NB: samenvattingen bij de overige hoofdstukken zijn op https://www.joho.org/nl te vinden.
Veel organisaties proberen zich te onderscheiden door allerlei voorzieningen aan werknemers aan te bieden. Getalenteerde werknemers kunnen vaak kiezen tussen verschillende bedrijven om bij te werken. Wat is nodig om deze getalenteerde medewerkers te managen en organisatorische doelen na te streven? In dit hoofdstuk wordt de cruciale rol van managers in organisaties besproken.
Sommige managers kunnen werknemers inspireren en stimuleren. Hoewel dit niet voor iedereen weggelegd is, laten de volgende drie redenen zien waarom managers belangrijk zijn voor organisaties in het algemeen:
- De vaardigheden en capaciteiten van de manager zijn nodig. Organisaties hebben leiding nodig en moeten reageren op problemen die zich voordoen. Managers moeten deze problemen identificeren, wat met name belangrijk is in de huidige turbulente economische omgeving.
- Managers zijn cruciaal om dingen voor elkaar te krijgen. Ze moeten ervoor zorgen dat werknemers doen wat de organisatie nodig heeft.
- Managers doen er gewoon toe. Onderzoek heeft aangetoond dat managers een positief effect hebben op de productiviteit, betrokkenheid en waarde in een organisatie.
Wie is een manager?
Managers zijn te vinden in alle landen ter wereld en in alle lagen van een organisatie. Vroeger werden managers gedefinieerd als werknemers die collega's vertelden wat ze moesten doen. Tegenwoordig zeggen we dat een manager het werk van ondergeschikten coördineert op weg naar het bereiken van organisatiedoelen. De nadruk moet liggen op ervoor zorgen dat anderen hun werk goed doen. Managers kunnen worden gevonden op verschillende organisatieniveaus, die kunnen worden gezien als lagen van een piramide:
- Eerstelijnsmanagers begeleiden niet-leidinggevende werknemers. Denk aan afdelingsmanagers.
- Middenmanagers coördineren het werk van eerstelijnsmanagers. Denk aan winkelmanagers.
- Topmanagers, zoals uitvoerende bestuurders, nemen beslissingen over de hele organisatie.
Hoewel niet alle organisaties er zo uitzien, kunnen werknemers die het werk van anderen coördineren in feite al managers genoemd worden. En dit speelt in principe in alle organisaties een rol.
Waar werken managers?
Managers werken in een organisatie, die wordt gedefinieerd als een doelbewuste overeenkomst tussen mensen die een specifiek doel nastreven. Dit specifieke doel is het eerste gemeenschappelijke kenmerk van organisaties. De andere twee zijn mensen en de weloverwogen structuur.
Het hebben van een coördinerende rol vormt de basis van management, maar er is meer. Het management moet ervoor zorgen dat het werk efficiënt en effectief wordt uitgevoerd. Efficiëntie betekent dingen goed doen; het gebruiken van zo min mogelijk middelen om zoveel mogelijk output te produceren. Het is een middel om dingen gedaan te krijgen. Effectiviteit houdt in dat de juiste dingen worden gedaan; het bereiken van doelen. Effectiviteit is hiermee een doel opzich. Succesvolle organisaties zijn meestal zeer efficiënt en effectief. Om specifieker in te gaan op wat managers doen, kan het algemene beeld van managementtaken worden onderverdeeld in drie benaderingen:
- Managementfuncties: managers houden zich bezig met plannen (doelen en strategieën bepalen), organiseren (wat moet gedaan worden en door wie), leiden (keuzes maken en conflicten oplossen) en controleren (zorgen dat doelen worden bereikt door de prestaties te monitoren en te evalueren).
