Vragenlijst: een verzameling vragen die gepresenteerd worden aan de participant.
Epistemologie / epistemologisch: een theorie over kennis die in deze context vooral refereert naar een standpunt met betrekking tot de vraag: wat is acceptabele kennis?
Ontologie / ontologisch: een theorie met betrekking tot de aard van sociale entiteiten.
Evaluatie onderzoek: onderzoek naar de evaluatie van uitgevoerde interventies in de sociale wereld (niet in het laboratorium).
Actie onderzoek: een onderzoek waarin de onderzoeker en de cliënt gezamenlijk een probleem definiëren en een oplossing aandragen.
Deductie(f): een relatie tussen theorie en onderzoek waarin het onderzoek en de hypotheses afgeleid worden van de theorie (tegenovergestelde van inductief).
Inductie(f): een relatie tussen theorie en onderzoek waarin de theorie het gevolg is van het onderzoek (tegenovergestelde van deductief).
Onderzoeksvraag: een vraag die een expliciete stelling bevat waarover de onderzoeker meer te weten wilt komen.
Inhoudsanalyse: een objectieve en systematische manier van het analyseren van documenten en teksten opdat er conclusies uit getrokken kunnen worden. De inhoudsanalyse is diep geworteld binnen de kwantitatieve onderzoeksstrategie.
Representatieve steekproef: een steekproef die de populatie zo accuraat weerspiegelt dat het gezien kan worden als een miniatuurversie van de populatie.
Populatie: het totaal aantal units waarvan een steekproef genomen wordt.
Vragenlijstonderzoek (survey): een cross-sectioneel design waarbij de data zoveel mogelijk wordt verzameld door vragenlijsten of door gestructureerde interviewen bij minstens twee groepen op één moment in tijd zodat er de kwantitatieve data met elkaar vergeleken kan worden.
‘Case study’: een onderzoeksdesign waarbij er sprake is van een gedetailleerde en intensieve analyse van een enkele ‘case’.
Gestructureerd interview: een formeel type interview waarin alle respondenten exact dezelfde vragen in exact dezelfde volgorde gesteld krijgen.
Participantobservatie: onderzoek waarin de onderzoeker zichzelf voor langere tijd plaatst in een sociale setting terwijl hij/zij gedrag observeert, gesprekken volgt en vragen stelt. Dit is het observationele aspect van de etnografie.
Semi-gestructureerd interview: een iets minder formeel type interview waarbij een aantal vragen algemeen dienen als leidraad, maar de volgorde van de vragen kan variëren. De vragen zijn vaak wat algemener van aard en de onderzoeker is wat vrijer om te improviseren en aanvullende vragen te stellen.
Transcriptie: de geschreven vertaling van een opgenomen interview of een sessie met een focus groep.
Thematische analyse: een term die vooral gebruikt wordt in relatie tot de analyse van kwalitatieve data. De term refereert aan de extractie van de belangrijkste thema’s in de data. Het is een wat warrige benadering waarbij er geen algemeen geaccepteerde principes zijn die bepalen wat kernthema’s zijn en wat niet.
Codes / codering: in kwantitatief onderzoek worden codes gebruikt als etiketten die geplaatst kunnen worden op data over mensen of andere analyse-units. In kwalitatief onderzoek is codering het proces waarin data opgebroken wordt in componenten en vervolgens benoemd worden.
Tekst: deze term kan conventioneel refereren naar een geschreven stuk maar sinds enkele jaren kan het ook refereren naar veel andere fenomenen (Geertz vindt dat de cultuur behandeld moet worden als een tekst).
Secundaire analyse: data-analyse door onderzoekers die zelf niet betrokken zijn geweest in de verzameling van die data. Secundaire analyse kan plaatsvinden bij zowel kwalitatief als kwantitatief onderzoek.
Symbolisch interactionisme: een theoretisch perspectief in de sociologie en sociale psychologie die stelt dat de sociale interactie plaatsvindt onder de voorwaarde dat de ‘actors’ betekenissen toekennen aan acties en dingen (aan wat zij zeggen).
