![Image](https://www.worldsupporter.org/sites/default/files/styles/medium/public/bundle/wereldbol_summaries_joho_single_boek_1_150x190px_0.png?itok=PgQm9J5z)
Je vertrek voorbereiden of je verzekering afsluiten bij studie, stage of onderzoek in het buitenland
Study or work abroad? check your insurance options with The JoHo Foundation
hoofdstuk 1
ontwikkelingspsychologie: beschrijving en identificeren van veranderingen in de manier waarop mensen denken en zich gedragen tijdens de ontwikkeling
nature vs nurture psychologische ontwikkeling
nativism (nature): wordt voornamelijk bepaald door erfelijke factoren
empiricism (nurture): wordt voornamelijk bepaald door omgevingsfactoren
→ interactie is actief, dynamisch proces waarin het kind een actieve, essentiële rol speelt
patronen in ontwikkeling
continuous development: doorlopend proces waarbij elken nieuwe gebeurtenis voortbouwt op eerdere ervaringen. Vaardigheden veranderen op geleidelijke manier
discontinuous development: veranderen gebeuren plotseling en resulteren in kwalitatief verschillende stadia van ontwikkeling
kritische periode: leeftijdsfase waarbinnen bepaalde ervaringen nodig zijn voor verloop
sensitieve periode: leeftijdsfase waarbinnen specifieke ervaringen optimaal voor verloop
invloed van ontwikkeling op andere domeinen
domein-algemene ontwikkeling: heeft invloed op veel verschillende vaardigheden
domein-specifieke ontwikkeling: ontwikkeling gebeurt onafhankelijk van elkaar en heeft weinig invloed op vaardigheden in andere domeinen
levels of explanation: verschillende niveaus waarop ontwikkeling beschreven kan worden
perspectieven op ontwikkeling
culturele: verschillende omgeving en zo verschillende ervaringen zijn van invloed
biologische: manier waarop de hersenen en neuronen zich gedragen en ontwikkelen is van invloed op ons gedrag, sociale relaties en cognitieve vaardigheden
ecologische: de relaties tussen verschillende systemen
levensperiode: ontwikkeling is een proces dat het gehele leven doorloopt. age cohort effect: effect van historische factoren op de ontwikkeling
chronosysteem (Urie Bronfenbrenner, ecologisch perspectief)
microsysteem: omgeving waarin kind leeft en contact heeft met mensen, instituten
mesosysteem: onderlinge relaties van de componenten binnen het microsysteem
exosysteem: indirecte omgevingen die van invloed zijn op de ontwikkeling
macrosysteem: ideologische, institutionele patronen van een bepaalde (sub) cultuur
hoofdstuk 2
behaviorisme: veranderingen in het gedrag zijn veroorzaakt door ervaringen
klassieke conditionering (pavlov): twee stimuli komen herhaaldelijk tegelijk voor
operant conditionering (thorndike, skinner): reactie/consequentie op specifieke stimuli
maturatie theorie: manier waarop de vaardigheden van kinderen zich ontwikkelen hangt grotendeels af van de genen. Ontwikkelen vindt plaats volgens biological timetables
psychodynamische benadering (Freud): persoonlijkheid bestaat uit drie componenten die veranderen tijdens de ontwikkelingen. Ontwikkeling vindt plaats volgens discrete stadia
drie componenten psychodynamische benadering
id: persoonlijke instinctieve drijfveer. Werkt volgens pleasure principle
ego: rationele, realistische aspect. controleert id. Bevredigen van behoeftes door middel van sociaal aangepast gedrag
superego: bewustzijn geïnternaliseerde ouderlijke, maatschappelijke waarden rollen
vijf fases voor de ontwikkeling van de persoonlijkheid. psychodynamische benadering
Orale: focus ligt op aangename activiteiten (bvb eten)
Anale: aanleren om bevredigen van behoeftes uit te stellen (vb wc gebruik)
Fallische: nieuwsgierigheid naar seksualiteit, anatomie van geslacht
Latentie: tijdelijke wegzakking van seksuele drift, vermijding relaties ander geslacht
Genitale: seksuele verlangen
psychosociale theorie (Erikson): ontwikkeling bestaat uit een serie van 8 fases. Elke fases heeft persoonlijke, sociale taken die het individu moet volbrengen
ethologische theorie: gedrag moet gezien en begrepen worden in de context waarin het zich voordoet. Gedrag heeft een waarde voor overleving. Kinderen leren ook door contact met de omgeving en is dus niet alleen biologische opmaak.
social learning theory (Bandura): vier cognitieve processen voor observationeel leren
aandacht voor gedrag van de ander
geobserveerde gedrag vasthouden in geheugen
gedrag na kunnen doen
gemotiveerd zijn om gedrag na te doen
Piagetiaanse theorie: manier waarop kinderen denken verander kwalitatief over tijd
Socioculturele theorie: sociale en culturele ervaringen hebben invloed op ontwikkeling. Sociale interactie is aansturing tot ontwikkeling en de cultuur beïnvloed “tools of thinking”
nativistische theorie: cognitieve vaardigheden zijn aangeboren en soms ook kennis over specifieke aspecten van onze wereld
Evolutionaire psychologie: componenten van psychologisch functioneren zijn cruciaal voor voortbestaan en weerspiegelen evolutionaire veranderingen
informatieverwerkingsbenaderingen: theorieën over de informatiestroom door het cognitieve systeem, vnml tussen de input en output fase.
Neo-Piagetiaanse verklaring (Case): volgens Piaget’s concepten. Iedere fase een complexere executieve controle structuur bestaand uit drie componenten
representatie van het probleem
representatie van het doel van de taak
representatie van een strategie om het doel te bereiken
modellen die ontwikkeling beschrijven
connectionisme modellen: netwerk van betekenissen. Iedere knoop (concept) via lijntjes verbonden met andere knopen. Vergelijkbaar met neuronale netwerk. ontwikkeling is het versterken van verbindingen tussen neuronen/knopen
bayesiaanse modellering: computationele modellering van probabilistische relaties tussen informatie-items
dynamische systemen: beschrijft wisselwerking complexe systemen met veel inputs
relatie hersenen en ontwikkeling
maturatie benadering: cognitieve vermogens groeien naarmate de relevante hersenstructuren groeien. Relatief onafhankelijk van de omgeving
interactieve specialisatie benadering (Johnsen): hersendelen zijn aanvankelijk nog niet gespecialiseerd in bepaalde taken, maar raken door interactie met de omgeving verder gespecialiseerd
hoofdstuk 3
drie methoden voor dataverzameling
zelfrapportages: dmv directe interview of geschreven vorm
rapportages door anderen over de persoon (bvb door ouders)
observaties: bvb gestructureerde observaties: situatie is zo gestructureerd dat bepaald gedrag zich waarschijnlijker voordoet
deelnemend onderzoek: deelnemers nemen actief deel aan het onderzoeksproces door bvb het onderzoeksproces te ontwerpen of data over zichzelf te verzamelen
perifere zenuwstelsel (PNS): alle zenuwen voor sensorische input en motorische output
centrale zenuwstelsel (CNS): hersenen en ruggengraat
methoden om PNS en CNS te onderzoeken
direct meten (PNS): bvb spierspanning, hartslag etc
brain imaging (CNS): fMRI (zuurstofgehalte bloed dmv magnetische golven), NIRS (zuurstofgehalte bloed dmv infrarood licht), PET-scans (radioactieve stof injecteren)
EEG: meet elektrische activiteit van hersenen middels elektroden. ‘event-related potentials’(ERP’s) worden gemeten.
