Welke onderwerpen worden behandeld in het hoorcollege?

Uitspraak, tijdige en finale geschilbeslechting

Vandaag gaan we het hebben over de uitspraak van de bestuursrechter. Het zal gaan over de instrumenten om te komen tot een uitspraak, tot tijdige en finale geschilbeslechting.

Terminologie

• De bestuursrechter doet uitspraak. Geen vonnis, arrest of beschikking.
• Wanneer de bestuurlijke lus wordt toegepast, wordt er een tussenuitspraak gemaakt.
• Procedurele beslissingen worden niet bij uitspraak gedaan, maar worden met een griffiersbrief aan de partijen bekend gemaakt. Door het geen uitspraak kan noemen, weet je ook dat je tegen deze beslissing niet rechtstreeks in hoger beroep kan gaan.
• Prejudiciële vragen gaat in de vorm van een uitspraak.

Uitspraak

Een uitspraak kan zowel mondeling als schriftelijk worden gedaan. In de praktijk wordt bijna nooit mondeling uitspraak gedaan, maar hier wordt wel voor gepleit in de literatuur. De schriftelijke uitspraak moet binnen zes weken na sluiting van het onderzoek worden gedaan, zie art. 8:66 lid 1 Awb. Die termijn kan wegens bijzondere omstandigheden worden verlengd. De mondelinge uitspraak geschiedt meteen na sluiting van het onderzoek ter zitting, 8:67 lid 1 Awb. Soms moet er heel lang op de zitting gewacht worden, soms wordt er dan in een wettelijk voorschrift de uitspraaktermijn aan een maximum gebonden, bijvoorbeeld in art. 8.2 lid 2 Wro, daar geldt een maximumtermijn van zes dagen, gerekend vanaf het einde van het einde van de beroepstermijn.

Binnen twee weken na dagtekening moet de griffier een afschrift van de uitspraak ter beschikking moet stellen aan partijen. De toezending op papier bepaalt de datum van het aanvangen van de hogerberoepstermijn.

Openbaarheid

De uitspraken moeten openbaar worden gemaakt, omdat geheime rechtspraak natuurlijk ondenkbaar is in een democratische rechtsstaat. Alle uitspraken van de hoogste bestuursrechter en de rechterlijke macht wordt zoveel mogelijk gepubliceerd.  Een ander aspect is dat uitspraken openbaar moeten worden uitgesproken.  Dat om de burger te vrijwaren tegen geheime vonnissen, het vertrouwen op de rechterlijke macht, controle op de rechterlijke macht en waarborgen van het recht op een eerlijk proces.

De inhoud van een schriftelijke uitspraak staat in art. 8:77 Awb:

• Namen van partijen
• Gronden van beslissingen, motivering. De motivering dient een zodanig inzicht te geven in de gedachtegang van de rechter, dat het aanvaardbaar is, bestrijdbaar is en een controlefunctie vormt. De motivering kan het beste zo uitgebreid mogelijk zijn.
• Beslissing
• Namen van rechters
• Dag waarop de beslissing is genomen
• Rechtsmiddelverwijzing

Dictum

Er zijn vier hoofd dicta:

• Onbevoegdverklaring. Een rechter kan zich onbevoegd verklaren wanneer een andere rechter bevoegd is. Dit kan ook wanneer een bestreden handeling niet vatbaar is voor beroep.
• Niet-ontvankelijkverklaring. Wanneer de rechter wel bevoegd is, maar een rechter geen oordeel kan vellen omdat het beroepsschrift niet ontvankelijk is. Niet ontvankelijk wordt je ook verklaart wanneer je gedurende de procedure je procesbelang verliest.
• Ongegrondverklaring. De rechter houdt het besluit voor rechtmatig. Of wel onrechtmatig, maar 6:22 Awb, een passeerbaar gebrek.
• Gegrondverklaring. Gehele of gedeeltelijke vernietiging van een besluit, wat vernietiging van de rechtsgevolgen met zich meebrengt. Het besluit wordt geacht nooit bestaan te hebben. Als het beroep gegrond wordt verklaard, geeft art. 8:72 instrumenten wat een bestuursrechter kan doen. Bijzonder hier is lid 5, een vovo in de hoofdzaak. Het bestreden besluit wordt vernietigd en het primaire besluit wordt geschorst.

Tijdelijke en finale geschilbeslechting

Bestuursrechtspraak is vaak heen en weer ‘pingpongen’ tussen het bestuursorgaan en de bestuursrechter. Beroep, vernietiging, nieuw beroep, vernietiging, tweede beroep op bezwaar et cetera. Lange onduidelijkheid is onbevredigend en kan leiden tot strijd met art. 6 EVRM.

