Samenvattingen, uittreksels, aantekeningen en oefenvragen bij Mechanisms of Disease 1 en 2 - Geneeskunde UL - Studiebundel
- 2232 keer gelezen
Bevat de aantekeningen van de colleges, werkgroepen en patiëntendemonstraties bij het blok uit het collegejaar 2015-16.
Hoorcolleges:
HC-01: Introduction to G2MD1
HC-02: Introduction to the Immune System
HC-03: Innate and Adaptive Immune Responses
HC-04: Pathology of Normal Immune Responses
HC-05: Mechanisms of Adaptive Immunity
HC-06: B- and T-Cell Generation and Diversity
HC-07: Pathology of Inflammatory Reactions – I
HC-08: Pathology of Inflammatory Reactions – II
HC-09: Tissue Injury and Repair
HC-10: Repair Mechanisms
PD-01: Abdominal Pain
Er zijn 7 basis categorieën van ziektemechanismen:
Acute and chronic inflammation
Disordered immunity
Cell/tissue injury and repair
Hemodynamische aandoeningen
Growth disorders (neoplastic, non-neoplastic)
Metabolic and degenerative disorders
Congenital abnormalities (Genetic, non-genetic)
De eerste 3 ziektemechanismen gaan we dit eerste blok behandelen en de rest in het volgende blok. De 7 categorieën kunnen elkaar soms overlappen. Stel dat een patiënt het HLA-type gen heeft dan kan deze patiënt als die besmet raak met het virus coxackie B, diabetes mellitus ontwikkelen. Dit is een metabool syndroom. Door de diabetes mellitus kan de patiënt door vasculaire occlusie nierfalen, ontwikkelen waarna de patiënt een nieuwe nier nodig heeft. Hierbij zie je de categorieën hemodynamische aandoeningen en verwonding en herstel. Bij een niertransplantatie wordt het immuunsysteem platgelegd. Hierbij heb je dus een immuundeficiëntie. Dit was een kort voorbeeld om te laten zien dat er vaak niet 1 mechanisme achter een aandoening schuilt maar meerdere.
Dit blok gaan we 6 thema’s behandelen.
The immune system
Microorganisms
Infectious diseases
Prevention and control
Allergy (Als we het hebben over een allergie dan is het immuunsysteem overactief t.o.v. dingen buiten het lichaam. Als we het hebben over een auto-immuunziekte dan hebben we het over een immuunsysteem dat overactief is tegen het lichaam zelf.)
Auto- immunity
Transplantation
Het hoorcollege begint met een filmpje: man valt zomaar neer tijdens bowlen voor 10 sec. Dit komt door een autoimmuun disorder, waarbij je spieren verslappen en flauwvalt als je opgewonden bent.
Het menselijke lichaam kan door vele verschillende ziekteverwekkers aangevallen worden. Enkele voorbeelden zijn: HIV, influenza, stafylokokken aureus, Streptococcus pyogenes, Salmonella enteritis en Mycobacterium tuberculosis. Verschillende ziekteverwekkers zorgen voor verschillende immuunresponsies. Het basis defensie mechanisme van het lichaam is in 3 lagen onder te verdelen, namelijk:
De physical barrières
Innate immune system
Adaptive immune respons
Allereerst heb je de fysieke barrière die entry van bacteriën voorkomt. Belangrijkste onderdeel hiervan is de commensal flora: dit zijn specifieke bacteriën die het lichaam beschermen.
Het epitheel is een niet penetreerbare laag. Het bekleed de buitenkant van ons lichaam, maar ook verschillende holtes binnenin het lichaam. Denk aan de longen en de gastro-intestinale tractus. Maar ook de urinewegen zijn bekleed met een epitheel. De epitheelcellen zitten dicht op elkaar. In de long bevatten de epitheelcellen cilia. Deze vegen als het ware de ziekteverwekkers omhoog. Bij de huid zie je wederom dat de epitheelcellen dicht op elkaar zitten. De huid bevat een hoornlaag waardoor het nog lastiger is voor ziekteverwekkers om binnen te dringen. Het darmepitheel zie je ook weer de epitheelcellen die dicht op elkaar zitten. Maar je ziet ook de grote witte cellen. Dit zijn de gobletcellen. Deze darmcellen produceren mucus. Mucus is een substantie dat antibacteriële enzymen bevat. Het lichaam zelf bevat ook velen bacteriën. Deze bacteriën zijn voor ons niet schadelijk, maar ze vormen als het ware een front tegen andere indringers. Ze voorkomen dat andere bacteriën zich kunnen koloniseren.
Bij een verwonding is de natuurlijke barrière stuk. Indringers kunnen zo makkelijk binnen dringen. Wat het lichaam dan te bieden heeft is de innate immune system: Het immuunsysteem dat voorgeprogrammeerd is. Dit is de 2e barrière. Dit systeem komt snel in actie (binnen enkele uren na het binnendringen van een ziekteverwekker. Dit systeem houdt zo’n 95% van de pathogeen-aanvallen tegen. Het is geen veranderlijk systeem. Het kan alleen bepaalde ziekteverwekkers verwerken door een beperkt aantal receptoren en eiwitten.
