![Image](https://www.worldsupporter.org/sites/default/files/styles/medium/public/bundle/wereldbol_summaries_joho_single_boek_1_150x190px_0.png?itok=PgQm9J5z)
Waag jij binnenkort de sprong naar het buitenland? Verzeker jezelf van een goede ervaring met de JoHo Special ISIS verzekering
Wat is het verschil tussen mensen die werkzaam zijn onder ‘human performance’ en mensen die werkzaam zijn onder ‘human factors’?
Welke andere twee termen kunnen worden gebruikt voor human factors?
Welke periode had een grote invloed voor de human factors discipline?
Leg de overeenkomsten en verschillen uit tussen de mens en computer in een ‘human-computer system’.
Benoem de drie contributies die Taylor (1911/1967) maakte aan de verbetering van de productiviteit op de werkvloer.
Onderzoekers die werkzaam zijn onder ‘human performance’ zijn geïnteresseerd in het karakteriseren van de processen binnen de menselijke component van een systeem. Ze zijn dus alleen geïnteresseerd in het opdelen van het gedrag van mensen in subsystemen. Specialisten in ‘human factors’ zijn betrokken bij het ontwerpen van mens-machine interfaces om zo de verwezenlijking van het doel van een systeem te optimaliseren. Ze zijn dus geïnteresseerd in de interactie tussen de menselijke component en de machine component van een systeem.
Human factors wordt ook aangeduid als ergonomie of als mens-machine interactie. Ergonomie wordt voornamelijk gebruikt in Europa en human factors in de VS.
Beide hebben subsystemen die verantwoordelijk zijn voor input, verwerking en output. De mens krijgt voornamelijk zijn input door het visuele systeem en de computer krijgt input via een keyboard en andere apparaten. De centrale verwerkingsunit van de computer (machine operaties) is analoog aan de cognitieve capaciteiten van het menselijke brein.
De Tweede Wereldoorlog had een grote invloed op de human factor discipline. Er werd gekeken naar hoe de omgeving kon worden aangepast worden aan de mens.
De mens produceert output via fysieke reacties, zoals het drukken op een knopje, terwijl de computer-output presenteert op een display scherm:
Taak analyse. Hiermee werden de componenten van een taak bepaald. Een techniek die valt onder taakanalyse is ‘time-and-motion study’.
Pay for performance. Hierbij is de compensatie die een werknemer krijgt afhankelijk van de hoeveelheid delen die hij voltooid heeft.
Personeelsselectie. Hierbij wordt de persoon uitgekozen die het beste bij een taak past.
Benoem twee implicaties die belangrijk zijn voor het evalueren van menselijke betrouwbaarheid en fouten.
Er bestaan twee verschillende soorten systemen. Beschrijf deze systemen en geef van elk systeem een voorbeeld.
Meister (1989) identificeerde een aantal variabelen van eigenschapen van een systeem die voor een deel bepalen wat voor eisen een operator nodig heeft om een systeem efficiënt te kunnen bedienen. Deze variabelen kunnen onderscheiden worden in twee types. Beschrijf deze twee types.
Gebreken aan het design van een systeem vallen in drie groepen. Welke groepen zijn dit?
Er bestaan verschillende standpunten over wat de oorzaak is van menselijke fouten. Menselijke fouten kunnen bijvoorbeeld herleid worden tot gebreken in het ontwerp van het systeem. Beschrijf zo nog twee andere standpunten.
Het is handig om verschillende soorten menselijke fouten te categoriseren aan de hand van een taxonomie. Beschrijf de taxonomieën van actie, mislukking, verwerking en intentie.
Uit welke drie onderdelen bestaat het focussysteem?
Zet de volgende onderdelen in de goede volgorde van wat het licht als eerste tegenkomt. Pupil - zenuwcellen - lens - retina - cornea (hoornvlies) - receptorcellen - staafjes en kegeltjes.
Hoe komt het dat we het bijna nooit merken als een beeld in de blinde vlek van het oog valt?
Benoem twee problemen die ouderen ervaren met hun ogen.
Beschrijf het verschil tussen het parvocellulair en het magnocellulair systeem.
Waarom heeft het staafjes systeem een lagere acuity en een hogere sensitiviteit dan het kegeltjes systeem?