Census (data): in tegenstelling tot een steekproef gebruikt census (data) alle units binnen de populatie. Een onderzoek wordt een ‘census’ genoemd als bijvoorbeeld een vragenlijst wordt gestuurd naar alle bewoners van een stad.
Empirisme: aanhangers van het empirisme stellen dat geldige kennis alleen vergaard kan worden door ervaring / de zintuigen.
Geaarde theorie: een analysevorm waarin stelselmatige herhaling van kwalitatieve data plaatsvindt. Deze manier van analyseren heeft als doel om uit de data een theorie te genereren door een goede ‘fit’ te vinden tussen de theorie en data.
Positivisme: een epistemologische positie die pleit voor het volgende standpunt: dezelfde onderzoeksmethoden die gebruikt worden bij natuurwetenschappen moet ook gebruikt worden bij het bestuderen van de sociale realiteit.
Realisme: een epistemologische positie die de onafhankelijkheid van een realiteit (buiten onze zintuigen) erkent en stelt dat deze realiteit toegankelijk is voor onderzoekers met de juiste methoden. Het stelt ook dat de termen die gebruikt worden voor objecten werkelijk refereren naar die objecten.
Kritisch realisme: een realistische epistemologische positie die stelt dat de sociale wereld zich bezig moet houden met de identificatie van de structuren die deze wereld genereren. Kritisch realisme is kritisch omdat de beoefenaars trachten om de structuren te identificeren opdat ze deze kunnen veranderen.
In tegenstelling tot een het positivisme accepteert kritisch realisme dat er structuren bestaan die niet met de zintuigen te ervaren zijn. Kortom: positivisme is empirisch, kritisch realisme niet.
Hermeneutiek: dit is een term die afkomstig is van de theologie en in de sociale wetenschappen refereert naar de theorie en methoden van de interpretatie van menselijke acties. Het benadrukt het belang om het perspectief van de sociale ‘actor’ te begrijpen.
Retroductie(f): een vorm van redeneren die stelt dat conclusies getrokken kunnen worden over het onderliggende causale mechanisme verantwoordelijk voor regel-matigheden in de sociale wereld. Dit wordt geassocieerd met het kritisch realisme.
Fenomenologie: een filosofie die zich bezighoudt met het vraagstuk hoe individuen de wereld om hen heen begrijpen. De filosoof hoopt vervolgens hiermee de vooroordelen uit de wereld te kunnen helpen.
Objectivisme: een ontologische positie de stelt dat sociale fenomenen en hun betekenissen onafhankelijk van sociale ‘actors’ bestaan. Dit wordt vaak als het tegenovergestelde van constructivisme gezien.
Constructivisme: een ontologische positie die stelt dat sociale fenomenen en hun betekenissen continu worden voltrokken door sociale ‘actors’. Dit wordt vaak als het tegenovergestelde van objectivisme gezien.
Postmodernisme: een anti-realistische positie die kennis ziet als onbepaald (niet vastgelegd). Binnen de context van de onderzoeksmethodologie hebben postmodernisten een voorkeur voor kwalitatieve methoden.
Redevoerende analyse: een manier waarop spraak en andere redevoerende vormen worden geanalyseerd waarbij de nadruk wordt gelegd op de manieren waarop taal realiteiten kunnen vormen.
Kwalitatieve inhoudsanalyse: een manier van het analyseren van documenten waarbij de rol van de onderzoeker in het creëren van betekenissen van en in teksten wordt benadrukt.
Kwalitatief onderzoek: dit soort onderzoek benadrukt gewoonlijk de woorden en niet de kwantificering met betrekking tot de verzameling en de analyse van de data. Als onderzoeksstrategie is het inductief, constructief en interpretistisch, hoewel kwalitatieve onderzoekers niet altijd voldoen aan alle drie kenmerken.
