HC4    Intelligentie, hoogbegaafdheid en onderwijs aan hoogbegaafde kinderen

23-9-2019

Intelligentie

Wat is intelligentie?

• Eéndimensionaal of multidimensionaal?
• Aangeboren of aangeleerd?
• Stabiel of veranderbaar?

Het meten van intelligentie; meerdere dingen meten, voorbeeld Nationale IQ-test:

• Verbale intelligentie (woordenschat, verbaal redeneren);
• Logisch redeneren;
• Techniek en visueel (ruimtelijk inzicht, visueel redeneren);
• Numerieke intelligentie (cijfermatig inzicht, numeriek redeneren);
• Geheugen

Geschiedenis intelligentietesten

• Galton (1800s): sensorische reacties, reactietijden
• Binet (begin 20^e eeuw): Binet-Simon scale: test om sterke en zwakke eigenschappen te testen > niet 1 cijfer.
  • • Wie was er wel/niet geschikt voor school?
• Terman (1916): revised Stanford-Binet
  
  • Berekening IQ-scores (Stern)
• Yerkes (en Terman): WWI army tests > bij welke rang komen soldaten?
• Spearman (1920’s): g-factor: overlap tussen verschillende domeinen. Dus grondslag is algemene intelligentie.
• Wechsler (1939): WISC/WAIS: non-verbale toevoegingen.
• Raventest: non-verbale test

Intelligentie quotiënt

• IQ = (mentale leeftijd / chronologische leeftijd) x 100

Eéndimensionaal of multidimensionaal?

• General intelligence: g-factor (Spearman) > ééndimensionaal
  • S-factor
• Multidimensionele perspectieven
  
  • Fluid en crystalized intelligence (Cattell; Horn)
    • Aangeboren en verworven kennis;
  • Triarchic intelligence (Sternberg) > succesvolle intelligentie
    • 3 soorten intelligentie:
      
      • Analytisch: IQ-test
      • Creatief: vindingrijkheid
      • Praktisch: problemen oplossen, organiseren
  • Multiple intelligence (Gardner): 8 soorten > niet bewezen.
  • IQ-EQ: sociaal emotionele intelligentie > moeilijk te meten.

Aangeboren of aangeleerd?

• Nature vs. Nurture
• IQ-correlaties: hogere correlatie? > meer nature, erfelijkheid
• Galton: Hereditary Genius (1869)
• Binet: cultuur, scholing
• Overschatting invloed genen
  
  • Grote verschillen (tot 24 IQ punten tussen eeneiige tweelingen)
  • Groot verschil in uitkomsten tussen studies (40-60%)
  • Invloed zwangerschaps-gerelateerde factoren: zwangerschap heeft ook al invloed, niet alleen de wel/niet gedeelde omgeving na de geboorte.
  • “Reinforcement of genes”: de omgeving beïnvloedt de sterkte van genotype (evocatief).

Intelligentie en levensloop

• 1920s: Army alpha test voor legerofficieren
• Verschillen tussen generaties: afname IQ?
• Oorzaak? > scholing, leerinput
• Verschillende aspecten van intelligentie ontwikkelen zich anders
  
  • Crystallized intelligence neemt tot lang in de volwassenheid toe.
  • Fluid intelligence neemt op een gegeven moment af.
• Relatieve intelligentie (in een groep) is vrij stabiel over de levensloop.

Individuele verschillen

• ‘relatieve’ intelligentie vrij stabiel over de levensloop.
• Intelligentie op 11-jarige leeftijd is een sterke voorspeller van intelligentie op 70-jarige leeftijd (r=.49).
• Stabiliteit met name voorspeld door genen, maar mogelijk ook door omgeving (bijv. door opleiding ouders).
• Instabiliteit met name door omgeving.

Flynn effect

• Toename IQ: iedere generatie slimmer
• Veroorzaakt door scholing (inhoud sluit ook beter aan bij IQ-testen), voeding en leefomgevingen.
• Reversed Flynn-effect: geen toename/wel afname na 1978.
  
