Deze samenvatting is geschreven in collegejaar 2012-2013.
Deze week zal het hoorcollege gaan over de verhouding tussen het internationaal recht en het nationale recht. Er wordt gekeken naar de doorwerking van het internationaal recht in de nationale rechtsorde. Deze week is essentieel om in contact met het internationaal recht te komen. Ook zal naar de thema’s van de afgelopen weken gekeken.
Terugblik
De aard en structuur van het internationaal recht heeft een bijzonder karakter. Het voornaamste verschil met de nationale rechtsorde is het decentrale karakter van het internationaal recht. Het nationale recht heeft een centraal karakter.
Het internationaal heeft haar eigen rechtsbronnen. Hierin is een feitelijke scheiding met het nationale recht te herkennen. De rechtsbronnen van het internationale recht zijn onder andere verdragen en het gewoonterecht. Gewoonterecht ontstaat door een algemene (staten)praktijk en een rechtsoverweging. Er zijn ook nog andere rechtsbronnen in het internationaal recht, zoals algemene rechtsbeginselen, besluiten internationale organisaties, rechterlijke beslissingen en doctrine.
Het belangrijkste subject in het internationaal recht is de staat. Het is ook van belang om te weten hoe een staat tot stand komen en kan verdwijnen, te vinden in week 3. Naast de staat zijn ook Internationale Organisaties en natuurlijke personen rechtssubject.
Van belang voor de afbakening van het staatsgezag is de rechtsmacht van een staat. Een staat kan op en buiten zijn grondgebied rechtsmacht uitoefenen. Rechtsmacht kan worden beperkt door immuniteiten. Dit kunnen immuniteiten van een staat zijn, van hoge staatvertegenwoordigers of diplomaten.
Om te kijken naar de staatsaansprakelijkheid is het van belang de drie criteria te kennen. Allereerst moet er sprake zijn van een schending van een internationale verplichting. Ten tweede moet deze schending toerekenbaar aan de staat zijn. Mocht aan deze twee eisen zijn voldaan, moet worden gekeken of er nog een rechtvaardigingsgrond aanwezig is. Artikelen rondom staatsaansprakelijkheid zijn te vinden in de ILC-Artikelen.
Binnen het kader van de vrede en veiligheid moet worden gekeken naar het onderscheid tussen het ius ad bellum en het ius in bello. Dit is het recht inzake het gebruik van geweld en het internationaal humanitair recht, het recht wat geldt gedurende een gewapend conflict.
Staten hebben een algemene verplichting om geschillen vreedzaam te beslechten. Welke methode ze hiervoor gebruiken mogen de staten zelf kiezen, mits dit niet bij verdrag is vastgelegd. Dit kunnen diplomatieke methoden zijn, internationale toezichtprocedures, arbitrage en rechtspraak.
Verhouding tussen het internationaal recht en het nationaal recht.
Er zijn verschillende theorieën over de verhouding tussen het internationaal recht en het nationaal recht:
Dualisme. Bij de theorie van het dualisme is er een formele strikte scheiding tussen het internationaal recht en het nationale recht. Beide rechtsorden brengen andere regels met zich mee. Het dualisme is product van het nationalisme. Het waarborgt de onafhankelijkheid van een staat.
Monisme. Bij de theorie van het monisme is er geen strikte scheiding tussen de twee rechtsorden. Er is een eenheid. Er is hiërarchie tussen de rechtsordes, het internationaal recht heeft het primaat. Zo gaat een verdrag in Nederland boven de wet. Het monisme kan worden gezien als bescherming van de individu. Als er sprake is van een normschending van het internationaal recht, moet het nationaal recht wijken zodat er een sanctie kan worden opgelegd.
Pluralisme. Het pluralisme is een mengvorm van dualisme en monisme. Er is een formele juridische scheiding tussen beide ordes, maar natuurlijke personen hebben ook rechten op internationaal niveau. Dit zijn de mensenrechten, zoals het internationaal klachtenrecht. Dit kan worden ingeroepen als de nationale mogelijkheden om voor de rechter te komen zijn uitgeput. In de praktijk is er dus een formele scheiding, maar wordt het internationaal recht in toenemende mate gekwalificeerd. Het nationale recht stelt zich open voor het internationaal recht. Er is echter wel sprake van een complexe wisselwerking.
Internationaal perspectief
Wat is de betekenis van nationaal recht in de internationale rechtsorde? Het nationale recht en het internationaal recht hebben beide hun eigen rechtsbronnen. Het nationale recht heeft geen directe rechtsgevolgen in het internationaal recht. Toch heeft het wel een indirecte betekenis in het kader van het gewoonterecht. Voor gewoonterecht is een statenpraktijk nodig. Als verschillende staten een nationale rechtsregel in hun wet hebben staan, leidt dit tot een algemene statenpraktijk en kan dit leiden tot vorming van een gewoonterechtelijke regel.