Kwantitatief onderzoek: dit soort onderzoek legt de nadruk op de kwantificering met betrekking tot de dataverzameling en data-analyse. Als onderzoeksstrategie is het deductief, objectief en stelt een natuurwetenschappelijk model voor (vooral de positivistische visie is populair). Ook hier voldoen de kwantitatieve onderzoekers niet per se aan alle drie kenmerken.
Onderzoeksstrategie: in dit boek refereert deze term naar een algemene oriëntatie van het onderzoek (kwalitatief versus kwantitatief onderzoek).
Gemixt methoden onderzoek: deze term krijgt steeds meer populariteit en beschrijft onderzoek die zowel kwantitatieve als kwalitatieve onderzoeksmethoden toepast.
Focusgroep: een soort groepsinterview waarin (1) er meerdere respondenten zijn (2) er nadruk ligt op het ondervragen van een redelijk specifiek onderwerp, en (3) er veel waarde gehecht wordt aan de interactie binnen de groep.
Reflexiviteit: een term die binnen de onderzoeksmethodologie refereert naar de reflectie tussen sociale onderzoekers over de implicaties die zij genereren voor de sociale wereld rekening houdend met hun, waarden, bias, besluiten, verwachtingen en dergelijke.
Onderzoeksdesign: deze term refereert naar een ‘framework’ voor de verzameling en analyse van data.
Variabelen: een attribuut waarop ‘cases’ verschillen.
Interview programma: een verzameling vragen die gesteld worden door de interviewer. Dit maakt altijd onderdeel uit van een gestructureerd interview.
Ongestructureerd interviewen: een interview waarin de interviewer vaak alleen een lijst met onderwerpen heeft (een interview ‘guide’) die hij/zij aanhoudt. De stijl van ondervragen is vaak informeel en het formuleren van de vragen en de volgorde van de vragen zullen per interview verschillen.
Quasi-experiment: een onderzoeksdesign wat lijkt op een experiment maar niet voldoet aan alle eisen om een hoge interne validiteit te garanderen.
Vergelijkingsdesign: een onderzoeksdesign waarin twee of meer ‘cases’ worden vergeleken om zo de bestaande theorie te verduidelijken of nieuwe theoretische inzichten aan het licht te brengen.
Betrouwbaarheid (‘reliability’): de eis dat een meting van een concept stabiel is, een eis van kwantitatief onderzoek.
Betrouwbaarheid (‘trustworthiness’): een set van criteria die toegepast worden voor het beoordelen van de kwaliteit van kwalitatief onderzoek.
Herhaalbaarheid: de eis dat de resultaten van een studie kunnen worden gerepliceerd in vervolgonderzoek.
Validiteit: een eis met betrekking tot de integriteit van de getrokken onderzoeksconclusies. Er zijn verschillende aspecten van validiteit: constructvaliditeit, interne validiteit, externe validiteit en ecologische validiteit. Op zichzelf refereert de term ‘validiteit’ vaak naar de constructvaliditeit.
Constructvaliditeit: de mate waarin een meting van het concept ook werkelijk dat concept meet (‘measurement validity’).
Interne validiteit: de mate waarin een causale relatie tussen twee of meer variabelen ook echt geldig is.
Externe validiteit: de mate waarin de onderzoeksresultaten generaliseerbaar zijn buiten de specifieke onderzoekscontext waarin de resultaten zijn verkregen om.
Ecologische validiteit: de mate waarin de onderzoeksresultaten toepasbaar zijn in de natuurlijke leefomgeving ofwel het alledaagse leven van mensen.
Causaliteit: de term die gegeven wordt aan een causale connectie tussen variabelen en niet alleen het gegeven dat er een relatie tussen de variabelen bestaat.
Onafhankelijke variabele: een variabele die een causale impact heeft op de afhankelijke variabele.
Afhankelijke variabele: een variabele die causaal beïnvloedt wordt door de onafhankelijke variabele.
Constante: een attribuut waarop ‘cases’ niet verschillen.
