 12)
Begroting van schade (art. 6:97)
Eventueel een schatting maken
Concrete v. abstracte schadeberekening
Of: begroten op gemaakte winst (art. 6:104): de rechter mag schadevergoeding bepalen gelijk die aan de winst van de dader
Optie: vergoeding in natura (art. 6:103): als ten onrechte een bepaald bouwwerk is gesloopt, dan kan je vragen voor het opnieuw bouwen van dat gebouw.
Art. 6:105: begroten van toekomstige schade (bv. been verbrijzeld): je weet nu al dat je schade gaat lijden in de toekomst. De rechter kan de schadevergoeding uitstellen of de rechter kan de toekomstige schadevergoeding al begroten (lump sum vergoeding) of je kan van te voren een periodiek bedrag vaststellen.
Periodiek bedrag of som ineens
Lump sum: goede en kwade kansen afwegen: kiest het slachtoffer meestal voor want je wil de zaak afronden (art. 6:105 BW toekomst inzien door de rechter.)
Schadeberekening = juridische spagaat voor partijen
Omschrijving en functie: schade die gerelateerd is aan immateriële dingen in het leven
Wanneer vergoedbaar?
Art. 6:106 Lid 1 sub a: ‘oogmerk’ (is een zeer specifiek en uitzonderlijk geval)
Art. 6:106 Lid 1 sub c: ‘reputatie van overledene’ (idem)
Art. 6:106 Lid 1 sub b: ‘lichamelijk letsel’, ‘schending eer of goede naam’ of ‘andere’ persoonsaantasting
Discussie over ‘andere persoonsaantasting’:
Er is enige smart geleden (comateuze patiënt?)
Meestal: ‘geestelijk letsel’ vereist
Soms: indien persoonlijkheidsrecht is geschonden (geestelijk letsel dan niet vereist), bijv. bij inbreuk op zelfbeschikkingsrecht
Vgl. Blauw Oog-arrest (HR 29 juni 2012, NJ 2012/410)
Hoogte van de vergoeding?
Zie Druijff/Bouw-arrest (HR 17-11-2000, NJ 2001, 215): met alle omstandigheden van het geval rekening houden, de aard en het ernst van het letsel en de gevolgen voor de betrokkenen. Ook op de bedragen die andere rechters in NL hebben toegekend in gelijke gevallen.
Leidend is de Smartengeldgids
Rechtseenheid!
Bedragen zijn laag, maar er is opwaartse druk
Betreft schade van derden - dus niet het directe (letsel)slachtoffer - zoals naasten en nabestaanden
In beginsel geen vergoeding mogelijk voor derden, tenzij de wet dat alsnog mogelijk maakt: verplaatste schade en die moet vergoed worden anders heeft de dader voordeel.
Artt. 6:107-108 doen dat voor bepaalde schadeposten van bepaalde personen
Bijv. voor verplaatste schade, maar niet voor immaterieel nadeel wegens overlijden van naasten
Dit systeem is een beperking t.o.v. art. 6:162, maar maakt tevens vorderingen mogelijk waar het wettelijk systeem die anders niet toe zou staan
Systeem is exclusief; is zelfstandig recht voor derden
Affectieschade (nog) niet vergoedbaar
Definitie; over het verdriet over het slachtoffer (bv. Overleden): volgens de huidige wet is deze schade niet vergoedbaar.
Dit type immateriële schade past niet in het systeem van artt. 6:107-108 BW (uitzonderingen voor schade): sluiten uit dat je om art. 6:106 BW heen kan
Maar: Wetsvoorstel aanhangig (Kamerstukken II, 2014-2015, 34 257, nr. 1-4) dat vergoeding mogelijk maakt (NB: op grond van het EVRM soms al wel mogelijk/nodig)
Shockschade is wel vergoedbaar:
Gaat om schade door schokkende confrontatie met dood of verwonding van een ander; geen derdenschade
Zie Taxibus-arrest (HR 22-2-2002, NJ 2002/240)
Erkenning is toe te juichen, maar er zijn wel nadelen:
Rechter heeft neiging om vereisten steeds soepeler te bezien; HR houdt dit tegen (Vilt-arrest)
Rechter moet (onmogelijke) splitsing maken tussen shock- en affectieschade
Verbreedt ons perspectief op het (Nederlands) recht
Voorbeeld; artikel J. Jansen: gebruik rechtsvergelijking ter inspiratie van hoe het anders kan/moet
Laat ons zien dat de grondslagen van ons recht liggen in het Romeinse recht/ius commune en dat het recht van West-Europa in de vroeg-moderne tijd gemeenschappelijk was – vóór periode van juridische nationalisme en positivisme.
