Jeugdbeschermingsrecht - Universiteit Utrecht

Hoorcollege 8 

Uitgangspunten jeugdbeschermingsrecht 

• Privaatrecht (hoewel het alle kenmerken van publiekrecht heeft) 

• Privaatrecht: partijen streven eigen belangen na, horizontale verhouding 

• Publiekrecht: verticale verhouding (overheid-burger), overheid neemt initiatief om procedure te starten. 

• Kinderbescherming: overheid, Raad van Kinderbescherming doet onderzoek. En kan procedure starten, maatregel vragen bij kinderrechter > kan inbreuk maken op fundamentele rechten van kind en ouder. Alles wijst er dus op dat kinderbeschermingsrecht publiekrecht zou moeten zijn, maar dat is het niet.  

• Besloten om het tot privaatrecht te laten gelden: het gaat uit van twee gelijkwaardige partijen. Overheid grijpt in bij ouders en kind, maar er is niet heel veel aanvullende bescherming bij (omdat het onderdeel is van privaatrecht). 

• Gedwongen ingrijpen door de overheid maakt inbreuk op het recht van kind en ouder op eerbiediging van hun familie- en gezinsleven. 

• Deze bepaling heeft interne en rechtstreekse werking. Mocht er een conflict komen met nationaal recht, dan heeft deze bepaling voorrang. 

• Je kan doorprocederen, in hoger beroep/cassatie gaan. Daarna kan je zaak aanhangig maken bij EHRM. 

• Consequentie van een kb-maatregel is een beperking of zelfs beëindiging van het gezag van de ouder. 

• Gezag: 

• Persoon minderjarige, verzorging en opvoeding 

• Beheer vermogen 

• Vertegenwoordiging van minderjarige zowel in als buiten rechte 

• In die kinderbeschermingsprocedure, wordt het kind vertegenwoordigd door zijn ouders. Ouders moet zijn belangen waarborgen. Tegelijkertijd heeft die ouder ook zijn eigen belangen. Dit kan tot spanning leiden: wat is het beste voor het kind en hoe wordt het het beste vertegenwoordigd? 

• Positie ouder-kind in de gerechtelijke procedure? 

• Kinderbeschermingsautoriteiten bevinden zich in een moeilijke positie: 

• Positieve verplichting om het kind te beschermen tegen geweld en schadelijke invloeden. 

• Maar te snel ingrijpen maakt inbreuk op de rechten van kind en ouders en is potentieel schadelijk voor het kind (vals positieven). 

• Negatieve verplichting om de rechten van kind en ouders te respecteren en in beginsel zich niet met de opvoeding te bemoeien. 

• Maar te laat ingrijpen heeft mogelijk grote gevolgen voor de ontwikkeling of welzijn van het kind (vals negatieven). 

• Overheid kan het dus eigenlijk nooit goed doen. 

• Op wie kan het kinderbeschermingsrecht van toepassing zijn? 

• Minderjarigen 

• En ongeboren kinderen? 

• Het kind waarvan een vrouw zwanger is wordt als reeds geboren aangemerkt, zo dikwijls zijn belang dit vordert. Komt het dood ter wereld, dan wordt het geacht nooit te hebben bestaan. 

• Wet creëert fictie om kinderen voor de geboorte al te kunnen beschermen. 

• Levensvatbaarheid als eis? 

• Levensvatbaarheid ligt bij 24 weken. Maar kind verdient na de conceptie al alle vormen van bescherming.  

Maatregelen van jeugdbescherming 

1. Ondertoezichtstelling: ernstige ontwikkelingsbedreiging en ouders en kind werken niet of onvoldoende mee; ouders kunnen binnen een aanvaardbare termijn weer de verzorging en opvoeding dragen. 

2. Uithuisplaatsing: indien noodzakelijk in belang van de opvoeding en verzorging. 

3. Gezagsbeëindiging: ernstige ontwikkelingsbedreiging en ouders kunnen niet binnen een aanvaardbare termijn weer de verzorging en opvoeding dragen.  

Casus ‘het zeilmeisje’ 

Uitgangspunten strafrecht 

• Publiekrecht: nadruk op sanctionering 

• Sancties vormen in vrijwel alle gevallen een inbreuk op fundamentele rechten en vrijheden van de burger. 

• Vrijheden 

• Vermogen 

• Overige rechten 

• Zorgvuldigheid en terughoudendheid (strafrecht als ultimum remedium) 

• Onderscheid met privaatrecht: hierbij is minderjarige handelingsonbekwaam. In het strafrecht is het wel zo dat vanaf een bepaalde leeftijd die minderjarige zelf procespartij is en veroordeeld kan worden. Die positie van minderjarigen en ouders is dus heel anders. 

Jeugdstrafrecht 

• Is strafrecht - art. 77a Sr. en verder 

• Strafdoelen: vergelding, speciale preventie en generale preventie. Bij minderjarigen is speciale preventie het belangrijkste. (=pedagogische grondslag van het jeugdstrafrecht). 

•  

• Wat maakt jeugdstrafrecht anders? 

• Onvoltooide emotionele, sociale en morele ontwikkeling die veel langer doorloopt dan gedacht (+- 25 jaar). 

• Adolescentie kenmerkt zich door een gebrek aan inhibitie, lange-termijn denken en empathisch vermogen. 

• Onevenredige criminaliteitsbijdrage, 30% van alle verdachten is tussen de 15 en 23 jaar.  

• Maar ook een sterke oververtegenwoordiging van minderjarigen met stoornis en/of een verstandelijke beperking. 

• Leeftijd én ontwikkeling 

• Voorkomen van onnodige schade door het ingrijpen. 

De erkenning van de jeugdige dader als (gedeeltelijk) verantwoordelijk maar kwetsbaar persoon heeft gevolgen voor: 

• De vraag wanneer je strafrechtelijk aansprakelijk bent (leeftijdsgrenzen). 

• De strafmaat 

• Lagere straffen dan volwassenen. 

• De procedure 

• Kindvriendelijker ingericht. Minderjarige wordt meer beschermd dan een volwassene. 

Vanaf welke leeftijd kunnen minderjarigen strafrechtelijk aansprakelijk worden gehouden voor hun handelen? 

• Vaste ondergrens (onweerlegbaar vermoeden van onschuld in strafrechtelijke zin) > 12 jaar 

• Jonger? > kinderbeschermingsrecht 

• Flexibele bovengrens (maar hoe flexibel is de bovengrens daadwerkelijk?) 

• Bovengrens is in beginsel 18 jaar maar, 16-17 jarigen kunnen in bepaalde gevallen als volwassene worden berecht en 18-23 jarigen kunnen in bepaalde gevallen als jeugdige worden berecht. 

Toepassing van het volwassenenstrafrecht op 16/17 jarigen, condities: 

• Ernst van het feit 

• Persoonlijkheid van de dader 

• Omstandigheden van het geval 

Toepassing van het jeugdstrafrecht op 18-23 jarigen, condities: 

• Persoonlijkheid van de dader 

• Daders die verstandelijk op een veel lager niveau functioneren. 

• Omstandigheden van het geval