  • Sekse-ratio bleek het niet te zijn.
  • Te weinig immigranten in steekproef om afname te verklaren.
  • Leeftijd ouders was ook niet de oorzaak.
  • Dysgenics: genetische basis voor intelligentie neemt af. Hoe kan dat? Intelligente mensen krijgen minder kinderen.
• Reactietijd is afgenomen sinds 1889 (afname ca 14 IQ-punten).

(hoog)begaafdheid

Macroperspectief: landen vergelijken > NL doet het goed, behalve in de topgroep

• Laten we potentieel liggen? > Meer aandacht voor hoogbegaafdheid.

Oorzaken hoogbegaafdheid/talent

• Aangeboren talenten
• Hard werken/oefenen?
• Mogelijkheden/kansen
  
  • Onderwijs
  • Stimulering gezin
  • Sociale positie
• 

Definities van (hoog)begaafdheid

• Hoogbegaafdheid als aangeboren eigenschap (IQ > 130);
• Klinisch perspectief: hoge intelligentie gaat samen met emotionele kwetsbaarheid;
• Multidimensionaal: intelligentie + creativiteit + motivatie;
• Begaafdheid in andere domeinen;
• Expertise-ontwikkeling: begaafdheid door oefenen en mogelijkheden;
• Begaafdheid als ontwikkelingsproces: potentieel + motivatie + oefening + mogelijkheden;

Identificatie hoogbegaafdheid

• Lastig vast te stellen
  • Geen eenduidige definitie
  • Geen homogene groep
  • Potentieel moeilijk te meten
  • Onderpresteren
    • Absoluut: valt heel erg op.
    • Relatief: gemiddeld > valt niet op.
• Stappen

1. Screenen
2. Signaleren
3. Diagnostiek
   
   1. Belangrijk: wat heeft deze leerling nodig? Niet altijd het label ‘hoogbegaafdheid’ nodig.

Screenen

• Screeningsinstrument
  • Quick scan (groep)
• Indicatoren (o.a.)
  
  • Grote en uitzonderlijke kennis;
  • Grote interesse;
  • Goede prestaties of wisselend schoolwerk/afnemende prestaties;
  • Geringe taakgerichtheid;

Signaleren

• Signaleringsinstrument
  • Individuele leerlingen;
  • Vragenlijsten ouders/leerkracht;

Diagnostiek

• Geen DSM diagnose
• ‘diagnosticeren’ hoogbegaafdheid
  
  • Sterkte-zwakte analyse (vragenlijsten), prestatietoetsen;
  • Veel nadruk op IQ test (>130);
  • Binnen een groter diagnostisch onderzoek;
  • Verandert richting meer dynamisch testen, focus op leerpotentieel;
• Nadruk dient te liggen op de vraag ‘Wat heeft deze leerling nodig?’
• UK “Gifted&Talented”
  
  • Domein-specifiek: intra-individuele verschillen;
  • Niet stabiel: geregeld (prestatie)testen;
  • Verschillende typen testen;

Onderwijs voor (hoog)begaafden

• Nederland: jarenlang een vergeten groep;
• Egalitaire cultuur, ‘zesjescultuur’;
• Weerstand tegen speciale programma’s
  
  • ‘deze leerlingen redden zich wel’
    • Leraren hebben niet de tijd om alle leerlingen te helpen.
  • Eliteonderwijs > Mattheus effect: rijken worden rijker, armen worden armer.

Interne differentiatie

• Verrijking
  • Binnen de klas, extra uitdagende materialen;
  • Effecten binnen de klas beperkt onderzocht (i.t.t. verrijkingsprogramma’s buiten de klas);
• Versnellen
  
  • Sneller door de leerstof;
  • Klas overslaan;
  • Over het algemeen positieve effecten;
  • Individuele verschillen;

Externe differentiatie

• Externe differentiatie = groeperen
• Selectieve programma’s
  
  • Toenemende populariteit;
  • Part-time: plusklas, honours programma’s;
  • Full-time: e.g. “Leonardo”;
  • Kleine positieve effecten op prestaties, maar sociaal-emotionele/motivationele effecten niet duidelijk.