![Image](https://www.worldsupporter.org/sites/default/files/styles/medium/public/bundle/wereldbol_summaries_joho_single_boek_1_150x190px_0.png?itok=PgQm9J5z)
HC7 Diagnostiek van psychosociale problemen
Psychosociale problemen
Problematische psychische, emotionele en sociale ontwikkelingen en ernstig belemmerde opvoedprocessen bij kinderen en jeugdigen.
Sociaal-emotionele ontwikkeling: onlosmakelijk met elkaar verbonden.
- Sociale ontwikkeling: interactie kind en omgeving, externaliserende problemen
- Wanneer is dit normaal? Flexibel omgaan met mogelijkheden van omgeving. Adaptief gedrag. Is dit gedrag wel universeel? Of meer afhankelijk van de normen van de cultuur?
- Sociaal gedrag: al het gedrag dat gericht is op anderen.
- Sociale cognities: cognitieve vaardigheden die nodig zijn voor sociaal gedrag.
- Aspecten:
- Relaties
- Je interpreteert gedrag van jonge kinderen te vaak als intentioneel. Vaak is dit helemaal niet het geval.
- Gehechtheid
- Rond het 2e halfjaar krijgt het kind voorkeur voor bepaalde personen. Wanneer er stress is zoekt het kind nabijheid bij die persoon. Meten met bijv. Vreemde Situatie.
- Relaties met andere kinderen
- Leeftijd- en sekseverschillen in het soort vriendschappen.
- Wenselijk gedrag
- Kind kan in eerste instantie verlegen zijn in een nieuwe situatie (normaal). Doordat zelfbeheersing nog niet goed ontwikkeld is kan er sprake zijn van agressief gedrag.
- Spel
- Jong kind: Functioneel en solitair spel met veel herhalingen. Vanaf anderhalf jaar meer beeldend spel. Vanaf 7 jaar ook meer in staat spelregels te accepteren.
- Bewustzijn van anderen
- Vanaf 9 maanden al interesse in aandacht van ouders (door bijv. te wijzen naar een object van interesse; joint attention). Gedrag aanpassen aan emotionele reacties van anderen (social referencing). Toename van sympathie (meevoelen) en empathie (emoties van anderen kunnen erkennen). Meten: bijv. ToM-test.
- Bewustzijn van het zelf
- Bewust van gedachten en gevoelens. Zelfconcept en zelfwaardering.
- Sociale cognitie
- ToM: is een kind hiertoe in staat? Sociale informatieverwerking. Ontwikkeling van moraliteit.
- Relaties
- Emotionele ontwikkeling: internaliserende problemen
- Is er eerst cognitie en dan emotie? Of andersom? Emoties zijn meer dan alleen subjectieve gevoelens. Ook fysiologische/motivationele veranderingen, gedragsmatige aspecten etc.
- Chemische en neurale reacties dat door de hersenen gevormd wordt, in reactie op stimuli.
- Emoties onderzoeken: hartslag meten, gedrag observeren, cognitieve aspect meten (bevragen, is het kind daartoe wel in staat om het te verwoorden?).
- In adolescente fase veel veranderingen in de hormonen > rekening mee houden.
- Aspecten
- Expressie van emoties: neemt in eerste levensjaren fors toe. Emotiebeheersing neemt ook toe.
- Begrip van emoties: emotionele expressie relateren aan gedrag van een ander. Kinderen kunnen zich steeds meer inleven in een ander.
- Regulatie van emoties
- Emotie als regulator van sociale interacties: het reageren op emoties van anderen, vermogen om gezichten en emoties waar te nemen, neemt toe in frequentie en wordt complexer.
- Emotieregulatie: strategieën om eigen emotionele toestand te reguleren en er balans in te brengen.
- Overcontrole: kan leiden tot internaliserende problemen
- Ondercontrole: kan leiden tot externaliserende problemen
Vormen van psychopathologie
- Tests..
- Depressie neemt toe naarmate het kind ouder wordt (vooral pubertijd).
- Hechtingsstoornis ontstaat in de eerste 5 levensjaren.
- ODD/CD: 5-10%, vooral bij jongens. Gedrag is erg situatie-afhankelijk.
- ADHD: ook erg situatie-afhankelijk. Ouders en leerkracht zijn nodig om te weten hoe het in die situatie gaat.
Onderzoeksinstrumenten en discussie
Onderzoeksinstrumenten
- Vragenlijsten (CBSA/CBSK, CDI-2, SSAT)
- Kwantificeerbaar, efficiënt, transparant, gestandaardiseerd.
- Expressietests en projectiemateriaal: psychoanalytische benaderingen > goed beeld van het kind. Een soort gestandaardiseerde opdrachten die het kind moet afmaken, die dan worden gezien als aspecten van de belevingswereld van het kind. Normatieve interpretaties zijn lastig.
- Vertelplaten (CAT, Columbus)
- Zinaanvultesten (ZALC)
- Tekeningen (HTP, FID)
- Spel
- Observaties
- Alledaagse situaties/ spelsituatie. Je let op gedrag, uiten van emoties.
- Gesprekken en interviews
- Discrepantie in onderzoeksinstrumenten: gedrag kan in situaties verschillen, gedrag kan anders zijn buiten het zicht van een volwassene, ouders kunnen over- of onder-rapporteren, leeftijd (ontwikkelingsniveau): kan het kind wel reflecteren?, hebben ouders zelf psychopathologie?, als professional is er verschil in visie.
Discussie instrumenten
- NIP: Cotan
- Onbetrouwbaar-psychometrische kenmerken niet onderzocht
- Screeningsinstrumenten
Discussie projectiemateriaal
- Zicht op beleving en gevoelens
- Inzicht geven aan anderen
- Cross-validering
Kindertekeningen en speldiagnostiek
Tekeningen en spel geven zicht op:
- Centrale belevingshouden (gevoelens, waar het kind mee bezig is). Wees voorzichtig met interpretatie.
