Hoorcollege 15: Neuropsychologische behandeling
Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH)
Het gestructureerd en methodisch toepassen van psychotherapeutische interventies bij patiënten met hersenaandoeningen en naasten, gericht op het verminderen of hanteerbaar maken van emotionele en gedragsmatige stoornissen en problemen die voortkomen uit de hersenaandoening. De focus van de therapie en het soort interventies is enerzijd afhankelijk van de therapie ationele of school die wordt ingezet en anderzijds van de aard en ernst van de cognitieve stoornissen als gevolg van de hersenaandoening
Ervaren problemen in de herstelfase
Fysieke klachten: hierop ligt de eerste focus, vaak wordt hierbij dan de cognitieve en emotionele kant vergeten.
Cognitieve klachten
Emotionele en gedragsmatige klachten
Primaire gevolgen: schade aan het brein, somberheidsklachten
Secundaire gevolgen: depressieve symptomen, somberheidsklachten ten gevolge dat je activiteiten die je normaliter plezier geven niet meer kan uitvoeren
Stadia in rouwverwerking bij patiënten met hersenletsel
Ontkenning: geef ruimte en wacht een normale reactie af
Boosheid: geef ruimte en wacht af
Onderhandelen: patiënt bedenkt ireële oplossingen, waardoor nog niet veel ruimte is voor behandeling
Depressie: biedt begeleiding met rouw en verdriet, maar nog geen oplossingen/positiviteit aanbieden
Acceptatie: Er is openheid voor veranderingen en behandeling kan worden toegepast
Contra-indicaties voor behandeling
Gestoord ziekte-inzicht (anosognosie), abstractie en leervermogen
Beperkt introspectief vermogen
Ernstig cognitieve stoornissne
Ernstige primaire emotionele en gedragsstoornissen
Ernstige afasie, amnesie, executieve functiestoornissen
Ziekte-inzicht: het besef dat de patiënt heeft van de beperkingen van het hersenletsel en de consequenties daarvan voor het dagelijks functioneren. De motivatie om een probleem aan te pakken volgt pas als het probleem ook wordt herkend en door de patiënt als problematisch wordt gezien. Beperkt ziekte-inzicht kan komen door
Hersenschade: vooral bij frontale letsels en letsel van de rechter hemisfeer
Ernstige amnesie: patiënt onthoudt zijn beperkingen niet
Dat de patiënt onvoldoende geïnformeerd is of zich nog niet in de situatie bevonden heeft waarin de gevolgen van de stoornis merkbaar worden
Psychologisch defensiemechanisme: ontkenning heeft de functie om pijnlijke gevolgen van het letsel niet onder ogen te hoeven komen
Premorbide externaliserende coping/persoonlijkheid
Het systeem ondervindt ook de gevolgen van het hersenletsel . Is de belangrijkste co-therapeut bij behandelen en kan ongemerkt en onbedoeld contra-therapeutisch werken
Verzorgende mantelzorgers
Niet adaptieve mantelzorgers
Ondersteunende mantelzorgers
Diverse niveaus van interventie afhankelijk van aanwezige leervermogen (cognities)
Vermogen tot interventie | leren | generalisatie | zelf- monitoring | doelen stellen | verandering op het gebied van |
Omgevingsaanpassing | | | | | gedrag |
S-R conditionering | X | | | | gedrag |
Vaardigheidstraining | X | X | | | vaardigheid |
Strategie Substitutie | X | X | X | | vaardigheid |
Cognitieve cyclus | X | X | X | X | attitude |
Neuropsychologische behandeling
De probleeminventarisatie en de keuze voor interventies moeten gebaseerd zijn op een hersen-gedrag model (bio-psychosociaal model)
De partner of het gezin moet vrijwel altijd bij de behandeling betrokken worden
De insteek van de psycholoog bij neuropsychotherapie is sterk eclectisch
ER komen tegelijkertijd meerdere hulpvragen aan bod
Altrecht Neuropsychiatrie Vesalius
Zowel hersenletsel als psychiatrie
Na de acute en revalidatiefase van hersenletsel
Kan ook jaren na doorgemaakte hersenletsel zijn (laatste strohalm)
Altrecht in een GGZ-instelling en werkt dus met DSM-5 classificatie
DSM 5 classificatie is niet beschrijvende diagnose
De beschrijvende diagnose is leidend
Uitgangspunten bij neuropsychiatrie
Hersenletsel (cognitieve en gedragsmatige veranderingen) sluiten psychiatrische
stoornissen niet uit.
Psychiatrische stoornissen kunnen volgen op hersenletsel (primair en secundair).
Psychiatrie volgend op hersenletsel is en blijft psychiatrie.
Hersenletsel als oorzaak is niet alles verklarend voor de symptomen en klachten.
Gestoorde cognitieve functies zijn niet 1 op 1 te vertalen naar gedragsverandering
waarmee je alles kunt verklaren.
Neuropsycholoog bij Vesalius
Regiebehandelaar
Cognitieve klachten in kaart brengen en al dan niet objectiveren Structureel hersenletsel in verband brengen met (aangedane)cognitieve functies
Analyseren wat er aan de had is. Weten wat de verhouding is tussen de locatie van het letsel, de cognitieve stoornissen en de gedragsverandering
Gedragsverandering verklaren vanuit letsel en stoornissen
Behandelbaarheid beoordelen
Psycho Educatie
Behandelen met multidisciplinair team: Klinische neuropsychologie, GZ psychologen, psychiaters, ergotherapeuten, psychomotore therapeuten, systeemtherapeut, casemanager, ervaringsdeskundige, familie ervaringsdeskundige
Diagnostiek bij Vesalius
Beeldvormend onderzoek (MRI)
Neuropsychologisch en/of intelligentieonderzoek
Psychiatrisch onderzoek
Psychodiagnostisch onderzoek (persoonlijkheid, PTSS, ADHD, ASS etc.)
Ergotherapeutisch onderzoek
Psychomotorisch onderzoek
Sociaal maatschappelijk onderzoek
Klachten begrijpen
Een schoon NPO wil niet zeggen dat klachten niet serieus genomen moeten worden
Geen cognitieve stoornissen betekent niet geen cognitieve klachten
Vaak is er last an: overprikkeling, verminderde belastbaarheid, vermoeidheidsklacht,ei nadequete slaaphygiene, onbergrip vanuit de omgeving, druk om terug te komen op premorbide niveau
Behandeling Vesalius
Zowel individueel als in groepsverband
Vergroot de zelfredzaamheid van de patiënt in zijn eigen omgeving
Leren omgaan met de beperkingen, gericht op herstel/aanpassing van rollen in het eigen
leefsysteem
Ondersteunt de patiënt vanuit zijn of haar eigen kracht
In samenwerking met ketenpartners
Specifieke diagnoses (As-I/As-II)
Vormen van groepsbehandeling: Psycho-educatie (voor naasten), Lotgenotencontact , Belastbaarheid, Prikkelbaarheid, Communicatie, ACT, Schematherapie, Jongeren, Mannenhulpverlening, Licht Traumatisch Hersenletsel
