Rechtseconomie - UL - B2 - Hoorcollegeaantekeningen 2019/2020
- 1363 reads
De vraag die in dit college centraal staat is: Welke invloed heeft een aansprakelijkheidssysteem op gedrag, en wat zijn de gevolgen voor de maatschappelijke welvaart van aansprakelijkheidssystemen?
1. Welke onderwerpen worden tijdens het college behandeld?
De doelen van het aansprakelijkheidsrecht:
Het bestaan van aansprakelijkheidssystemen leidt echter niet altijd automatisch tot voorzichtigheid. Zo gaan mensen hun handelen soms aanpassen met als enige doel het voorkomen van schadeclaims. Dit kan nadelige gevolgen voor de maatschappelijke welvaart hebben. Soms zijn de bedragen van de schadevergoedingen echter te laag, wat mensen ervan weerhoudt voorzorgsmaatregelen te nemen.
Toerekening van schade aan de dader kan gebeuren op grond van onrechtmatig gedrag van de dader. Er is dan sprake van schuldaansprakelijkheid: de dader heeft verwijtbaar gehandeld en is dus schuldig. Bij unilaterale ongevallen is er sprake van één dader, en heeft het slachtoffer zelf geen schuld. Hoe meer zorg de dader betracht, hoe kleiner de te verwachten schade. Een efficiënt zorgniveau is bereikt wanneer er sprake is van de laagste maatschappelijke kosten. Bij de afwezigheid van een aansprakelijkheidssysteem zullen daders geen enkele zorg betrachten. Dit is erg inefficiënt. Bij het bestaan van een risicoaansprakelijkheidssysteem zullen ze een efficiënt niveau van zorg aanhouden. Bij schuldaansprakelijkheid hangt het efficiënte zorgniveau af van het zorgniveau dat wettelijk vereist is om aansprakelijkheid te ontlopen.
Een systeem van strikte risicoaansprakelijkheid is hier het beste, omdat het leidt tot een efficiënt zorgniveau en een efficiënt aantal activiteiten. Het aantal activiteiten dat ondernomen wordt is immers ook van belang om de totale maatschappelijke kosten ervan vast te kunnen stellen. In zo'n systeem van strikte risicoaansprakelijkheid wordt je altijd geconfronteerd met de volledige gevolgen van je eigen handelen: dit leidt tot efficiëntie.
Bij bilaterale ongevallen is de omvang van de schade afhankelijk van het gedrag van twee partijen: daders en slachtoffers. Beiden kunnen ervoor kiezen veel of weinig zorg te betrachten. Bij een systeem van strikte risicoaansprakelijkheid is de dader altijd verantwoordelijk voor de schade. Bij zo'n systeem zullen daders veel zorg betrachten en slachtoffers weinig (de dader betaalt toch wel). Dit is een inefficiënte uitkomst.
Bij een systeem van strikte schuldaansprakelijkheid is de dader alleen aansprakelijk indien hij te weinig zorg betracht heeft om het ongeluk te voorkomen. In zo'n systeem betrachten beide partijen veel zorg en is er een efficiënte uitkomst, mits het wettelijk vereiste zorgniveau efficiënt is. Dit moet dus niet te hoog of te laag zijn.
Soms kunnen daders zich ook beroepen op eigen schuld van het slachtoffer. Dit is voor slachtoffers een prikkel om zich voorzichtig te gedragen: onvoorzichtig gedrag vermindert immers de schadevergoeding die men krijgt. Een systeem van risicoaansprakelijkheid met de mogelijkheid van beroep op eigen schuld van het slachtoffer kan zo ook tot een efficiënte uitkomst leiden, mits het wettelijk vereiste zorgniveau efficiënt is. Dit is namelijk het zorgniveau dat daders aan zullen houden. De keuze van het aantal activiteiten is in dit systeem echter niet efficiënt: wanneer men eenmaal de vereiste zorgvuldigheid betracht maakt het aantal activiteiten niet meer uit. Dit betekent dat de totale kans op schade toeneemt, omdat het aantal activiteiten toeneemt.
2. Welke onderwerpen worden besproken die niet in de literatuur worden behandeld?
Er zijn rechtseconomen die vragen stellen bij het normatieve karakter van het recht. De discussie is of het recht beoordeeld moet worden op basis van beginselen of op basis van de gevolgen voor de welvaart. Volgens de auteurs van het boek fairness and welfare is iedereen slechter af als mensen 'beginselen' als basis van hun gedrag nemen.
3. Welke recente ontwikkelingen in het vakgebied worden besproken?
Er worden geen recente ontwikkelingen uit het vakgebied besproken.
4. Welke opmerkingen worden er tijdens het college gedaan door de docent met betrekking tot het tentamen?
Er worden geen opmerkingen met betrekking tot het tentamen gedaan.
5. Welke vragen worden behandeld die gesteld kunnen worden op het tentamen?
Er worden geen vragen behandeld die gesteld kunnen worden op het tentamen.
Stof: Recht en Efficiëntie hoofdstuk 5
Centrale vragen
Welke invloed heeft het aansprakelijkheidssysteem op gedrag?
Wat zijn de gevolgen voor de maatschappelijke welvaart?
