Lindorff BV/Nazier - Arrest

Lindorff BV/Nazier (HR 12-12-2016, ECLI:NL:HR:2016:236)

Casus

Deze zaak is een vervolg op HR 13 juni 2014 ECLI:NL:HR:2014:1385, NJ 2015, 477 (Lindorff/Statia) waarin het ging om de kwalificatie van een telefoonabonnement met een “gratis” toestel als koop op afbetaling resp. krediet voor wat betreft het toestel. In de onderhavige zaak heeft de kantonrechter Den Haag bij tussenvonnis van 20 juli 2015 op de voet van artikel 392 Rv prejudiciële vragen gesteld. Een van die vragen betreft de verplichtingen van de consument ten aanzien van het toestel in de situatie dat de overeenkomst met betrekking tot het toestelgedeelte niet van kracht is geworden dan wel nietig of vernietigd is.

Hoge Raad

Indien de overeenkomst (voor het toestelgedeelte) niet tot stand is gekomen dan wel nietig is geoordeeld of is vernietigd, is de consument op grond van artikel 6:203 BW verplicht het toestel terug te geven aan de aanbieder. De consument mag in beginsel volstaan met teruggave van het toestel in de staat waarin dit zich op het moment van de teruggave bevindt, zonder dat hij verplicht is tot vergoeding van de waardevermindering. Wel dient de consument vanaf het moment waarop hij redelijkerwijze met een verplichting tot teruggave rekening moet houden, als een zorgvuldig schuldenaar voor het toestel zorg te dragen. Indien en voor zover vanaf dat moment een waardevermindering optreedt die te wijten is aan een gebrek aan zorg, is hij daarvoor aansprakelijk. Dat moment ligt echter niet reeds op het moment van ontvangst van het toestel, nu de consument niet geacht kan worden te weten dat niet aan de uit artikel 7:61 lid 2 BW of artikel 7A:1576 lid 2 BW voortvloeiende eisen is voldaan. In de regel zal daarom eerst aan de consument duidelijk gemaakt moeten worden dat en waarom voor hem een verplichting tot teruggave van het toestel is of zal ontstaan.

Indien de consument het toestel niet teruggeeft, is hij verplicht tot vergoeding van de waarde van het toestel als aan de eisen van artikel 6:74 e.v. BW is voldaan. Daartoe is dus vereist dat de consument in verzuim verkeert met betrekking tot zijn verbintenis tot teruggave, dan wel dat teruggave blijvend onmogelijk is (bijv. omdat het toestel is tenietgegaan of is doorverkocht). Ook de te vergoeden waarde van het toestel moet naar dat tijdstip bepaald worden. Behoudens bijzondere omstandigheden die op het tegendeel wijzen, kan niet worden aangenomen dat de consument het toestel te kwader trouw heeft aangenomen in de zin van artikel 6:205 BW. Dat brengt mee dat het verzuim, indien vereist, in beginsel niet op grond van die bepaling intreedt. Daarom is voor het intreden van verzuim in de regel een ingebrekestelling van de zijde van de aanbieder vereist. Opmerking verdient dat ook de aanbieder zal moeten teruggeven hetgeen hij op grond van de niet tot stand gekomen dan wel vernietigde overeenkomst (met betrekking tot het toestelgedeelte) heeft ontvangen. Daarom moet tevens bepaald worden welk gedeelte van de door de consument betaalde maandtermijnen geacht wordt te zijn bestemd voor de voldoening van de koopsom (artikel 7A:1576 BW) onderscheidenlijk voor de aflossing van het krediet (Titel 7.2A BW), in beide gevallen inclusief de daarmee verband houdende kosten die de consument heeft betaald. Hetgeen de aanbieder op grond van het voorgaande verschuldigd is, zal hij in mindering moeten brengen op hetgeen hij van de consument vordert. Indien tegen de consument verstek is verleend, kan de rechter de gegrondheid van de vordering van de aanbieder ingevolge artikel 139 Rv ook in dit opzicht toetsen.

De consument is niet gehouden om, naast de hiervoor bedoelde (schade)vergoedingen, ook een vergoeding te betalen voor het genot (daaronder begrepen de mogelijkheid tot gebruik) dat hij van het toestel heeft gehad.

Annotatie

Van Boom gaat in paragraaf 2 van zijn AA-annotatie in op het leerstuk van de onverschuldigde betaling bij ongeldige telefoonabonnementen. Hij schetst allereerst het wettelijk kader, gaat vervolgens aan de hand het arrest van de Hoge Raad in op de ongedaanmakingsverbintenis van de telefonieaanbieder resp. consument en de complicaties die zich bij de nakoming van die verbintenis kunnen voordoen, om ten slotte te kijken naar de praktische uitwerking van e.e.a. Van Boom denkt dat de aanbieder elke terugbetaling van de betalingen die aan het toestel toegerekend kunnen worden, zal mogen opschorten totdat de consument het toestel retourneert. De aanbieder zal de consument mededelen dat en waarom deze het toestel onmiddellijk dient te retourneren. De consument zal worden gewezen op zijn zorgplicht van artikel 6:204 lid 1 BW en, voor zover nodig, in gebreke worden gesteld van zijn ongedaanmakingsverbintenis zodat binnen gerede tijd verzuim intreedt als hij nalaat het toestel te retourneren. De consument kan volstaan met het retourneren van het toestel in de staat waarin zich dit bevindt. Retourneert hij niet, dan zal hij moeten aantonen dat en waarom sprake is van onmogelijkheid. Kan hij dat niet, dan zal de aanbieder, zo nodig na de omzetting ex artikel 6:87 BW, de vermoedelijke waarde van het toestel in “gemiddelde gebruikte staat” in verrekening mogen brengen.