HC6: Sturing en seksualiteit

Algemene informatie

• Welke onderwerpen worden behandeld in het hoorcollege?
  • In dit college worden de verschillende factoren die de seksuale opwinding en het krijgen van orgasme beïnvloeden besproken
• Welke onderwerpen worden besproken die niet worden behandeld in de literatuur?
  • Alle onderwerpen in dit college worden ook behandeld in de literatuur
• Welke recente ontwikkelingen in het vakgebied worden besproken?
  • Er zijn geen recente ontwikkelingen besproken
• Welke opmerkingen worden er tijdens het college gedaan door de docent met betrekking tot het tentamen?
  • Er zijn geen opmerkingen over het tentamen gemaakt
• Welke vragen worden behandeld die gesteld kunnen worden op het tentamen?
  • Er zijn geen mogelijke vragen behandeld

Factoren

De sturing van seksualiteit is bio-psychosociaal en dus niet puur fysiologisch. Het is een samenspel tussen:

• Biologische/lichamelijke factoren
  • Hormonen
    • Mannen: testosteron
    • Vrouwen: oestrogeen
  • Zenuwbanen
  • Ejaculatie
  • Lubricatie
• Psychologische factoren
  • Lust
  • Zin
  • Angst
  • Zelfbeeld
  • Cognities
• Sociale factoren
  • Cultuur
  • Religie
  • Relaties
  • Normen en waarden
  • Opvoeding

Deze factoren worden beschreven in de psychosomatische cirkel van Bancroft, waarin wordt aangegeven dat al deze factoren het krijgen van een orgasme beïnvloeden.

Hormonen

Seksualiteit is het gedrag dat gericht is op het (laten) ervaren van opwinding en intimiteitgevoelens. Dit wordt geregeld door hormonen.

Testosteron komt zowel bij mannen als vrouwen voor:

• Mannen: productie in de bijnieren en testis
• Vrouwen: productie in de bijnieren en ovaria

Tekort aan testosteron kan ontstaan door ovaria- of prostaatkanker. Ook kan het ontstaan bij mannen die steroïden gebruiken.

Motivatie

Seksuele motivatie wordt veroorzaakt door:

• Seksuele stimuli
  • Seksuele stimuli activeren emotie-motivatie gebieden
  • Testosteron en dopamine moduleren activiteit
• Sensitiviteit: wordt veroorzaakt door androgenen en dopamine
  • Sensitiviteit leidt tot actiegeneigdheid (fysiek en subjectief), wat leidt tot seksuele activiteit

Als iemand klaarkomt, wordt er meer testosteron en oxytocine geproduceerd. Medicatie zoals levadopa (wordt vaak voorgeschreven bij Parkinson) kan ervoor zorgen dat mannen minder seksueel geremd zijn.

Opwinding

Ontstaan van de prikkel:

Voor een seksuele respons zijn er een aantal dingen nodig:

• Adequate seksuele stimulus
• Omgevingsfactoren
• Fysiologische sensitiviteit
  • Testosteron
  • Dopamine
  • Hormonen
• Genitale reactie en subjectieve ervaring van opwinding

Een seksuele prikkel kan op 2 manieren verwerkt worden:

• Shortcut: van de thalamus naar de amygdala → het vochtig worden van vrouwen en de erectie van mannen
  • Komt vaker voor bij mannen
• Lange weg: van de thalamus naar de cortex naar de amygdala → geeft betekenis aan de situatie
  • Komt vaker voor bij vrouwen

Mannen zijn dus vooral gefocust op wat er in de genitalen gebeurt, vrouwen meer op de situatie.

Factoren:

Volgens het Dual control model zijn er meerdere stimulerende en remmende factoren voor opwinding:

• Stimulerende factoren/centrale excitatoire mechanismen

• Seksuele prikkels → moeten altijd aanwezig zijn
• Kwaliteit seks
• Positieve herinneringen
• Tijd en aandacht en intimiteit

• Remmende factoren/centrale inhibitoire mechanismen
  • Relatie ontevredenheid
  • Sombere stemming
  • Negatieve ervaring/cognities
  • Angst, negatief lichaamsbeeld

Meting:

In een seks lab wordt naar verschillende dingen gekeken:

• Effect psychologische en farmacologische manipulaties op seksuele respons
• Relatie genitale respons en seksuele gevoelens
• Verschillen tussen mensen met en zonder seksuele dysfuncties
• Sekseverschillen
• Effect van operaties op de seksuele respons

De seksuele opwinding kan gemeten worden:

• Vrouw: een fotoplethysmograaf in de vagina
  • De vagina puls amplitude (VPA) wordt gemeten
    • De VPA is de hoeveelheid bloed dat naar de vagina gaat
• Man: een Barlow rekstrookje om de penis
  • Geeft dezelfde soort uitslag als de plethysmograaf

Er is geen verschil in de objectieve opwinding (lubricatie en zwelling van het genitaal gebied) tussen vrouw met en zonder opwindingsproblemen. Echter is de subjectieve opwinding bij vrouwen met opwindingsproblemen wel minder. Dit omdat de subjectieve opwinding heel veel delen van de hersenen betreft, terwijl de respons van het autonome zenuwstelsel die leidt tot genitale doorbloeding en zwelling een geautomatiseerd proces is.

Hormoonsupplementen:

Om verlangen op te wekken moet er een minimum hoeveelheid androgeen aanwezig zijn. Dit betekent niet dat er correlatie tussen het androgeenniveau, het verlangen en de seksuele opwinding is → hormoonsupplementen hebben geen zin.

In sommige gevallen heeft toediening van hormonen wel zin:

• Als vrouwen voortijdig de functie van hun ovaria verloren hebben
• Als vrouwen langdurig alleen oestrogeen toegediend hebben gekregen
• Als mannen extreem weinig libido hebben → er kan een testosterontekort zijn

Bespreken

Praten over seks is een VAK:

• V = (gespreks)Vaardigheden
• A = Attitude
• K = Kennis

Een goed "opstapje" is nodig om dit gespreksonderwerp te betreden.