- Coping- en afweersmechanismen: hoe hanteert het kind zijn gevoelens? Wegstoppen of juist agressie? Weerstand op uitvoeren van opdracht.
- Relatie tussen gevoelens en realiteit: hoe komen gevoelens van het kind aan bod in hier-en-nu relaties?
Interesse in kindertekeningen
- Ontwikkelingslijn door de tijd heen. Je kan iets zeggen over het ontwikkelingsniveau van kinderen.
- Overeenkomsten in kindertekeningen. Overeenkomst in wat er wordt getekend.
- Universaliteit: overal hetzelfde?
Vijf stadia
- 18 maanden tot 2 jaar (krabbelstadium)
Vanaf 1 ½ jaar merkt het kind dat er een relatie is tussen motorische bewegingen en tekeningen. Het kind wil iets tot stand brengen > meer gemotiveerd > ouders geven complimenten > kind nog meer gemotiveerd.
- 2 tot 3 jaar
Veel gedifferentieerder tekenen. Niet het hele blad wordt meer gebruikt. Dingen op de tekeningen worden door het kind benoemd.
- 3 tot 4 jaar (kopvoeters)
Kind houdt zich aan een plan/opdracht. Objecten zweven nog los in de ruimte. 4 jaar: kind is zich meer bewust van beperkingen, zal dingen op de tekening vaker beschrijven. Meer kleurgebruik om lading te geven aan de tekening.
- 5 tot 7 jaar (intellectueel realisme)
Het lichaam wordt nu vaak volledig getekend. Benen en lijf van elkaar onderscheiden. Veel meer natuurgetrouw. Kinderen worden kritisch op hun producten.
- > 8 jaar (visueel realisme)
Werkelijkheid zo goed mogelijk tekenen.
Voorbeelden
- House, Tree, Person (HTP)
- Gezinstekeningen: familie in Dieren (FID) en Dynamische gezinstekening
Spelniveaus- Vermeer: door spel kunnen kinderen de wereld ontdekken, en komt het spel op een hoger plan.
- Sensopathisch spel
- Sensorische kwaliteiten van het speelgoed. Voelen, ruiken, proeven van het materiaal.
- Vormloos materiaal: klei, zand, water.
- Vroegste spelvorm
- Handelend spel
- Functie van het spel ontdekken. Bijv. het laten rondrijden van een treintje.
- Dynamisch: het laten rijden van een trein
- Statistisch: neerzetten van dieren in boerderij of inrichten huis
- Esthetisch spel
- Het gaat om het uiteindelijke resultaat. Het moet mooi worden. Het gaat om de esthetische kwaliteit.
- Voorbeeld: ridders mooi op een rijtje zetten.
- Illusief spel (=doen alsof)
- Meest gedifferentieerde spelvorm
- Dynamisch: verhaal dat gespeeld wordt
- Statisch: compositie (de scène)
Speldiagnostiek
- Rondleiding in spelkamer. Kind weet wat overal te vinden is, wennen.
- Meespelen, betrokken bij het spel, aan de andere kant de hele tijd reflecteren op wat je ziet.
- Kinderen kunnen snel wisselen tussen de spelniveaus
Interpreteren van de gegevens
- Analyseren per onderdeel: wat gebeurde er? Motoriek, tempo, relatie met onderzoeker.
- Synthetiseren van de informatie: zijn er overeenkomsten (bijv. thema) in de tekeningen/het spel?
Individueel testonderzoek
Domeinen ITO
- (psycho)motorisch en neuro(psycho)logisch functioneren
- Cognitieve functioneren en taalvaardigheid
- Sociaal-emotioneel functioneren
- Aanwezigheid van symptomen van psychopathologie
Overzicht onderzoeksinstrumenten
- Ontwikkelingsschalen en tests voor intelligentie
- Instrumenten voor onderzoek naar taalontwikkeling
- Tests voor overige specifieke vaardigheden
- Tests voor schoolrijpheid, leervoorwaarden en leervorderingen
- Vragenlijsten
- Expressietests en projectieve methoden
- Observatieschalen en vragenlijsten, in te vullen door opvoeders of verzorgers
Analyse van mogelijkheden voor onderzoek bij het kind
- Leeftijd/ontwikkelingsniveau (chronologische vs. Mentale leeftijd)
- Culturele achtergrond
- Zintuiglijke of motorische beperkingen
- Ernstige gedragsproblemen of psychopathologie
Aandachtspunten testafname
- Samenstellen van de testbatterij en praktische voorbereidingen
- Introductie van de testsituatie bij het kind
- Het contact in de onderzoekssituatie
- Nadere structurering van de testsituatie
JoHo can really use your help! Check out the various student jobs here that match your studies, improve your competencies, strengthen your CV and contribute to a more tolerant world
![Image](https://www.worldsupporter.org/sites/default/files/styles/medium/public/bundle/wereldbol_summaries_joho_single_boek_1_150x190px_0.png?itok=PgQm9J5z)
Diagnostiek - Universiteit Utrecht
Introductiecollege - Universiteit Utrecht
HC1 Introductie college
12-11-2019
Systematische aanpak > 5 vragen
- Over wie gaat het? Hoe spelen betrokkenen een rol? (aanmeldingsfase/intake)
- Wat is het probleem? (onderkennende diagnose)
- Waardoor komt het probleem/ waardoor wordt het in stand gehouden? (verklarende diagnoes)
- Wat is er aan te doen? (indicerende diagnose)
- Wat is mijn advies? (adviesgesprek)
De hele boeken zijn tentamenstof!
Diagnostiek: het hele proces van informatieverwerving, verwerking ten behoeve van de hulpverlening bij gedrags- of leerproblemen. Meestal n.a.v. klachten, of in geval van risicofactoren of eerdere problemen om het ontwikkelingsverloop te volgen.