Ius commune staat voor gemeenschappelijk recht (het Romeinse recht en het kerkelijke recht, van de katholieke kerk). Dit recht is blijven gelden van de middeleeuwen tot de vroegmoderne tijd.
Bestudeert de grondslagen van het recht en verkrijgt zo dieper inzicht (helikopterview, zie employability skills)
Is benieuwd naar morgen
Heeft twee gezichten
Bestudeert teksten om te zien of we daar oplossingen kunnen vinden voor moderne problemen
Net als de rechtsvergelijker, zie artikel J. Jansen
Het Romeins recht heeft het referentiekader gevonden voor ons Nederlands recht van nu. Zonder dit referentiekader is het moeilijk voor te stellen hoe het Nederlands recht zich heeft ontwikkeld.
Een breder beeld en begrip van de ontwikkelingen in het Nederlandse recht
Voorbeeld 1: artikel G. van Maanen: wel of geen plotseling ‘omgaan’ door de Hoge Raad in Lindebaum/Cohen? Hoe kunnen we het verschil met HR Zutphense juffrouw verklaren?
Ook lagere rechtspraak ging als in de richting van de ruimere interpretatie. Omslag in 1919 omdat er toen een andere president is gekomen. Die wilde wel onrechtmatig als onrechtmatig. Molengraaf wilde dat ooal eerder. Was al in een wetsvoorstel voorgesteld, maar nooit een wet geworden omdat er toen oorlog was, dus andere dingen waren belangrijk.
Voorbeeld 2: artikel E. van Dongen: wel of geen plotseling ‘omgaan’ door de Hoge Raad in HIJSM/Morré? Was de ‘nieuwe’ oplossing ingegeven door doctrine, rechtspraak of rechtsvergelijking of een combinatie van allen?
De Hoge Raad bedacht iets nieuws, creëerde nieuw recht in 1916. De HR volgde gewoon de rechtsvergelijking. De verdeling van schadevergoeding bij eigen schuld was al van toepassing in andere landen. De lagere rechtspraak ging ook eerder zijn eigen gang, de verdeelde ook al de schade. Ze zijn veel praktischer dan de HR. In de conclusie van de HR, de procureur-generaal wees de heersende leer af. Ook het romeinse recht als eeuwen lang in het artikel eeuwen lang hebben vastgehouden.
Perspectief op de verschillen tussen rechtsstelsels in Europa – ook de verschillen met het Engelse recht (common law). Is het mogelijk om ooit een gemeenschappelijk recht te krijgen in Europa?
Helpt ons de grondslagen van het privaatrecht van de meeste landen in West-Europa te onderzoeken en zo bij te dragen aan de opkomst van een nieuw Europees privaatrecht?
Op de systematiek (I)
Vb. BW boek 6, titels 3, 4 en 5
Op de inhoud van het Nederlandse recht (II)
Vb. artikel J. Lokin
Vb. leerstukken die in dit hoorcollege aanbod komen
Systematiek: bronnen van verbintenissen
Gai. D. 9.44.7.1pr.: Verbintenissen ontstaan uit overeenkomst of uit onrechtmatige daad of op grond van een eigen rechtsregel uit andere oorzaken (ex variis causarum figuris) (Samenraapsel van het recht dat juristen hebben opgeschreven in de eerste drie eeuwen na Chr.) Er wordt een onderscheid gemaakt tussen contractuele verbintenissen en verbintenissen uit ‘delicten’ lijkt op een OD maar het niet helemaal is. Het is geen contract maar het lijkt er wel op. Het is een zaakwaarneming. Je neemt andermans zaken waar, maar er is geen wilsovereenstemming. Dit blijkt uit contract. Titel 6.4: verbintenissen anders dan uit contract. Via de middeleeuwen is het romeinse recht in ons recht terecht gekomen. Dit systeem is romeins rechtelijk. De drie rechtmatige die we vandaag gaan behandelen komen ook uit het romeinse recht.
Obligatio quasi ex contractu. De Romeinen zag dit als een soort keten.
