![Image](https://www.worldsupporter.org/sites/default/files/styles/medium/public/bundle/wereldbol_summaries_joho_single_boek_1_150x190px_0.png?itok=PgQm9J5z)
Het recht op milieubescherming (Nieuwenhuis)
Inleiding
Sinds de jaren ’60 is de bezorgdheid over de staat van het milieu enorm toegenomen. Bescherming van het milieu in het ESH en het EVRM ontbreekt. Het Straatburgse Hof biedt in bepaalde gevallen toch grondrechtelijke bescherming tegen milieuvervuiling. De toegenomen bezorgdheid over de staat van het milieu heeft geleid tot een groot aantal regelgevingen, zowel nationale als internationale.
Europa
Raad van Europa: ESH en EVRM
In het kader van de Raad van Europa moet aandacht worden besteed aan het EVRM en het ESH.
Het EVRM
In het EVRM is geen bepaling te vinden die expliciet betrekking heeft op het milieu of de vervuiling ervan. Onder omstandigheden kan toch een beroep worden gedaan op het EVRM. Dit volgt uit de Straatburgse jurisprudentie. Hierbij kan een onderscheid worden gemaakt tussen gevallen waarin artikel 2 EVRM, en gevallen waarin artikel 8 EVRM in het geding zijn. In bepaalde omstandigheden kan ook artikel 1 Eerste Protocol EVRM in het geding zijn. In bepaalde gevallen kan de staat ingevolge artikel 8 EVRM de positieve verplichting hebben milieuvervuiling tegen te gaan of te voorkomen. Zo oordeelde het Hof in Powell en Rayner dat geluidsoverlast een inmenging in artikel 8 kan vormen. In Lopez Ostra werd geoordeeld dat ook ernstige stankoverlast een inmenging op artikel 8 kan opleveren.
In Hatton is de toepassing van artikel 8 EVRM in milieuzaken bevestigd door de Grote Kamer. Als de overheid de overlast zelf heeft veroorzaakt is de onthoudingsplicht in het geding. Daarnaast heeft de overheid de positieve verplichting om overlast veroorzakende activiteiten van burgers naar behoren te regelen. De Grote Kamer heeft uitdrukkelijk bepaald dat het EVRM niet een algemeen recht op milieubescherming omvat. De betreffende aantasting van het milieu moet de klager persoonlijk raken. Daarnaast moet de vervuiling een minimumniveau hebben bereikt. Hierbij zijn de duur, intensiteit en de lichamelijke en geestelijke gevolgen van belang. In het arrest Ivan Atanasov werd uiteengezet welke omstandigheden een rol kunnen spelen bij de beantwoording van de vraag of milieuvervuiling tot toepassing van artikel 10 EVRM moet leiden. Hierbij kan worden gedacht aan de afstand tot de woning en of er kans is op een plotselinge verslechtering van de situatie. De bewijslast ter zake van de effecten mag niet geheel bij de klager worden gelegd, omdat de overheid vaak als enige over de relevante informatie beschikt. Daarnaast moet de overheid niet alleen regels ter bescherming tegen overlast stellen, maar deze ook daadwerkelijk handhaven. Het EVRM is immers bedoeld voor effectieve rechtsbescherming.
Als artikel 8 EVRM in het geding is, dan moeten de nationale autoriteiten een ‘eerlijke balans’ tot stand brengen tussen de belangen die gemoeid zijn met de aantasting van het milieu en het economisch welzijn, en de door artikel 8 EVRM beschermde belangen. Bij deze afweging komen milieubelangen geen speciale status toe. Daarnaast normeert artikel 8 EVRM de procedure van besluitvorming. Deze moet zo zijn ingericht dat ‘due respect’ getoond kan worden voor de belangen die het artikel beschermt. Er is een aantal procedurele eisen te onderscheiden.