Schuld- en risicoaansprakelijkheid
Als schade (mede) het gevolg is van het gedrag van iemand anders, blijft de schade in beginsel bij het slachtoffer, tenzij er reden is om deze geheel of gedeeltelijk te verplaatsen.
De toekenning aan een dader kan geschieden o.g.v.:
verwijtbaar gedrag = schuldaansprakelijkheid
een oorzaak die krachtens de wet of de heersende opvattingen voor rekening van de dader komt = risicoaansprakelijkheid
Unilaterale en bilaterale ongevallen
Unilaterale ongevallen
Er is één oorzaak. Alleen het gedrag van de dader heeft invloed op het ontstaan (kans, omvang) van de schade bij het slachtoffer.
Bijvoorbeeld een neergestort vliegtuig, een arts die een stuk gereedschap tijdens een operatie in een lichaam laat zitten.
Bilaterale ongevallen
Zowel het gedrag van de dader als het gedrag van het slachtoffer hebben invloed op het ontstaan (kans, omvang) van de schade.
Zorgniveau en het aantal activiteiten
Keuze van het zorgniveau
Welke mate van voorzichtigheid wordt betracht bij een (potentieel) schadelijke handeling?
Keuze van het aantal activiteiten
Hoeveel (potentieel) schadelijke handelingen worden er ondernomen?
Unilaterale ongevallen
Het zorgniveau.
Bijvoorbeeld de arts die een schaartje in het lichaam van een patiënt laat zitten.
Meer zorg > meer zorgkosten
Meer zorg > lagere verwachte schade (kans en/of omvang kleiner)
De maatschappij draagt beide soorten kosten. Wanneer de totale kosten minimaal zijn, is dat de meest efficiënte uitkomst. (Efficiënt zorgniveau).
Feitelijk zorgniveau wordt gekozen door de dader, en die keuze is afhankelijk van het geldende aansprakelijkheidssysteem.
* Uitweiding over schade en zorgkosten
Schade omvat niet alleen materiële, maar ook immateriële componenten
Het is meestal niet in het maatschappelijk belang om de schade te minimaliseren. Er moet gekeken worden naar of de schade valt binnen redelijke kosten die er aan de schade worden gebonden.
* Aansprakelijkheidssystemen
Er is geen aansprakelijkheid
Als er geen aansprakelijkheidssysteem is, kiest de dader een zorgniveau van 0%. De kosten voor bijvoorbeeld een luchtvaartmaatschappij zouden dan 0 zijn, terwijl de slachtoffers alle kosten dragen. Dit is niet efficiënt.
Er is sprake van risicoaansprakelijkheid
De kosten van zorg + schade komen voor rekening van de dader. De slachtoffers betalen niets. De dader zal dan kiezen voor het laagste niveau aan zorg, in dit geval 50%. De dader kiest dan vanuit individuele rationaliteit, maar het is tegelijkertijd een zorgniveau die voor ons allen collectief rationeel is. Dit is dus efficiënt.
Er is sprake van schuldaansprakelijkheid
Het gaat hier niet om mede-schuld, aangezien het slachtoffer in alle opzichten slachtoffer is. De dader kan hier schuldig of onschuldig zijn. Zijn gedrag kan nalatig of niet-nalatig zijn. Als er sprake is van nalatig gedrag, is er sprake van schuld en betaalt hij de kosten van zorg + schade als gedrag verwijtbaar. Het slachtoffer betaalt alleen als de schade als gedrag van de dader niet verwijtbaar is. (Rechtstreeks zorgniveau, vgl. Kelderluik-arrest).
Stel: uit de jurisprudentie vloeit een zorgniveau van 30% voort. Dit is inefficiënt, omdat een vast percentage geen rekening houdt met het geval wanneer de schade hoger is dan het zorgniveau van 30%. Ook wanneer het zorgniveau bijvoorbeeld verplicht 70% is, is er sprake van inefficiëntie, aangezien de schade dan waarschijnlijk lager is dan de het de te betalen zorg. Een zorgniveau van 70% is namelijk erg hoog.
> Is er dan altijd sprake van inefficiëntie bij schuldaansprakelijkheid?
Rechtens vereist zorgniveau 50%: dader kiest 50% = efficiënt
Rechtens vereist zorgniveau >80%: dader kiest 50% = efficiënt
* Conclusie unilaterale ongevallen, keuze zorgniveau
Keuze zorgniveau is efficiënt bij:
risicoaansprakelijkheid
schuldaansprakelijkheid
> rechtens vereiste norm = vereiste zorgniveau
> rechtens vereiste norm heel hoog (hier >80%)
Een andere keuze zorgniveau is inefficiënt.
Unilaterale ongevallen
aantal activiteiten
> Draait dader op voor alle gevolgen van zijn handelen? Dan is de keuze aantal activiteiten efficiënt.
> Blijft een deel voor rekening van het slachtoffer? Dan is handelen voor de dader te goedkoop en onderneemt hij te veel activiteiten; inefficiënt.
Aantal activiteiten is efficiënt bij:
risicoaansprakelijkheid
schuldaansprakelijkheid met rechtens vereiste norm die heel hoog is
Anders dan dat zal het aantal activiteiten te hoog zijn.