Romeins recht, Frankrijk, Nederland
Meijers (1880-1954): verbintenissen uitstaan uit overeenkomst, onrechtmatige daad of uit andere rechtsfeiten, indien zulks uit de wet voortvloeide.
Meijers is de bedenker van ons nieuw BW. Hij kende het romeinse recht heel goed.
Art. 1269 OBW. Alle verbintenissen ontstaan of uit overeenkomst, of uit de wet.
dat uit deze woorden immers geenszins volgt, dat elke verbintenis rechtstreeks op enig wetsartikel moet steunen, doch daaruit slechts mag worden afgeleid, dat in gevallen die niet bepaaldelijk door de wet zijn geregeld, de oplossing moet worden aanvaard, die in het stelsel van de wet past en aansluit bij de wel in de wet geregelde gevallen;
HR Quint/Te Poel en later art. 6:1 BW (1992): verbintenissen kunnen slechts ontstaan als zij uit de wet voortvloeien. De formulering van de HR komt uit het Italiaanse recht.
Enkel als er een verbintenis is, is er sprake van recht.
Als er geen verbintenis was bij het Romeinse recht, was er geen sprake van recht. Dit geldt ook bij het Nederlandse recht. Het eerste wetboek van Privaatrecht is van 1838. Moet er letterlijk in de wet staan dat een verbintenis voortvloeit uit de wet?
De voorwaarden van zaakwaarneming (art. 6:198 BW);
Het behartigen van andermans belang: Het is niet van belang dat je weet wiens belangen je behartigt. Er moet geen sprake zijn van eigenbelang, wat toevallig ook voor een ander goed uitkomt. Het kan bestaan uit een rechtshandeling of een feitelijke handeling. Het resultaat maak niet uit.
Willens en wetens: De persoon die de zaken waarneemt, moet de intentie hebben om de belangen van de belanghebbende te behartigen. Deze formulering oogt wat oud. De wetgever wilde de jurisprudentie onder het oude BW van 1838 voort laten bestaan.
Zonder bevoegdheid daartoe: Geen bevoegdheid om deze zaken waar te nemen. Er is wel een dergelijke bevoegdheid als de wet dit voorschrijft of er een rechtshandeling is op basis van deze bevoegdheid. In de wet staan situaties wanneer u wel op moet treden.
Op redelijke grond: Een billijkheidsafweging is niet van de wetgever, maar van de rechter. De rechter moet afwegen of er ongewenste bemoeizucht van een ander is.
Zowel rechtshandelingen als feitelijke handelingen
Ad 4. Vaak geen redelijke grond indien er geen noodzaak bestond tot handelen
Verplichtingen van de belanghebbende:
Schadevergoedingsverplichting (art. 6:200 BW), mits naar behoren en causaal verband
in uitzonderingsgevallen: vergoeding van loon
Verplichtingen en bevoegdheden van de zaakwaarnemer:
De zaakwaarnemer is verplicht bij de waarneming de nodige zorg te betrachten en, voor zover dit redelijkerwijze van hem kan worden verlangd, de begonnen waarneming voort te zetten. (art. 6:199 lid 1 BW)
Hij dient rekening en verantwoording af te leggen aan de belanghebbende (art. 6:199 lid 2 BW)
Evenwicht tussen vrijheid en solidariteit
Romeins recht: je niet mengen in een zaak waarin jij geen belanghebbende of bevoegde bent.
Soms behoorde je een medeburger te hulp te schieten, bijv. in tijden van nood
De rechtsfiguur zaakwaarneming via het Justiniaanse recht, via de receptie in bijna alle privaatrechtelijke wetboeken terecht gekomen
Kritiek vanuit natuurrechtelijke hoek: inbreuk op iemands vrijheid
Cruciale criterium: utilitasvereiste
Term is innerlijk tegenstrijdig
Vereisten:
Een betaling, meer in het algemeen een prestatie
Door de een aan de ander verricht
Zonder rechtsgrond
Normaal betaal je de schuld die je de ander verschuldigd bent. Dan gaat je schuld teniet.