Interval/ratio variabele: de eerste is een variabele waarbij de afstand tussen de categorieën identiek is aan de afstand tussen alle andere categorieën, de tweede is een interval variabelen met een werkelijk nulpunt.
Ordinale variabele: een variabele waarvan de categorieën gerangschikt kan worden (net als bij interval en ratio variabelen), maar waarbij de afstand tussen de categorieën niet gelijk is aan elkaar.
Nominale variabele: dit wordt ook wel een categorische variabele genoemd en betreft een variabele die bestaat uit categorieën die niet gerangschikt kunnen worden.
Dichotome variabele: een variabele met enkel twee categorieën.
Naturalisme: een verwarrende term die minstens drie betekenissen heeft, namelijk (1) een toewijding aan het aannemen van de principes van een natuurwetenschappelijke methode (2) het trouw blijven aan de aard van het fenomeen wat bestudeerd wordt, en (3) een onderzoeksstijl die de intrusie van kunstmatige methoden gebruikt om data te verzamelen minimaliseert.
Experiment: een onderzoeksdesign waaruit alternatieve causale verklaringen van bevindingen uitgesloten kunnen worden (oftewel, het heeft interne validiteit) door gebruik te maken van een experimentele groep (blootgesteld aan een behandeling) en een controlegroep (die deze behandeling niet krijgt) en willekeurige toewijzing aan één van de twee groepen.
‘Randomized controlled trials’ (RCT):een term die gebruikt wordt om een onderzoek te beschrijven die voldoet aan alle criteria van een echt experiment.
Willekeurige toewijzing: een term die sterk gerelateerd is een aan experiment en duidt op de willekeurige toewijzing van participanten aan de experimentele of de controlegroep.
Willekeurige ‘sampling’: het selecteren van een steekproef waarbij het meenemen van een ‘unit’ van een populatie volledig afhankelijk is van toeval.
Generaliseerbaarheid: zie externe validiteit.
Reactiviteit / reactief effect: deze term refereert naar de reactie van onderzoeksdeelnemers op het feit dat ze bestudeerd worden. Het reactief effect is gedoemd om te leiden tot atypisch gedrag.
‘Cross-sectioneel’ design: een onderzoeksdesign waarbij data van meer dan één ‘case’ wordt verzameld op één specifiek tijdstip zodat er kwantitatieve data uitkomst die geanalyseerd kan worden op associatiepatronen.
Observatie programma: een hulpmiddel tijdens de gestructureerde observatie dat de gedragscategorieën specificeert die bestudeerd moeten worden en uitleg geeft over hoe het gedrag in deze categorieën gepast moet worden.
Niet-manipuleerbare variabele: een variabele die niet gemanipuleerd kan worden wegens praktische of ethische overwegingen en daarvoor niet gebruikt kan worden in een experiment.
Etnografie / etnograaf: dit is, net als participant observatie, een onderzoeksmethode waarin de onderzoeker (etnograaf) zichzelf voor een lange periode in een sociale setting mengt waar hij/zij gedrag observeert, luistert naar de gesprekken en vragen stelt aan andere leden van die setting. Deze term lijkt meer te bevatten dan participant observatie omdat daar de nadruk ligt op het observatie component.
De term ‘etnografie’ wordt vaak gebruikt om te refereren aan de geschreven output van etnografisch onderzoek.
Longitudinaal onderzoek: een onderzoeksdesign waarbij data van één steekproef (mensen, documenten, etc.) wordt verzameld op minstens twee tijdstippen.
Correlatie: een manier om de relatie tussen interval/ratio variabelen en/of ordinale variabelen te analyseren om zo de sterkte en richting van de relatie te bepalen. Pearson’s r en Spearman’s rho zijn allebei methodes voor het beoordelen van de correlatie.
Operationele definitie / operationalisatie: de definitie van een concept in termen van de acties die nodig zijn om de meting uit te voeren.