Immuuncellen kunnen op drie verschillende manieren tot stand komen. Je hebt de lymfoïde lijn, myeloïde lijn en de erythroïde lijn. De lymfoïde lijn eindigt in een plasma cel, een effector T-cel en de NK cel. De myeloïde lijn eindigt in neutrofiel, basofiel, eosinofiel, dendrocyt, macrofaag en de mestcel. Deze cellen behoren tot het innate immune system. De erythroïde lijn eindigt in bloedplaatjes en rode bloedcellen. Belangrijk om te weten is dat de celdifferentiatie in het beenmerg plaatsvindt. De uiteindelijke cellen verlaten het beenmerg en gaan het bloed in. De productie van deze cellen is continu.
Leukocyten met gesegmenteerde nuclei zijn granulocyten. De grote cellen met grote, paarse nucleus zijn monocyten. Neutrofielen worden steeds geproduceerd door beenmerg maar leven maar 1-2 dagen in weefsel nadat ze bloed verlaten. Monocyten worden ook dagelijks gemaakt, maar die kunnen in weefsel maanden of jaren verblijven. Lymfocyten kunnen maanden blijven in weefsel. Normaal heb je 4,5 tot 10^9 leukocyten/L in je bloed.
Het innate systeem vertraagt pathogeen replicatie en verspreiding totdat de adaptieve immuun systeem het gaat overnemen. Zonder het innate systeem heb je een snelle toename van het pathogeen. Zonder de adaptieve immuunsysteem kan je de pathogeen niet volledig doden.
Adaptive immune system: De respons van de adaptive immune system duurt 5-6 dagen. Dit komt omdat de cellen moeten rijpen. Dit kost tijd en daarom is de innate immune system nodig om het lichaam de eerste paar dagen te beschermen. B en T lymfocyten spelen in het adaptive immune system een grote rol. Voordat de eerste ontmoeting met de ziekteverwekker is ontstaan, zijn er maar een paar B en T- cellen die de specifieke antigen presenteren. Na de activatie komen er meer B- en T- cellen die deze specifieke antigen presenteren.
De T-cellen ontstaan zoals gezegd in het beenmerg, maar voor maturatie moeten ze naar de thymus om functioneel actief te worden. Dus de voorloper van de T-cel gaat van het beenmerg naar de thymus en de volwassen T-cel gaat van de thymus naar secondaire lymfe weefsel (lymfeklier, milt, GALT, BALT, MALT) De meeste secondaire lymfeweefsel bevindt zich in het gastro-intestinale tractus. Primair lymfeweefsel is het weefsel waar de B-cellen en T-cellen gemaakt worden en matureren (Beenmerg en thymus). De T- lymfocyten zijn niet statisch. Ze zijn constant in beweging. Ze verblijven een tijd in de lymfeknoop en als daar geen ziekteverwekkers komen gaan ze via de vene naar het hart, vanuit het hart weer naar de arterie en dan weer naar een lymfeknoop.
Stel dat je met je voet in een stuk glas bent gaan staan. Dan kunnen de ziekteverwekkers via deze laesie naar binnen komen. Deze ziekteverwekkers reizen via lymfe (afferente lymfatisch vat) naar de lymfe klier waar de B- en T- cellen staan te wachten. De lymfeklier heeft een nierachtige vorm. De lymfeklier bestaat uit een subcapsulaire sinus, cortex en een medulla. In de subcapsulaire sinus wordt het lymfe opgevangen. Ook zitten hier de macrofagen. Zij zijn de eerste die in contact komen met de ziekteverwekkers. De macrofagen maken van de ziekteverwekker kleine fragmenten en presenteren dit aan de B- lymfocyten die zich onder de macrofagen bevinden. De T-lymfocyten bevindt zich aan de binnenzijde van de cortex en de B-lymfocyten bevinden zich aan de buitenkant van de cortex. De B-lymfocyten vormen blaasjes. Indien er een infectie optreedt, worden de B-lymfocyten groter. Zij vormen dan een ‘germinal center’. Het lymfe gaat tussen de B- en T lymfocyten door tot het bij de medulla komt. Daar verlaat het de lymfeklier via het efferente lymfatische vat.
De milt zuivert het bloed van ziekteverwekkers via macrofagen. De macrofagen presenteren de antigenen aan de B- en T- lymfocyten. De langerhanscellen in de mucosa van de huid zijn de schildwachten van het immuunsysteem. De langerhanscel is een dendrocyt. Deze neemt een antigeen van de binnendringer op en neemt het mee naar de lymfeknoop waar het wordt aangeboden aan een T-lymfocyt.