Hoe komt het dat licht dat valt in de periferie van de retina feller wordt waargenomen?
De donker-adaptatie functie toont de sensitiviteit voor licht als functie van tijd in het donker. Hoe komt het dat er een klik zit in deze functie?
Beschrijf wat de Purkinje shift inhoudt.
Wat is het verschil tussen brightness en lightness?
Het focussysteem bestaat uit de lens, cornea en pupil.
De goede volgorde is: cornea - pupil - lens - retina - zenuwcellen - receptorcellen - staafjes en kegeltjes.
Ten eerste zal het gebied van de afbeelding die in de blinde vlek van het ene oog valt, op een ander gebied van de retina van het andere oog vallen die wel receptoren bevat. Ten tweede zorgt het perceptuele systeem ervoor dat missende informatie opgevuld wordt, zodat altijd een continu beeld waargenomen wordt.
Ouderen ervaren problemen met het dichtbij zien en accommoderen. ‘Verziendheid of ‘hyperopia’ wordt veroorzaakt door een te kort oog, waardoor het focuspunt achter de receptoren valt. Dit veroorzaakt de moeite met het zien van dichtbij. Bij ouderen wordt dit ‘prebyopia' of oudziend genoemd. Als mensen ouder worden, gaat de snelheid en mate van accommodatie geleidelijk achteruit. De problemen met accommodatie worden 'accommodative excess' genoemd.
Het parvocellulair systeem is belangrijk voor de perceptie van patronen en vormen terwijl het magnocellulair systeem belangrijk is voor de perceptie van beweging en verandering. Het parvocellulair systeem bevat cellen die kleine cellichamen hebben (p cellen). De cellen vuren constant in de aanwezigheid van een licht stimulus en zijn geconcentreerd rondom de fovea. Ze zijn sensitief voor kleur, hebben een lage overdrachtssnelheid, hebben een hoge spatiële resolutie maar een lage temporale resolutie. Het magnocellulair systeem bevat cellen met grote cellichamen hebben (m cellen). Ze reageren kort in reactie op licht stimuli en zijn gelijk verspreid over de retina. Ze zijn niet sensitief voor kleur, hebben een hoge overdrachtssnelheid, hebben een lage spatiële resolutie en een hoge temporale resolutie (zijn sensitief voor beweging).
Hoe minder receptoren convergeren tot een zenuwcel hoe hoger de acuity. Veel meer staafjes convergeren met elkaar tot een zenuwcel dan kegeltjes en hierdoor hebben ze een lagere acuity. Hoe meer receptoren convergeren tot een zenuwcel hoe hoger de sensitiviteit. Elke keer als een receptor in aanraking komt met een photon, zal de zenuwcel hierop reageren. Omdat bij de staafjes de receptoren veel meer convergeren, zullen de zenuwcel van het staafjes systeem veel sneller reageren op licht dan het kegeltjes systeem en zijn ze dus sensitiever.
Vele staafjes convergeren op één enkele zenuwcel en hierdoor zijn staafjes beter in het detecteren van kleine hoeveelheden licht dan kegeltjes. De periferie van de retina bevat meer staafjes dan kegeltjes en hierdoor lijkt licht dat gepresenteerd wordt in de periferie van het gezichtsveld feller.
Wanneer je het donker betreedt zijn veel van je receptoren ‘gebleekt’ (zowel de staafjes als de kegeltjes). Ze hebben fotonen geabsorbeerd uit de belichte omgeving waar je vandaan kwam en ze moeten nog nieuw fotopigment aanmaken. Kegeltjes maken het snelst nieuw fotopigment aan, en dit resulteert in de eerste verbetering van het zicht. De lijn in de grafiek hiernaast die als eerste afbuigt is de sensitiviteit van de kegeltjes. Na 3 minuten zijn de kegeltjes klaar met het aanmaken van hun pigment, maar kegeltjes zijn niet echt goed voor het zien in het donker (hiervoor heb je de staafjes nodig). Om het zicht te verbeteren, moeten de staafjes mee gaan helpen. Het duurt echter 8 minuten voordat de staafjes genoeg fotopigment aangemaakt hebben en de activiteit van de kegeltjes over kunnen nemen. De onderste lijn in de grafiek is dus de sensitiviteit van de staafjes en de knik in de functie wordt veroorzaakt omdat het langer duurt voor de staafjes om fotopigment aan te maken dan de kegeltjes.