Screening, assessment en classificatie m.b.t. ontwikkeling, gedrag en functioneren worden geïntegreerd tot een (klinisch) beeld om:
1. De problemen te begrijpen = onderkennen en verklaren
2. Advies te geven m.b.t. verdere begeleiding of behandeling
3. De ontwikkeling te volgen
Orthopedagogische diagnostiek:
- Kind als opvoedeling; kind of jeugdige in relatie tot zijn (beroeps) opvoeders.
- Dus een (cliënt)systeem met een pedagogische relatie.
- Bij aanmelding kind is de context (ouders en leerkracht/groepsleider) en de wederzijdse beïnvloeding (relatie) tussen kind en context vaak onderwerp van onderzoek (transactioneel uitgangspunt).
- Een ontwikkelingsperspectief is daarbij van groot belang: in welke ontwikkelingsfase is het kind?
Doel: bijdrage tot verminderen van probleem/oplossen van een probleem. Daarbij niet alleen letten op risicofactoren, maar ook op protectieve factoren. Empowerment (mogelijkheden om om te gaan met problemen) van cliëntsysteem (bijv. gezin) vergroten.
Orthopedagogische diagnostiek:
- Verschil kind-adolescent:
- Afstemmen op ontwikkelingsniveau;
- Kind is nog afhankelijk van anderen;
- Ethische kwesties: bijv. vanaf welke leeftijd een kind zelf kan tekenen voor toestemming;
Een onderdeel van een diagnostisch proces kan een classificatie zijn: DSM, ICD (voor jongere kinderen) etc.
Belangrijkste DSM-categorieën voor kinderen
Voordelen en nadelen van het stellen van een diagnose
Voordelen
- Betere communicatie met professionals en ouders;
- systematisch onderzoek naar aard, voorkomen, oorzaak en gevolg;
- duidelijke koppeling met prognoses;
- en met behandelingsmogelijkheden
Nadelen
- Stigmatiserend;
- te simplificerend,
- gaat voorbij aan omstandigheden en relaties die van belang zijn bij de ontwikkeling van psychopathologie;
- zet aan tot onjuist gebruik;
Diagnostische cyclus is gebaseerd op
- Empirische cyclus van De Groot: wetenschappelijk onderzoek
- Hypotheses die getoetst worden mbv empirische gegevensverzameling
- Regulatieve cyclus van Van Strien: praktijk zorgverlening
- Het zorgverleningsproces is systematisch en in fases ingedeeld; sommige fases worden herhaald indien nodig.
Diagnostische cyclus is gebaseerd op het Hypothese Toetsend Model (HTM)
- Hypothese: er is sprake van..
- A
- B
- Indicaties en contra-indicaties
- Aard van de hypotheses:
Intelligentieonderzoek - Universiteit Utrecht
HC2 Intelligentieonderzoek
19-11-2019
Wat is intelligentie?
- Intelligentie is een steeds grotere rol gaan spelen. Eerste intelligentietest (Binet) ontwikkeld om leerproblemen te onderzoeken. Tegenwoordig: probleemgedrag kan samenhangen met intelligentie > veel onderzoek naar.
- Slim vs. Minder slim: waar baseer je dat op? Intelligentie is abstract begrip.
- Beschrijvingen intelligentie:
- Datgene wat een intelligentietest meet;
- Alle kennis en vaardigheden die iemand in de loop van zijn ontwikkeling heeft opgedaan; Wat als iemand niet in staat is de test te maken?
- Vermogen van het individu om doelgericht te handelen, rationeel te denken en effectief met zijn omgeving om te kunnen gaan;
Vaak beschreven als iets globaals met specifieke gebieden. Geen algemeen aanvaarde definitie.
- Voorbeelden
- Definitie volgens Wechsler
Benaderingen
Psychometrische benadering
- Differentiële psychologie: kijken naar verschillen in cognitieve vermogens. Variabelen die dit verschil veroorzaken onderzoeken.
- Zwak: theoretische onderbouwing
- Sterk: instrumentontwikkeling
- Binet: 1e intelligentietest: wie kan niet leren? Eerst intelligentie meten, dan pas bestuderen. Kinderen met leerproblemen opsporen om ze te kunnen helpen.
- WISC-RN, WISC-III, WISC-V ontwikkeld binnen deze traditie.
- Differentiële psychologie: kijken naar verschillen in cognitieve vermogens. Variabelen die dit verschil veroorzaken onderzoeken.
- G-factor & factoranalyse
- Spearman
- G-factor: factor waar alle sub-tests een beroep op doen. Algemene structuur van het menselijk denken.
- Specifieke intelligentiefactoren (s-factoren): specifiek voor bepaalde test of sub-test.
- Groepsfactoren geen plaats in dit model van g-factor en specifieke intelligentiefactoren.
- g-factor vervangen door brede groepsfactoren: primair mental abilities.
- Factoranalyse: zo beperkt aantal mogelijk correlaties vinden > zo beperkt mogelijk aantal dimensies vinden.
- Primary mental abilities
- Thurstone: 7 primaire intelligentiefactoren
- Uitgangspunt voor o.a. RAKIT
- Guilford: 3 dimensies, leidend tot 120 intelligentiefactoren. Geen plek voor algemene factor.
- Three-stratum theory
- Carroll: hiërarchisch model met 3 niveaus:
- G-factor (niveau 3); 7 groepsfactoren (niveau 2); en specifieke factoren (niveau 1).
- Factoren op niveau 2 samen te vatten in: proces, inhoud en capaciteit.
- Je ziet zowel de G-factor als 7 primaire factoren terug.