Bilaterale ongevallen
Zorgniveau
Zowel het gedrag van de dader als het gedrag van het slachtoffer zijn van invloed op het ontstaan (de kans, de omvang) van de schade bij het slachtoffer. Als voorbeeld nemen we een automobilist (de dader), en een fietser (het slachtoffer).
Zorg dader | Zorg slachtoffer | Kosten zorg dader | Kosten zorg slachtoffer | Verwachte schade | Maatschappelijke kosten |
Weinig | Weinig | 0 | 0 | 100 | 100 |
Weinig | Veel | 0 | 20 | 75 | 95 |
Veel | Weinig | 20 | 0 | 50 | 70 |
Veel | Veel | 20 | 20 | 25 | 65 |
Je ziet dat wanneer beide partijen veel zorg betrachten, de maatschappelijke kosten het meest efficiënt zijn. 65 is het laagste kostenniveau wat denkbaar is. Collectief rationeel is dus als beide partijen voorzichtig zijn. In het algemeen belang zou dit efficiënt zijn, maar de feitelijke keuze van het zorgniveau door de dader en het slachtoffer is afhankelijk van het geldende aansprakelijkheidssysteem. Dat bepaalt namelijk wie voor welk deel van de schade opdraait.
Strikte risicoaansprakelijkheid voor de dader
dader moet altijd schade vergoeden
slachtoffer heeft geen enkele eigen kosten van zorg
(Het getal linksboven in de kolom is de auto, het getal rechtsonder in de kolom is de fietser)
| Slachtoffer weinig zorg | Slachtoffer veel zorg |
Dader weinig zorg | 0 + 100 0 | 0 + 75 20 |
Dader veel zorg | 20+50 = 70 0 | 20 + 25 = 45 20 |
In dit geval, dus bij strikte risicoaansprakelijkheid van de dader, zou de uitkomst 70/0 het geval zijn. Dit is niet efficiënt, omdat het slachtoffer weinig zorg betracht. Hij weet immers dat de dader alle kosten moet betalen, en zal daarom eigen zorg nalaten.
Strikte schuldaansprakelijkheid voor de dader
Dader moet schade vergoeden bij onvoldoende zorg
Slachtoffer heeft enkel eigen kosten van zorg
Stel: rechtens vereist: dader veel zorg, waarbij het getal linksboven in iedere kolom de automobilist is, en het getal rechtsonder in iedere kolom de fietser.
| Slachtoffer weinig zorg | Slachtoffer veel zorg |
Dader weinig zorg | 0 + 100 = 100 0 | 0 + 75 = 75 20 |
Dader veel zorg | 20 0+50=50 | 20 20+25=45 |
In dit geval liggen de prikkels anders, waardoor de fietser veel zorg zal betrachten, net als de dader. De kolom linksonder is de meest efficiënte uitkomst met 20/45.
Conclusie bilaterale ongevallen
Keuze zorgniveau inefficiënt:
> Strikte risicoaansprakelijkheid dader
Keuze zorgniveau efficiënt
> Schuldaansprakelijkheid met beroep op de eigen schuld van het slachtoffer
> Comparatieve schuldaansprakelijkheid
> Risicoaansprakelijkheid met het beroep op de eigen schuld van het slachtoffer
Bilaterale ongevallen
aantal activiteiten
Keuze aantal activiteiten altijd inefficiënt, omdat een aansprakelijkheidssysteem de schade verdeelt, zodat ten minste één partij niet de volle last draagt en geneigd is te veel activiteiten te ondernemen.
Hoe zit het bij:
Medische fouten?
Nu schuldaansprakelijkheid, maar misschien is het beter als we werken volgens de risicoaansprakelijkheid.
Verkeersongelukken?
In essentie schuldaansprakelijkheid. Dit lijkt goed te gaan, maar wat bij ongelukken tussen auto’s en fietser/voetgangers? Daar geldt bijna altijd risicoaansprakelijkheid. Dat zou betekenen dat voetgangers en fietsers zich altijd mogen misdragen, omdat ze toch geen kosten dragen. Dit is een actueel punt in bijvoorbeeld de politiek.
Stof: Recht en Efficiëntie hoofdstuk 5
Is er sprake van een unilaterale ongevalssituatie? Een unilaterale ongevalssituatie houdt in dat alleen daders ongevallen kunnen veroorzaken en slachtoffers kunnen daar niets aan doen. Een voorbeeld van een unilateraal ongeval, is een vliegtuigongeluk of een dijkdoorbraak, een sloopbedrijf dat een ongeval veroorzaakt, maar ook hinder. Kortom, ongevallen waarbij slachtoffers niet (of bijna niet) in staat worden geacht het ongeval te hebben kunnen voorkomen. Bij vliegtuigmaatschappijen is er bijvoorbeeld een kans op ongelukken bij het opstijgen en landen van vliegtuigen. Hier kunnen omwonenden niets aan doen, ze kunnen dus niet in staat worden geacht het ongeval te hebben kunnen voorkomen. Hetzelfde geldt voor de hinder die omwonenden kunnen ondervinden van het opstijgen en landen van vliegtuigen.