De Purkinje shift ontstaat door een verschil in piek sensitiviteit tussen staafjes en kegeltjes. Staafjes zijn sensitiever voor korte golflengtes (blauw en groen) en kegeltjes voor lange golflengtes (rood en geel). Het Purkinje effect is duidelijk zichtbaar tijdens de schemering. Overdag lijken rode en gele objecten feller dan groene en blauwe objecten. Echter wanneer het donker wordt en het staafjes systeem overneemt lijken blauwe en groene objecten feller dan rode en gele objecten.
Brightness is het perceptuele attribuut dat geassocieerd wordt met de algemene licht intensiteit. Lightness refereert naar het perceptuele attribuut dat geassocieerd wordt met reflectie. Lightness beschrijft hoe donker of licht een object lijkt op een schaal van zwart tot wit.
Wat zijn de twee manieren waarop kleuren gemixt kunnen worden?
Beschrijf 3 verschillende Gestalt groeperingsprincipes.
Wat zijn de twee verschillende occulomotorische diepte aanwijzigingen? Op welke afstanden zijn deze twee aanwijzingen bruikbaar?
Beschrijf wat monoculaire visuele diepte aanwijzingen inhouden. Geef hierbij een voorbeeld.
Wat houdt trichromatische kleurenvisie in?
Welke twee aparte systemen zorgen voor de perceptie van beweging?
Waar of niet waar? De tint en helderheid van een gekleurd object zijn integrale dimensies.
‘Subtractive color mixture’ is een mix van pigmenten (bijv. verf). De kleur die wordt waargenomen is bepaald door de golflengten die niet worden geabsorbeerd (substracted) door het pigment. ‘Additive color mixture’ vindt plaats als twee lichtbronnen op dezelfde locatie worden gefocust.
Mogelijke antwoorden zijn:
Accommodatie is de hoeveelheid automatische aanpassing van de lens om ervoor te zorgen dat het beeld op de retina in focus blijft. Accommodatie varieert alleen voor stimuli met een afstand tussen de 20 cm en 3 m. Vergence is de mate waarin de ogen naar binnen zijn gedraaid om een object in focus te houden. Vergence varieert voor stimuli tot een afstand van 6 m.
Monoculaire diepte aanwijzingen zijn aanwijzingen voor diepte die gezien kunnen worden met een oog. Een aantal voorbeelden zijn:
We gaan er van uit dat de kleurenvisie van de mens trichromatisch is. De trichromatische kleurentheorie stelt dat er drie typen fotoreceptoren (blauw, groen en rood) zijn die onze kleurperceptie bepalen. De mens maakt onderscheid tussen drie verschillende kegeltjes met elk een van de drie fotoreceptoren.
Het image-retina systeem reageert op verandering in positie van het beeld op de retina. Het eye-head systeem kijkt naar de bewegingen van de ogen en het hoofd. Een verandering in de positie van het beeld op de retina hoeft niet te duiden op de beweging van het object, deze verandering kan namelijk ook ontstaan door bewegingen van het oog of het oog. Het eye-head systeem maakt dus het verschil tussen de bewegingen van de observeerder en bewegingen van objecten in de wereld. Deze bewegingen kunnen van elkaar afgetrokken worden om te bepalen of er echte beweging waargenomen wordt.
Waar. Dimensies zijn integraal als het niet mogelijk is om een bepaalde waarde op één eigenschapdimensie vast te stellen zonder dat ook de waarde op een andere dimensie wordt vastgesteld.
Wat is het akoestische reflex? Hoe komt het dat het akoestische reflex geen bescherming biedt voor hele korte harde geluiden, zoals de shot van een geweer?
Beschrijf het verschil in functie tussen de binnenste en de buitenste haarcellen.
Wat zijn de eisen aan een waarschuwingssignaal zodat het niet gemaskeerd wordt en luidt genoeg ervaren wordt?
Noem 2 variabelen, anders dan frequentie, die toonhoogte kunnen beïnvloeden.