Likert-schaal: een veelgebruikte ‘format’ ontwikkeld door Rensis Likert om de intensiteit van een attitude van de respondenten te meten met betrekking tot een bepaald gebied of onderwerp.
Respondenten worden gevraagd naar hun mate van overeenstemming met de gepresenteerde stelling. Dit is een ‘multiple-indicator’ of ‘multiple-item’ meting.
‘Multiple-indicator’ of ‘multiple-item measure’: een meting die meer dan één indicator gebruikt om een concept te meten.
Responsset: de neiging van sommige respondenten om in ‘multiple-indicator’ metingen om bij elk item hetzelfde antwoord in te vullen.
‘Face validity’: de vraag of op het eerste gezicht een indicator het te meten concept echt lijkt te meten.
‘Concurrent validity’: een meting wordt gerelateerd aan een criterium waarop mensen (of andere ‘cases’) van elkaar verschillen en relevant is voor het te meten concept.
Factor analyse: een statistische techniek die gebruikt wordt bij een grote hoeveelheid variabelen om vast te stellen of bepaalde variabelen de neiging hebben om gerelateerd te zijn aan anderen. Deze techniek wordt vaak gebruikt bij ‘multiple-indicator’ metingen om te kijken of de indicatoren gerelateerd zijn. Deze groepen indicatoren worden dan factors genoemd en een naam gegeven.
- Gestructureerde / systematische observatie: een techniek waarin de onderzoeker expliciet geformuleerde regels gebruikt voor het observeren en registreren van gedrag. Deze regels vertellen de observant waarnaar ze moeten zoeken en hoe ze het gedrag moeten noteren.
Observatieschema: een middel in gestructureerde observatie dat de categorieën van te bestuderen gedrag specificeert en bepaalt hoe gedrag toegewezen moet worden aan deze categorieën.
Continu registreren: een procedure binnen de gestructureerde observatie waarbij geobserveerd wordt voor lange periodes zodat de frequentie en duur van bepaalde types gedrag zorgvuldig kunnen worden geregistreerd.
Tijd ‘sampling’: een ‘sampling’ methode in gestructureerde observatie waarbij een criterium wordt gebruikt voor het besluiten of er geobserveerd zal worden.
Ab libitum ‘sampling’: een ‘sampling’ methode in gestructureerde observatie waarbij alles wat er op dat moment gebeurt wordt geobserveerd en geregistreerd.
Focale ‘sampling’: een ‘sampling’ methode in gestructureerde observatie waarbij één individu voor een bepaalde periode wordt geobserveerd. De observant registreert alle relevante gedragingen.
Scan ‘sampling’: een ‘sampling’ methode in gestructureerde observatie waarbij een hele groep individuen ‘gescanned’ wordt op vastgestelde intervallen en het gedrag van iedereen telkens wordt geregistreerd.
Gedrag ‘sampling’: een ‘sampling’ methode in gestructureerde observatie waarbij een hele groep wordt geobserveerd en de observant alleen het gedrag registreert van degene die bij een bepaalde actie betrokken waren.
Veldstimulatie: een veldstudie is een studie waarbij de onderzoeker direct de natuurlijke omgeving verstoort / manipuleert om te kunnen observeren wat er gebeurt naar aanleiding van de interventie.
Reactiviteit / het reactieve effect: een term die gebruikt wordt om de reactie van respondenten te beschrijven op het feit dat ze weten dat ze bestudeerd worden. Reactiviteit is gedoemd om te resulteren in atypisch gedrag.
Interval / ratio variabele: de eerste is een variabele waarbij de afstand tussen de categorieën identiek is aan de afstand tussen alle andere categorieën, de tweede is een interval variabelen met een werkelijk nulpunt.
Ordinale variabele: een variabele waarvan de categorieën gerangschikt kan worden (net als bij interval en ratio variabelen), maar waarbij de afstand tussen de categorieën niet gelijk is aan elkaar.
Nominale variabele: wordt ook wel een categorische variabele genoemd en betreft een variabele die bestaat uit categorieën die niet gerangschikt kunnen worden.
