HC7 Diagnostiek
Psychodiagnostiek bij mensen met een verstandelijke beperking
Jolanda Venema en Brandon
1988 Ouders van Jolanda zoeken publiciteit
Jolanda: Isoleercel, naakt vastgebonden, Zweedse band, veel medicatie
Kamervragen, Minister stelt ruim 300.000 gulden ter beschikking
Oprichting Centra voor Consultatie en Expertise
2011: ‘Brandon’
Waarom deed men daar niets aan?
Handelingsverlegenheid
Waar was de diagnostiek?
Controverses in de diagnostiek
Psychiatrie/traditionele gehandicaptenzorg | Psychologie/empirisch gefundeerde gehandicaptenzorg |
‘De persoon leren kennen in een dialoog’ | Testen en verklaren |
Ideografische beschrijving | Nomothetische beschrijving |
Klinisch oordeel | Statistisch oordeel |
Subjectief | Objectief |
Eclectisch | Wetenschappelijk |
(Meta-) theoretisch (visie op de mens) | Empirisch, evidence-based |
Classificerend, labelen | Verklarend |
Nu: Diagnostiek is wel zinvol!
Mensen met een VB vertonen dezelfde psychiatrische stoornissen als mensen in de normale populatie
Wetenschappelijk onderzoek naar prevalentie van gedragsproblemen en psychiatrische problemen
Gebruik classificatiesystemen
Algemene kritiek op classificatiesystemen
Zijn gebaseerd op consensus en niet op wetenschappelijk onderzoek, en zijn a-theoretisch en onbetrouwbaar.
Worden gedomineerd door de psychiatrie
Geen aandacht voor verklaringen
Geen aandacht voor omgevingsinvloeden
Doen geen uitspraak over de ernst vd stoornis
Het probleem van de co-morbiditeit niet opgelost
Boodschappenlijstjes
Diagnostiek is wel zinvol!
Type diagnostische instrumenten
Testen/vragenlijsten NIET speciaal ontwikkeld voor mensen met een VB
Testen/vragenlijsten speciaal ontwikkeld voor mensen met een VB
Vragenlijsten in te vullen door informanten (begeleiders)
Observatie-instrumenten
Klinische observatie/diagnostisch interview
Omvang doelgroep
Vaststellen van een verstandelijke beperking
Een vertande.ijke beperking is geen eigenschap
Het is geen ziekte of psychiatrische stoornis
Het is een (soms tijdelijke) beperking in de intellectuele en adaptieve vermogens of sociale redzaamheid
Gedragsniveau: veel ondersteuning nodig, beperking in de dagelijkse vaardigheden, ‘normale’ dingen niet begrijpen, conflicten met de omgeving, gemakkelijk beïnvloedbaar, masking (mensen met VB kunnen dit vaak maskeren/verbergen. BV wel taalvaardig → zorgt voor overschatting), etc.
Intelligentie: BSID-III (0.5-42 mnd); WPPSI-R (4-7.6); WISC-III (6-16); WAIS-III (vanaf 16); KAIT (vanaf 14); SON-R (2.5-7, 7-17)
Sociale redzaamheid: SRZ (Sociale Redzaamheids-schaal-Z); SRZ-I (interviewversie); SRZ-P (plus=hoger niveau); Vineland-Z
Intelligentiemeting in de praktijk
Totaal IQ: slechts globale indicatie van het cognitieve niveau
LVB: vaak disharmonisch (Performaal IQ > Verbaal IQ)
IQ < 45 (Kraijer en Plas, 2006)
Problemen in de diagnostiek
Meeste diagnostische criteria vereisen zelfrapportage van gedachten, gevoelens, fysieke toestand, vroegere gebeurtenissen.
Afhankelijke van Informanten
Informatie in dossiers
Onduidelijk (vage diagnoses)
Lange geschiedenis (veel overplaatsingen)
Incompleet, maar wel heeeel veel info
Diagnostiek bij mensen met een verstandelijke beperking
Problemen zijn altijd complex
Problemen zijn altijd contextafhankelijk
Problemen zijn het resultaat van een wisselwerking tussen persoonskenmerken en sociale omgeving
Multiprobleem gezinnen
Seksueel misbruik, mishandeling, ernstige verwaarlozing
Problemen zijn multicausaal! (biologisch, cognitief en omgeving
Problemen zijn niet eenduidig
De diagnostiek is ingewikkeld
Gebrek aan goede instrumenten
Afhankelijk van informanten
Factoren op alle verklaringsniveaus: genetisch, biologisch, cognitief, omgeving
Stelt de hoogste eisen aan de deskundigheid van orthopedagogen.