- Carroll: hiërarchisch model met 3 niveaus:
- CHC-model
- Cattell en Horn: fluid en crystallized intelligence. Crystallized in belangrijke mate bepaald door cultuur. Bij crystallized meer een beroep op lange-termijngeheugen.
- Snelheid informatieverwerking bepaalt de kracht van het werkgeheugen: hoeveel informatie kan je vasthouden en manipuleren? Hoe groter dat geheugen, hoe complexer de redeneringen die je kunt maken.
- Dit model biedt mogelijkheden om testen te ontwikkelen en testen te herzien.
- Herziene IQ-test
- Waarom herziening?
- Actualiseren van de normen. Bij oude normen speelt het Flynn-effect.
- Flynn-effect: intelligentie is niet constant over generaties. IQ stijgt over generaties
- Actualiseren van de normen. Bij oude normen speelt het Flynn-effect.
- Waarom herziening?
- G-factor & factoranalyse
Neuropsychologische diagnostiek - Universiteit Utrecht
HC3 Neuropsychologische diagnostiek
Belangrijke begrippen:
- Neuropsychologie en ontwikkelingspsychologie
- Klinische neuropsychologie en klinische kinderneuropsychologie
- Neurologie en kinderneurologie
- Biologische psychiatrie en kinder- en jeugdpsychiatrie
Neuropsychologie en klinische neuropsychologie
- De neuropsychologie onderzoekt de relaties tussen hersenen en gedrag bij zowel intacte als beschadigde individuen, bij zowel dieren als mensen.
- Neuropsychologie: wetenschappelijke discipline
- Klinische neuropsychologie: toegepaste discipline
- Een neuropsycholoog is een psycholoog die zich gespecialiseerd heeft in de klinische neuropsychologie of een neurowetenschapper (soms beide).
Ontwikkelingsneuropsychologie
- Onderzoeken van hersenen-gedrag relaties binnen de context van het onrijpe maar snel ontwikkelende brein en de toepassing van deze kennis op de klinische praktijk.
- Jonge wetenschap: 35 jaar geleden ontstaan
- Vroeger: M(minimal) B(brain) D(dysfunction)-kinderen
- Nu: ADHD, ODD, CD, DCD, etc.
Klinische neuropsychologie: leggen verbanden tussen problematisch of afwijkend gedrag en disfuncties van de zich ontwikkelende hersenen bij kinderen en jeugdigen.
- Toepassen van kennis over (verstoorde) hersen-gedragsrelaties in de hulpverlening aan kinderen en jeugdigen die problemen ervaren die mogelijk samenhangen met disfuncties van het zich ontwikkelende brein.
- Werkzaam in kinderziekenhuis, kinderrevalidatie, instellingen, scholen voor kinderen met NAH (hersenletsel), scholen, privépraktijken.
Verschillende benaderingen
- Anderson: kinderen met hersenletsel. Meer neurologisch dan neuropsychologisch. Weinig aandacht voor ontwikkelingsstoornissen.
- Swaab: focus op hersendysfuncties, veel aandacht voor ontwikkelingsstoornissen.
- Gebruiken verschillende theoretische modellen.
Neurologie en kinderneurologie
- Neurologie is de wetenschap die zich bezighoudt met ziektes van het zenuwstelsel.
- Een neuroloog is een arts die gespecialiseerd is in de neurologie. Deze arts doet neurologisch onderzoek: lichamelijk onderzoek en aanvullend onderzoek (hersenmetabolisme, hersenstructuur, neuropsychologisch onderzoek). Neuropsycholoog mag dit niet doen.
Discussies over het brein
- Brain hypothesis: de hersenen zijn verantwoordelijk voor de waarneming, het denken, voelen, en het gedrag. Alles komt door je hersenen > ‘wij zijn ons brein’. Swaab: hersenen worden voor geboorte gevormd, na de geboorte verandert er niet veel meer. Jij denkt dat je controle hebt over je beslissingen, maar dat is allemaal gestuurd door onze hersenen (zijn wij ons niet bewust van).
- ‘wij zijn toch geen brein?’: de hersenen zijn geen zelfstandig orgaan: alles is met alles verbonden. Bijv. je duimstelsel heeft een hele sterke verbinding met je hersenen.
Verschillen
- Volwassen neuropsychologie: de hersenen zijn volgroeid. Bepaalde hersengebieden zijn gespecialiseerd. Er is een één-op-één relatie tussen structuur en functie (modulaire benadering).
- Bijv. een lage score op de Wisconsin Card Sorting Task (cliënt: volgens welke regel moet je kaarten sorteren? Hoe snel komt een cliënt daarachter?) verwijst naar een dysfunctie van de prefrontale cortex.
- Modulaire benadering wordt steeds minder dominant.
- Nieuw paradigma: grootschalige neurale netwerken (= hersengebieden die een functionele eenheid vormen).
- Ontwikkelingsneuropsychologie: er is geen duidelijke één-op-één relatie. De hersenen zijn in ontwikkeling, bepaalde hersengebieden zijn bezig zich te specialiseren, hebben nog geen duidelijke functie (diffuus).
- Beschadiging rond geboorte kan hele
Motorisch functioneren - Universiteit Utrecht
HC4 Motorisch functioneren
Belang diagnostisch Motorisch functioneren: Motoriek geeft een eerste signaal om kinderen mogelijk te volgen in de ontwikkeling, misschien is er iets met dit kind aan de hand. Is er motorisch iets aan de hand, dan is er vaak sociaal of op cognitief domein ook iets aan de hand.
Diagnostiek bij kinderen met motorische beperkingen
- Cerebrale Parese
- Developmental Coordination Disorder (DCD)
Motorische ontwikkeling
- Wanneer spreken we van een achterstand?
- Achterstand: vergelijking met de norm. Later bereiken van motorische ‘mijlpalen’ dan leeftijdsgenootjes > kwantitatief
- Wanneer is er sprake van een stoornis?