Wat is het efficiëntieniveau van zorg? Overschrijding van zodanige maximaal toegelaten geluidsniveaus is niet zonder meer een onrechtmatige daad jegens degenen die er hinder van ondervinden. De onrechtmatigheid van hinder zal mede afhangen van de mate van frequentie van overschrijdingen, de omvang van de hinder die degene die in rechte over de overschrijding klaagt ervan ondervindt, en de offers die ermee moeten worden gebracht om overschrijdingen te voorkomen. De vraag of hinder al dan niet voorkomen moet worden, is afhankelijk van de vraag of de desbetreffende schade al dan niet groter is dan de kosten die zouden moeten worden gemaakt om de hinder te voorkomen. Het is dus niet efficiënt om verplicht alle maatregelen te moeten treffen die in hun macht liggen om schade te voorkomen, omdat de kosten groter zouden kunnen zijn dan de werkelijk gemaakte schade.
Als je geen aansprakelijkheidssysteem hebt, draai je niet op voor de schade van een ander, en kijk je uitsluitend naar je eigen kosten van zorg. Deze zullen dan zo laag mogelijk worden gehouden. De kosten van zorg zijn 0 als hij geen zorg betracht. De totale kosten zijn uiteraard het laagste als hij geen zorg betracht. Hier zal dan dus ook voor worden gekozen. Dan kiest men voor een inefficiënt niveau van zorg.
Schuldaansprakelijkheidssysteem van 60% zorg. Schuldaansprakelijkheid veronderstelt dat het recht een bepaald niveau van zorg vaststelt als norm voor zorgvuldig gedrag. Indien je tekortschiet in de zorg die je betracht, verricht je een onrechtmatige daad en ben je aansprakelijk voor de aangerichte schade. Indien je niet tekortschiet, d.w.z. als je je zorgvuldig of meer dan zorgvuldig gedraagt, ben je niet aansprakelijk en dient het slachtoffer de eigen schade te betalen.
Onder een systeem van risicoaansprakelijkheid. Toerekening aan de dader op grond van de wet, en toerekening aan de dader op grond van heersende opvattingen. dit blijft beperkt tot die gevallen waarin het gedrag van de dader zelf tot schade kan leiden. Bij risicoaansprakelijkheid leidt elk gedrag dat schade tot gevolg heeft tot aansprakelijkheid. In geval van hinder zou de luchtvaartmaatschappij dus altijd aansprakelijk zijn. De maatschappij draagt dan zowel de kosten van zorgen als de volledige vergoeding van schade.
Welke aansprakelijkheidssystemen leiden bij unilaterale ongevalssituaties (altijd) tot de keuze van een efficiënt zorgniveau? En welke niet (altijd)? Als er geen aansprakelijkheidssysteem is, leidt dat tot een inefficiënt zorgniveau. Bij een risicoaansprakelijkheidssysteem leidt dat altijd tot een efficiënt zorgniveau, en bij een schuldaansprakelijkheidssysteem niet altijd.
Niet alleen de keuze van het zorgniveau door bijvoorbeeld een luchtvaartmaatschappij is belangrijk, ook het aantal vluchten is van belang voor de kosten van de luchtvaartmaatschappij. Wanneer er geen aansprakelijkheidssysteem van kracht is, hoeft de maatschappij geen kosten te betalen voor hinder. De maatschappij zal dan altijd kiezen voor het aantal vluchten wat het per dag maximaal mag maken. Onder een systeem van risicoaansprakelijkheid zal altijd efficiënt worden gehandeld. Onder een systeem van schuldaansprakelijkheid zal efficiënt worden gehandeld wanneer de norm te hoog is, anders niet (ook niet wanneer het op de norm van efficiëntie wordt vastgesteld). Wanneer er geen aansprakelijkheid is, zal nooit efficiënt worden gehandeld.
Bij bilaterale ongevalssituaties leidt een systeem van risicoaansprakelijkheid altijd tot de keuze van een efficiënt zorgniveau. Geen aansprakelijkheid en een schuldaansprakelijkheidssysteem leiden niet altijd tot een efficiënt zorgniveau. Bij een systeem van schuldaansprakelijkheid is er sprake van efficiëntie wanneer de schuld wordt vastgesteld op de norm.
JoHo can really use your help! Check out the various student jobs here that match your studies, improve your competencies, strengthen your CV and contribute to a more tolerant world
1. Welke onderwerpen worden behandeld in het hoorcollege?
2. Welke onderwerpen worden besproken die niet worden behandeld in de literatuur?
Er worden geen onderwerpen besproken die niet worden behandeld in de literatuur.
3. Welke recente ontwikkelingen in het vakgebied worden besproken?
Er worden geen recente ontwikkelingen in het vakgebied besproken, het gaat vooral over enkele klassieke principes van de rechtseconomie. Wel wordt aangegeven dat een rechtseconomische analyse ook op hedendaagse, alledaagse gevallen toegepast kan worden, bijvoorbeeld in het al dan niet handhaven van 'verboden fietsen te stallen'-borden.
4. Welke opmerkingen worden er tijdens het college gedaan door de docent met betrekking tot het tentamen?
Voor het tentamen is een juiste toepassing van de dikgedrukte begrippen belangrijk. Het is belanrijk te onthouden dat de economische analyse van het recht ervan uitgaat dat individuen nutsmaximaliserend handelen. Het uitgangspunt is dus dat individuen vooraf nadenken over de gevolgen van hun mogelijke keuzes, en vervolgens een afgewogen beslissing nemen.
