Goudse Bouwmeester - Arrest

Goudse bouwmeester (HR 12-03-1926, NJ 1927, 777)

Casus

Natuurlijke verbintenissen kunnen ontstaan ‘wanneer iemand jegens een ander een dringende morele verplichting heeft van zodanige aard dat naleving daarvan, ofschoon rechtens niet afdwingbaar, naar maatschappelijke opvattingen als voldoening van een aan die ander toekomende prestatie moet worden aangemerkt’, zie art. 6:3 lid 2 BW. Ten tijde van de werking van het oude vermogensrecht heeft de Hoge Raad dit arrest gewezen, waarin een dringende morele verplichting als bron van een natuurlijke verbintenis werd erkend zonder dat daarvoor toen een wetsbepaling bestond. Het ging in dit arrest om een aannemer die met een gemeente-architect had afgesproken dat hij aan hem F 35.0000 zou betalen, als de gemeente de aannemer de opdracht zou geven voor de bouw van een woningencomplex. De architect deed daaropvolgend alles wat in zijn macht stond om de gemeente ertoe te bewegen het project aan de aannemer te geven en dit lukte. Vervolgens betaalde de aannemer de architect. Dit kwam echter uit en de architect was bang dat hij ontslagen zou worden, in de hoop dit te kunnen voorkomen stortte hij het bedrag in de gemeentekas. De gemeente ontsloeg hem echter alsnog. De architect vorderde vervolgens het in de gemeentekas gestorte geld terug van de gemeente op grond van onverschuldigde betaling (art. 6:203 BW). Hij had het bedrag naar zijn mening zonder rechtsgrond, en daarom onverschuldigd, aan de gemeente overgemaakt.

Rechtsvraag

Kan een dringende morele verplichting als bron van een natuurlijke verbintenis erkend worden, zonder dat daar een wetsbepaling bestaat?

Hoge Raad

De architect had het geld aan de gemeente betaald omdat hij daartoe ten opzichte van de gemeente moreel verplicht was: hij was zich er immers van bewust geweest dat hij niet overeenkomst zijn eer en plicht als architect had gehandeld door de steekpenningen aan te nemen. Omdat hij het geld in de gemeentekas had gestort op grond van een op hem rustende verplichting van moraal en fatsoen oordeelde de Hoge Raad dat hij dan ook voldeed aan een natuurlijke verbintenis, en hij dus ook verschuldigd had betaald. Het terugbetalen van steekpenningen is dus het voldoen van een dringende morele verplichting. Deze verplichting levert een natuurlijke verbintenis op.