![Image](https://www.worldsupporter.org/sites/default/files/styles/medium/public/tips_suggestions/wereldbol_summaries_joho_single_boek_1_150x190px.png?itok=rEljlfYL)
1. Inleiding
In een arrest uit 2016 heeft de Hoge Raad het beslissingskader voor feitelijk leidinggeven nogmaals verduidelijkt. De Hoge Raad start bij de Slavenburgbeschikkingen en gaat vervolgens over naar het Drijfmest arrest en de daarbij behorende vaststelling van het daderschap van rechtspersonen. De Hoge Raad stelt in het arrest een actieve inmenging voorop. Deze actieve verschijningsvorm van feitelijk leidinggeven- ven kan bestaan uit (i) het leidinggeven in de normale betekenis van het woord, oftewel het actief en effectief aansturen van de gedraging(en) van de rechtspersoon. Daarnaast kan er sprake zijn van een situatie waar de verboden gedraging het onvermijdelijke gevolg is van het algemene, door de verdachte gevoerde beleid. Ten Lotte (iib) gaat het om het geval waarin de verdachte een zodanige bijdrage heeft geleverd aan een complex van gedragingen dat heeft geleid tot de verboden gedraging en waarbij de verdachte een zodanig initiatief heeft genomen, dat deze moet worden geacht feitelijk leiding te hebben gegeven aan die verboden gedraging. Het (deels) zelf vervullen van de feiten staat niet in de weg aan het kunnen kwalificeren van feitelijk leidinggeven. Er kan zelf überhaupt geen ondergeschikte in beeld zijn. Onder omstandigheden (iii) kan ook een meer passieve rol tot het oordeel leiden dat een verboden gedraging daardoor zodanig is bevorderd dat van feitelijk leidinggeven kan worden gesproken. Het enige uit het arrest dat wellicht het predicaat nieuw kan dragen zijn de overwegingen over de vaststelling van opzet van rechtspersonen en de opmerking dat ook een rechtspersoon feitelijk leiding kan geven. Het belang van dit arrest schuilt in het feit dat de Hoge Raad vasthoudt aan zijn bestaande rechtspraak en daarin ook geen millimeter beweegt.
2. Veronderstelt opzet bij feitelijk leidinggeven?
2.1 Problemen met de tenlastelegging.
Er kan slechts feitelijk leiding worden gegeven aan feiten waarvan men op de hoogte is. Je hoeft als feitelijk leidinggeven niet exact op de hoogte te zijn, het gaat om een geabstraheerde kenniseis. Er wordt gesproken van kennis van soortgelijke gedragingen. Wat het precies is, is niet geheel duidelijk maar het lijkt er in de praktijk op dat de feitelijk leidinggeven enkel kennis hoeft te hebben van de kernbestanddelen. Waar hoe en met wat hoef hij niet te weten. De kenniseis kan een probleem met de tenlastelegging opleveren. De kenniseis gaat over de genoemde gedragingen. Een te specifieke ten laste legging kan nogal bewijsproblemen opleveren.
2.2 Onwetendheid in het algemeen?
Door genoegen te nemen met kennis die in rechtstreeks verband staat met de in de tenlastelegging genoemde gedragingen is de kenniseis al enigszins verruimd. Een soort generiek of globaal opzet volstaat. De kennis die vereist is, is echter meer dan het enkele vage vermoeden dat er binnen de onderneming iets niet helemaal ok is. Hoe groter de onderneming, hoe geloofwaardiger het verhaal dat de handelingen van de ondergeschikte niet bekend waren bij management. Helaas komen de laatste in rang in dergelijke organisaties daarmee het hoogst te hangen, en ontspringt management de dans.
3 Het standpunt van de Hoge Raad en de consequenties?
Volgens de Hoge raad ligt er in feitelijk leidinggeven een zelfstandig opzetvereiste besloten. A-G Vellinga heeft als standpunt dat voor het feitelijk leidinggeven aan overtredingen en culpoze misdrijven niet noodzakelijk zou moeten zijn dat de leidinggevende op de hoogte was van de aan de rechtspersoon verweten verboden gedraging(en) of van soortgelijke gedragingen.