- Managementrollen: managers worden geconfronteerd met verschillende situaties die verschillende benaderingen vereisen. Bestuurlijke rollen kunnen worden onderverdeeld in interpersoonlijke rollen (boegbeeld, leider en verbinder), informatieve rollen (monitor, verspreider en woordvoerder), en beslissingsrollen (ondernemer, probleemoplosser, verdeler van middelen en onderhandelaar). Mintzberg bedacht deze rollen, die in de praktijk met name door managers worden uitgevoerd. Om de zaken te vereenvoudigen concludeerde Mintzberg dat managers betrokken zijn bij het beheren van acties, mensen en informatie.
- Managementvaardigheden: volgens Katz hebben managers technische vaardigheden nodig (vakkennis), sociale vaardigheden (zowel een-op-een als in groepsverband kunnen samenwerken) en conceptuele vaardigheden (abstracte en complexe situaties conceptualiseren). Technische vaardigheden zijn meestal vereist voor eerstelijnsmanagers, terwijl conceptuele vaardigheden vaak belangrijk zijn in het topmanagement. Andere belangrijke managementvaardigheden zijn inspireren, het begeleiden van verandermanagement en netwerken.
Wat managers doen, wordt meestal ingedeeld in managementfuncties. Niettemin is de aanpak van Mintzberg ook erg waardevol.
Managementverandering wordt grotendeels gedreven door een van de volgende vier (wereldwijde) veranderingen: nieuwe of verbeterde technologie, verhoogde nadruk op organisatorische ethiek en managementethiek, toegenomen concurrentie en nieuwe beveiligingsbedreigingen. In dit gedeelte worden vier effecten van deze wijzigingen toegelicht:
- Het belang van klanten: toegenomen concurrentie heeft managers doen inzien dat hoogwaardige klantenservice van cruciaal belang is voor het voortbestaan van organisaties. Medewerkers spelen hierin een cruciale rol, dus alle lagen van de organisatie moeten ingericht worden om de klant van dienst te zijn.
- Het belang van sociale media: veranderde technologie, met name digitalisering, heeft ervoor gezorgd dat managers met sociale media geconfronteerd worden. De meeste organisaties zijn van mening dat hun aanwezigheid op sociale media vereist is, maar best practices zijn nog in ontwikkeling.
- Het belang van innovatie: innovatie vereist risico's nemen. Door de toegenomen concurrentie is dit tegenwoordig veel meer aanwezig en innovatie is terug te vinden in alle lagen van de organisatie.
- Het belang van duurzaamheid: organisaties staan onder druk van zowel overheden als klanten om duurzamer te worden. Aandeelhouderswaarde voor op de lange termijn (op zowel economisch, ecologisch als sociaal gebied) moet worden nagestreefd.
Het bestuderen van management is waardevol om drie redenen:
- Het universele karakter van management: alle soorten organisaties vereisen planning, organisatie, leiderschap en controle. Met andere woorden, ze vereisen management. Bijna elk aspect van een organisatie is op de een of andere manier gerelateerd aan managementpraktijken.
- De realiteit van het werkend bestaan. Mede om de vorige reden, of je nu zelf manager wordt of niet, zul je waarschijnlijk met managers moeten werken.
- De voordelen en uitdagingen van manager zijn. Het uitdagende karakter van manager zijn is veelzijdig. Het kan moeilijk en ondankbaar zijn, met veel bureaucratie, en het kan onproductief zijn (denk aan tijdrovende vergaderingen). Bovendien kan het moeilijk zijn om mensen te motiveren en hun kennis, vaardigheden en verwachtingen te managen. Ten slotte hangt je succes waarschijnlijk af van de werkprestaties van anderen. Management kan echter ook lonend zijn. Het bereiken van organisatiedoelen inspireert en motiveert mensen, je bouwt relaties op en je wordt waarschijnlijk gecompenseerd voor je inspanningen. Daarnaast speel je een cruciale rol in de prestaties van individuele werknemers, werknemersgroepen en de organisatie als geheel. Tot slot zul je veel vaardigheden en capaciteiten ontwikkelen die niet alleen je werkomgeving maar ook je persoonlijke leven verrijken.