Markeringstaken: in staat (genoeg ontwikkeld) om een bepaalde taak uit te voeren
kwalitatieve onderzoeksmethoden: rol van onderzoeker is van belang
taalanalyse: niet geschikt voor kinderen
etnografie: onderzoeker infiltreert in bepaalde (culturele) groep om begrip te verwerven van onderlinge relaties, normen en waarden en opvatting van de groep
steekproef: kleine groep die representatief is voor de populatie
onderzoeksontwerpen
correlationeel: meet de aanwezigheid en sterkte van het verband tussen verschillende variabelen. Is niet perse oorzakelijkheid
experimenteel: causale relaties. Onderzoek effect van ene variabele op de andere variabele als alle andere factoren gecontroleerd en constant worden gehouden
case study: één individu of één groep wordt heel intens bestudeerd
gemengd: meerdere ontwerpen in een serie van studies
cross-sectionele: verschillende leeftijdsgroepen vergelijken op een bepaald kenmerk
longitudinale: één groep mensen wordt gedurende lange tijd gevolgd. Op verschillende momenten worden metingen verricht
sequentiële: combinatie van cross-sectionele en longitudinale methoden. drie verschillende leeftijdsgroepen worden met elkaar en door tijd heen vergeleken
ecologische validiteit: mate waarin gebeurtenissen in een onderzoek overeenkomen met gebeurtenissen in het echte leven
veldexperiment: vindt plaats in werkelijke situatie, heeft hoge ecologische validiteit
observator vertekening: neiging van observatoren om niet objectief te observeren, omdat ze het doel van een onderzoek kennen
oefeneffect: mensen weten door herhaaldelijke metingen wat ze moeten verwachten
ethische eisen voor onderzoek bij kinderen
geïnformeerde toestemming door zowel kind als ouder
er mag geen fysiek, emotioneel, psychisch risico zijn door deelname
debriefing is noodzakelijk
hoofdstuk 12
kenmerken gezin
ecologische systeem (Bronfenbrenner): kind speelt actieve rol in eigen ontwikkeling en sociale systemen beïnvloeden hem en elkaar onderling
vasthouden van equilibrium. In evenwicht met elkaar leven en weerstand bieden tegen invloeden die dit kunne verstoren
stellen van grenzen
opvoedstijlen (Baumrind)
emotionele dimensie
controle dimensie
warm, responsief
afwijzend, onresponsief
restrictief, veeleisend
autoritatief
autoritair
tolerant, niet veeleisend
permissief
onbetrokken
invloed van opvoedstijlen op kind
autoritatief: vriendelijk, sociaal competent, energiek, hogere eigenwaarde
autoritair: angstiger, bozer, lichtgeraakt, minder sociaal, minder cognitief competent
permissief: impulsief, agressief
onbetrokken: sociaal incompetent, onverantwoordelijk, vervreemd, slecht school
kritiek op model ouderschapsstijlen
meer onderzoek naar wat de componenten bijdragen
bijdrage van kind wordt genegeerd
ouderschapsstijlen verschillende culturen
effect van huwelijksconflict
indirect: ouderschapsstijl verandert
direct: kind is getuige van de conflicten. jongens vaker ivm hun reactie
geboortevolgorde
eerstgeborene: behulpzamer, grotere zelfcontrole, consciëntieus, serieus, goed school. angstig, meer schuldgevoelens, minder zelfverzekerd
enig kind: zelfde als eerstgeborene, maar minder negatieve emoties
later geboren: hebben zowel ouders als broers/zussen als model
negatieve invloed op ontwikkeling door lagere sociale status
fysieke omgeving thuis minder goed (vb eten)
minder kwalitatieve kinderopvang
meer conflict tussen ouders en tussen oud-kind
buurt is vaak onveilig en sociaal gedesintegreerd
ouders hebben vaker emotionele, fysieke problemen
leeftijd en sociaal gedrag
6 maanden: sociaal gedrag, herkennen van leeftijdsgenoten als sociale partners
1-2 jaar: ingewikkelder sociaal gedrag oa spel. eerste conflicten. vormen van eerste relaties (voortdurende interactie tussen twee mensen die bepaald wordt door hun gedeelde verleden en invloed heeft op de toekomst samen)
manieren van spelen
parallel: naast elkaar, maar niet met elkaar
associatief: met elkaar, maar niet samenwerkend
coöperatief
invloed van leeftijdsgenoten
bekrachtiging: goedkeuring laten blijken, peer pressure, wederkerigheid
modelling: imitatie
→ sociaal wenselijk gedrag leren van leeftijdsgenootjes en keuzes voor toekomst ouders
sociometrische techniek: status van kind in groep wordt bekeken door de leden van de groep te vragen de leukste klasgenoot aan te wijzen
populaire kinderen: goed in communicatie, pro-sociaal, soms juist aggresief
gemiddelde kinderen: paar vrienden
verwaarloosde kinderen: worden niet genomineerd, geen vrienden, stil
controversiële kinderen: veel negatief en veel positief
verworpen kinderen: veel negatief, weinig sociaal begrip. agressief: lage zelfcontrole, gedragsproblemen. niet-agressief: angstig, teruggetrokken, niet sociaal vaardig
pestgedrag → lager zelfbeeld tot zelfs in de volwassenheid
jongens: fysieke mishandeling
meisjes: relationele victimisatie: sociale status wordt beschadigd door relaties kapot te maken
provocatief: gepeste kind reageert assertief op pestgedrag, maar op verkeerde wijzfe
→ pesters hebben juist goed ontwikkelde sociale cognitie en kunnen zo de gevoelens van andere manipuleren. meelopers sociaal minder goed ontwikkeld en slachtoffers het minst
reputatie vertekening: de neiging van kinderen om het gedrag van een ander te interpreteren in termen van wat ze al van de ander vinden. houdt sociale status stabiel
verwachtingen bij vriendschap
kosten-baten fase (7-9 jaar): vrienden moeten helpen, delen bepaalde activiteiten, geven hun mening, zijn fysiek nabij en lijken demografisch op jou
normatieve fase (10-11 jaar): vrienden accepteren en bewonderen elkaar, zijn loyaal en toegewijd, en hebben dezelfde attitudes ten opzichte van bepaalde regels
empathische fase (12-13 jaar): vrienden zijn oprecht en intiem. Ze doen aan self-disclosure en hebben gemeenschappelijke interesses
doel van vriendschap
3-7 jaar: om succesvol samen te kunnen spelen
8-12 jaar: om geaccepteerd te worden door de ander
13-17 jaar: om zichzelf te begrijpen
invloed van romantische relatie (uitgekozen op uiterlijk en coolheid)
meer stemmingswisselingen en conflict
hoger gevoel van eigenwaarde
cliques: groepjes van 3 tot 9 leden gevormd op basis van vriendschap meestal van dezelfde sekse en ras → beter psychologisch welzijn
crowds: groepen gebaseerd op basis van gedeelde kenmerken→ beter welzijn
hoofdstuk 4
stadia van prenatale ontwikkeling
germinale: eicel wordt bevrucht (→ zygote) en hecht zich na 7 dagen celdeling aan de bloedvaten in de baarmoederwand
embryonale: 2e-8e week. belangrijkste fysieke structuren, vruchtzak (tegen schokken, temperatuurverandering), placenta (bescherming), navelstreng (voedingsstoffen, zuurstof, afvalstoffen). na 4e/5e week ectoderm (start centrale zenuwstelsel), bloedvaten pulseren, hoofdje krijgt vorm
foetale: derde maand tot geboorte. fysieke ontwikkeling voltooid. na 4e beweging. na 5e reflexen. na 6e ogen openen. na 22-26 weken age of viability: kind is zover ontwikkeld dat het een redelijke kans heeft om buiten de baarmoeder te overleven
verloop prenatale ontwikkeling
cephalocaudaal: van hoofd naar beneden
proximaal-distaal: van binnen naar buiten
teratogenen: stoffen die voor afwijkingen in ontwikkeling kunnen zorgen
leidt tot atypische ontwikkeling
langere blootstelling→ grotere intensiteit→ grote kans op beschadiging
hebben specifieke effecten
effect is het grootst tijdens kritische periodes van ontwikkeling
maternale/foetale genotypen, fysiologische status kunnen gevoeligheid voor/veerkracht tegen effect bevorderen
effecten van ene teratogeen kan effect van ander versterken
genitale herpes: virale virusinfectie via seksueel contact.
Diethylstillbestrol (DES): synthetisch hormoon tegen miskramen. veroorzaakte laag geboortegewicht, vroeggeboorte en miskramen
te vermijden stoffen: lood, pesticiden, schoonmaakmiddelen, straling, medicatie, antidepressiva, kalmeringsmiddelen, roken (verhoging SIDS), alcohol (FAS), soft en harddrugs (kind afkickverschijnselen), cocaïne (schade neuronen, hersenbloedingen)
SIDS: Sudden infant death syndrome
foetale alcohol syndroom (FAS): vertraagde groei, fysieke en fysiologische abnormaliteiten, mentale retardatie. Vaak minder lang, defecten aan ledematen en hart. verstoring in gedrag
tienermoeders: grotere kans op problemen tijdens de zwangerschap, bevalling door onvolgroeide reproductiesystemen, lage sociaaleconomische status, kwaliteit sperma
effecten op prenatale ontwikkeling
blootstelling aan teratogenen
gebruik van middelen door moeder
leeftijd
voeding: vitamines, mineralen, eiwitten. ondervoed→ minder responsief op omgeving
emotionele status (bvb stress): heeft metabolische, biochemische effecten
drie stadia van geboorte
fase 1: 8-14 uur. toenemende frequentie weeën (10-15 min). ontsluiting, cervix opent
fase 2: geboorte zelf. minder dan een uur
fase 3: nageboorte (placenta). paar minuten
keizersnede: groter risico. kind minder responsief. vader-kind interactie is terker dan bij natuurlijke geboortes en moeder-kind interactie verloopt minder goed
perinatale complicaties: moeilijkheden omtrent geboorte die tot ontwikkeling defecten leiden. genetische predispositie, omgeving, relatie verzorgend persoon spelen een rol bij milde
anoxia: kind heeft zuurstoftekort bij geboorte. door bvb stuitligging, vroeggeboorte (respiratory distress syndrome: ademhalingssysteem is onvoldoende ontwikkeld)
Apgar scoringssysteem: ter controle van problemen. 1-5 min na geboorte wordt hartslag, ademhaling, spierspanning, reflexen, huidskleur beoordeeld met 0/1/2. totaal score lager dan 4→ directe medische interventie. totaalscore 7-10 is goed.