- Afwijkende symptomen, bewegingsgedrag, ontwikkelingsvolgorde > kwalitatief
- Bijv. asymmetrie, zwakke spierspanning (hypotonie)
Motorische ontwikkeling
- MO: verandering in bewegingsgedrag in de tijd en de processen die daaraan ten grondslag liggen.
- Complex systeem
- Kind bestaat zelf al uit subsystemen
- Kind bevindt zich in een niche: systemen om het kind heen
- Allemaal van invloed op het kind
- Dynamisch proces: niet-lineair van aard
- Een proces met versnellingen en vertragingen
- Gevolgen voor meten: moeilijk om conclusies te trekken uit 1 of 2 keer meten > vaak meten.
Inter-individual variability > groot verschil in timing van het behalen van de motorische mijlpalen.
Intra-individual variability: Peabody developmental motor scales (PDMS): grove en fijne motorische vaardigheden 9-21 maanden. Bij grove motoriek blijven percentielscores redelijk gelijk. Bij fijne motoriek is er een stijging: blijkbaar kunnen ze opeens meer > gaat wel weer terug.
Vroegtijdige onderkenning
- Werkwijze: 3 fasen (Rosenbaum)
- Screening > positief?: mogelijk probleem
- Herhaald onderzoek: fout-positief?
- Verwijzing specialist: stoornis?
Doel diagnostiek:
- Identificeren van achterstand/stoornis in motorische ontwikkeling. Vroegtijdige onderkenning (screening).
- Bepalen van het niveau van motorisch functioneren.
- Monitoren v/d motorische ontwikkeling.
- Evalueren van het effect van interventie (herhaald onderzoek) > levert de interventie op wat je had verwacht? Is er vooruitgang?
- Voorspellen motorisch functioneren op latere leeftijd (e.g. CP!) (onderzoek-herhaald onderzoek).
Vroegtijdige onderkenning motorische problemen
- Vernieuwde Van Wiechenonderzoek
- JGZ artsen, consultatiebureau: baby’s 0-4 jaar.
- Domeinen:
- fijne motoriek, adaptie, persoonlijkheid, sociaal gedrag
- communicatie
- grove motoriek
- 0-2 jaar: D(evelopmental)-score
- Voorspeller ontwikkelingsachterstand op 5-10 jaar
- D-screening (+ ASQ): meer doorverwijzingen naar specialist.
- Ages and stages questionnaire (ASQ)
- Vragenlijst voor ouders
Volgsysteem: 4, 6, 8, 10.. 60 maanden
- 5 domeinen
- Gross motor
- Fijne motor
- Communicatie
- Problem-solving
- Personal-social
- >1 SD op 2 domeinen of >2 SD op 1 domein > doorverwijzen
- NL normen 2-48 mnd N=1244
.....read more
Vroegkinderlijke diagnostiek - Universiteit Utrecht
HC5 Vroegkinderlijke diagnostiek
Waarom diagnostiek bij jonge kinderen?
- Hoe eerder, hoe beter.
- Andere manier van diagnostiek.
- Aard van problemen is anders.
- Kinderen maken op een andere manier duidelijk wat er aan de hand is.
- Belangrijk om naar ouders te luisteren > jonge kinderen kunnen zichzelf nog niet uitdrukken in taal.
Groot belang bij jonge kinderen is het kijken naar het functioneren en gedrag op diverse ontwikkelingsdomeinen. En wat voor diagnostische meetinstrumenten gebruik je daarbij? Belangrijk om je af te vragen in welke ontwikkelingsfase het kind zich bevindt.
Manifest: 1001 kritieke dagen
- Als er in die 1001 al problemen voordoen, dan is het moeilijk om in je verdere ontwikkeling een leeftijds-adequate ontwikkeling te laten zien. Het is dus van cruciaal belang dat de 1001 eerste dagen goed gaan. Daarom maakt goede informatie en begeleiding van ouders over de omgang met het kind juist in die periode het verschil.
Wat voor gedrag laten pasgeboren baby’s zien?
- Huilen, slapen, bewegingen (writhing movements), luisteren, kijken, reflexmatig gedrag, drinken, zuigen, state (bewustzijnsniveau: onderscheid tussen slapen, wakker zijn en huilen).
State: vormt de basis van reactiemogelijkheden
- Diepe slaap: regelmatige ademhaling, geen (oog-)beweging (NREM), alleen misschien af en toe een schrikreactie.
- Lichte slaap: REM
- Slaperig: overgangsfase. Ogen kunnen open of dicht zijn, als ze open zijn kijkt het kind ook slaperig wat rustige bewegingen.
- Alert: wakker met heldere blik, weinig motorische activiteit.
- Mopperig: wakker met veel motorische activiteit.
- Huilen: intensief, echt huilen, vaak veel motorische activiteit.
- Huilgedrag: gevoelens en behoeften duidelijk maken. Hoeveelheid huilen neemt meestal met 3 à 4 maanden af. Huilen roept verschillende zorgreacties op. Huilbaby: 3 x 3 x 3 = 3 weken, 3 dagen 3 uur per dag huilen.
Reflexen: automatische reacties, georganiseerde gedragspatronen
- Opstap, sta en loop reflex; oogknipperen; rooting (=zoeken); zuigen; grijpreflex; Babinski reflex (tenen); moro (= schrikreactie, vooral armen).
Vormen van diagnostisch onderzoek
- Observatie
- Tests
- Vragenlijsten
- Hersenactiviteit: EEG, MRI, fMRI
- Bloedonderzoek: is er biologische (dis)balans?
- Speeksel/haar onderzoek: hormonen zoals cortisol
- Eye tracking
UTATE: Utrecht Tasks for Attention of Toddlers using Eye tracking
- 4 taken voor aandacht, Posner model
- Eye tracking: computerscherm met infrarood camera die de oogbewegingen van het kind volgt > waar kijkt het kind naar?