De eerste is het recht op toegang tot informatie. De overheid kan de positieve verplichting hebben om de betrokkenen informatie te verschaffen. Het is voor de burger zelf vaak lastig om erachter te komen wat de risico’s zijn en of er een verband bestaat tussen bepaalde ziekteverschijnselen en vormen van milieuverontreiniging. Ten tweede moet gedurende het besluitvormingsproces zorgvuldig en expliciet rekening worden gehouden met de betrokken belangen. De besluitvorming moet voldoen aan de eisen die de nationale wetgeving stelt. Denk bijvoorbeeld aan een inspraakmogelijkheid. En tot slot is ook een adequate rechtsbescherming van groot belang.
In sommige gevallen kan milieuverontreiniging zodanige risico’s opleveren dat de overheid ingevolge artikel 2 EVRM een positieve verplichting heeft om in te grijpen ter afwending van levensbedreigende risico’s. Dit volgt uit de zaak Öneryildiz. Het Hof sprak in deze zaak over de toenemende gevoeligheid voor milieugevaren en van het bestaan van een positieve verplichting ten aanzien van industriële activiteiten die uit de aard van de zaak gevaarlijk zijn. In de onderhavige zaak ging het om de exploitatie van een vuilnisbelt. Bestuur en wetgeving moeten ervoor zorgen dat industriële activiteiten geen gevaar opleveren voor het recht op leven.
Het ESH
In het ESH wordt weinig aandacht besteed aan het milieu. Artikel 3 ESH ziet op het gebruik van gevaarlijke stoffen in het arbeidsproces. In artikel 11 ESH is de bescherming van de gezondheid geregeld. De plicht om maatregelen te nemen om oorzaken van een slechte gezondheid zoveel mogelijk weg te nemen strekt zich eveneens uit tot het bestrijden van milieuvervuiling. Staten moeten daarbij aantoonbare vooruitgang boeken en de beschikbare middelen zo goed mogelijk gebruiken.
Het verdrag van Arhus
Dit verdrag uit 1998 is formeel gezien een VN-verdrag. Het wordt besproken omdat de verdragspartijen vooral Europese staten zijn. In het betreffende verdrag zijn procedurele eisen op het gebied van milieu vastgelegd. Voorbeelden zijn de participatie in de besluitvorming, de toegang tot informatie en de rechtsbescherming. Deze drie aspecten kwamen ook naar voren uit de jurisprudentie van het EHRM op grond van artikel 8 EVRM. Het EHRM verwees dan ook naar dit verdrag. De verdragsbepalingen van Arhus hebben in bepaalde opzichten een ruimer bereik dan de normen die voortvloeien uit het EVRM. Het recht op informatie is bijvoorbeeld niet afhankelijk van de vraag of er sprake is van een inbreuk op het recht op respect voor het privéleven. Dit is gunstig voor milieubeschermingorganisaties. Daarnaast heeft het recht op participatie een ruimere kring van rechthebbenden. De Europese Unie is ook verdragspartij. De verplichtingen die voortvloeien uit het verdrag zijn neergelegd in een aparte Verordening die van toepassing is op de Europese instellingen.
De Europese Unie
Het grondrecht op zorg voor het milieu is neergelegd in artikel 37 van het EU-Grondrechtenhandvest. Dit artikel is duidelijk geformuleerd als een sociaal grondrecht. Ook in artikel 3 VEU en artikel 11 VwEU wordt gewezen op de kwaliteit van het milieu. In artikel 191 lid 1 VwEU zijn de beleidsdoelen op het gebied van milieu nader uitgewerkt. Het gaat om bescherming en verbetering van het milieu, behoud van het milieu, bescherming van de gezondheid van de mens etc. In lid 2 van dit artikel zijn het preventiebeginsel en het ‘de-vervuiler-betaalt-beginsel’ opgenomen. In artikel 192 wordt de besluitvormingsprocedure geregeld en in artikel 193 is duidelijk gemaakt dat het bij het vaststellen van regelgeving in beginsel om minimumharmonisatie gaat.