preterm/premature: vroeggeboorte. gewicht <2268 gram.lange termijn risico’s hyperactiviteit, verslechterde motorische vaardigheden, intellectuele, spraak-en gehoorproblemen
embodied approach: denkprocessen en gedragen worden vaak bepaald door de natuur/mogelijkheden van ons lichaam. vb multi sensorische perceptie bepaald hoe wij de omgeving waarnemen en ervaren.
fysieke groei
lengte, gewicht, gewichtsverdeling (eerst hoofd zwaarder)
na 3 maanden gewicht verdubbeld, na jaar verdriedubbeld
is niet continu ivm groeispurten (meisjes 11-14 jaar, jongens tm 18)
is genetisch bepaald
er zijn individuele verschillen in groeitempo
wordt beïnvloed door voeding, klimaat fysieke/psychologische stoornissen
voordelen borstvoeding
biedt bescherming tegen infecties
betere ontwikkeling zenuwstelsel
verlaagde kans op wiegendood
moeder verliest gemakkelijker gewicht
stimuleer intieme relatie tussen moeder en kind
ijzertekort anemie: lusteloosheid, vertraagde fysieke en intellectuele ontwikkeling
catch-up growth: kind gaat zich weer normaal ontwikkelen/herstellen na ondervoeding. hoe eerder/langduriger de ondervoeding, hoe kleiner de kans op normale groei
seculaire trend: verandering in een normatief patroon van een kenmerk dat zich voltrekt gedurende een tijdsperiode, zoals een decennium of een eeuw.
toename lengte: betere voeding, gezondheidszorg, omstandigheden, interraciale
toename gewicht (obesitas): ouders overgewicht, omgeving, levensstijl
eerdere menarche
seksuele rijping (vanaf pubertijd)
hypofyseklier stimuleert hormoonafgifte (krachtige, gespecialiseerde chemische stofjes die allerlei activiteiten in het lichaam reguleren)
bijschorsniers, geslachtsklieren worden gestimuleerd door hormonenen→ groeispurt
ontstaan secundaire geslachtskenmerken: borstgroei, schaamhaar
primaire geslachtskenmerken: spermarche (eerste ejaculatie van sperma 13 jaar, testosteron), menarche (eerste menstruatie 13-14 jaar, oestrogeen progestoron)
invloeden op vroege/late rijping
genetisch bepaald
mate van fysieke beweging
gewicht: laag bij meisjes→ later/minder regelmatig ongesteld
sociale factoren: stress, afwezigheid van vader → snellere menarche
→ vroege rijping bij meiden leidt dat negatief lichaamsbeeld, onzekerheid etc. Bij jongens tot oa een hogere status bij leeftijdsgenoten.
hoofdstuk 5
eicel + zaadcel → zygote (bevruchte eicel)
chromosomen: draadachtige structuren waarop genetisch materiaal ligt opgeslagen. Iedere cel 46 = 23 paren. Bij meiose splitsen de paren en vindt crossing over plaats (componenten van de chromosomen verwisselen op willekeurige plaats). Bij bevruchting mixen de gesplitste paren van 2 cellen, waarna deze zich splitst in twee identieke cellen= mitose.
Desoxyribonucleïnezuur (DNA): ladderachtig molecuul waarin genetische informatie ligt opgeslagen. Nucleotide (suiker+fosfaat groep) is een deel hiervan.
DNA (genen) → mRNA (kopie gen) → synthese proteïne (bouwstenen van lichaam en vervullen verschillende functies)
genotype: geheel van genetische opmaak van een individu
fenotype: observeerbare kenmerken van een individu
epigenetica: studie van hoe genetisch materiaal tot uiting komt. Hangt af van omgeving, andere genen, junk DNA (produceert een niet-proteïne producerend gen in een proteïne producerend gen)
Gen: bestaat uit twee allelen. homozygoot (aa/Aa), heterozygoot (aA)
polygeneticiteit: complexe interactie grote hoeveelheid genen leidt tot kenmerk
pleiotropie: ieder gen draagt bij aan vele kenmerken
sekse chromosomen
vrouw: XX, analoge genen
man: XY → kwetsbaarder voor X-linked genafwijkingen
Hemofilie: X-linked gen zorgt ervoor dat het bloed niet stolt.
kandidaat-genbenadering: associaties tussen genetische variatie binnen vooraf gespecificeerde genen en fenotypes of ziektetoestanden
phenylketonurie (PKU): genetische stoornis bij aa. niet kunnen afbreken van een bepaald eiwit (zit ook in moedermelk). Kan leiden tot mentale retardatie
gedragsgenetica: rol van genetische opmaak in menselijk gedrag
humane gedragsgenetica: hoe genetica, omgeving interacteren tot kenmerken.
bereik van reactie idee: genen bepalen de mogelijke ontwikkelingen en omgeving bepaalt welke dit worden. kanalisatie: klein bereik, weinig mogelijke ontwikkelingspaden
Gottlieb: er is wederzijdse interactie tussen genetische opmaak en omgeving. Mate hangt af van ontwikkelingsfase.
Invloed van genetische opmaak op de omgeving
passieve gen-omgevingsinteractie: ouders creëren omgeving voor kind passend bij hun (en dus die van hun kinds) genetische predispositie
evocatie gen-omgevingsinteractie: genetische predispositie lokt bepaalde reacties uit
actieve gen-omgevingsinteractie: genetische opmaak leidt tot opzoeken/vermijden van bepaalde situatie= niche picking. bvb extravert→ sociale situaties
erfelijkheidsfactor: percentage dat aangeeft hoeveel van de variatie in de populatie met betrekking tot een bepaald kenmerk is veroorzaakt door genetische factoren
erfelijkheid onderzoeken
familiestudies
adoptiestudies: overeenkomst kenmerken biologische ouders en geadopteerde
tweelingstudies: monozygoot vs dizygoot (kijk goed welk deel omgeving gedeeld is)
drie cellagen embryonale schijf
ectoderm → zenuwstelsel (neurale tube→ ruggengraat, hersenen)
mesoderm→ spieren
endoderm→ organen
neurale proliferatie: vermenigvuldiging van neuronen (cellichaam, axon, dendriet, beschermt/gereguleerd door gliacellen)
neuronale migratie: neuronen reizen af naar delen van de hersenen, gliacellen wijzen weg
processen voor efficiënte neuronale communicatie
synaptogenese: vorming van synapsen door input van omgeving dmv neurale sterfte
synaptische pruning: afsterven van niet vaak gestimuleerde axonen, dendrieten
myelinisatie: gliacellen vormen myelineschede om axon → sneller
de hersenen
cerebrum: bestaat uit twee hemisferen/hersenhelften met andere specialisaties=lateralisatie (helpt met goed functioneren vb dyslexie).
rechterhersenhelft: visuele, ruimtelijke informatie, niet-talig geluid, gezichtsherkenning, negatieve emotie
linkerhersenhelft: verwerking van taal
cerebrale cortex/hersenschors: functies als zich, gehoor, cognitie, beweging etc. Bevat de cellichamen. Verder weg van ruggengraat=latere ontwikkeling
prefrontale cortex: laatst ontwikkeld. werkgeheugen, probleemoplossing, logica
corpus callosum: bundel zenuwen die hemisferen verbindt
fusiform face area: gezichtsherkenning
parahippocampal place area: vormen van representaties van visuele scènes
plasticiteit: capaciteit van de hersenen om zich aan te passen aan de omgeving
hoofdstuk 6
John Locke: pasgeborenen (neonaten) zijn onbeschreven blad. Voor waarnemen van de wereld zijn (motorische) ervaringen nodig. Echter lijken kinderen aangeboren vermogen te hebben te reageren op sociale aspecten van de omgeving
de waarneming
haptische perceptie: gebruik van zintuig voelen (pijn, druk, temperatuur, proprioceptie (detectie van eigen lichaam in de ruimte)) voor objectherkenning. baby’s produceren meer cortisol bij reactie op pijn en zijn in het begin slecht in lokalisatie
chemo sensatie: Smaak (gustatie) en geur (olfactie). chemische waarneming van een stof. basissmaken: zout, zuur, zoet, bitter. Door wat moeder eet, leer de baby een voorkeur aan
gehoor: is al actief voor de geboorte. Wel minder sensitief dan volwassene
zicht: visuele acuïteit (detectie scherpte, helderheid van details) slecht bij geboorte
→ multisensorische perceptie: integreren van informatie van verschillende zintuigen in één representatie van de wereld.