Aan het standpunt van de Hoge Raad kleven nadelen (hoe zeer men ook anti Vellinga kan zijn). Met het standpunt van de Hoge Raad kom je namelijk weg met ondermaats leidinggeven. Daarmee wordt er dus een sanctie gezet op het vergaren van kennis over wat er gaande is in je eigen onderneming. Het is de kennis van de leidinggevende die de zorgplicht activeert: wie weet wordt verantwoordelijk. Hoe meer de leidinggevende zich inspant, hoe groter de kans is dat deze mogelijke strafbare feiten op het spoor komt en hoe gedetailleerder die informatie zal zijn. Het moment waarop die kennis wordt opgedaan is bepalend voor het intreden van de zorgplicht. Zolang die kennis ontbreekt is er geen zorgplicht en dus ook geen strafrechtelijke aansprakelijkheid. De omvang van de zorgplicht wordt vervolgens bepaald door wat de leidinggevende wist. Als de leidinggevende meer zicht heeft op de aard, ernst en omvang van de strafbare feiten, zal van hem ook een meer nauwgezette aanpak worden verwacht. Dit is een subjectivering van een in beginsel objectieve norm. Enkel als de feitelijk leidinggevende zich doelbewust onwetend houdt van strafbare feiten is dit anders. Dan heeft hij de strafbare gedragingen namelijk wel bewust aanvaard.
4. Het voorstel van Vellinga?
De Hoge Raad wil niets weten van een dreigende risicoaansprakelijkheid wegens de angst voor een dreigende uitholling van het schuldbeginsel. Het beginsel wat hierbij relevant is, is dat er zonder schuld in de zin van verwijtbaarheid geen straf mag volgen. De Hoge Raad stoelt haar standpunt echter op iets anders, namelijk het opzet. Feitelijk leidinggeven wordt gezien als een deelnemingsvorm en bij deelneming hoort nu eenmaal opzet.
4.1 Plegerschap of deelneming?
Hoewel functioneel daderschap en feitelijk leidinggeven van oudsher grote gelijkenis vertonen, zijn ze op een bepaald punt zeer verschillend. Functioneel daderschap ziet in de regel op functioneel plegerschap, en dus op het zelf vervullen van de delictsomschrijving. De beoordeling van functioneel daderschap valt bij misdrijven uiteen in twee stappen. De eerste vraag gaat over toerekening van de gedraging. De tweede vraag gaat over de vervulling van de subjectieve delictsbestanddelen. Dat moet de functionele dader zelf doen en opzet of schuld moeten bij hem of haar persoonlijk aanwezig zijn. Voor het aannemen van feitelijk leidinggeven is afdoende dat de betrokkene kennis heeft van strafbare feiten die in rechtstreeks ver- band staan met de aan de rechtspersoon verweten verboden gedragingen. Het kan daardoor eigenlijk niet anders dan dat de Hoge Raad feitelijk leidinggeven beschouwt als een vorm van deelneming. Het loslaten van het opzetvereiste druist direct in tegen het deelnemingskarakter. De vraag die door Vellinga wordt opgeworpen heeft daarom een veel verdergaande implicatie dan men bij eerste aanblik zou denken.
4.2 generiek opzet?
Als pleger dient deze zelf de delictsomschrijving te vervullen en dus ook over het daarin genoemde opzet te beschikken en het eventueel vereiste bijkomende oogmerk. Als deelnemer hoeft dat oogmerk echter niet bij de feitelijk leidinggever persoonlijk aanwezig te zijn. Voldoende is dat de leidinggever voorwaardelijk opzet heeft op het feit dat de rechtspersoon dat oogmerk heeft.
5 Alternatieven?
Het voorgaande laat zien dat zowel aan de opvatting van de Hoge Raad als aan het voorstel van Vellinga serieuze nadelen kleven. Zijn er dan geen alternatieven? Met het uit elkaar groeien van functioneel daderschap en feitelijk leidinggeven als gevolg van de verruiming van de IJzerdraadcriteria zijn twee parallelle aansprakelijkheidsfiguren ontstaan die grotendeels hetzelfde doel hebben, maar als gevolg van een verschil in dogmatisch karakter andere voorwaarden stellen voor aansprakelijkheid. Er wordt daarom aangeraden vaker te kiezen voor functioneel daderschap en een op de zorgplichtgerichte benadering van de voorwaardelijk opzet toe te passen. Door het voor feitelijk leidinggeven benodigde opzet op de bovengenoemde wijze te benaderen kan worden voorkomen dat de ondermaats presterende en daarmee onwetende leidinggever beter af is dan zijn of haar collega die zijn of haar toezichthoudende taak wel naar behoren vervult.