Beschrijf hoe de verschillende Gestalt groeperingsprincipes (nabijheid, gelijkheid, continuïteit) van toepassing kunnen zijn op geluiden.
Waarom is het moeilijk om geluiden verticaal te lokaliseren?
Bij het akoestische reflex worden spiertjes in het oor aangespannen zodat het trommelvlies en de gehoorbeentjes zich niet goed kunnen bewegen. Hierdoor worden geluidssignalen tijdelijk niet goed overgebracht naar binnen en is het binnenoor beschermt tegen mogelijk schadelijke geluiden. Het duurt even voordat de gehoorbeentjes gestabiliseerd zijn, ong. 20 sec. In deze tijd kan het korte harde geluid al schade hebben aangebracht.
De binnenste haarcellen leveren gedetailleerde informatie over auditieve stimuli. De buitenste haarcellen werken als een soort feedback systeem. Ze kunnen ervoor zorgen dat het basilair membraan beweegt, zodat de sensitiviteit van de binnenste haarcellen verhoogd wordt voor bepaalde stimuli.
Een waarschuwingssignaal voor een luidruchtige omgeving moet tussenpozen bevatten; een grootte bandwijdte hebben (zodat waargenomen luidheid gemaximaliseerd wordt) en van een frequentie zijn die gemiddeld lager is dan de frequentie van het lawaai in de omgeving (zodat het niet gemaskeerd wordt).
Waargenomen toonhoogte wordt beïnvloed door de intensiteit van de auditieve stimulus én van hoe lang het werd afgespeeld (toonduur).
Verticale geluidslokalisatie kan niet gebaseerd worden op interaurale verschillen (verschillen in tijd of intensiteit tussen de oren). De oren ontvangen namelijk dezelfde signalen van stimuli die zich op verschillende hoogtes bevinden. De torso, het hoofd en de oorschelp modificeren allen het geluid van een akoestisch signaal, waardoor complexe spectrale aanwijzingen ontstaan die informatie geven over de verticale locatie. Deze aanwijzingen zijn echter lang niet zo sterk als interaurale verschil aanwijzingen. Het inschatten van de afstand van geluiden verticaal is dus moeilijk.
Beschrijf het verschil tussen inside-out displays en outside-in displays.
Benoem 3 methodes die ervoor zorgen dat spraak signalen minder gemaskeerd worden door achtergrondruis.
Bij inside-out displays wordt de horizon gelijkgesteld met hoe de piloot de horizon zou zien. En bij outside-in displays blijft de horizon horizontaal, maar varieert juist het voertuig van richting.
Mogelijke antwoorden zijn:
Beschrijf het verschil tussen de bottleneck, resource en executive control modellen van aandacht.
Wat is een POC curve? Er zijn een aantal dingen die afgeleid kunnen worden uit deze curve. Leg de termen ‘independence point’, ‘performance efficiency’, en ‘cost of concurrence’ uit.
Leg uit wat de Yerkes-Dodson law inhoudt.
Vanuit welk model van aandacht komt het concept van de mentale werklast?
Noem de vier verschillende empirische technieken om werkbelasting te meten.
Er bestaan veel verschillende psychofysiologische meetmethoden om werklast te meten. Deze meetmethoden vallen over het algemeen in twee categorieën. Wat zijn deze twee categorieën? Geef bij elke categorie een voorbeeld van een techniek die vaak gebruikt wordt.
Subjectieve beoordelingstechnieken kunnen gebruikt worden om te bepalen hoe operators taken zelf beoordelen. Deze manier van meten heeft echter een aantal beperkingen. Noem een van deze beperkingen.
Wat is het verschil tussen analytische en empirische technieken om mentale werklast te bepalen?