Gibson: kinderen nemen alles als één geheel waar en leren later informatie van verschillende zintuigen te differentiëren Vb speen multi sensorische perceptie is aangeboren
Manieren van onderzoek naar zicht bij baby’s
Voorkeursmethode: verdere afstand→ minder patroonherkenning. slechte acuïteit
Gewenningsstudies: er wordt liever gekeken naar onbekend dan bekend kunnen al vroegtijdig onderscheidt maken tussen vormen
Eye-tracking studies: onderscheiding vindt plaats op basis van kleine details, oriëntatie ipv geheel
Vermogen constantie: het waarnemen van een object als even groot, ookal varieert de afstand/grootte van object op het netvlies. Is aangeboren
Vorm constantie: het waarnemen van object als dezelfde vorm ookal verschilt hij van uiterlijk in andere perspectieven
Diepteperceptie: bezitten jongen baby’s al (verschil hartslag, visuele klif). Hoogtevrees ontstaat door ervaringen met bewegen door de ruimte
cues voor het waarnemen van diepte
monoculair: waarnemingen met één oog.
bewegingsparallax: verder weg beweegt langzamer dan dichtbij als jezelf beweegt
interpositie: dichtbije objecten ontnemen zicht van objecten ver weg
lineair perspectief: wijze waarop lichtpatronen van objecten het oog invallen
binoculair: waarnemingen met twee ogen
binoculaire dispariteit: doordat ene beeld net wat verschilt van de ander
gezichtsperceptie: aangeboren. Voorkeur voor stilstaande gezichten ontstaat later. Eerst door subcorticale hersenstructuren, later pas hogere structuren accuraat, sneller
baby’s en geluid
geboorte: voorkeur voor motherese, hoge, melodieuze spraak. Herkennen van moeders stem aan ritme, intonatie. Verwerkt muziek anders dan normale geluiden
2 maanden: onderscheidt maken tussen verschillende instrumenten
4-6 maanden: verschil tussen melodieën
6+ maanden: voorkeur voor bepaalde akkoorden (bekend vs onbekend)
reflexen die in de loop van de ontwikkeling verdwijnen (subcorticale hersenstructuren)
babinski: aanraking voetzool→ grote teen omhoog, andere tenen krullen naar binnen
babkin: aanraking beide handpalmen→ open mond, sluiten ogen, bewegen hoofd
moro: hard geluid→ strekking armen, benen en daarna terugbrengen naar lichaam
palmaire grijp: aanraking handpalm→ vastgrijpen vinger
plantaire grijp: aanraking voetzool→ vastgrijpen vinger met tenen
reflectoir borstzoeken: aanraking wang→ zuigbewegingen voor vinden van borst
stap: boven grond houden→ ritmische stapbewegingen
zuig: iets in mond→ zuigen
Brazelton Neonatale Assesment Scale: reflexen, perceptie, motoriek, infant states en zelfrugulatie getest na geboorte ter controle of het centrale zenuwstelstel correct is ontwikkeld. Voorspelt neurologische problemen/verdere ontwikkeling
Perceptie ← motoriek→ actie
Vrijwillig gedrag: later ontwikkelde hogere structuren
Verloop van motorische ontwikkeling
Proximo-distaal en cephalo-caudaal: eerder in romp, hoofd dan ledematen, tenen
Beïnvloed door de omgeving
Prereaching: pasgeboren reiken hun handen uit naar de richting waar ze heen kijken
5+ maanden: rekening houden met oriëntatie van objecten
9+ maanden: rekening houden met grootte, vorm van objecten
1,5+ jaar: gebruik van objecten als instrumenten. Begrijpen van sociale betekenis van gebaren
Verklaringen voor waarom kinderen na een jaar kunnen lopen
Maturatieperspectief: rijping van motorische cortex
Hebben geleerd een opeenvolging van gedragingen te plannen
Meerdere factoren (genetica, omgeving, fysiek) spelen rol. Beentjes eerst te zwaar
Slaappatroon van baby’s
Infant state: vast patroon van arousal (niveaus van activiteit, wakker-vast slapend)
Al aanwezig bij foetus na 28 weken zwangerschap
Pasgeboren slaapt helft van de tijd (korte-lange dutjes). Verminderd na 4 weken.
Na jaar dag/nacht slaapritme ontstaan
Niet-REM (NREM):
Rapid eye movement (REM): snelle oogbewegingen. Hebben baby’s meer voor stimulatie die ze tijdens slaap missen
hoofdstuk 7
emoties: subjectieve reacties op de omgeving
cognitief ervaren als aangenaam/onaangenaam
gepaard met fysiologische opwinding
vaak herkenbaar in een zichtbare vorm van gedrag
uiten, interpreteren is van belang voor communicatie, mentale en fysieke gezondheid
perspectieven op emotionele ontwikkeling
genetic-maturational view: emoties zijn een product van de biologie
learning perspective: verschillende emoties, manier van uiten is afhankelijk van levensfase. Verschillen in frequenties en intensiteit. Omgeving heeft grote invloed
functionalist perspectief: emoties dienen als middel om doelen te bereiken en aan te passen om de omgeving. Houden sociale relaties in stand en sociale signalen reguleren weer emotionele percepties en uitingen
drie soorten clusters van temperamenten bij kinderen (Chess en Thomas)
makkelijk: regelmatig, algemeen goede bui, passen goed aan aan veranderingen
moeilijk: onregelmatig, regelmatige driftbuien, negatieve reactie op veranderingen
slow-to-warm-up: negatieve reactie op nieuwe situaties gevolgd door langzame acceptatie
primaire emoties: angst, blijheid, boosheid, walging, verbazing, verdriet en interesse
secundaire emoties: oa trots, schaamte, schuld en jaloezie. Vergen zelfbewustzijn/introspectie
ontwikkeling van primaire emoties
pasgeborene hebben reflex glimlach: spontane lach onafhankelijk van externe stimuli
3 maanden: meer sociaal, vooral gericht op gezichten. Differentiëren van lach door responsiviteit/observatie omgeving en afhankelijk van cultuur. glimlachen minder naar vreemden, maar wel nieuwsgierig. Tonen van woede, verdriet in gezichtuitdrukkingen
Sekse afhankelijk: meisjes lachen meer dan jongens
5 maanden: neutraal kijken naar vreemden
7-9 maanden: vertonen van angst
Social reerencing: kind gebruikt emoties van anderen als informatie over hoe hij zich moet gedragen in een onbekende situatie
Izard: vroegste negatieve emoties zijn schrik, walging, smart
Angst afhankelijke factoren
Context: is de omgeving bekend?
Social referencing: reactie van moeder
Mate van controle over de situatie
Kenmerken van de vreemdeling
Separatie protest: negatieve reactie van kind als deze van zijn moeder wordt gescheiden. Sterkt bij 15 maanden. In tweede helft van kindertijd als heimwee. 3 manieren om er mee om te gaan:
Actieve coping: bij genoeg gevoel van controle
Secundaire controle: aanpassen aan de situatie
Verongelijkt en teruggetrokken gedragen bij geen gevoel van controle
Ontwikkeling van secundaire emoties
Start halverwege het tweede levensjaar
Trots: vanaf 3. Begrip verschil moeilijke, makkelijke taken. Vanaf 10 begrip dat je het zelf moet hebben bereikt.