Er kan geen beroep worden gedaan op nationaal recht om aan internationale verplichtingen te ontkomen. Dit is in verschillende passages te vinden:
Every State has the duty to carry out in good faith its obligations arising from treaties and other sources of international law, and it may not invoke provisions of its constitution or its laws as an excuse for failure to perform this duty” (art. 13 Draft Declaration on Rights and Duties of States)
A party may not invoke the provisions of its internal law as justification for its failure to perform a treaty (art. 27 Verdragenverdrag; NB: uitzondering art. 46)
The responsible State may not rely on the provisions of its internal law as justification for failure to comply with its obligations under this Part (art. 32 ILC Articles on State Responsibility)
Nationaal perspectief
De doorwerking van het internationaal recht in de nationale rechtsorde verschilt van staat tot staat. De staat bepaalt zelf hoe het het internationale recht laat doorwerken. Staten gaan uit van een monistische of een dualistische benadering. Er kan niet in algemene zin worden gezegd of een staat monistisch of dualistisch zijn, dit kan afwijken.
Om te kijken hoe het zit met de doorwerking van het internationaal recht in het nationaal recht moeten drie vragen worden beantwoord. Allereerst de vraag van de gelding. Bij een dualistisch systeem moet een verdrag eerst worden getransformeerd naar nationaal recht voor het gelding heeft. Bij een monistisch systeem heeft een verdrag automatisch gelding. Hierna moet worden gekeken naar de voorrang van het internationaal recht. Bij een dualistisch systeem is dit niet van toepassing, omdat het internationaal recht is getransformeerd naar nationaal recht. Bij het monisme wijkt het nationaal recht voor het internationale recht. Hierna moet als derde en laatste de vraag worden beantwoord of de internationale rechtsregel rechtstreekse werking heeft. Omdat bij dualisme altijd omzetting is vereist, is het hier niet van toepassing. Bij het monisme hoeft een regel niet altijd rechtstreekse werking te hebben. Dit heeft het alleen als het objectief toe te passen is.
Nationaal perspectief van Nederland
Nederland heeft een gematigd monistisch systeem. Het internationaal recht heeft op grond van ongeschreven staatsrecht gelding in de Nederlandse rechtsorde. Het gaat hier echter alleen om internationaal recht wat bindend is voor Nederland, en wat in werking is getreden. In Nederland heeft het internationaal recht rechtstreekse werking, te vinden in artikel 93 van de Grondwet. Ook hebben verdragsregels voorrang op de nationale wetgeving, te vinden in artikel 94 van de Grondwet
De wetgever zet verdragen en besluiten van internationale organisaties om in Nederlandse wetgeving. Dit doen ze om te voorkomen dat er een conflict ontstaat tussen het internationale en de nationale recht. Ook voorziet de wetgever in verwijzingsregels naar verdragen en gewoonterecht. Een voorbeeld hiervan is artikel 8 Sr.
De uitvoerende macht wordt door het internationaal recht beperkt in de uitoefening van haar bevoegdheden. Bestuursorganen moeten verplichtingen nakomen en als zij dit niet doen is de staat voor hen aansprakelijk. Ook kan het internationaal recht bevoegdheden scheppen, als het in overeenstemming is met het nationaal recht.
De rechter moet het internationaal recht direct toepassen, volgens artikel 93 en 94 Grondwet. De rechter stelt vast of een verdrag directe toepassing heeft. Ook kan de rechter het internationaal recht indirect toepassen. Zij kunnen het nationaal recht in overeenstemming met het verdrag interpreteren en uitleggen. Dit is de contra legem interpretatie. Deze interpretatie mag niet in strijd zijn het het nationale recht, maar het nationale recht geeft wel ruimte voor een interpretatie.
Stellingen
Stelling I
Nederlandse rechters kunnen ook internationaal recht toepassen in procedures tussen particulieren onderling.
Deze stelling is juist. Het internationale recht heeft een horizontale werking. Het recht moet echter wel rechtstreekse werking hebben.
Stelling II
Het legaliteitsbeginsel staat in de weg aan rechtstreekse toepassing door de Nederlandse rechter van gewoonterecht in het nationale strafrecht.
Deze stelling is juist. Als het gewoonterecht zou worden toegepast en het legaliteitbeginsel moet wijken, dan is dit in strijd met artikel 94 van de Grondwet.