5. Welke vragen worden behandeld die gesteld kunnen worden op het tentamen?
Zie bovenstaande.
Rechtseconomie wordt ook wel de economische analyse van het recht genoemd, omdat er inzichten uit de economie gebruikt worden om het recht en de (maatschappelijke) gevolgen ervan te analyseren. Een voorbeeld van zo'n inzicht is het idee dat individuen nutsmaximaliserend gedrag vertonen. Dit betekent dat ze, wanneer ze kunnen kiezen uit verschillende opties, altijd de optie zullen kiezen die voor hen het meeste 'nut' oplevert. Recht beïnvloedt het gedrag van mensen. Rechtsregels hebben echter niet altijd de beoogde gedragseffecten. Daarnaast is handhaving van het recht niet vanzelfsprekend. Daarom staan deze twee vragen centraal in de rechtseconomie:
1. Wat is de invloed van het recht op gedrag?
2. Wat is de invloed van het recht op de maatschappelijke welvaart (Het opgetelde nut van individuen in een maatschappij)?
Het perspectief van waaruit de rechtseconomie werkt, is allereerst dat van de kritische academicus. Het recht wordt niet beschouwd als een gegeven, maar het wordt kritisch bekeken. Daarnaast is er het perspectief van de wetgevingsjurist of beleidsadviseur. Het doel van wetgeving is immers om het gedrag van mensen te sturen, en zo maatschappelijke vraagstukken op te lossen.
Wat is nu de verhouding tussen recht en economie? Economen kijken doorgaans vanuit een ex ante-perspectief naar vraagstukken. Dit betekent dat ze vooraf de gedragseffecten van regels voorspellen en bestuderen. Verder zijn economen gericht op efficiëntie. Ze vragen zich af hoe efficiënt de gedragseffecten van regels zijn en willen een efficiënte oplossing van problemen.
Juristen kijken juist vanuit een ex post-perspectief. Ze kijken naar verschillende casus die ontstaan na invoering van een rechtsregel. Wat is de oplossing.....read more
1. Welke onderwerpen worden er behandeld in het hoorcollege?
Vanaf nu zullen de colleges gaan over het analyseren van de werking van de rechtsregels in verschillende rechtsgebieden. Welke gevolgen hebben deze rechtsregels voor de maatschappelijke welvaart? Vandaag wordt dit bekeken voor het eigendomsrecht.
2. Welke onderwerpen worden besproken die niet worden behandeld in de literatuur?
De tragedy of the commons wordt aangevuld met het prisoner's dilemma. In het boek komt dit niet aan de orde.
3. Welke recente ontwikkelingen in het vakgebied worden besproken?
De tragedy of the commons is ook een probleem dat in het heden speelt. Denk bijvoorbeeld aan het vrije gebruik van het luchtruim. De vervuiling die gepaard gaat met vliegreizen is niet bij de prijs van het vliegticket inbegrepen. Er is dus ook in hedendaagse situaties sprake van negatieve externe effecten.
4. Welke opmerkingen worden er tijdens het college gedaan door de docent met betrekking tot het tentamen?
Er worden geen specifieke opmerkingen gedaan met betrekking tot het tentamen.
5. Welke vragen worden behandeld die gesteld kunnen worden op het tentamen?
Er worden geen specifieke tentamenvragen behandeld.
Inhoud college
Eigendomsrechten vormen een voorwaarde voor het bestaan van markten. Exclusiviteit en overdraagbaarheid zijn twee belangrijke elementen van eigendom. Daarnaast bevat eigendom het recht om:
Tragedy of the commons
De 'tragedie van het gemeenschappelijk eigendom' houdt in dat, bij afwezigheid van eigendomsrechten, inefficiëntie optreedt. Men wordt namelijk niet (volledig) geconfronteerd met de negatieve gevolgen van het eigen handelen. Voorbeeld: De zee is van iedereen, maar dit leidt wel tot overbevissing, wat uiteindelijk voor niemand goed is. Er is voor individuen echter geen prikkel om uit zichzelf te stoppen met vissen, wat ertoe leidt dat iedereen doorgaat met vissen. Let wel: dit probleem speelt alleen bij schaarse goederen, zoals grondbezit. Aan zuurstof is bijvoorbeeld over het algemeen geen gebrek, dus het is niet nodig om daar eigendomsrechten aan te verbinden.
Dit wordt ook wel het 'Prisoner's dilemma' genoemd. In dit dilemma zijn er twee gevangen, die voor de keuze staan of ze wel of niet informatie over elkaar met de politie zullen delen. Wanneer ze beiden zwijgen, is de gezamenlijke uitkomst voor beiden het efficiënst. Wanneer de ene zwijgt en de andere spreekt, krijgt de spreker strafvermindering, terwijl de zwijger juist een zware straf krijgt. Toepassing van een uitkomstenmatrix laat in dit geval zien dat beiden zullen spreken, wat tot een inefficiënte uitkomst leidt. Beiden krijgen dan immers een zware straf. (In het boek komt dit niet aan de orde).