- Orienting attention: je aandacht naar een stimulus richten
- Alerting/sustained attention: je aandacht gedurende langere tijd op een stimulus gericht houden. Focussen op een stimulus.
- Executive attention: nadenken, onthouden, plannen
Wetenschappelijk onderzoek- Praktijk
- Waarom gebruik je een diagnostisch instrument?
- Voor wetenschappelijk onderzoek om in te zoomen op een specifiek probleem en nieuwe diagnostische mogelijkheden te ontdekken.
- In de praktijk om na te gaan of er sprake is van een probleem, en
Psychodiagnostiek bij mensen met een verstandelijke beperking - Universiteit Utrecht
HC6 Psychodiagnostiek bij mensen met een verstandelijke beperking
Artikel in nieuws over Jolanda om mensen wakker te schudden over de praktijk in de gehandicaptenzorg (1988). Er is geen expertise genoeg. De overheid besloot geld ter beschikking te stellen (300.000 gulden). Ook werd er een Centra voor Consultatie en Expertise opgesteld: professionals met ervaring op het gebied van gehandicaptenzorg. Dit Centra wordt ingeroepen wanneer zorgverleners ergens niet uitkomen.
Handelingsverlegenheid
- Wat moeten we aan met mensen zoals Jolanda?
- ‘onbegrepen gedrag’ of challenging behaviour
- Kennis ontbrak over de oorzaak van gedragsproblemen bij deze doelgroep.
- Geen idee over hoe deze problemen verholpen kunnen worden.
- Kennis ontbrak over de oorzaak van gedragsproblemen bij deze doelgroep.
- Gebrek aan behandelingen die evidence-based zijn
- Psychofarmaca (normaal gebruikt bij mensen met een psychische stoornis. Nu gebruikt om gedrag te onderdrukken) als controlemiddel. Werd en wordt nog steeds veel voorgeschreven. Vaak zonder duidelijke diagnose.
Waar was de diagnostiek?
- Verleden: diagnostiek bij mensen met een verstandelijke beperking is niet zinvol
- De gedrags- en psychiatrische problemen zijn het gevolg van cognitieve problemen (diagnostic overshadowing: je schrijft de symptomen toe aan een mentale conditie, terwijl de symptomen eigenlijk een comorbide conditie suggereren).
- Geen noodzaak om goed gevalideerde instrumenten op te zoeken (je weet immers al dat het om een verstandelijke beperking gaat).
- Een deel van de doelgroep is niet test- of onderzoekbaar: gebrekkige communicatie, geen zelfinzicht etc.
- Kennis van de oorzaken (bijv. genen of hersenbeschadiging) levert niet altijd informatie op over wat de beste behandeling is.
- “diagnosticeren is stigmatiseren”. Het gaat om een respectvolle bejegening.
- Wel: beeldvorming. Wie is deze persoon?
- Geen testen afnemen, maar praten met de mensen > beeldvorming > begeleiders weten wie de persoon is. Kunnen wij nog wat van leren!
Controverses in de diagnostiek
Wij leren de psychologie/empirisch gefundeerde gehandicaptenzorg: objectief, testen en verklaren, nomothetische beschrijving, statistisch oordeel, wetenschappelijk, empirisch/evidence-based, verklarend (waar komt gedrag vandaan?).
- Het tegenovergestelde is de psychiatrie/traditionele gehandicaptenzorg (meer gericht op participatie van gehandicapten): ‘de persoon leren kennen in een dialoog’, ideografische beschrijving, klinisch oordeel (niet zo betrouwbaar als testen), subjectief, eclectisch, (meta)theoretisch, classificerend.
- Labels zijn gecreëerd om duidelijkheid te krijgen in communicatie tussen professionals. Vroeger gebruikte men eigen labels (geen overeenstemming) > werkt niet in communicatie. Toch kan je door labels niet bewijzen dat iemand iets heeft.
Nu: diagnostiek is wel zinvol!
- Mensen met een VB vertonen dezelfde psychiatrische stoornissen als mensen in de normale populatie. Dezelfde instrumenten en classificaties kun je in principe gebruiken (er zijn wel uitzonderingen).
- Wetenschappelijk onderzoek naar prevalentie van gedragsproblemen en psychiatrische problemen.
- Kinderen met VB hebben 2,8-4,5 keer grotere kans op het ontwikkelen van psycho-pathologie.
- Co-morbiditeit: 30-50%
- Gebruik classificatiesystemen
- DSM-IV-TR/DSM-5 is bruikbaar
Diagnostiek van psychosociale problemen - Universiteit Utrecht
HC7 Diagnostiek van psychosociale problemen
Psychosociale problemen
Problematische psychische, emotionele en sociale ontwikkelingen en ernstig belemmerde opvoedprocessen bij kinderen en jeugdigen.
Sociaal-emotionele ontwikkeling: onlosmakelijk met elkaar verbonden.
- Sociale ontwikkeling: interactie kind en omgeving, externaliserende problemen
- Wanneer is dit normaal? Flexibel omgaan met mogelijkheden van omgeving. Adaptief gedrag. Is dit gedrag wel universeel? Of meer afhankelijk van de normen van de cultuur?
- Sociaal gedrag: al het gedrag dat gericht is op anderen.
- Sociale cognities: cognitieve vaardigheden die nodig zijn voor sociaal gedrag.
- Aspecten:
- Relaties
- Je interpreteert gedrag van jonge kinderen te vaak als intentioneel. Vaak is dit helemaal niet het geval.
- Gehechtheid
- Rond het 2e halfjaar krijgt het kind voorkeur voor bepaalde personen. Wanneer er stress is zoekt het kind nabijheid bij die persoon. Meten met bijv. Vreemde Situatie.
- Relaties met andere kinderen
- Leeftijd- en sekseverschillen in het soort vriendschappen.