Betaling is voldoening aan de verplichting, bijvoorbeeld betaling geldsom, maar ook geven goederen, nakomen verplichting tot een (niet-)doen
Vordering tegen degene die de prestatie heeft ontvangen door degene die gepresteerd heeft
Een prestatie verrichten zonder rechtsgrond
A. van begin af aan geen rechtsgrond
B. ooit wel rechtsgrond, maar daarna met terugwerkende kracht vervallen
Recht op ongedaanmaking
Bij een geldsom: gelijk bedrag terugbetalen
Bij geven goed: zelfde goed teruggeven
Bij een prestatie van andere aard: prestatie ongedaan maken
Wat indien ongedaanmaking niet mogelijk is?
Onderscheid:
Wegens aard van de prestatie: vergoeding waarde, mits:
de ontvanger door de prestatie is verrijkt
het hem is toe te rekenen dat de prestatie is verricht, of
hij erin had toegestemd een tegenprestatie te verrichten
Slechts voor zover dit redelijk is
Feitelijk onmogelijk: dan cf. algemene regeling titel 6.1. (schadevergoeding)
Romeins recht: solutio indebiti
D. 12.6.2.1 (in titel over de condictie wegens onverschuldigde betaling):
Als iets betaald is op grond van een testament dat naderhand vervalst […] bleek te zijn, kan er teruggevorderd worden.
Degene die per vergissing een zaak of een som geld ter voldoening van een niet-betaalde schuld aan de ontvangende partij overdroeg, kon deze met deze condictie terugvorderen
Artikel 6:212 BW omschrijft verrijking in lid 1: 'Hij die ongerechtvaardigd is verrijkt ten koste van een ander, is verplicht, voor zover dit redelijk is, diens schade te vergoeden tot het bedrag van zijn verrijking.'
Zie ook het arrest: HR 05 september 2008 (Verbouwing). Belangrijke punten zijn:
Verarming
Verrijking dient ongerechtvaardigd te zijn
De verrijking is niet rechtvaardig op grond van rechtshandeling of wet.
Er moet sprake zijn van causaal verband tussen verrijking en verarming
Aanvullende redelijkheidstoets (‘voor zover redelijk is’)
Als gevolg van de ongerechtvaardigde verrijking komt er een schadevergoedingsvordering, hierbij komen direct twee vragen opspelen:
Op welk moment?
Welke omvang?
Drie begrenzingen van het maximum bedrag:
Ten hoogste bedrag van de verrijking
Nooit meer dan bedrag van de verarming
Aanvullende redelijkheidstoets
Ongerechtvaardigde verrijking is bijvoorbeeld na te slaan in:
In 1959 (HR Quint/Te Poel) geen algemene actie uit Ongerechtvaardigde verrijking, slechts specifieke regelingen.
Wel in NBW 1992 (wetgevingstechnische reden)
Reeds aanwezig in het Oudvaderlandse recht: Hugo de Groot (1583-1645)? Dat zou een beroep op traditie inhouden.. Algemene verrijkingsactie in het Oudvaderlandse recht?
Lees W. Zwalve, ‘Zaakwaarneming en ongerechtvaardigde verrijking’, NTBR 1995, p. 157-163
Welke rol heeft de traditie voor de rechter?
Paul Scholten (1875-1946) – UvA
Schadevergoeding buiten overeenkomst en onrechtmatige daad 1899
Asser-Scholten, Zakenrecht 1905 - 1945 – daarna voortgezet door Beekhuis, Mijnssen, Van Velten, Bartels
Asser – Algemeen deel 1931
Rechtsvinding
Onder andere: grammaticaal, systematisch, wetshistorisch, en
Rechtshistorisch: traditie
Verschil tussen indirecte (Frans) en directe variant (Duits) weten
Bij zaakwaarneming zal je meer schadevergoeding krijgen dan bij onrechtvaardige verrijking.
Op grond van art. 1:381 lid 5 BW is een onder curatele gestelde beschikkingbevoegd over zijn zaken. Zijn zaken betreffen de gelden die zijn curator voor levensonderhoud heeft gegeven. Dus de stelling is onjuist.
Op grond van art. 3:33 BW vereist een op een rechtsgevolg gerichte wil die zich door een verklaring openbaart. Bij een onrechtmatige daad is het niet gericht op het komen van een rechtsgevolg. Dus de stelling is onjuist.
Op grond van art. 6:81 BW is ingebrekestelling alleen vereist als de nakoming niet blijvend of tijdelijk onmogelijk is. Hiervoor moet de schuldenaar eerst in verzuim komen, waarvoor er ingebrekestelling art. 6:83 BW nodig is.