Finale geschilbeslechting: na rechterlijke uitspraak is duidelijk welk besluit voor de toekomst geldt. Zuivere finaliseringsinstrumenten zijn:

•  Instandlating rechtsgevolgen, art. 8:72, lid 3, onder a, Awb.
•  Zelf in de zaak voorzien, art. 8:72, lid 3, onder b, Awb.

Versnellingsinstrumenten zijn:

• Bestuurlijke lus
• Verruiming
• Relativiteit
• Incidenteel appel
• Spronghogerberoep
• Vernietiging met aanwijzingen

Bestuurlijke lus

8:51a Awb een bestuursrechter kan een bestuursorgaan in de gelegenheid stellen een gebrek te herstellen. Als dit wordt toegepast, dan moet dit door middel van een tussenuitspraak, volgens art. 8:80a Awb. Het bestuursorgaan is niet verplicht om het gebrek te herstellen, tenzij 8:51d Awb. Uitzonderlijk hoger beroep tegen de tussenuitspraak is niet mogelijk.

Zolang alleen de tussenuitspraak er ligt, is de rechter in zijn uitspraak gebonden aan hetgeen hij in de tussenuitspraak heeft geoordeeld.

Wanneer ‘lussen’?

• Onzorgvuldig feitenonderzoek
• Ontoereikende motivering
• Procedurele fout
• Onjuiste wetsinterpretatie

Let nog op, geen bestuurlijke lus bij bestuurlijke boete, MvT 8:72a Awb.

Finaliteitsladder

Wanneer een rechter vernietigd, dan eerst verplicht onderzoek doen naar (in deze volgorde):

1. In stand laten rechtsgevolgen
2. Zelf voorzien
3. Terugverwijzen met aanwijzingen

De rechter moet zijn keuze voor de rang van ladder motiveren. De rechter moet finaliseren, art. 8:41a Awb. De rechter moet binnen zijn taak om rechtsbescherming te bieden aan de burger drie belangen behartigen:

• Zo finaal mogelijk beslechten
• Niet verder ingrijpen in bestuursbevoegdheid dan mogelijk
• Snellere geschilbeslechting boven trage.

In stand laten rechtsgevolgen

De rechter oordeelt besluit onrechtmatig, maar bepaalt dat rechtsgevolgen (deels) in stand blijven. Dit hoeft niet altijd door middel van een nieuw besluit, een processtuk of motivering kan soms voldoende zijn. Wanneer een bestuurlijke lus is toegepast kan je het gebrek niet meer passeren met 6:22 Awb. Een bestuursrechter kan ook zelf in de zaak voorzien als er meerdere beslissingen mogelijk zijn, vereist is dan wel:

• Bestuursorgaan moet vasthouden aan zijn besluit
• En alsnog voldoende motiveren c.q. inzicht geven in de belangenafweging
• Pp moeten zich daarover uit kunnen laten
• En rechter moet menen dat na vernietiging eenzelfde besluit zal afkomen dat zijn toets zal doorstaan

Zelf in de zaak voorzien

Dat kan wanneer er niet kan worden volstaan met in stand laten en er is maar één beslissing de juiste. Bijvoorbeeld:

• Bezwaar alsnog niet-ontvankelijk
• Onjuiste wettelijke grondslag, zodat besluit niet genomen had mogen worden
• Vergunning van rechtswege verleend
• Gebonden besluit (geen beleids- of beoordelingsvrijheid) en duidelijke feiten

Maar ook soms bij besluiten met beoordeling- of beleidsvrijheid. Het bestuursorgaan moet dan alsnog de vereiste belangenafweging te maken en de uitkomst moet de rechterlijke toets kunnen doorstaan.

Er moet er wel op gelet worden dat er geen belangen van derden worden geschaad, die eerst geen belang hadden en door het zelf voorzien wel zullen krijgen. Bij de bestuurlijke boete is het zelf in de zaak voorzien de hoofdregel, art. 8:72a.

Terugverwijzen met aanwijzingen

Een rechter kan terugverwijzen indien dat onontkoombaar is. Het bestuursorgaan is dan verplicht om de aanwijzingen die de bestuursrechter geeft mee te nemen.

• Welke onderwerpen worden besproken die niet worden behandeld in de literatuur? Vat deze kort samen of haal ze uit de aantekeningen van vorig jaar.

Alle onderwerpen die worden besproken zijn terug te vinden in de literatuur.

• Welke recente ontwikkelingen in het vakgebied worden besproken?

Er worden geen recente ontwikkelingen in het vakgebied besproken.

• Welke opmerkingen worden er tijdens het college gedaan door de docent met betrekking tot het tentamen?

Er worden geen opmerkingen gemaakt met betrekking tot het tentamen.

• Welke vragen worden behandeld die gesteld kunnen worden op het tentamen?

Er worden geen vragen behandeld die gesteld zouden kunnen worden op het tentamen.