De VN
In het Verdrag van Stockholm (1972) is de bescherming van het milieu voor het eerst op de internationale agenda gezet. Vervolgens is in 1982 het Wereldhandvest voor de Natuur aangenomen door de Algemene Vergadering van de VN. In 1992 en in 2012 werd een Milieu Conferentie gehouden in Rio. De uitkomsten van deze conferenties en het Handvest zijn niet bindend. De UN Framework Convention on Climate Change (1994) is wel bindend. De verdragspartijen zijn bijvoorbeeld verplicht om informatie te delen en om samen te werken bij de aanpassing aan klimaatveranderingen. Het Kyoto-protocol uit 1997 is aan dit verdrag gekoppeld en kent daadwerkelijk verplichtingen om te uitstoot van gassen die bijdragen aan het broeikaseffect te beperken.
Vergelijking en integratie
Milieubescherming is onderwerp van een groot aantal regelgevingen. Voor een deel is deze regelgeving uitwerking van de betreffende doelstelling van de Europese Unie en van de in artikel 21 Grondwet vastgelegde zorgplicht van de overheid ten aanzien van het milieu.
Aanspraken van burgers kunnen onder omstandigheden eerder worden gebaseerd op artikel 2 EVRM, dat de overheid onder andere verplicht om gevaarlijke industriële activiteiten te controleren en op artikel 8 EVRM, dat bij verschillende vormen van milieuvervuiling in het geding kan zijn. Uit dit laatste artikel mag echter geen algemeen recht op bescherming van het milieu worden afgeleid. Een individu moet persoonlijk geraakt worden voordat hij een beroep op deze bepaling kan doen. Hier staat tegenover dat vooral het recht op informatie over het milieu een ruimer bereik heeft gekregen, zeker sinds het verdrag van Arhus.
Samenvatting geschreven door Wendy van Eck.
JoHo can really use your help! Check out the various student jobs here that match your studies, improve your competencies, strengthen your CV and contribute to a more tolerant world
![Image](https://www.worldsupporter.org/sites/default/files/styles/medium/public/bundle/wereldbol_summaries_joho_single_boek_1_150x190px_0.png?itok=PgQm9J5z)
Samenvatting verplichte stof Handboek van het Nederlandse Staatsrecht (Van der Pot, 15e druk)
- Hoofdstuk 5: De ‘mater parlimaentorum’
- Hoofdstuk 6: De ‘Seperation of powers’
- Hoofdstuk 7: De zoektocht naar de 'volonté générale'
- Hoofdstuk 8: Van regnum teutonicum tot Bundesrepubliek Deutschland
- Hoofdstuk 9. Hoe de Nederlandse staat werd gevormd
- Hoofdstuk 10. Hoe de eenheidsstaat werd gevestigd
- Hoofdstuk 11. Het ontstaan van de parlementaire democratie
- Hoofdstuk 13. Staatsrecht: constitutie en grondrechten
- Hoofdstuk 14: Het rijk en zijn inwoners
- Hoofdstuk 15. Grondrechten: Oorsprong en aard
- Hoofdstuk 16: ‘Het recht op gelijkheid’
- Hoofdstuk 17. Vrijheid van meningsuiting
- Hoofdstuk 18. Vrijheid van belijdenis
- Hoofdstuk 21. Sociale grondrechten
- Hoofdstuk 23. Regering en koning
- Hoofdstuk 24. Regering en ministers
- Hoofdstuk 25. De Staten-Generaal
- Hoofdstuk 26. De Raad van State, Algemene rekenkamer, Nationale Ombudsman en Colleges van advies
- Hoofdstuk 27. De rechterlijke organisatie
- Hoofdstuk 29. Het verband tussen organen en functies
- Hoofdstuk 30. Wetgeving
- Hoofdstuk 31. Buitenlandse betrekkingen en bestuur
- Hoofdstuk 33: Veiligheidsbestuur
- Hoofdstuk 34. (De controle op) het bestuur
- Hoofdstuk 35. Financiën van de Staat
- Hoofdstuk 36. Begrip rechtspraak
- Hoofdstuk 37. De decentralisatie van regeling en bestuur
- Hoofdstuk 38. Provincies
- Hoofdstuk 39. Gemeenten
- Hoofdstuk 42: Het Koninkrijk der Nederlanden
Hoofdstuk 5: De ‘mater parlimaentorum’
1. Groei van de constitutie