JoHo can really use your help! Check out the various student jobs here that match your studies, improve your competencies, strengthen your CV and contribute to a more tolerant world
Wat is dat?
Het geheel van het geld waardeerbare, de rechten die iemand heeft. Het geheel van de activa en passiva.
Alle regels over subjectieve en objectieve rechten en plichten die onderdeel van een vermogen kunnen worden.
Goederenrecht (persoon – goed) vs. verbintenissenrecht (persoon – persoon)
Goederenrecht: Derdenwerking, je kunt een absoluut recht tegenover eenieder handhaven.
Gesloten systeem van rechten
Dwingend recht (hoe het in de wet staat)
Zoveel mogelijk rechtszekerheid (precies weten hoe het zit, strak systeem zodat iedereen weet waar hij aan toe is)
Verbintenissenrecht: Verhouding tussen twee personen (relatief recht, kun je slechts handhaven t.o.v. je wederpartij)
Open systeem van rechten
Regelend recht (hoe je je overkomst zelf regelt); als je niks geregeld hebt dan BW, aanvullend recht
Flexibiliteit (open normen); maatstaven van redelijkheid en billijkheid
Het BW zit vol met uitzonderingen.
De werkelijkheid is echter anders (op het gebied van vermogensrecht). Voorbeeld: Koop breekt geen huur. (art. 7:226 wetboek), dus geval van derdenwerking via dwingend verbintenissenrecht, waarbij partijafspraak niet geldend is (gesloten systeem).
Conclusie: wees kritisch, altijd!
Verbintenissenrecht = dat deel van het objectieve (geldende) recht dat de verbintenissen regelt.
Zie BW 6. (vrije wil om te doen wat je goeddunkt, vertrouwen bij een bepaalde handeling)
Karakteristiek aan het verbintenissenrecht is dat het uiteindelijk gaat om de verdeling van bepaalde (financiële) risico’s. En immateriële belangen dan? (belangen die niet in geld zijn uit te drukken)
HR Jeffrey-arrest (NJ 1998/853): Vermogensrecht weet niet goed wat ze buiten het vermogen moeten.
= vermogensrechtelijke rechtsbetrekking, waarbij de één recht heeft op de prestatie van een ander, en die ander tot die prestatie jegens de één verplicht is.
Let op: verbintenis betekent de juridische relatie (de rechtsbetrekking) tussen (rechts)personen.
De verbintenis houdt in:
1. Een verplichting tot een prestatie voor de één
2. En het recht op die prestatie van de ander.
Vrijheid van partijen staat voorop, verbintenissenrecht is aanvullend recht. Je mag er zelf afspraken over maken, als je zelf geen regels maakt mogen die worden aangevuld door aanvullend recht.
Actieve zijde (schuldeiser)
Vorderings(recht): bevoegdheid om iets te vorderen (actie in recht)
art. 3: 296 BW
Rechtsvordering/actie
Executierecht: fysiek geldend maken (bv. deurwaarder/politie bij iemand spullen weghalen)
Passieve zijde
Wat is dat?
Het geheel van het geld waardeerbare, de rechten die iemand heeft. Het geheel van de activa en passiva.
Alle regels over subjectieve en objectieve rechten en plichten die onderdeel van een vermogen kunnen worden.
Goederenrecht (persoon – goed) vs. verbintenissenrecht (persoon – persoon)
Goederenrecht: Derdenwerking, je kunt een absoluut recht tegenover eenieder handhaven.
Gesloten systeem van rechten
Dwingend recht (hoe het in de wet staat)
Zoveel mogelijk rechtszekerheid (precies weten hoe het zit, strak systeem zodat iedereen weet waar hij aan toe is)
Verbintenissenrecht: Verhouding tussen twee personen (relatief recht, kun je slechts handhaven t.o.v. je wederpartij)
Open systeem van rechten
Regelend recht (hoe je je overkomst zelf regelt); als je niks geregeld hebt dan BW, aanvullend recht
Flexibiliteit (open normen); maatstaven van redelijkheid en billijkheid
Het BW zit vol met uitzonderingen.
De werkelijkheid is echter anders (op het gebied van vermogensrecht). Voorbeeld: Koop breekt geen huur. (art. 7:226 wetboek), dus geval van derdenwerking via dwingend verbintenissenrecht, waarbij partijafspraak niet geldend is (gesloten systeem).
