Ontzorgen en normaliseren - Universiteit Utrecht

HC7 Ontzorgen en normaliseren

[note: enkele afbeeldingen bij deze samenvatting zijn door de WorldSupporter redactie verwijderd wegens vermoedelijke inbreuk op het auteursrecht]

Voorbeeld: onderzoek naar misbruik in jeugdinternaten 1945-2019

• Aanwezig, maar niet het enige wat er gebeurde: fysieke mishandeling, misbruik van macht;
• Van 1945-2019 in NL: grote mishandeling op grote schaal bij kinderen (ong. 10% van de kinderen die bij jeugdzorg betrokken waren).
• Tot 1970: vooral fysiek geweld door volwassenen (groepsleiders en pleegouders). Vanaf 1980: meer peer-to-peer geweld, meer meldingen van psychologisch geweld.
• Psychologisch geweld heeft levenslang durende effecten.
• Oorzaken (onder andere):
  
  • Negatieve blik op kinderen die uit huis waren geplaatst. Remedie: hard aanpakken.
    • Kinderen plasten in bed > werd gezien als verzet > harde aanpak. Bijv. publieke vernedering (=psychisch > werkt heel lang door in je leven).
  • Chronisch te weinig ondersteuning: onopgeleid personeel, geen serieuze monitor door de staat; professionalisering startte pas na 1980.
  • Kinderen werden niet geloofd, geen stem, geen onafhankelijke mensen.
    • Kinderparticipatie: hebben kinderen een stem? Luisteren we naar wat ze te zeggen hebben?

Veiligheid is nog steeds niet gegarandeerd, door gebrek aan geld en personeel > ook veel onderling geweld/pesten.

Wat waren de belangrijkste aanleidingen voor de decentralisatie van jeugdzorg?

• Explosieve stijging van de vraag naar zorg / verwijzingen;
• Explosieve kostenstijgingen (rugzakjes, jeugdzorg);
• Wachtlijsten;
• Gezinsdrama’s (verkokering);
• Medicalisering;
• Opkomst civil-society discours (o.a. Allemaal Opvoeders; eigen kracht; signs of safety etc.);

Uit onderzoek blijken jongeren in NL juist de gelukkigste in de Westerse wereld te zijn. Hoe komt dan die stijging van vraag naar zorg?

• Wie wordt er verwezen? De kinderen uit de meest kwetsbare gezinnen (bijv. armoede) + de mensen met welvarendere omstandigheden: ‘red mijn kind het wel in deze competitieve samenleving?’ (angst voor stoornissen (dyslexie, ADHD etc.).
  • • Veel dyslexieverklaringen, komen voordelen bij kijken: langere tijd voor toetsing etc. Mensen lijken steeds eerder te grijpen naar een label voor hun kind > lijkt een uitweg te zijn. We accepteren verschillen tussen kinderen steeds minder > labelen.

Gezinsdrama’s (verkokering)

• Komt telkens onderzoek naar > hoe had dit voorkomen kunnen worden?
• Verschillende hulpverleners hebben hun werk goed gedaan, maar niet goed genoeg samengewerkt. Mensen denken dat er iemand anders eindverantwoordelijk is > er moet meer afstemming komen tussen hulpverleners.

Medicalisering

• Problemen behandelen als medische term (gedrag is een ziektemaat i.p.v. een beschrijving). Bijv. dat men dacht dat ADHD veroorzaakt werd door een hersenafwijking.
  • • Medicijnen voorschrijven: bijv. Ritalin: bijwerkingen, onbekend wat de uitwerking ervan op de hersenen is.

Grafiek ADHD:

• Normaalverdeling: weinig mensen met extreme kenmerken, de meeste mensen ‘normaal’.
• Wat wij normaal vinden, is steeds kleiner geworden > steeds meer geneigd kinderen stoornissen toe te schrijven.
  • • Steeds minder kinderen normaal.
    • Criteria DSM zijn steeds ruimer geworden.
    • Beleid: DSM-diagnose als toegang voor hulp > mensen willen graag een diagnose.

Kernbegrippen FFTT

• Verticale identiteit
  • Eigenschappen of verwachtingen die ouders hebben.
  • Bijv. taal, cultuur, huidskleur, seksuele geaardheid, religie etc.
• Horizontale identiteit
  
  • Eigenschappen die ouders niet hebben.
  • Identiteit moet gezocht worden bij ‘anderen’ (peers etc.).

Hoe ga je met ‘afwijkingen’ om?

• Hangt af van de definitie van ‘afwijking’.
• Afwijking als stoornis, ziekte:
  
  • Diagnostiek en behandeling;
  • Vroegsignalering;
• Afwijking als ‘neurodiversiteit’
  
  • Kinderen zijn per definitie verschillend;
  • Niet elk verschil of beperking hoeft ‘gerepareerd’ te worden;
  • Afwijking als identiteit;
• Het reparatiemodel is steeds gebruikelijker (ook onder pedagogen).

2 concurrerende modellen

• Klinisch (medisch) model:
  • Als afwijkingen of beperkingen (onnodig) lijden veroorzaken, dan elke mogelijke interventie toepassen indien gewenst en evidence based.
• Acceptatie (identiteits-) model:
  
  • Cliënten/ouders begeleiden en ondersteunen.
  • Samenleving moet verschil accepteren.

Verbeter de wereld, begin bij de opvoeding

• Opvoeding is gedragsregulering geworden;
• Dominantie van risco-denken;
• Verwaarlozing belang sociale netwerken & civil society;
• Jeugd gedijt beter in rijke sociale netwerken;

Hokjesdenken in GGZ en jeugdzorg

• Jim van Os: “De DSM-5 is een naslagwerk voor hokjesdenkers geworden. We moeten af van dat etiketteren van patiënten. Je kunt beter persoonsgericht werken, uitgaan van wat je ziet. Begin in elk geval met 4 vragen:
  • Wat is er met je gebeurd?
  • Wat is je kwetsbaarheid en wat is je kracht?
  • Waar wil je naartoe?
  • Wat heb je nodig?

Versterken van sociaal kapitaal

• ‘de hulpmiddelen die in een gemeenschap aanwezig zijn om de gezins- en sociale organisatie vorm te geven.’
• Elementen: kwaliteit van sociale relaties, groepslidmaatschap, formele en informele netwerken, gedeelde normen, vertrouwen, wederkerigheid, inzet voor de gemeenschap.

Wat hebben kinderen nodig?

• Gezaghebbende gemeenschappen, betrokken volwassenen.
• ‘rijke’ sociale netwerken
• Een coherente pedagogische omgeving
• Meerdere generaties
• Lange termijn perspectief op ontwikkeling en democratisch burgerschap
• Acceptatie van verschil, dus: niet voor alles etiketten en professionals.