Schuldgevoel: vanaf 9. Verantwoordelijkheidsgevoel is ontstaan
Jaloezie: na 1. Later beter te reguleren
Emotieregulatie: emotionele expressie wordt minder frequent, minder intens, meer conventioneel over verloop op peuterspeelzaal leren van eerste emotional display regels. 2 jaar: leren gevoelde en geuite emotie los te koppelen. 3 jaar: negatieve emoties maskeren. 6 jaar: begrip neppe emoties
Motivaties voor emotieregulering
Prosociale regels: niet anderen kwetsen
Zelfrepresentationele regels: jezelf in beter daglicht plaatsen. Hiervoor begrip van hogere orde representaties nodig
Ontwikkeling cognitieve begrip emoties
Na 6 jaar kunnen erkennen, begrijpen van conflicterende emoties
Na 10 jaar: twee tegengestelde emoties tegeijkertijd ervaren en kunnen benoemen
Na 3-4 jaar: emotionele scripts (schema’s die beschrijven welke emotie volgt na een gebeurtenis)
Na 7 jaar situaties beschrijven die niet observeerbare emoties opwekken
10-14 jaar: situaties beschrijven die opluchting, teleurstelling veroorzaken
Invloed van familie en leeftijdsgenoten op emotionele ontwikkeling
Voorbeeld: overnemen van mate emotionele expressiviteit en type emotie van ouders
Aanmoediging voor bepaalde expressies
Sociale competentie bestaat als er niet wordt gesproken over emoties
Hechting: sterke emotionele band tussen kind en verzorger (s)
Tweede helft eerste levensjaar
Sterk gerelateerd aan emotionele ontwikkeling
Psychoanalytische theorie: door borstvoeding
Freud: doordat moeder orale driften bevredigd
Leertheorie: door conditionering (voedsel als primaire bekrachtiger, moeder als secundaire)
Cognitieve ontwikkeling benadering: voldoen cognitieve ontwikkeling is noodzakelijk en object permanentie (besef dat mensen blijven bestaan, ookal kun je ze niet zien)
Bowlby’s ethologische theorie: inprenting, aangeboren instinct dat helpt bij de overleving van de soort. Kind heeft een actieve rol in de wederkerigheid van de hechtingsrelatie. Meer verzorgers (kinderdagopvang) leidt tot zwakkere hechting. Intern werkmodel: interne representatie van zichzelf als kind, ouders, interactie met ouders
Hechtingsfases
0-2 maanden: reactie op iedereen is hetzelfde
2-7 maanden: herkenning van bekende personen
7-24 maanden: hechting aan specifiek persoon
2 jaar: relatie is wederkerig, ook rekening houden gevoelens, doelen hechtingsfiguur
Hechtingsstijlen (Ainsworth dmv Strage Situation Test): is vrij consistent, stabiel
Veilige (60%): niet overstuur bij afwezigheid, gemakkelijk troostbaar
Onveilige vermijden (20%): geen interesse in hecthingsfiguur bij herkomst/aanwezigheid. Wel overstuur bij vakere afwezigheid
Onveilig resistent/angstig-ambivalent (10-15%): overstuur bij afwezigheid en bij herkomst amblivant (willen contact, maar ook weer niet)
Onveilig gedesorganiseerd: gedesorganiseerde, gedesoriënteerde reactie bij herkomst (stress)
Meten van hechtingsstijlen
Strage Situation Test: hechtingsfiguur gaat 2x achter elkaar weg
Attachment Q Sort test: hectingsfiguur/onafhankelijke observator beoordelen gedrag van kind (1-5 jaar) aan de hand van een aantal uitspraken
California Attachment Procedure: hoe reageren ouders op de angstreacties van hun kind?
Biologische meting: cortisolniveau in het bloed voor stress niveau
Soort zorg bij vorming hechtingsstijl
Sensitief (consistent, responsief) veilige
Niet beschikbaar, verwerpen vermijdende
Inconsistent resistent
Gedesorganiseerde (mishandeling, verwaarlozing) onveilig
Zelfvervullendheid van hechtingsstijlen: houding veilige hechtingsstijl positieve reacties, positievere sociale relaties (begrijpen, reguleren emoties beter)
JoHo can really use your help! Check out the various student jobs here that match your studies, improve your competencies, strengthen your CV and contribute to a more tolerant world
hoofdstuk 1
ontwikkelingspsychologie: beschrijving en identificeren van veranderingen in de manier waarop mensen denken en zich gedragen tijdens de ontwikkeling
nature vs nurture psychologische ontwikkeling
nativism (nature): wordt voornamelijk bepaald door erfelijke factoren
empiricism (nurture): wordt voornamelijk bepaald door omgevingsfactoren
→ interactie is actief, dynamisch proces waarin het kind een actieve, essentiële rol speelt
patronen in ontwikkeling
continuous development: doorlopend proces waarbij elken nieuwe gebeurtenis voortbouwt op eerdere ervaringen. Vaardigheden veranderen op geleidelijke manier
discontinuous development: veranderen gebeuren plotseling en resulteren in kwalitatief verschillende stadia van ontwikkeling
kritische periode: leeftijdsfase waarbinnen bepaalde ervaringen nodig zijn voor verloop
sensitieve periode: leeftijdsfase waarbinnen specifieke ervaringen optimaal voor verloop
invloed van ontwikkeling op andere domeinen
domein-algemene ontwikkeling: heeft invloed op veel verschillende vaardigheden
domein-specifieke ontwikkeling: ontwikkeling gebeurt onafhankelijk van elkaar en heeft weinig invloed op vaardigheden in andere domeinen
levels of explanation: verschillende niveaus waarop ontwikkeling beschreven kan worden
perspectieven op ontwikkeling
culturele: verschillende omgeving en zo verschillende ervaringen zijn van invloed
biologische: manier waarop de hersenen en neuronen zich gedragen en ontwikkelen is van invloed op ons gedrag, sociale relaties en cognitieve vaardigheden
ecologische: de relaties tussen verschillende systemen
levensperiode: ontwikkeling is een proces dat het gehele leven doorloopt. age cohort effect: effect van historische factoren op de ontwikkeling
chronosysteem (Urie Bronfenbrenner, ecologisch perspectief)
microsysteem: omgeving waarin kind leeft en contact heeft met mensen, instituten
mesosysteem: onderlinge relaties van de componenten binnen het microsysteem
exosysteem: indirecte omgevingen die van invloed zijn op de ontwikkeling
macrosysteem: ideologische, institutionele patronen van een bepaalde (sub) cultuur
hoofdstuk 2
behaviorisme: veranderingen in het gedrag zijn veroorzaakt door ervaringen
klassieke conditionering (pavlov): twee stimuli komen herhaaldelijk tegelijk voor
operant conditionering (thorndike, skinner): reactie/consequentie op specifieke stimuli
maturatie theorie: manier waarop de vaardigheden van kinderen zich ontwikkelen hangt grotendeels af van de genen. Ontwikkelen vindt plaats volgens biological timetables
psychodynamische benadering (Freud): persoonlijkheid bestaat uit drie componenten die veranderen tijdens de ontwikkelingen. Ontwikkeling vindt plaats volgens discrete stadia
drie componenten psychodynamische benadering
id: persoonlijke instinctieve drijfveer. Werkt volgens pleasure principle
ego: rationele, realistische aspect. controleert id. Bevredigen van behoeftes door middel van sociaal aangepast gedrag
superego: bewustzijn geïnternaliseerde ouderlijke, maatschappelijke waarden rollen
vijf fases voor de ontwikkeling van de persoonlijkheid. psychodynamische benadering
Orale: focus ligt op aangename activiteiten (bvb eten)
Anale: aanleren om bevredigen van behoeftes uit te stellen (vb wc gebruik)
Fallische: nieuwsgierigheid naar seksualiteit, anatomie van geslacht
Latentie: tijdelijke wegzakking van seksuele drift, vermijding relaties ander geslacht
Genitale: seksuele verlangen
psychosociale theorie (Erikson): ontwikkeling bestaat uit een serie van 8 fases. Elke fases heeft persoonlijke, sociale taken die het individu moet volbrengen
ethologische theorie: gedrag moet gezien en begrepen worden in de context waarin het zich voordoet. Gedrag heeft een waarde voor overleving. Kinderen leren ook door contact met de omgeving en is dus niet alleen biologische opmaak.
social learning theory (Bandura): vier cognitieve processen voor observationeel
.....read moreHoorcollege 1
Ontwikkelingspsychologie voor:
Ontwikkelingspsychologie: studie van verandering
3 domeinen ontwikkelingspsychologie
Stappen ontwikkelingspsychologie onderzoek
Nature: Ontwikkeling bepaald door genetische aanleg (nativisme). Thomas Hobbes “bij geboorte zijn er ‘predisposities’ vb egoïsme”. Rousseau: “mens is van nature goed”
Nurture: Ontwikkeling bepaald door omgeving (empirisme). John Locke “menselijke geest is onbeschreven bij geboorte, alle kennis is gevolg van ervaring”.