Conclusie: wees kritisch, altijd!
Verbintenissenrecht = dat deel van het objectieve (geldende) recht dat de verbintenissen regelt.
Zie BW 6. (vrije wil om te doen wat je goeddunkt, vertrouwen bij een bepaalde handeling)
Karakteristiek aan het verbintenissenrecht is dat het uiteindelijk gaat om de verdeling van bepaalde (financiële) risico’s. En immateriële belangen dan? (belangen die niet in geld zijn uit te drukken)
HR Jeffrey-arrest (NJ 1998/853): Vermogensrecht weet niet goed wat ze buiten het vermogen moeten.
= Vermogensrechtelijke rechtsbetrekking, waarbij de één recht heeft op de prestatie van een ander, en die ander tot die prestatie jegens de één verplicht is.
Let op: verbintenis betekent de juridische relatie (de rechtsbetrekking) tussen (rechts)personen.
De verbintenis houdt in:
Een verplichting tot een prestatie voor de één
En het recht op die prestatie van de ander.
Vrijheid van partijen staat voorop, verbintenissenrecht is aanvullend recht. Je mag er zelf afspraken over maken, als je zelf geen regels maakt mogen die worden aangevuld door aanvullend recht.
Actieve zijde (schuldeiser)
Vorderings(recht): bevoegdheid om iets te vorderen (actie in recht)
Art. 3: 296 BW
Rechtsvordering/actie
Executierecht: fysiek geldend maken (bv. deurwaarder/politie bij iemand spullen weghalen)
Deze samenvatting is gebaseerd op het studiejaar 2013-2014.
Inleiding Privaatrecht gaat over de rechtsverhouding tussen burgers onderling. In het privaatrecht is het vermogensrecht een belangrijk onderdeel. Vermogen is juridisch gezien het geheel van op geld waardeerbare rechten en plichten die een persoon heeft. Vermogensrechten zijn alle regels met betrekking tot de rechten en plichten die deel uitmaken van een vermogen. Het vermogensrecht valt te splitsen in goederenrecht en in verbintenissenrecht.
Goederen- en verbintenissenrecht
Het goederenrecht regelt de rechtsverhouding tussen een goed en een persoon. Goederen zijn alle zaken en alle vermogensrechten(art 3:1 BW). Voorbeeld van een goederenrecht is het eigendomsrecht(art.5:1 BW). Eigendom is volgens dit wetsartikel het meest omvattende recht dat een persoon op een zaak kan hebben. Goederenrecht heeft ook te maken met het eenheidsbeginsel. Dit beginsel wil zeggen dat wanneer je eigenaar bent van iets, een hoofdzaak, je automatisch ook eigenaar bent van al zijn bestanddelen.
Voorbeeld hiervan is de zaak die netwerkbeheerder Enexis tegen de provincies Groningen en Drenthe aan heeft gespannen. Enexis heeft het kabelnetwerk onder de lantaarnpalen in de provincies aangelegd en claimt eigenaar van deze palen te zijn. De grond waar deze lantaarnpalen instaan is echter van provincie en gemeente. Omdat het kabelnetwerk duurzaam met de grond is verenigd zijn gemeente en provincie hier ook eigenaar van. De gemeente is eigenaar van de hoofdzaak, de grond, dus ook van de rest van de bestanddelen van de lantaarnpalen.
Het verbintenissenrecht regelt de rechtsverhouding tussen personen onder elkaar. De relaties tussen verkoper en koper en verhuurder en huurder zijn hier voorbeelden van.
Het goederenrecht staat vooral beschreven in de boeken 3 en 5 van het Burgerlijk Wetboek. Het verbintenissenrecht staat beschreven in de boeken 3, 6 en 7 van het Burgerlijk Wetboek.
Goederen
Goederen bestaan uit zaken en vermogensrechten.
Zaken (art.3:2 BW)
Het Burgerlijk Wetboek beschrijft zaken als voor de menselijke beheersing vatbare stoffelijke objecten(art.3:2 BW). Zaken kunnen onroerend of roerend zijn. Onroerende zaken zijn de grond, de delfstoffen die nog niet gewonnen zijn, beplanting op de grond en werken en gebouwen die met de grond verenigd zijn. Roerende zaken zijn alle zaken die niet onroerend zijn, ook wel de zaken die zich kunnen voortbewegen.