Het Coase-theorema
Dit biedt een oplossing voor de tragedy of the commons......read more
1. Welke onderwerpen worden behandeld in het hoorcollege?
Overeenkomsten dragen bij aan de maatschappelijke welvaart, zolang betrokken partijen vrijwillig en op voet van gelijkheid met elkaar kunnen onderhandelen. Derden zijn echter niet altijd betrokken bij de overeenkomst. Dit kan complicaties opleveren, en ervoor zorgen dat de transactie uiteindelijk niet bijdraagt aan de maatschappelijke welvaart.
Afdwingbaarheid wordt belangrijk wanneer er een bepaalde tijd zit tussen de overeenkomst en de nakoming ervan. Aanvullend recht is er voor situaties waarover de partijen geen afspraken gemaakt hebben. Dit vermindert de transactiekosten.
Wanneer overeenkomsten niet afdwingbaar zijn, leidt dit tot grote onzekerheid voor contractpartijen. Wanneer mensen namelijk financieel meer gewin behalen bij niet-nakomen, zullen ze hun afspraken niet meer nakomen. Afdwingbaarheid is vaak een voorwaarde voor het totstandkomen van een wederzijds voordelige ruil.
Hoofdstuk 4 uit het boek Recht en efficiëntie gaat vooral over tijdsverloop en veranderende omstandigheden waardoor nakoming erg lastig wordt. Bij onvolledige overeenkomsten zijn er daarom wettelijke remedies, die ingezet worden wanneer de partijen hun verplichtingen niet nakomen. De keuze van contractpartijen om wel of niet na te komen, is afhankelijk van de geldende remedie.
Mogelijke remedies: 1. Restitutie (terugbetaling van de al voldane verplichting). 2. Vergoeding van het negatieve contractbelang. 3. Vergoeding van het positieve contractbelang (hier wordt naast restitutie en voorbereidingskosten, ook de misgelopen winst vergoed). 4. Alsnog nakomen. Dit moet dan afgedwongen worden door de andere contractpartij.
Vanuit efficiëntie-oogpunt moet geleverd worden aan degene die de meeste waarde aan het product hecht. Op deze manier wordt het hoogste gezamenlijke ruilvoordeel behaald. Over het algemeen leidt restitutie tot een te lage schadevergoeding, waardoor er eerder contractbreuk gepleegd wordt. Bij vergoeding van het positief contractbelang is nakoming over het algemeen efficiënt. Ook beslissingen om wel of niet voorbereidingsinvesteringen te doen, worden mede bepaald door de remedies. Een mogelijk efficiëntie oplossing is de vergoeding van het beperkte positieve contractbelang. De voorwaarde is dan dat de schuldeiser efficiënte voorbereidingsinvesteringen gedaan heeft. Anders bestaat het gevaar dat er inefficiënte voorbereidingsinvesteringen gedaan worden, omdat de schade toch wel vergoed wordt.
2. Welke onderwerpen worden besproken die niet worden behandeld in de literatuur?
Er worden geen onderwerpen besproken die niet worden behandeld in de literatuur.
3. Welke recente ontwikkelingen in het vakgebied worden besproken?
Er worden geen recente ontwikkelingen in het vakgebied besproken.
4. Welke opmerkingen worden er tijdens het college gedaan door de docent met betrekking tot het tentamen?
Het is belangrijk om de verschillende begripsomschrijvingen en de conclusies van de verschillende remedies te onthouden. Deze staan ook uitgebreid beschreven in het handboek.
5. Welke vragen worden behandeld die gesteld kunnen worden op het tentamen?
Er worden geen.....read more
De vraag die in dit college centraal staat is: Welke invloed heeft een aansprakelijkheidssysteem op gedrag, en wat zijn de gevolgen voor de maatschappelijke welvaart van aansprakelijkheidssystemen?
1. Welke onderwerpen worden tijdens het college behandeld?
De doelen van het aansprakelijkheidsrecht:
Het bestaan van aansprakelijkheidssystemen leidt echter niet altijd automatisch tot voorzichtigheid. Zo gaan mensen hun handelen soms aanpassen met als enige doel het voorkomen van schadeclaims. Dit kan nadelige gevolgen voor de maatschappelijke welvaart hebben. Soms zijn de bedragen van de schadevergoedingen echter te laag, wat mensen ervan weerhoudt voorzorgsmaatregelen te nemen.
Toerekening van schade aan de dader kan gebeuren op grond van onrechtmatig gedrag van de dader. Er is dan sprake van schuldaansprakelijkheid: de dader heeft verwijtbaar gehandeld en is dus schuldig. Bij unilaterale ongevallen is er sprake van één dader, en heeft het slachtoffer zelf geen schuld. Hoe meer zorg de dader betracht, hoe kleiner de te verwachten schade. Een efficiënt zorgniveau is bereikt wanneer er sprake is van de laagste maatschappelijke kosten. Bij de afwezigheid van een aansprakelijkheidssysteem zullen daders geen enkele zorg betrachten. Dit is erg inefficiënt. Bij het bestaan van een risicoaansprakelijkheidssysteem zullen ze een efficiënt niveau van zorg aanhouden. Bij schuldaansprakelijkheid hangt het efficiënte zorgniveau af van het zorgniveau dat wettelijk vereist is om aansprakelijkheid te ontlopen.