Vormen van interactie
Continue ontwikkeling: Ontwikkeling vindt geleidelijk plaats, zonder abrupte veranderingen Discontinue ontwikkeling: Ontwikkeling is opeenvolging van abrupte veranderingen (ontwikkeling verloopt in ‘stadia’)
Hoorcollege 2
Vier interactionistische theorieën voor nature, nurture
Ecologische theorie (Bronfenbrenner)
Psycho-sociale ontwikkelingstheorie (Erikson)
Evolutionaire psychologie (Darwin en co)
Zelf-determinatie theorie (Deci en Ryan)
Onderzoeksdesign
Hoofdstuk 1
Wetenschap als sociaal construct: laten zien hoe je tot een conclusie bent gekomen. Dmv
bvb samenwerking, lezingen, conferentie toespraken, debatten, seminars, tijdschriften
→ Henry Oldenburg publiceerde eerste journal, Philosophical Transactions nieuw
tijdperk
Verloop van wetenschappelijk onderzoek:
● Lezen van wetenschappelijk relevant materiaal
● Opstellen van onderzoeksvraag, idee, theorie, hypothesis, experiment etc
● Aanvraag financiering voor apparatuur, materialen, werving deelnemers
● Dataverzameling en data-analyse
● Vorming van wetenschappelijk artikel
Opbouw van een wetenschappelijk paper
● Abstract: samenvatting van ongeveer 150 woorden van de hele studie en resultaten
● Inleiding: korte samenvatting van bekende informatie en relevantie
● Methodesectie: gedetailleerde uitwerking van uitvoering van experiment
● Resultatensectie: documentatie van cijfers, tabellen, grafieken, statische analyses
● Discussie: doordachte, geïnformeerde overwegingen over betekenis van resultaten
→ desk rejection: paper wordt door tijdschrift afgewezen omdat het niet voldoet aan de
kwaliteit, interesse of dat het niet passend is bij het tijdschrift
→ peer review: vorm van intercollegiale toetsing om kwaliteit te verbeteren, verifiëren of te
controleren. Na succesvol peer review wordt een wetenschappelijke paper gepubliceerd.
Mertonian norms (Robert Merton): goede ambities waarnaar gestreven moet worden
● Communism: gezamenlijk eigenschap van wetenschappelijke goederen
(intellectueel eigendom) om collectieve samenwerking te bevorderen.
● Universalism: wetenschappelijke validiteit is onafhankelijk van de sociaal-politieke
status en persoonlijke attributen van de deelnemers.
● Disinterestedness: gehandelt in het voordeel van gemeenschappelijke
wetenschapelijke onderneming en niet persoonlijk gewin van individuen
● Organized skepticism: kritische beoordeling van wetenschappelijke claims en
openlijke discussie van onderzoeksresultaten en methoden.
Hoofdstuk 2
Replicatie Crisis: voortdurende methodologische crisis waarin is vastgesteld dat veel
wetenschappelijke studies moeilijk/onmogelijk te repliceren/reproduceren zijn
vb priming studies, gevangenisexperiment (Zimbardo), Diederik Stapel
→ Veel in psychologie doordat we ongrijpbare dingen proberen vast te leggen
→ in de medische wereld was een probleem met onvoldoende specifieke details
● Repliceerbaarheid: opnieuw uitvoeren door onafhankelijke onderzoekers, verificatie
● Reproduceerbaarheid: heranalyseren van oorspronkelijke data door onafhankelijke
onderzoekers. Heruitvoering van data-analyse met dezelfde data
medical reversal: nieuwe onderzoeken halen de uitkomsten van oude onderzoeken
onderuit
Cochrane Collaboration: gerenommeerde instelling die systematisch de kwaliteit van
medische behandelingen beoordeelt. Voor 45% is onvoldoende bewijs van effectiviteit
Hoofdstuk 3
Onderzoekers die fraude hebben gepleegd
● Paolo Macchiarini: onethische uitvoering van experimentele operaties. Bijna alle
patiënte overleden na synthetishce luchtpijptransplantaties
● William Summerlin: wetenschappelijke fraude. Kleurde een stukje witte vacht zwart
van een muis en claimde dat dit een geslaagde huidtransplantatie was
● Woo-Suk Hwang: manipulatie en opzettelijk foute etikettering van foto’s over
stamcelonderzoek voor klonen van mensen
● Haruko Obokata: bewerking van illustraties over ontwikkeling van STAP-cellen
● Diederik Stapel: manipulatie/zelf verzinnen van gegevens en verzinnen van
volledige experimenten
● Andrew Wakefield: vervalsing van medische gegevens over verband tussen BMRvaccin en autisme bij kinderen
● Lawrence Sanna, Dirk Smeesters:
Hoofdstuk 1
7 factoren die onderscheid maken tussen abnormaal en pathologisch gedrag
Persoonlijk lijden.
De (dis)functionaliteit van het gedrag.
Irrationeel en onbegrijpelijk gedrag.
Onvoorspelbaarheid en controleverlies.
Opvallend en onconventioneel gedrag.
Gedrag dat een ongemakkelijk gevoel bij anderen teweegbrengt.
Het overtreden van morele normen
psychische stoornissen: syndroom dat gekenmerkt is door symptomen op het gebied van cognitieve functies, emotieregulatie, of het gedrag van een persoon
Definities die mentale stoornissen uitsluiten
Te verwachte en cultuur aanvaarde reacties vb rouw
Langdurig deviant gedrag behorend bij een politieke/religieuze/seksuele minderheid
Gedrag dat tot stand komt door conflict tussen individu en maatschappij
3 modellen voor abnormaal gedrag
Statistisch model: gaat uit van een normaalverdeling van menselijke eigenschappen
Medisch/ziektemodel: bekijkt of de symptomen somatogeen of psychogeen zijn. Somatogeen: lichamelijke aandoening is onderliggend aan een psychische stoornis
Psychogeen: stoornis veroorzaakt door onderliggend psychologisch mechanisme
Leer/onderwijsmodel: er wordt een leerdoel opgesteld en een bijpassend onderwijsprogramma
Hoofdstuk 2
Reductionisme: zoekt naar één/meer onderliggende mechanismen om het gedrag (deels) te verklaren. In de maatschappij, leerprincipe maar ook biologische processen.
Nature (biologisch) en nurture (psychologisch) hebben een onderlinge samenhang.
Internaliserende stoornissen: overactiviteit van het autonome zenuwstelsel, remming van gedrag. Emotionele instabiliteit, verstoord affect vb angststoornissen, stemmingsstoornissen
Externaliserende stoornissen: onderactiviteit van het autonome zenuwstelsel. Vb gedragsproblemen
Genetisch perspectief: Middels familie/tweeling/adoptiestudies. Coëfficiënt, 0-1, geeft de concordantie van een eigenschap binnen een familie aan.
Differential susceptibility theory: genetische vatbaarheid uit zich alleen in een bepaalde omgeving
Diathese-stressmodel: vatbare personen hebben meer kans op de ontwikkeling van een negatieve uitkomst als deze zich in een negatieve omgeving bevind. Vb temperamenten
3 verschillende temperamenten
Makkelijk
Moeilijk
Langzame starters
Cognitief-neurowetenschappelijk perspectief: Een onder-of overactivatie van het limbisch systeem (amygdala, hippocampus, hypothalamus), belangrijk voor emotie, motivatie, genot, emotioneel geheugen, is gerelateerd aan psychische stoornissen net zoals cortisol, de prefrontale cortex (waarneming, motoriek, spraak etc)
emotieregulatie: het hanteren, ervaren en uiten van emoties door een bepaalde situatie.
5 emotieregulatiestrategieën
Veranderen van de input
Selecteren van de situatie
Veranderen van de aandacht voor de situatie
Veranderen van de herwaardering van de betekenis van de stimulus
Onderdrukking van de uiting van emoties
Comorbiditeit: gelijktijdig hebben van twee of meer vormen van psychische stoornissen. Binnen individu of familie.
Hoofdstuk 3
Acquisitie: het aanleren van nieuw gedrag
Instrumentele conditionering (Thorndike): straffen, belonen
Klassieke conditionering (Pavlov): associatie met de omgeving
Operante conditionering (Skinner): skinner-box, gewenst gedrag via belong automatiseren
Vormen van leren
Appetitieve conditionering: gebruik van voedsel tijdens conditionering
Aversieve conditionering: er is sprake van een onaangename consequentie
Causaal leren: het trekken van verbanden tussen verschillende gebeurtenissen. Leidt tot voorspellingsfouten
Twee verschillende systeem in gedrag
Doelgericht gedrag: associaties tussen responsen en uitkomsten.
Gewoontegedrag: associaties tussen stimuli en responsen
van welke vorm sprake is kan worden getest via uitkomst-devaluatieprocedure. Als een devaluatie van de uitkomst leidt tot een vermindering van gedrag is er sprake van doelgericht gedrag.