JoHo can really use your help! Check out the various student jobs here that match your studies, improve your competencies, strengthen your CV and contribute to a more tolerant world
![Image](https://www.worldsupporter.org/sites/default/files/styles/medium/public/tips_suggestions/wereldbol_summaries_joho_single_boek_1_150x190px.png?itok=rEljlfYL)
Strafrecht: De beste wetenschappelijke artikelen samengevat
Studiegids bij artikelen voor strafrecht
Samenvattingen en studiehulp bij artikelen voor strafrecht
- 20+ samenvattingen bij artikelen voor strafrecht, zie de supporting content van deze studiegids
Inhoud
- Het de auditu-arrest
- De positieve interpretatie van het opportuniteitsbeginsel
- De ZSM-werkwijze in praktijk: op zoek naar balans
- Ingeblikte wederrechtelijkheid bij mishandeling
- Opzet en schuld in het verkeer
- Annotatie onder HR 7 februari 2012, AA 2012 (Klimwand)
- Het bewijs van causaal verband in de Groninger HIV-zaak
- Causaal verband in de Groninger HIV-zaak: een reactie
- De Schipholbrand en het voorwaarderlijk opzet op brandstichting met Rizla Blauw vloei
- Een roekeloos wetsvoorstel? Strafoplegging bij dood door roekeloos gedrag in het verkeer (a.b.i. Wegensverkeerswet 1994)
- Verkeersslachtoffers: Kan de punitiviteitskloof worden gedicht
- Facetten van medeplegen
- Drank, drugs en culpa. Zelfintoxicatie en culpa in cause: pleidooi voor een voorzienbaarheidseis
- Culpa in causa in het criminele milieu
- Feitelijk leidinggeven. Hoe een weinig vernieuwend arrest toch veel nieuws kan brengen; een kritische beschouwing
- Theoretische reflectie. De vergeten basis voor een bezonnen rechtspleging
- Harmonising legal interests. Legal interests under criminal law in a multilevel legal order
- Moral luck
- Facet-wederrechtelijkheid
- Toerekening in tweedracht: een juridisch-gedragskundig perspectief
- De risicosamenleving vs. strafrechtswetenschap? Aanwijzingen voor het debat rondom veiligheid en risico’s
Gerelateerde samenvattingen en studiehulp
- Boeksamenvattingen: Criminal law and criminology: The best textbooks summarized
- Arrestsamenvattingen: Strafprocesrecht & Materieel Strafrecht: De beste arresten en jurisprudentie samengevat
- Artikelsamenvattingen: Recht en bestuur: De beste wetenschappelijke artikelen samengevat
Juridische aspecten van bedrijfskunde en bedrijfsvoering: De beste wetenschappelijke artikelen samengevat
Juridische aspecten van bedrijfskunde en bedrijfsvoering: De beste wetenschappelijke artikelen samengevat
Samenvattingen en studiehulp bij artikelen voor juridische aspecten van bedrijfskunde en bedrijfsvoering
- 30+ samenvattingen bij artikelen voor juridische aspecten van bedrijfskunde en bedrijfsvoering, zie de supporting content van deze studiegids
Inhoudsopgave
- AntiPas(foto)tafarisme. Een artikel over geloof, hoop en satire
- Maak van elke rechter een rijdende rechter
- Procederen of schikken? The war puzzle
- Is Nederland een belastingparadijs?
- Paradoxale fiscale vrijheid
- Staatssteun, fiscaliteit & verrekenprijzen: onverenigbare fiscale staatssteun aan Starbucks?
- Tiny houses. Does size matter?
- Het onderscheid tussen publiek- en privaatrecht: multifunctioneel en contextafhankelijk
- Het recht om te escaleren; het Pietendebat in de rechtszaal
- Het bestaansrecht van de Eerste Kamer
- Het recht van gratie
- Beter een goede buur dan een verre vriend; burenruzies en gemeentelijke handhaving
- Exit VAR; 1 / disproportioneel = proportioneel?
- Onzekerheid voor zzp’ers blijft bestaan
- Witwassen, ontneming & fiscale delicten
- Ontbinding van een consumentenkoop levering van een gebrekkige zaak
- De “gratis” telefoon die niet gratis was... en dat toch werd?
- Slecht huurderschap, gedragsaanwijzingen en het huurrecht
- Degene die weet dat hij te laat aanvaardt, vist achter het net
- Wat brengt de Wet bescherming erfgenamen tegen schulden?
- Eigendomsvoorbehoud: de inwerking van een contract op goederenrecht
- De statutaire bestuurder in de Wet werk en Zekerheid
- De Managementovereenkomst
- De h-grond in de lagere rechtspraak: een verzameling van vreemde eenden
- De beroepsbeoefenaar die werkt vanuit een maatschap gaat privé vrijuit, tenzij....