- Wenselijk gedrag
- Kind kan in eerste instantie verlegen zijn in een nieuwe situatie (normaal). Doordat zelfbeheersing nog niet goed ontwikkeld is kan er sprake zijn van agressief gedrag.
- Spel
- Jong kind: Functioneel en solitair spel met veel herhalingen. Vanaf anderhalf jaar meer beeldend spel. Vanaf 7 jaar ook meer in staat spelregels te accepteren.
- Bewustzijn van anderen
- Vanaf 9 maanden al interesse in aandacht van ouders (door bijv. te wijzen naar een object van interesse; joint attention). Gedrag aanpassen aan emotionele reacties van anderen (social referencing). Toename van sympathie (meevoelen) en empathie (emoties van anderen kunnen erkennen). Meten: bijv. ToM-test.
- Bewustzijn van het zelf
- Bewust van gedachten en gevoelens. Zelfconcept en zelfwaardering.
- Sociale cognitie
- ToM: is een kind hiertoe in staat? Sociale informatieverwerking. Ontwikkeling van moraliteit.
- Relaties
- Emotionele ontwikkeling: internaliserende problemen
- Is er eerst cognitie en dan emotie? Of andersom? Emoties zijn meer dan alleen subjectieve gevoelens. Ook fysiologische/motivationele veranderingen, gedragsmatige aspecten etc.
- Chemische en neurale reacties dat door de hersenen gevormd wordt, in reactie op stimuli.
- Emoties onderzoeken: hartslag meten, gedrag observeren, cognitieve aspect meten (bevragen, is het kind daartoe wel in staat om het te verwoorden?).
- In adolescente fase veel veranderingen in de hormonen > rekening mee houden.
- Aspecten
- Expressie van emoties: neemt in eerste levensjaren fors toe. Emotiebeheersing neemt ook toe.
- Begrip van emoties: emotionele expressie relateren aan gedrag van een ander. Kinderen kunnen zich steeds meer inleven in een ander.
- Regulatie van emoties
- Emotie als regulator van sociale interacties: het reageren op emoties van anderen, vermogen
Diagnostiek van onderwijsleerproblemen - Universiteit Utrecht
HC8 Diagnostiek van onderwijsleerproblemen
Implicaties voor het toepassen van de diagnostische cyclus
- Klachtanalyse: brede screening: alert zijn op signalen in intakegesprek (doorvragen!) en eventueel verkennende observatie.
- Probleemanalyse en verklaringsanalyse. Indien indicaties: nader onderzoek onderwijsleersituatie of kindfactoren (naast leren/cognitie).
- Indicatieanalyse. Indien nodig: verandering bewerkstelligen in onderwijsleersituatie of in kindfactoren (naast leren/cognitie).
De onderwijsleersituatie en het lerende kind
Onderwijsleersituatie
- Uitgangspunt: leren vindt plaats in voortdurende interactie met de omgeving
- Leergedrag
- Leertaakgerichtheid: wat moet er gebeuren? Hoe pak ik de taak aan?
- Taakgedrag: oriëntatie, doel vasthouden, controleren.
- Actief vs. Passief (leerstrategieën). Doet een leerling mee?
- Onderzoeken:
- Observatie in de klas
- Individuele observatie tijdens leren
- Gesprek met leerling
- Leerkrachtfactoren
- Overtuigingen (bijv. m.b.t. intelligentie)
- Gehanteerde attributies m.b.t. succes en falen
- Mate van zelfreflectie: mogelijkheid onderwijs bij te stellen
- Differentiëren van instructie is belangrijk. Het is bijna onmogelijk om iedereen op dezelfde manier te instrueren.
- Onderzoeken:
- Gesprek met leerkracht
- Vragenlijst ‘Pedagogische stijl’
Leerkracht-leerlingrelatie
- Affectieve kwaliteit van de relatie
- Rolverdeling (autonomie-bevorderend versus beperkend)
- Interactiepatronen
- Afhankelijk leerlinggedrag directief/sturend leerkrachtgedrag
- Aangeleerde hulpeloosheid leerkracht als redder
- Onderzoeken:
- Leerkracht-Leerling Relatie Vragenlijst
- Interactiewijzer
- Kijkwijzer voor interactie of ABC-schema bij observatie
Instructiegedrag leerkracht
- Goed klassenmanagement (structuur)
- Direct instructiemodel: voorkennis activeren > leerstof presenteren > begeleide oefening > zelfstandige verwerking > veelvuldige feedback.
- Zone van Naaste Ontwikkeling: instructiedifferentiatie
- Onderzoeken
- Gesprek met leerkracht
- Observatie tijdens instructie
- Handelingsplannen evalueren
- Leertaak
- Aansluiting methode en instructiebehoefte
- Geschiktheid van gehanteerde leerprincipes
- Leertaak die de leermethode overstijgt
- Onderzoeken
- Nagaan gebruikte lesmethode
- Gesprek met leerkracht
- Handelingsplannen evalueren
- Klasgenoten/groep
- Leerproblemen risicofactor voor lagere sociale acceptatie
- Invloed pesten
- Accepterende omgeving > leerling komt verder
- Onderzoeken
- Sociogram van de klas
- CompetentieBelevingsSchaal voor Kinderen
- Gesprek leerkracht/leerling
- Gezin
- Problemen ontlokken vaak specifieke houding naar kind en school.
- Bijstellen van verwachtingen (er kan bijv. discrepantie zijn in de verwachtingen thuis en op school).
- Herkenning problematiek, oude pijn
- Onderzoeken:
- Gesprek met ouders en leerling: hoe gaan ouders met leerproblemen kind om? Wat roepen de problemen bij de ouders op?