Tweefactorentheorie
.....read morehoofdstuk 1
ontwikkelingspsychologie: beschrijving en identificeren van veranderingen in de manier waarop mensen denken en zich gedragen tijdens de ontwikkeling
nature vs nurture psychologische ontwikkeling
nativism (nature): wordt voornamelijk bepaald door erfelijke factoren
empiricism (nurture): wordt voornamelijk bepaald door omgevingsfactoren
→ interactie is actief, dynamisch proces waarin het kind een actieve, essentiële rol speelt
patronen in ontwikkeling
continuous development: doorlopend proces waarbij elken nieuwe gebeurtenis voortbouwt op eerdere ervaringen. Vaardigheden veranderen op geleidelijke manier
discontinuous development: veranderen gebeuren plotseling en resulteren in kwalitatief verschillende stadia van ontwikkeling
kritische periode: leeftijdsfase waarbinnen bepaalde ervaringen nodig zijn voor verloop
sensitieve periode: leeftijdsfase waarbinnen specifieke ervaringen optimaal voor verloop
invloed van ontwikkeling op andere domeinen
domein-algemene ontwikkeling: heeft invloed op veel verschillende vaardigheden
domein-specifieke ontwikkeling: ontwikkeling gebeurt onafhankelijk van elkaar en heeft weinig invloed op vaardigheden in andere domeinen
levels of explanation: verschillende niveaus waarop ontwikkeling beschreven kan worden
perspectieven op ontwikkeling
culturele: verschillende omgeving en zo verschillende ervaringen zijn van invloed
biologische: manier waarop de hersenen en neuronen zich gedragen en ontwikkelen is van invloed op ons gedrag, sociale relaties en cognitieve vaardigheden
ecologische: de relaties tussen verschillende systemen
levensperiode: ontwikkeling is een proces dat het gehele leven doorloopt. age cohort effect: effect van historische factoren op de ontwikkeling
chronosysteem (Urie Bronfenbrenner, ecologisch perspectief)
microsysteem: omgeving waarin kind leeft en contact heeft met mensen, instituten
mesosysteem: onderlinge relaties van de componenten binnen het microsysteem
exosysteem: indirecte omgevingen die van invloed zijn op de ontwikkeling
macrosysteem: ideologische, institutionele patronen van een bepaalde (sub) cultuur
hoofdstuk 2
behaviorisme: veranderingen in het gedrag zijn veroorzaakt door ervaringen
klassieke conditionering (pavlov): twee stimuli komen herhaaldelijk tegelijk voor
operant conditionering (thorndike, skinner): reactie/consequentie op specifieke stimuli
maturatie theorie: manier waarop de vaardigheden van kinderen zich ontwikkelen hangt grotendeels af van de genen. Ontwikkelen vindt plaats volgens biological timetables
psychodynamische benadering (Freud): persoonlijkheid bestaat uit drie componenten die veranderen tijdens de ontwikkelingen. Ontwikkeling vindt plaats volgens discrete stadia
drie componenten psychodynamische benadering
id: persoonlijke instinctieve drijfveer. Werkt volgens pleasure principle
ego: rationele, realistische aspect. controleert id. Bevredigen van behoeftes door middel van sociaal aangepast gedrag
superego: bewustzijn geïnternaliseerde ouderlijke, maatschappelijke waarden rollen
vijf fases voor de ontwikkeling van de persoonlijkheid. psychodynamische benadering
Orale: focus ligt op aangename activiteiten (bvb eten)
Anale: aanleren om bevredigen van behoeftes uit te stellen (vb wc gebruik)
Fallische: nieuwsgierigheid naar seksualiteit, anatomie van geslacht
Latentie: tijdelijke wegzakking van seksuele drift, vermijding relaties ander geslacht
Genitale: seksuele verlangen
psychosociale theorie (Erikson): ontwikkeling bestaat uit een serie van 8 fases. Elke fases heeft persoonlijke, sociale taken die het individu moet volbrengen
ethologische theorie: gedrag moet gezien en begrepen worden in de context waarin het zich voordoet. Gedrag heeft een waarde voor overleving. Kinderen leren ook door contact met de omgeving en is dus niet alleen biologische opmaak.
social learning theory (Bandura): vier cognitieve processen voor observationeel
.....read more hoofdstuk 1- introductie
De geest: creëert en controleert mentale functies zoals perceptie, aandacht, geheugen, emoties, taal, beslissen, denken en redeneren (cognitie/mentale vaardigheden). Maakt representaties van de wereld (opereren/functioneren)
Franciscus Donders: onderzoek naar reactietijd. dmv simpele reactietijd (snel mogelijk drukken na stimulus) en keuze-reactietijd (knop voor links/rechts ). Verschil hiertussen wijst op een mentaal proces geïnterpreteerd uit gedrag.
Wundt (structuralisme): algehele ervaring wordt bepaald door basale elementen (sensaties) van de ervaring. Probeerde een ‘periodieke tabel van de geest’ te creëren door middel van analytische introspectie (ervaringen, gedachteprocessen als respons op stimuli)
Ebbinghaus: Leren van ‘onzin-lettergrepen’. ‘savings method’. Savings= (originele benodigde tijd) - (tijd nodig om de lijst te herleren na een bepaalde tijd). Langere tussentijd leidt tot minder savings.
William James: observaties van de geest dmv introspecties over de werking van zijn eigen geest
John Watson (behaviorisme): Gaat uit van meetbaar observeerbaar gedrag, niet onmeetbare processen zoals emoties, redeneren en denken. Relaties tussen stimuli en responses verklaren gedrag. (Klassieke conditionering Pavlov)
Skinner (operant conditionering): gedrag wordt versterkt door de presentatie van positieve versterkers of terugtrekking van negatieve versterkers
Tolman: rat creëert cognitief schema (cognitive map) van doolhof. Valt buiten behaviorisme, namelijk cognitie en geen stimulus-response connectie.
Chomsky: taalontwikkeling wordt niet bepaald door imitatie of bevestiging (Skinner), maar door een aangeboren ingebouwd biologisch programma dat in alle culturen bestaat
informatieverwerkingsbenadering: geest is een informatieverwerkende computer. werking van de geest kan beschreven worden in een aantal zich voordoende stadia
Broadbent (filtermodel,): Input → selectieve filter → detector → geheugen = stadia’s
Sensorische informatie komt binnen. Het filter beslist waar aandacht naar toe gaat en detector slaat gefilterde informatie op. Vb dichotische luister experiment van Cherry
kunstmatige intelligentie: Een machine zich laten gedragen op manieren die intelligent genoemd zouden worden als een mens die gedragingen zou laten zien
Miller: geheugen is niet een passieve opslag van sensorische informatie is, maar bedraagt een actief proces → de geest als computermetafoor
modellen: representaties die helpen cognitieve structuren/ processen te visualiseren en verklaren
structurele modellen: vereenvoudigde representaties van een fysieke structuur. Brengen hersenstructuren in kaart die betrokken zijn bij specifieke cognitieve functies
procesmodellen: werking van een cognitief proces meestal dmv stappenproces
resource modellen: procesmodel gefocussed op benodigde inspanning, middelen voor proces
beste manieren voor studeren
spacing (verschillende momenten) en interleaving (door elkaar leren van onderwerpen)
actief ophalen van informatie uit het geheugen zorgt voor beter onthouden
regelmatig testen. Herhaling van stof, gewenning testsituaties, zwakke punten herkennen
aantekening maken met de hand. Actief bezig met de stof en efficiënter
hoofdstuk 6- andere sensorische systemen
aspecten van geluid
amplitude: van een geluidsgolf bepaald de intensiteit (luidheid)
frequentie: aantal geluidsgolven per sec gemeten in Hz. (Toonhoogte (pitch)) 15-20 000 Hz
timbre: kwaliteit en complexiteit van een bepaalde toon
structuren van het oor
oorschelp (pinna): lokalisatie van geluiden. vorm verschilt per persoon
middenoor: trommelvlies (tympanic membrane) is verbonden aan drie botjes (hamer, aambeeld,
biologische psychologie: probeert een link te leggen tussen de opbouw van de hersenen en het gedrag dat een organisme vertoont. studie van fysiologische, evolutionaire en ontwikkelingsmechanismen van gedrag en ontdekking
dorsale gezichtspunt: Een aangezicht van de hersenen van bovenaf
ventrale gezichtspunt: Een aangezicht van de hersenen van onderaf
4 soorten biologische verklaringen voor gedrag:
ontogenetische verklaring: geeft een beschrijving van hoe gedrag of een hersenstructuur zich ontwikkelt binnen een organisme. Hierbij wordt onder andere gekeken naar de invloed van genen, voeding, ervaringen en interacties hiertussen
fysiologische verklaring: legt een verband tussen de fysiologische toestand van de hersenen, andere organen en het gedrag
functionele verklaring: probeert te achterhalen waarom gedrag of een hersenstructuur zich op een bepaalde manier ontwikkeld heeft.
evolutionaire verklaring: relateert gedrag of een hersenstructuur aan de evolutionaire geschiedenis van een soort.