Bottleneck modellen beschrijven de gelimiteerde capaciteit die we hebben voor het verwerken van informatie. In de informatieverwerkingssequentie bestaat er een stadium waarin de hoeveelheid informatie waar aandacht aan gegeven kan worden gelimiteerd is. De informatie wordt dus gelimiteerd doorgegeven in de verwerkingssequentie. Dit selectiestadium kan vroeg (voor het identificatiestadium) of laat (na het identificatiestadium) voorkomen. Resource modellen beschrijven ook de gelimiteerde capaciteit die we hebben voor het verwerken van informatie. Deze modellen beschrijven dat aandacht een gelimiteerde ‘capaciteitsbron’ heeft die verdeeld kan worden over een of meer taken. Het unitary-resource model beschrijft hoe mensen hun aandacht kunnen verdelen over taken en het multiple-resource model beschrijft waarom de prestatie op meerdere taken tegelijkertijd vaak slechter is wanneer twee taken dezelfde sensorische of motorische modaliteiten of verwerkingscodes gebruiken. Executieve controle modellen benadrukt dat, ongeacht of limieten bestaan in de centrale verwerking, een strategische coördinatie van taken een belangrijk onderdeel is voor een goede prestatie op meerdere taken tegelijkertijd. Hoe goed de prestatie is, hangt dus af van welke strategieën worden toegepast.
Een performance-operating characteristic (POC) curve is een curve waarop afgelezen kan worden hoe efficiënt twee taken samen uitgevoerd kunnen worden.
De Yerkes-Dodson wet stelt dat prestatie een omgekeerde U-vorm functie is van arousal niveau, waarbij de beste prestatie plaatsvindt met een hogere arousal voor makkelijke dan complexe taken. Prestatie is slecht bij lage arousal niveaus, omdat de persoon niet voorbereid is en geen aandacht heeft voor de taak. Prestatie neemt af met hogere arousal niveaus, dit komt voornamelijk door een vermindering in aandachtscontrole. Met hoge arousal niveaus wordt de aandacht van mensen meer gefocust en de reikwijdte van cues die worden gebruikt om de aandacht te leiden wordt kleiner.
Het concept van de mentale werklast komt direct uit het ‘unitary-resource’ model van aandacht, waarin gesteld wordt dat de operator een gelimiteerde capaciteit heeft voor de informatieverwerking.
De vier verschillende empirische technieken om werkbelasting te meten zijn primaire taakmetingen, secundaire taakmetingen, psychofysiologische metingen en subjectieve metingen.
Methoden die de algemene arousal meten. Arousal verhoogt namelijk als de mentale werklast verhoogt. Voorbeelden van technieken zijn: puppilometrie en meting van de hartslag
Methoden die hersenactiviteit meten. Hiermee kan hersenactiviteit geassocieerd worden met specifieke processen. Voorbeelden zijn: ERPs en fMRI.
Mogelijke antwoorden zijn:
Analytische technieken hebben geen interactie tussen een operator met een systeem of simulator nodig om werklast te bepalen. Dit hebben empirische technieken wel nodig. Analytische technieken worden dus gebruikt om werklast in een vroeg stadium van systeemontwikkeling te bepalen en empirische technieken kunnen dit pas als een systeem al in gebruik is.
Noem twee factoren die de reactietijd bij een simpele response taak beïnvloeden.
Wanneer heeft het aantal alternatieve keuzemogelijkheden geen effect op de reactietijd?
Beschrijf drie effecten waarbij irrelevante attributen van een stimulus de prestatie op een taak negatief kunnen beïnvloeden. Geef bij elk effect een voorbeeld van een taak waarbij het effect op kan treden.
Wat is ‘blindness to response-compatible stimuli’?
Wat is het PRP-effect en bij wat voor soort taak komt dit effect voor?
Wat is een populatie stereotype bij display-bedieningspaneel relaties? Beschrijf twee principes die hierbij aanbod komen.
Mogelijke antwoorden zijn:
Het aantal alternatieve keuzemogelijkheden heeft geen effect op de reactietijd bij een hoge compatibiliteit tussen de stimulus en de response en bij stimulus-response relaties waarop men zeer geoefend is.
Blindness to response-compatible stimuli’ houdt in dat mensen minder goed zijn in het identificeren van een stimulus die kort wordt aangeboden als deze stimulus een eigenschap bevat die compatible is met een voorbereide response.
Het PRP-effect is het psychological refractory period. Het komt voor bij duale-taak paradigma's, waarbij twee stimuli snel achter elkaar aangeboden worden. Elke stimulus vraagt hierbij om een ander response. Het effect houdt in dat als de tijd tussen de twee stimuli langer wordt, de reactietijd op de tweede stimulus korter wordt.