Een systeem van strikte risicoaansprakelijkheid is hier het beste, omdat het leidt tot een efficiënt zorgniveau en een efficiënt aantal activiteiten. Het aantal activiteiten dat ondernomen wordt is immers ook van belang om de totale maatschappelijke kosten ervan vast te kunnen stellen. In zo'n systeem van strikte risicoaansprakelijkheid wordt je altijd geconfronteerd met de volledige gevolgen van je eigen handelen: dit leidt tot efficiëntie.
Bij bilaterale ongevallen is de omvang van de schade afhankelijk van het gedrag van twee partijen: daders en slachtoffers. Beiden kunnen ervoor kiezen veel of weinig zorg te betrachten. Bij een systeem van strikte risicoaansprakelijkheid is de dader altijd verantwoordelijk voor de schade. Bij zo'n systeem zullen daders veel zorg betrachten en slachtoffers weinig (de dader betaalt toch wel). Dit is een inefficiënte uitkomst.
Bij een systeem van strikte schuldaansprakelijkheid is de dader alleen aansprakelijk indien hij te weinig zorg betracht heeft om het ongeluk te voorkomen. In zo'n systeem betrachten beide partijen veel zorg en is er een efficiënte uitkomst, mits het wettelijk vereiste zorgniveau efficiënt is. Dit moet dus niet te hoog of te laag zijn.
Soms kunnen daders zich ook beroepen op eigen schuld van het slachtoffer. Dit is voor slachtoffers een prikkel om zich voorzichtig te gedragen: onvoorzichtig gedrag vermindert immers de schadevergoeding die men.....read more
1. Welke onderwerpen worden behandeld in het hoorcollege?
Wat gebeurt er als je recht hebt op schadevergoeding, maar degene die deze vergoeding moet betalen weigert te betalen? Dan komen we uit bij het onderwerp van geschilbeslechting.
Bij een conflict kun je dreigen met een rechtszaak, maar procederen is duur. Daarnaast is de uitkomst onzeker.
Rechtseconomen kijken naar de rechtspraak als een loterij. Je kunt winnen of verliezen. Zij zien de rechtspraak als een kansproces. Bij winst van een rechtszaak krijg je schadevergoeding, bij verlies moet je de proceskosten betalen. Het dreigen met een rechtszaak is geloofwaardig als het slachtoffer erbij een rechtszaak naar verwachting op vooruit gaat. De winstkans moet dus groot genoeg zijn. De dader moet de afweging maken of hij een rechtszaak afwacht, of een schikking aan het slachtoffer aanbiedt. Wanneer de dader verwacht dat een rechtszaak hem minder zal kosten dan een schikking, zal hij een rechtszaak afwachten. Het komt uiteindelijk tot een rechtszaak als de subjectieve winstkansen van het slachtoffer en de dader samen meer zijn dan 1. Eén van de partijen is dan dus té optimistisch over zijn winstkansen. Daarom wordt dit ook wel het 'optimisme model' genoemd. Wanneer de kans precies 1 is, zal het nooit tot een rechtszaak komen. Dit omdat beide partijen in zo'n geval een realistische inschatting van hun winstkansen maken. Wanneer dit gebeurt, is voor één van de partijen een schikking interessanter, en zal het dus niet tot een rechtszaak komen. Voor daders zijn de kosten van een schikking namelijk lager dan de kosten van een rechtszaak die ze (waarschijnlijk) verliezen.
Naarmate de proceskosten hoger worden wordt de kans op een rechtszaak kleiner. Wanneer het persoonlijk gewin groter is dan de kosten van de schikking, zullen daders de schadeberokkenende activiteit ondernemen.
Activiteiten zouden door moeten gaan als het persoonlijk gewin groter is dan de schade die ze veroorzaken. Het systeem van het recht kan gebruikt worden om het gedrag van daders en slachtoffers te beïnvloeden. Wanneer er echt slachtoffers zijn, moet het zeker zijn dat zij de rechtszaak winnen en hun schade vergoed krijgen. Dit betekent dat het voor daders efficiënt is om een schikking aan te bieden. De schade wordt dan vergoed, maar er zijn geen proceskosten. Dit is efficiënt.
2. Welke onderwerpen worden besproken die niet worden behandeld in de literatuur?
Er worden geen onderwerpen besproken die niet behandeld worden in de literatuur.
3. Welke recente ontwikkelingen in het vakgebied worden besproken?
Er zijn tegenwoordig veel discussies over de hoogte van griffierechten en gefinancierde rechtsbijstand, etc. Enerzijds zou een verhoging van griffierechten het beroep op rechters verminderen en tot een verlaging van de werkdruk leiden. Anderzijds brengt het de vrije toegang tot de rechter in gevaar......read more
1. Welke onderwerpen worden behandeld in het hoorcollege?
Privaatrecht alleen is niet voldoende om alle maatschappelijke problemen te voorkomen of op te lossen. Soms is ook het publiekrecht nodig.
Denk aan vervuilende industrie, watervervuiling, overlast van een nabijgelegen luchthaven, etc.