Dichotome variabele: bestaat enkel uit twee categorieën (zoals geslacht).
‘Univariate’ analyse: de analyse van een enkele variabele per keer.
Frequentietabel: een tabel dat het aantal en vaak ook percentage van units (zoals mensen) in verschillende categorieën van een variabele weergeeft.
Maat van de centrale neiging: een statistiek, zoals het gemiddelde de mediaan of de ‘mode’ die de distributie van waardes samenvat.
Gemiddelde: het (aritmetisch) gemiddelde is het totaal van alle waardes gedeeld door het aantal waardes.
Mediaan: het middenpunt in een verdeling van waardes.
Uitschieter: een extreme waarde in de verdeling van waardes. Als een variabele een extreme waarde heeft – hoog of laag – zal het gemiddelde of het bereik verstoort zijn.
‘Mode’: de waarde die het meest frequent voorkomt in de verdeling van waardes.
Maat van de verspreiding: een statistiek, zoals het bereik of de standaarddeviatie, die de hoeveelheid variatie binnen de verdeling van waardes samenvat.
Bereik: een maat van de verspreiding wat het verschil tussen de minimum en de maximum waarde representeert, geassocieerd met een interval/ratio variabele.
Standaarddeviatie: een maat van de verspreiding rondom het gemiddelde.
‘Bivariate’ analyse: het onderzoeken van de relatie tussen twee variabelen, zoals in ‘contingency’ tabellen of correlatie.
Relatie: een associatie tussen twee variabelen waarbij de variatie in de ene variabele samenvalt met variatie in een andere variabele.
Positieve relatie: een relatie tussen twee variabelen waarbij de ene verhoogt als de andere ook verhoogt.
Negatieve relatie: een relatie tussen twee variabelen waarbij de ene verhoogt als de andere verlaagt of vice versa.
Pearson’s r: een maat voor de kracht en richting van de relatie tussen twee interval/ratio variabelen.
Spearman’s rho (ρ): een maat voor de kracht en richting van de relatie tussen twee ordinale variabelen.
Phi (ϕ): een methode voor het beoordelen van de kracht van een relatie tussen twee dichotome variabelen.
Cramér’s V: een methode voor het beoordelen van de kracht van een relatie tussen twee variabelen waarvan minstens één meer dan twee categorieën heeft.
‘Chi-square test’ (χ²): dit is een test van statistische significantie die gebruikt wordt om vast te stellen hoe zeker we kunnen zijn dat de onderzoeksbevindingen uit een ‘contingency’ tabel gegeneraliseerd kunnen worden van onze ‘probability’ steekproef naar de populatie waaruit deze steekproef is gehaald.
Eta: een test van de kracht van een relatie tussen twee variabelen. De onafhankelijke variabele moet een nominale variabele zijn en de afhankelijke variabele moet een interval/ratio variabele zijn. Het resulterende correlatieniveau is altijd positief.
Onechte relatie: een relatie tussen twee variabelen is onecht als het geproduceerd wordt door de ipmact van een derde variabele (vaak een ‘confounding’ variabele genoemd) op elk van de twee variabelen. Wanneer de derde variabele onder controle gehouden kan worden.
‘Confound’ variabele: een variabele die gerelateerd is aan elk van de twee variabelen waardoor het lijkt alsof de twee variabelen gerelateerd zijn (zie ‘onechte relatie’).
‘Intervening’ variabele: een variabele die beïnvloedt wordt door een andere variabele die een causale impact heeft op nog een andere variabele. Het meenemen van deze variabele verhoogt het begrip van de relatie tussen de twee variabelen.
Gemodereerde relatie: een relatie tussen twee variabelen is gemodereerd wanneer het standhoudt voor één categorie van een derde variabele, maar niet voor een andere categorie of andere categorieën.
Nulhypothese: een hypothese waarin wordt gezegd dat er geen relatie is tussen de twee variabelen.
Add new contribution