- School/beleid
- Zorgbeleid
- Mogelijkheden Remedial Teaching/Interne begeleiding > professionele didactische hulp
- Attitude t.o.v. afwijking van gemiddeld leerpatroon
- Onderzoeken:
- Gesprek met ouders
- Gesprek met leerkracht: navragen (on)mogelijkheden en visie
Gezinsdiagnostiek - Universiteit Utrecht
HC9 Gezinsdiagnostiek
Doelen
- Theoretische domeinen van het systeemdenken herkennen
- Systematische begrippen gebruiken om naar gezinnen te kijken
- Vanuit verschillende perspectieven naar gezinnen kijken
- Relevante technieken inzetten om informatie te verzamelen
Theoretische domeinen van het systeemdenken herkennen
Systeemdenken
- Het geheel begrijpen door te kijken naar de interactie tussen de delen.
- Het systeemdenken is onderliggend aan verschillende perspectieven.
Theoretische domeinen
- General Systems Theory
- Vorige eeuw ontstaan
- Streven naar een overkoepelende theorie: gericht op complexiteit en onderlinge afhankelijkheid tussen en binnen systemen.
- Multidisicplinair onderzoek
- Filosofische theorie, niet empirisch
- Geen empirisch onderzoek
- Systeem: een systeem is samengesteld uit elementen die georganiseerd zijn door de consistente aard van de relatie tussen deze elementen.
- Natuurlijke systemen
- Belangrijkste kenmerken:
- Regels en codes voor onderlinge omgang
- Processen die verandering promoten & processen die verandering tegengaan (denk aan ontwikkeling van kinderen)
- Organisatie ontwikkelt zich door de tijd
- Belangrijkste kenmerken:
- Cybernetica (vorm van systeemtheorie): gebruik van feedback
- Feedback en duurzaam bestaande gezinssystemen
- Hoe houd je verandering en stabiliteit in balans?
- De cybernetica is de wetenschap die zich bezighoudt met de besturing van systemen: de controle van biologische en mechanische systemen, de communicatie binnen biologische en mechanische systemen, en de feedback.
- Kritiek
- Individu/mensbeeld: je kijkt alleen naar iemand in het systeem, maar je moet ook het individu zien.
- Historie
- Betekenisgeving
- Dus: Communicatie als beïnvloeding (pragmatiek): zicht op interactie. Hoe communiceren mensen met mensen binnen en buiten het gezin?
- Communicatie als beïnvloeding: als je communiceert beïnvloedt je elkaar.
- Plaatje: zender en ontvanger van boodschap
Systemische begrippen gebruiken om naar gezinnen te kijken
Eerst: we kunnen niet niet communiceren
- Aanvaarding-verwerping-verandering-symptoomvorming
- Voorbeeld: vliegen naar Nieuw-Zeeland. Je gaat alleen, zit wel naast iemand in het vliegtuig: aanvaarding > zet de sfeer voor communicatie. Je kan ook de boodschap verwerpen (wel reageren, maar duidelijk laten merken dat je met rust gelaten wilt worden). Veranderen: je gaat wel in op de boodschap, maar je gaat verder met een boodschap die niet past bij die van de buurvrouw. Symptoomvorming: bijv. zeggen dat je hoofdpijn hebt en dat je rustig gaat zitten > beïnvloedt de communicatie.
- Er zijn dus wel verschillende manieren om te reageren, maar je reageert altijd.
Gesloten vs. Open systemen
- Wel of niet doorlaatbare grenzen naar de omgeving. Grens tussen gezin en omgeving zijn wel altijd open. Informatie-uitwisseling met de omgeving.
Context
- Context is bepalend voor de betekenis
- Citroen: de gele citroen is bijzonder als die tussen groene limoenen ligt.
- Moet je je bij gezinnen ook van bewust zijn: wat betekent dit gedrag voor dit gezin? Verschillende betekenissen bij
- 1 of 63
- volgende ›
Online access to all summaries, study notes en practice exams
- Check out: Register with JoHo WorldSupporter: starting page (EN)
- Check out: Aanmelden bij JoHo WorldSupporter - startpagina (NL)
Using and finding summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter
There are several ways to navigate the large amount of summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter.
- Starting Pages: for some fields of study and some university curricula editors have created (start) magazines where customised selections of summaries are put together to smoothen navigation. When you have found a magazine of your likings, add that page to your favorites so you can easily go to that starting point directly from your profile during future visits. Below you will find some start magazines per field of study
- Use the menu above every page to go to one of the main starting pages
- Tags & Taxonomy: gives you insight in the amount of summaries that are tagged by authors on specific subjects. This type of navigation can help find summaries that you could have missed when just using the search tools. Tags are organised per field of study and per study institution. Note: not all content is tagged thoroughly, so when this approach doesn't give the results you were looking for, please check the search tool as back up
- Follow authors or (study) organizations: by following individual users, authors and your study organizations you are likely to discover more relevant study materials.
- Search tool : 'quick & dirty'- not very elegant but the fastest way to find a specific summary of a book or study assistance with a specific course or subject. The search tool is also available at the bottom of most pages
Do you want to share your summaries with JoHo WorldSupporter and its visitors?
- Check out: Why and how to add a WorldSupporter contributions
- JoHo members: JoHo WorldSupporter members can share content directly and have access to all content: Join JoHo and become a JoHo member
- Non-members: When you are not a member you do not have full access, but if you want to share your own content with others you can fill out the contact form
Quicklinks to fields of study (main tags and taxonomy terms)
Field of study
- Communication & Media sciences
- Corporate & Organizational Sciences
- Cultural Studies & Humanities
- Economy & Economical sciences
- Education & Pedagogic Sciences
- Health & Medical Sciences
- IT & Exact sciences
- Law & Justice
- Nature & Environmental Sciences
- Psychology & Behavioral Sciences
- Public Administration & Social Sciences
- Science & Research
- Technical Sciences
Add new contribution