Genetische drift: proces waarbij in een kleine populatie een gen zich ‘per ongeluk’ doorgeeft via voortplanting, en waardoor op den duur een hele groep mensen of een bevolkingsgroep een afwijkend (positief, negatief of neutraal) gen heeft.
redenen waarom proefdieren worden gebruikt
Mens is wil meer te weten, is nieuwsgierig(eigenbelang)
Onderliggende mechanismen zijn vergelijkbaar, makkelijker te bestuderen
Kennis over dieren werkt verhelderend met betrekking tot de menselijke evolutie
Juridische of ethische beperkingen voorkomen bepaalde vormen van onderzoek
op mensen.
abolitionisten: fel tegen het gebruik van proefdieren
minimalisten: onderzoek op dieren is soms wel nodig, maar zo min mogelijk
de drie R’s
Reductie (reduction) van het aantal dieren dat gebruikt wordt;
Vervanging (replacement) van dieren door computermodellen of andere dierenvervangers;
Welgemanierdheid (refinement) zodat pijn en oncomfortabele situaties vermeden kunnen worden.
nature: aangeboren
nurture: gevormd door ervaring
empirisme: stelt dat kennis een resultaat is van ervaringen.
stromingen binnen de psychologie
Structuralisme: de geest kan worden opgebroken in de kleinste elementen van mentale ervaringen. (Wilhelm Wundt en Titchener)
Gestalt Psychologie: Gestalt betekent geheel. Het opbreken van de gehele perceptie in bouwblokken leidt tot het verlies van belangrijke psychologische informatie
Functionalisme: Waarom werkt gedrag en mentale processen op een bepaalde manier? de waarde van een activiteit hangt af van de gevolgen ervan. Als het de kans op overleving vergroot wordt het herhaald (William James)
Klinische Psychologie: Combinatie van verklaren van abnormaal gedrag (stoornissen) aan de hand van levenservaringen, fysieke oorzaken, medische behandelingen
Freud: ontwikkelde de psychodynamische theorie en de technieken van psychoanalyse voor het behandelen van mentale stoornissen
Humanistische Psychologie: mensen worden goed geboren en zijn gemotiveerd om zichzelf te verbeteren
Behaviorisme: richt zich op observeerbaar, meetbaar gedrag. Klassieke conditionering (Pavlov): een geleerde associatie wordt gebruikt om te anticiperen op belangrijke toekomstige gebeurtenissen. Law of effect (Thornton): gedragingen met plezierige uitkomsten in de toekomst vaker voor zullen komen, terwijl gedragingen met onplezierige uitkomsten minder vaak zullen voorkomen. Skinner: gedachten en gevoelens zijn gedragingen die
Hoorcollege 1
Ontwikkelingspsychologie voor:
Ontwikkelingspsychologie: studie van verandering
3 domeinen ontwikkelingspsychologie
Stappen ontwikkelingspsychologie onderzoek
Nature: Ontwikkeling bepaald door genetische aanleg (nativisme). Thomas Hobbes “bij geboorte zijn er ‘predisposities’ vb egoïsme”. Rousseau: “mens is van nature goed”
Nurture: Ontwikkeling bepaald door omgeving (empirisme). John Locke “menselijke geest is onbeschreven bij geboorte, alle kennis is gevolg van ervaring”.
Vormen van interactie
Continue ontwikkeling: Ontwikkeling vindt geleidelijk plaats, zonder abrupte veranderingen Discontinue ontwikkeling: Ontwikkeling is opeenvolging van abrupte veranderingen (ontwikkeling verloopt in ‘stadia’)
Hoorcollege 2
Vier interactionistische theorieën voor nature, nurture
Ecologische theorie (Bronfenbrenner)
Psycho-sociale ontwikkelingstheorie (Erikson)
Evolutionaire psychologie (Darwin en co)
Zelf-determinatie theorie (Deci en Ryan)
Onderzoeksdesign
hoofdstuk 1
ontwikkelingspsychologie: beschrijving en identificeren van veranderingen in de manier waarop mensen denken en zich gedragen tijdens de ontwikkeling
nature vs nurture psychologische ontwikkeling
nativism (nature): wordt voornamelijk bepaald door erfelijke factoren
empiricism (nurture): wordt voornamelijk bepaald door omgevingsfactoren
→ interactie is actief, dynamisch proces waarin het kind een actieve, essentiële rol speelt
patronen in ontwikkeling
continuous development: doorlopend proces waarbij elken nieuwe gebeurtenis voortbouwt op eerdere ervaringen. Vaardigheden veranderen op geleidelijke manier
discontinuous development: veranderen gebeuren plotseling en resulteren in kwalitatief verschillende stadia van ontwikkeling
kritische periode: leeftijdsfase waarbinnen bepaalde ervaringen nodig zijn voor verloop
sensitieve periode: leeftijdsfase waarbinnen specifieke ervaringen optimaal voor verloop
invloed van ontwikkeling op andere domeinen
domein-algemene ontwikkeling: heeft invloed op veel verschillende vaardigheden
domein-specifieke ontwikkeling: ontwikkeling gebeurt onafhankelijk van elkaar en heeft weinig invloed op vaardigheden in andere domeinen
levels of explanation: verschillende niveaus waarop ontwikkeling beschreven kan worden
perspectieven op ontwikkeling
culturele: verschillende omgeving en zo verschillende ervaringen zijn van invloed
biologische: manier waarop de hersenen en neuronen zich gedragen en ontwikkelen is van invloed op ons gedrag, sociale relaties en cognitieve vaardigheden
ecologische: de relaties tussen verschillende systemen
levensperiode: ontwikkeling is een proces dat het gehele leven doorloopt. age cohort effect: effect van historische factoren op de ontwikkeling
chronosysteem (Urie Bronfenbrenner, ecologisch perspectief)
microsysteem: omgeving waarin kind leeft en contact heeft met mensen, instituten
mesosysteem: onderlinge relaties van de componenten binnen het microsysteem
exosysteem: indirecte omgevingen die van invloed zijn op de ontwikkeling
macrosysteem: ideologische, institutionele patronen van een bepaalde (sub) cultuur
hoofdstuk 2
behaviorisme: veranderingen in het gedrag zijn veroorzaakt door ervaringen
klassieke conditionering (pavlov): twee stimuli komen herhaaldelijk tegelijk voor
operant conditionering (thorndike, skinner): reactie/consequentie op specifieke stimuli
maturatie theorie: manier waarop de vaardigheden van kinderen zich ontwikkelen hangt grotendeels af van de genen. Ontwikkelen vindt plaats volgens biological timetables
psychodynamische benadering (Freud): persoonlijkheid bestaat uit drie componenten die veranderen tijdens de ontwikkelingen. Ontwikkeling vindt plaats volgens discrete stadia
drie componenten psychodynamische benadering
id: persoonlijke instinctieve drijfveer. Werkt volgens pleasure principle
ego: rationele, realistische aspect. controleert id. Bevredigen van behoeftes door middel van sociaal aangepast gedrag
superego: bewustzijn geïnternaliseerde ouderlijke, maatschappelijke waarden rollen
vijf fases voor de ontwikkeling van de persoonlijkheid. psychodynamische benadering
Orale: focus ligt op aangename activiteiten (bvb eten)
Anale: aanleren om bevredigen van behoeftes uit te stellen (vb wc gebruik)
Fallische: nieuwsgierigheid naar seksualiteit, anatomie van geslacht
Latentie: tijdelijke wegzakking van seksuele drift, vermijding relaties ander geslacht
Genitale: seksuele verlangen
psychosociale theorie (Erikson): ontwikkeling bestaat uit een serie van 8 fases. Elke fases heeft persoonlijke, sociale taken die het individu moet volbrengen
ethologische theorie: gedrag moet gezien en begrepen worden in de context waarin het zich voordoet. Gedrag heeft een waarde voor overleving. Kinderen leren ook door contact met de omgeving en is dus niet alleen biologische opmaak.
social learning theory (Bandura): vier cognitieve processen voor observationeel
.....read moreIn deze bundel worden o.a. samenvattingen, oefententamens en collegeaantekeningen gedeeld voor het vak Ontwikkelingspsychologie voor de opleiding Psychologie Bachelor 1 aan de Universiteit Utrecht
Voor een compleet overzicht van de door JoHo aangeboden samenvattingen & studiehulp en de beschikbare geprinte samenvattingen bij dit vak ga je naar de Samenvattingen Shop Psychologie Universiteit Utrecht B1 op JoHo.org
Je vertrek voorbereiden of je verzekering afsluiten bij studie, stage of onderzoek in het buitenland
Study or work abroad? check your insurance options with The JoHo Foundation
There are several ways to navigate the large amount of summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter.
Do you want to share your summaries with JoHo WorldSupporter and its visitors?
Field of study
Add new contribution