Engeland heeft veel invloed uitgeoefend op het staatsrecht van het westen. Voor het scheppen van de voorwaarden voor het ontstaan van de constitutie moeten we ruim negenhonderd jaar teruggaan. Het was Willem de Veroveraar, hertog van Normandië die een krachtige dynastie vestigde en zich omringde met vreemde adel. Dit zorgde ervoor dat de monarchie krachtig werd omdat het gezag van de maatschappelijke bovenlaag werd ontleend aan het veroveren van nieuwe gebieden door de koning. Bij het veroveren van de gebieden lieten de Normandiërs een aantal lokale instellingen en gebruiken in stand en waren ze al gauw tevreden wanneer deze naar behoren functioneerden. Het Engelse parlement en het ontstaan daarvan kunnen niet los gezien worden van de verhoudingen tussen de vorst en adel. De vorst riep zijn raadgevers samen die de vorst bijstaan met raad wanneer er belangrijke beslissingen moest worden genomen. De vorst kon de gegeven raad naast zich neer leggen omdat hij toch uiteindelijk de eindbeslissingen nam. Deze bijeenkomsten werden een gewoonte in de procedure en ze werden destijds aangeduid als parliamentum bespreking aangeduid. De vorst had in de dertiende eeuw behoefte aan een groter gezag voor de genomen besluiten in de raad. Bij de bijeenkomsten van de koninklijke raad werden naast baronnen en prelaten ook twee ridders uit een graafschap opgeroepen. Bij deze groep van vertegenwoordigers van de landelijke bestuurseenheden kwamen ook al snel de afgevaardigden van London en andere boroughs. Deze ontwikkeling werdt bevestigd bij de bijeenkomst van 1295 omdat
.......read more- 1 of 2159
- next ›
Online access to all summaries, study notes en practice exams
- Check out: Register with JoHo WorldSupporter: starting page (EN)
- Check out: Aanmelden bij JoHo WorldSupporter - startpagina (NL)
Using and finding summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter
There are several ways to navigate the large amount of summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter.
- Use the menu above every page to go to one of the main starting pages
- Starting pages: for some fields of study and some university curricula editors have created (start) magazines where customised selections of summaries are put together to smoothen navigation. When you have found a magazine of your likings, add that page to your favorites so you can easily go to that starting point directly from your profile during future visits. Below you will find some start magazines per field of study
- Use the topics and taxonomy terms
- The topics and taxonomy of the study and working fields gives you insight in the amount of summaries that are tagged by authors on specific subjects. This type of navigation can help find summaries that you could have missed when just using the search tools. Tags are organised per field of study and per study institution. Note: not all content is tagged thoroughly, so when this approach doesn't give the results you were looking for, please check the search tool as back up
- Check or follow your (study) organizations:
- by checking or using your study organizations you are likely to discover all relevant study materials.
- this option is only available trough partner organizations
- Check or follow authors or other WorldSupporters
- by following individual users, authors you are likely to discover more relevant study materials.
- Use the Search tools
- 'Quick & Easy'- not very elegant but the fastest way to find a specific summary of a book or study assistance with a specific course or subject.
- The search tool is also available at the bottom of most pages
Do you want to share your summaries with JoHo WorldSupporter and its visitors?
- Check out: Why and how to add a WorldSupporter contributions
- JoHo members: JoHo WorldSupporter members can share content directly and have access to all content: Join JoHo and become a JoHo member
- Non-members: When you are not a member you do not have full access, but if you want to share your own content with others you can fill out the contact form
Quicklinks to fields of study for summaries and study assistance
Field of study
- All studies for summaries, study assistance and working fields
- Communication & Media sciences
- Corporate & Organizational Sciences
- Cultural Studies & Humanities
- Economy & Economical sciences
- Education & Pedagogic Sciences
- Health & Medical Sciences
- IT & Exact sciences
- Law & Justice
- Nature & Environmental Sciences
- Psychology & Behavioral Sciences
- Public Administration & Social Sciences
- Science & Research
- Technical Sciences
Add new contribution