Deskundigheid orthopedagogen binnen GZ
Normale (levensloop-) ontwikkeling (biologisch, motoriek, sociaal-emotioneel, cognitief) en psychologische processen
Specifieke problematiek doelgroep (leren, communicatie, gezondheid, zelfredzaamheid, veroudering)
Gedragsproblemen en psychiatrische stoornissen (alle stoornissen komen voor, zoals hechtingsproblemen, autisme, schizofrenie, depressie, angsten, ODD/CD, ADHD)
Psychosociale problematiek, zoals gezins- en opvoedingsproblemen, seksueel misbruik mishandeling, criminaliteit, armoede, cultuurgebonden problemen
Neurologische, sensorische, en medische problematiek (veel problemen hebben een biologische basis)
Diagnostiek, behandeling (therapie, methodieken, medicatie) en begeleiding (mediatie)
De praktijk
De zorg voor mensen met een verstandelijke beperking is overvraging een veel genoemde verklaring voor probleemgedrag (bv. agressie) bij deze groep
In de zorg voor mensen met een VB wordt een discrepantie tussen het sociaal-emotionele en het cognitieve niveau gezien als een belangrijk risicofactor voor overvraging.
Wijnroks (2013):
Is overvraging wel een goed concept?
Bestaan discrepanties tussen iemand cognitieve niveau en sociaal-emotionele niveau?
Zo ja, bestaat er wetenschappelijke bewijs dat dit soort discrepanties een risicofactor zijn voor overvraging en de ontwikkeling van gedragsproblemen?
Grielen (2017):
Overvraging is een valide concept
Discrepanties bestaan, want we kunnen ze aantonen
Ja, de praktijk heeft dat laten zien
Voorbeeldcasus uit de praktijk (Gielen, 2017)
Definitie van overvraging
Overvraging is een afstemmingsprobleem; de eisen en verwachtingen in de omgeving zijn lange tijd niet in overeenstemming met iemands cognitieve maar vooral ook emotionele en sociale mogelijkheden.
Verschil tussen ‘kunnen’ en ‘aankunnen’
Twee typen risicofactoren
Omgeving: niet goed kunnen inschatten wat iemand (aan-)kan (capaciteit, belastbaarheid, etc.), onrealistische eisen stellen, …..
Persoon: slecht ontwikkelde coping strategieën (bv. geen grenzen aan kunnen geven), gebrek aan zelfinzicht (bv. overschatting), …… een discrepantie in de ontwikkeling!!
Vragen aan de praktijk
Antwoorden uit de praktijk
Bewijsvoering vanuit de praktijk
Klacht: de cliënt vertoont gedragsproblemen
Hypothese: er is sprake van overvraging
Onderzoeksvraag: is er een discripantie tussen cognitieve leeftijd en de sociaal-emotionele ontwikkelingsleeftijd?
Onderzoek: bepaal met een intelligentietest de mentale leeftijd en met bv de SEO-R de Sociaal Emotionele Ontwikkeling
Wat betekent mentale leeftijd?
Binet ontwierp de intelligentietest om een beter alternatief te bieden voor ‘onbetrouwbare waarnemingen’ van leerkrachten van de prestaties van hun kinderen
BInet: de moeilijkheid van een testitem = de chronologische leeftijd waarop de helft van de kinderen de test goed maakten.
Moeilijkere items = items waarop jonge kinderen falen en oudere kinderen slagen
Een voorlijk kind heeft een mentale leeftijd die hoger is dan zijn chronologische leeftijd en een verstandelijk beperkt kind heeft een mentale leeftijd die achterloopt bij zin chronologische leeftijd
Stern (1914): Intelligentiequotiënt = de ratio tussen mentale leeftijd en chronologische leeftijd (relatieve intelligentie) van een kind ten opzichte van een leeftijdsgenootjes
Mentale leeftijd en leeftijdsequivalent
Wat vindt de onderzoeker van de praktijk?
De onderzoeker: Wat bedoelt de praktijk met het sociaal-emotionele ontwikkelingsniveau?
De onderzoeker: kun je de sociaal-emotionele leeftijd wel meten?
De onderzoeker: zijn de sociaal-emotionele ontwikkelingsniveau en het cognitieve niveau niet afhankelijk van elkaar? Zijn wel onafhankelijk van elkaar te meten?
Conclusies
Geen consensus tussen praktijk en wetenschap over wat een discrepantie is en hoe het moet worden gemeten
Vanuit de empirische benadering is kritisch op de praktijk.
Of een discrepantie ook consequenties heeft hangt af van...
Nieuwe gehandicaptenzorg
Stop met het onderzoeken van discrepanties tussen ontwikkelingsdomeinen: het is onwetenschappelijk, weinig informatief en niet zinvol!
BIj overvraging: gebruik het stressmodel
Gebruik de neuropsychologische benadering:
Gebruik neuropsychologische testen die afzonderlijke cognitieve functies meten
Vergelijk de scores met een normgroep (dezelfde mentale en chronologische leeftijd, zelfde syndroom)
Maak een sterkte-zwakte profiel
Geef extra ondersteuning voor functies die zwak ontwikkeld zijn
Probleem
Add new contribution