- Statutaire (on)mogelijkheden van benoeming van bestuurders bij de BV
- De aansprakelijkheid van de later toetredende beherend vennoot
- Van pre-pack naar doorstart – een spanningsveld tussen bestuurder en aandeelhouder
- Het wetsvoorstel Wet Continuiteit Ondernemingen I: een nader onderbouwde regeling
- Feitelijk leidinggeven. Hoe een weinig vernieuwend arrest toch veel nieuws kan brengen; een kritische beschouwing
- De Hoge Raad en de levenslange gevangenisstraf, een lakmoesproef
Gerelateerde samenvattingen en studiehulp
- Arrestsamenvattingen: Ondernemingsrecht en rechtspersonenrecht: De beste arresten en jurisprudentie samengevat
- Boeksamenvattingen: Business and economics: The best textbooks summarized
- Artikelsamenvattingen: Business and Economics: The best scientific articles summarized
- Artikelsamenvattingen: Recht en bestuur: De beste wetenschappelijke artikelen samengevat
Artikelsamenvattingen thema Materieel Strafrecht
Verzameling van artikel samenvattingen rond het thema Materieel strafrecht. Deze artikelen werden eerder gebruikt in het curriculum van diverse universitaire bachelor opleidingen aan onder andere de universiteit Utrecht, Leiden en Groningen
Recht en bestuur: samenvattingen en studiehulp - Thema
Leren, studeren en kennis delen op het gebied van juridische zaken en bestuur
Artikelen, oefenmateriaal, samenvattingen, buitenlandse stages en studiehulp,
voor rechten, bestuurskunde, politicologie en internationale studies
- 1 of 1913
- next ›
Online access to all summaries, study notes en practice exams
- Check out: Register with JoHo WorldSupporter: starting page (EN)
- Check out: Aanmelden bij JoHo WorldSupporter - startpagina (NL)
How and why would you use WorldSupporter.org for your summaries and study assistance?
- For free use of many of the summaries and study aids provided or collected by your fellow students.
- For free use of many of the lecture and study group notes, exam questions and practice questions.
- For use of all exclusive summaries and study assistance for those who are member with JoHo WorldSupporter with online access
- For compiling your own materials and contributions with relevant study help
- For sharing and finding relevant and interesting summaries, documents, notes, blogs, tips, videos, discussions, activities, recipes, side jobs and more.
Using and finding summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter
There are several ways to navigate the large amount of summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter.
- Use the menu above every page to go to one of the main starting pages
- Starting pages: for some fields of study and some university curricula editors have created (start) magazines where customised selections of summaries are put together to smoothen navigation. When you have found a magazine of your likings, add that page to your favorites so you can easily go to that starting point directly from your profile during future visits. Below you will find some start magazines per field of study
- Use the topics and taxonomy terms
- The topics and taxonomy of the study and working fields gives you insight in the amount of summaries that are tagged by authors on specific subjects. This type of navigation can help find summaries that you could have missed when just using the search tools. Tags are organised per field of study and per study institution. Note: not all content is tagged thoroughly, so when this approach doesn't give the results you were looking for, please check the search tool as back up
- Check or follow your (study) organizations:
- by checking or using your study organizations you are likely to discover all relevant study materials.
- this option is only available trough partner organizations
- Check or follow authors or other WorldSupporters
- by following individual users, authors you are likely to discover more relevant study materials.
- Use the Search tools
- 'Quick & Easy'- not very elegant but the fastest way to find a specific summary of a book or study assistance with a specific course or subject.
- The search tool is also available at the bottom of most pages
Do you want to share your summaries with JoHo WorldSupporter and its visitors?
- Check out: Why and how to add a WorldSupporter contributions
- JoHo members: JoHo WorldSupporter members can share content directly and have access to all content: Join JoHo and become a JoHo member
- Non-members: When you are not a member you do not have full access, but if you want to share your own content with others you can fill out the contact form
Quicklinks to fields of study for summaries and study assistance
Field of study
- All studies for summaries, study assistance and working fields
- Communication & Media sciences
- Corporate & Organizational Sciences
- Cultural Studies & Humanities
- Economy & Economical sciences
- Education & Pedagogic Sciences
- Health & Medical Sciences
- IT & Exact sciences
- Law & Justice
- Nature & Environmental Sciences
- Psychology & Behavioral Sciences
- Public Administration & Social Sciences
- Science & Research
- Technical Sciences
Add new contribution