Een populatie stereotype is de meest natuurlijke relatie tussen een bedieningspaneel en een visuele indicator. Dit is dus wat mensen verwachten dat er zal gebeuren als je bijvoorbeeld aan een knop draait. Er zijn vier principes die deze geprefereerde relatie bepalen:
De meest gebruikte kunstmatige bronnen van licht zijn gloeilampen en fluorescente lampen. Toch zijn deze lampen niet echt efficiënt. Er zijn andere lampen die werken op basis van gasontladingen die veel efficiënter zijn. Waarom worden deze lampen toch niet vaak gebruikt?
Wat is directe glare (verblinding)? Geef een voorbeeld. Geef ook een voorbeeld van indirect glare.
Noise (lawaai) kan een emotionele response opwekken en dit brengt vaak negatieve gevolgen met zich mee. Toch kan dit effect ook positief zijn. Beschrijf wanneer dit het geval is.
Op welke frequentie is vibratie het meest schadelijk voor de mens? Hoe komt dit?
Wat bedoel je als je het over iemands comfort zone hebt? Noem een factor die iemands comfort zone kan veranderen.
Er kunnen allerlei problemen voortkomen uit werkomgevingen die erg warm of erg koud zijn. Beschrijf 2 problemen die voorkomen uit een zeer warme werkomgeving en 2 die voortkomen uit een zeer koude werkomgeving.
Beschrijf de verschillende stadia van het General Adaptation Syndrome.
Deze lampen zijn veel duurder dan gewone gloeilampen en fluorescente lampen. Daarnaast is de perceptie van kleuren onder deze lampen veel slechter. Ze hebben namelijk vele pieken in hun spectrale frequentie distributies, waardoor ze grote hoeveelheden licht van maar een aantal golflengtes produceren.
Directe glare is wanneer licht bronnen binnen het visuele veld voor ongemak zorgen en interfereren met de perceptie van objecten met een lage intensiteit. Een voorbeeld is wanneer je ’s nachts aan het autorijden bent en verblind wordt door de koplampen van een tegenligger. Een voorbeeld van indirect glare is als je ook ’s nachts aan het autorijden. Wanneer er een auto achter je rijdt, kun je verblind worden door de koplampen die weerkaatst worden door de spiegels.
Noise dat een emotioneel response opwekt kan een positief effect hebben bij waakzaamheid (vigilance) taken. Bij deze taken is het namelijk zo dat de prestatie afneemt als de arousal afneemt. Door noise kan de arousal tijdelijk weer toenemen en neemt de prestatie vaak ook toe.
Frequenties rond de 5 Hz hebben het grootste schadelijke effect op het menselijk lichaam. Dit komt omdat dit de resonantiefrequentie is van het menselijk lichaam. Wanneer een vibratie dichtbij de resonantiefrequentie van het object wordt overgebracht zal het object met een hogere amplitude vibreren dan de bron van de vibraties. Dit heeft dus het grootste schadelijke effect.
De comfort zone is het gebied van temperaturen en luchtvochtigheidwaardes die mensen acceptabel vinden gegeven de beperkingen die opgelegd worden door de taken die worden uitgevoerd, hun kleding, luchtcirculatie etc. Een aantal factoren kunnen deze comfort zone veranderen, bijv.:
Uit een zeer warme werkomgeving:
Uit een zeer koude werkomgeving:
Het General Adaptation Syndrome bevat verschillende stadia van de fysiologische reactie op stress. Eerst komt de alarm reactie, wat de eerste reactie van het lichaam is op een stressor; adrenaline wordt afgescheiden in het bloed. Hierna komt het resistentie stadium, waarin geen adrenaline meer wordt uitgescheiden en het lichaam probeert te adapteren aan de stressor. Als laatste komt het uitputtingsstadium, waarin bronnen zijn uitgeput en weefsel begint af te breken.
JoHo can really use your help! Check out the various student jobs here that match your studies, improve your competencies, strengthen your CV and contribute to a more tolerant world
Waag jij binnenkort de sprong naar het buitenland? Verzeker jezelf van een goede ervaring met de JoHo Special ISIS verzekering
There are several ways to navigate the large amount of summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter.
Do you want to share your summaries with JoHo WorldSupporter and its visitors?
Field of study
Add new contribution