Portacabin arrest
In de zaak van het Portacabin arrest( jurisprudentiereader blz 27) komt duidelijk naar voren dat het van belang is dat men weet of een zaak roerend of onroerend is.
Op het bedrijfsterrein van Buys was een portacabin geplaatst, die Buys als uitbreiding voor het bedrijfsgebouw wilde gebruiken. Hiervoor waren ook diverse voorzieningen aangelegd. De portacabin werd.....read more
Deze aantekeningen zijn gebaseerd op het vak Inleiding Privaatrecht van het collegejaar 2016/2017
Het privaatrecht is overal; mogelijk minder opvallend dan andere rechtsgebieden, maar het is er wel degelijk. a. Geef en voorbeeld van een juridische transactie die je afgelopen week hebt verricht:
Met de bus reizen (vervoersovereenkomst), met de trein reizen (vervoerovereenkomst), boeken bestellen (koopovereenkomst), boodschappen doen (koopovereenkomst), kleren kopen (koopovereenkomst), spullen voor mijn nieuwe kamer gekocht (koopovereenkomst).
Nieuwsartikel. Verhouding tussen twee partijen. Het niet nakomen van een verbintenis is wanprestatie. Voorbeelden:
Facebook: Facebook mag niet bepaalde mensen zonder toestemming volgen (contract-vrijheid/privaatrecht/privacy)
Privé lease van auto’s: Huurovereenkomst (persoon met garage, huur van de auto). Alleen in beroep tegen de garage waar je zaken mee doet (relatief). Bij verbintenissenrecht (relatief recht) gaat alleen maar tussen de persoon en de garage.
Je koopt een een auto bij een garage. Iemand steelt je auto (geen overeenkomst). Ten opzichte van wie kan ik de rechten op mijn auto geldig maken? Creemers – Persoon – Auto (goed). Het gaat om absolute rechten; geldt tegenover iedereen.
Wat is de relatie tussen de begrippen rechtshandeling, overeenkomst en verbintenis?
De relatie tussen de begrippen rechtshandeling, overeenkomst en verbintenis is dat een overeenkomst een meerzijdige rechtshandeling is en daaruit verbintenissen kúnnen ontstaan.
Geef bij de volgende dingen aan of het een rechtsfeit en/of rechtshandeling betreft.
Geboorte van een baby: Dit is een rechtsfeit, want je hebt recht op een naam (gevolg).
Tennisafspraak maken: Dit is geen rechtsfeit, want het heeft geen gevolg. Je kunt het niet afdwingen bij de rechter.
Inbreken bij de buurvrouw: Dit is ten eerste een rechtsfeit, want de schade moet worden vergoed (gevolg). Inbreken mag niet, dus het gaat hier om een onrechtmatige daad. Ten tweede gaat het in casu niet om een rechtshandeling. Het doel is de spullen te stelen en niet om de goederen te vergoeden en terug te brengen. Het rechtsgevolg moet beoogd zijn (art. 3:33 BW). Dan zou je schadevergoeding willen betalen. Het rechtsgevolg moet willen zijn.
Een brood kopen: Dit is een meerzijdige rechtshandeling. Jij wilt een brood en de verkoper wil een brood verkopen (verbintenis).
Je partner ten huwelijk vragen: Dit is geen rechtsfeit.
Vergunning verlenen voor bouw van een woning: Dit is een rechtshandeling en een rechtsfeit, omdat je iemand een vergunning wil verlenen.
Testament opmaken: Dit is een
In deze bundel worden o.a. samenvattingen, oefententamens en collegeaantekeningen gedeeld voor het vak Inleiding Inleiding Privaatrecht: Verbintenissenrecht voor de opleiding Rechten, jaar 1, aan de Universiteit Utrecht.
Voor een compleet overzicht van de door JoHo aangeboden samenvattingen & studiehulp en de beschikbare geprinte samenvattingen voor Inleiding Privaatrecht: Verbintenissenrecht ga je naar Samenvattingen en studiehulp voor Rechten aan de Universiteit Utrecht
Je vertrek voorbereiden of je verzekering afsluiten bij studie, stage of onderzoek in het buitenland
Study or work abroad? check your insurance options with The JoHo Foundation
There are several ways to navigate the large amount of summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter.
Do you want to share your summaries with JoHo WorldSupporter and its visitors?
Field of study
Add new contribution