Dit zijn nadelen verbonden aan de consumptie of productie van een goed die aan anderen dan de consumenten of producenten toevallen, zonder dat hier een tegenprestatie tegenover staat. Dit kan een oorzaak van marktfalen zijn. Er is dan overproductie of overconsumptie en de maatschappelijke marginale kosten van productie of consumptie zijn groter dan de private marginale kosten. Dit betekent dat er geen Pareto-optimum bereikt wordt. Het nadeel dat derden ondervinden doet namelijk afbreuk aan de maatschappelijke welvaart.
Wat is de invloed van het recht op gedrag en op de maatschappelijke welvaart? Het milieurecht is een poging om marktfalen als gevolg van negatieve externe effecten tegen te gaan. Dit kan allereerst via de privaatrechtelijke weg. Er moet dan een markt voor leefmilieu gecreërd worden via de invoering van exclusieve gebruiksrechten. Volgens het Coase-theorema moet dan een efficiënte uitkomst tot stand komen. Voorwaarde is wel dat er geen transactiekosten bestaan. Wanneer de transactiekosten hoog zijn, verhindert dit effectieve onderhandelingen, en legt zo'n privaatrechtelijke oplossing meteen ook de eindsituatie vast. Dan is het publiekrecht nodig.
Elke vervuilende aanbieder moet een heffing betalen die gelijk is aan het negatieve externe effect dat hij veroorzaakt. Op deze manier worden producenten gedwongen rekening te houden met het nadeel dat zij aan derden toebrengen. Dit leidt uiteindelijk tot een efficiënte omvang van de productie/consumptie. Dit geeft een prikkel om nieuwe, minder vervuilende technologieën te gebruiken.
Hier is sprake van een heffing waarvan de hoogte niet afhankelijk is van de mate van vervuiling, maar vastgesteld wordt per eenheid van een gebruikt product. Bij de juiste vaststelling, leidt dit tot een efficiënte uitkomst. Hier is er echter geen stimulans tot het gebruiken van schonere technieken. De heffing gaat hier namelijk niet van naar beneden, omdat je nog steeds het product gebruikt. EEn voordeel is dat de kosten van handhaving bij een uniforme heffing lager zijn.
In dit systeem mag je alleen vervuilen als hier van te voren een recht voor gekocht hebt. Als ze eenmaal in de markt gebracht zijn, kunnen partijen in deze rechten handelen. De overheid kan dan de totale hoeveelheid rechten bepalen. Dit wordt ook wel een 'cap-and-trade system' genoemd. De voordelen hiervan zijn dat de hoeveelheid uitstoot door de overheid bepaald kan worden. Partijen hebben de keuze tussen het aankopen van emissierechten of het schoner maken van hun.....read more
1. Welke onderwerpen worden behandeld in het hoorcollege?
Het strafrecht is een ultimum remedium. Het geldt als stok achter de deur voor het civiel- en bestuursrecht.
De afgelopen jaren is de geregistreerde criminaliteit in Nederland afgenomen met 38% (over de periode 2005-2017). Het aantal feitelijk gepleegde delicten is echter hoger dan de geregistreerde delicten. Ook uit slachtofferenquêtes blijkt echter dat criminaliteit afneeemt. De jaarlijkse maatschappelijke kosten van de Nederlandse criminaliteit bedragen zo'n 37 miljard.
Vanuit een economische benaering houdt de potentiële overtreder rekening met zijn persoonlijke kosten en baten van zijn gedrag. Dit betekent dat schade aan anderen die hij niet hoeft te vergoeden, niet meegenomen worden. Uiteindelijk wordt het feit gepleegd als de dader vooraf verwacht er beter van te worden. Het persoonlijk gewin staat hier tegenover het strafrisico. Dit strafrisico wordt berekend door de pakkans te vermenigvuldigen met de strafmaat.
Moeten strafbare feiten vanuit het efficiëntie-perspectief aangepakt worden? Ja, als de schade die zij aan derden toebrengen groter is dan het persoonlijk gewin van de daders. Voor de meeste delicten is dit het geval. Er zijn echter ook efficiënte delicten, een voorbeeld hiervan is te vinden in het Opticienarrest. De welvaart neemt door deze delicten toe.
Hoe moeten strafbare feiten aangepakt worden? Om deze vraag te beantwoorden is een maatschappelijke afweging nodig tussen enerzijds het welvaartsverlies ten gevolge van crimineel gedrag, en de kosten van criminaliteitsbestrijding anderzijds. Als de handhaving zo goed is dat de potentiële delinquent van zijn gedrag afziet, is de schade als gevolg van de criminaliteit voorkomen.
Voor het opstellen van een optimaal criminaliteitsbeleid heeft de Amerikaanse wetenschapper Gary Becker een aantal criteria opgesteld:
Aanvullende detentie is een optie als de delinquent financieel onvoldoende draagkrachtig is en een bepaalde waarde toekent aan zijn vrijheid. Dit betekent dat aan een vrijheidsstraf ook een bepaalde geldwaarde toegekend kan worden.
There are several ways to navigate the large amount of summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter.
Do you want to share your summaries with JoHo WorldSupporter and its visitors?
Field of study
Add new contribution