Langerhans cellen in de huid en mucosa zorgen voor de controle van de T cel priming. Ze zitten vooral in de epidermis (of dermis). De dendritische cellen hebben lange extensies: ze vormen een netwerk. Als pathogenen in huid komen dan worden ze gepakt door een van de DC cellen. Deze migreren dan naar de draining lymfeknoop, naar de T cel zone. Het duurt uren tot dagen tot ze de adaptieve immuunsysteem kunnen activeren. B cellen zitten in follikels en T cellen zitten tussen deze follikels in.
Er zijn veel lymfeknopen vooral in GI, orale holte en respiratoire deel. De primaire lymfeweefsel is de beenmerg en de thymus, daar worden B en T cellen geproduceerd. Alle lymfeknopen en milt zijn secundaire lymfeweefsel en hier wordt een immuunrespons geïnitieerd.
Bij het orale ruimte heb je veel lymfestructuren: de adenoids, de uiteinde van tong heeft veel lymfeweefsel en de tonsils aan beide kanten van de mond (Waldeyer’s ring).
Lymfeweefsel in GI tract heet Gut-Associated Lymfoid Tissue (GALT). Dit zijn de tonsils, adenoids, appendix, mesenterische lymfeknopen en Peyer’s patches (in epitheel van de dunne darmen).
Lymfeweefsel in de longen heet Bronchial-Associated Lymfoid Tissue (BALT). Alle lymfeknopen die respiratoire epithelium draineren.
Lymfeweefsel in mucosa heet Mucosa-Associated Lymfoid Tissue (MALT). Dit zijn alle lymfeknopen in respiratoire epithelium.
Geactiveerde T en B cellen verlaten de lymfeknoop en de Peyer’s patches en gaan naar de mesenterische lymfeknoop en na een tijdje gaat de lymfe via ductus thoracicus in de circulatie. Daarna herkennen ze de endotheelcellen van de vasculatie waar de pathogenen zijn ingekomen. Daar vernietigen ze het pathogeen. Endotheelcellen hebben selectine en integrines als receptoren, zodat de leukocyten aan de wand kunnen binden. Dit vertraagt de beweging en dan is er een sterke binding en is er een transmembrane proces. In de cel gaan ze cytotoxines produceren die de pathogeen vernietigen. Alleen geactiveerde T en B cellen verlaten de lymfeknoop, want die kunnen de pathogeen herkennen. Alle andere cellen in bloedbaan gaan met de flow, want die kunnen niet aan het endotheel binden.
Zoals in het vorige college gemeld is zijn er 3 soorten barrières die het lichaam moeten beschermen tegen ziekenverwekkers: Physical barrières, Innate immune system en Adaptive immune system. We gaan het nu over het innate immune systeem hebben. De hoofdrolspelers in dit systeem zijn de NK cellen (Natural killer), neutrofiel, eosinofiel, basofiel, dendrocyt en de macrofaag. Ook hebben we het gehad over de belangrijkheid van de innate immune system. Het innate immune system zet het adaptive immune systeem aan. Zonder het innate immune system kan het adaptive systeem niet worden aangezet. Er zijn verschillende immuuncellen voor verschillende soorten ziekteverwekkers. Je hebt extracellulaire en intracellulaire ziekteverwekkers. Beide kan je weer verdelen in 2 takken. Bij extracellulaire ziekteverwekkers kan je het verdelen in interstitiële ruimte (bloed, lymfe) en in epitheel oppervlakken. De intracellulaire ziekteverwekker is op te delen in cytoplasmatisch en vesiculair.
Een neutrofiel heeft verschillende receptoren voor vele bacterie- en schimmel componenten. Als een neutrofiel aan een bacterie bindt dan wordt de bacterie opgenomen via fagocytose. Als de bacterie in de neutrofiel zit wordt de bacterie vernietigd door de toxische granulen in de neutrofiel. Activatie van macrofagen zorgt voor een lokale ontsteking (afhankelijk van de hoeveelheid ziekteverwekker dat binnen is gekomen) en voor het opgang komen van de neutrofielen. Dit gebeurt door de afgifte van cytokines door de macrofagen. Deze hebben lokaal en systemisch effect. De cytokines die worden afgegeven zijn IL-6, TNF alfa, IL-1beta, CXCL8 en IL-12. Sommige van deze hebben alleen een lokaal effect. TNF-alfa en IL-1beta hebben zowel lokale als systemische effecten. En IL-6 heeft alleen systemische effecten.
TNF is een pro-inflammatoire cytokine die zorgt voor zwelling op de plaats van een infectie. Het heeft effect op de lokale vasculaire endothelium. De zwelling zorgt voor een verhoogde permeabiliteit van eiwitten in het bloed. Ook trekt het andere cellen aan van het innate systeem, zoals neutrofielen, monocyten en macrofagen. Ook verhoogt het de adhesie van bloedplaatjes adhesie aan het bloedvat. Dit voorkomt verdere spreiding van het pathogeen via de circulatie. Je wilt alleen een lokale event en dus niet te veel TNF. Bij te veel TNF in bloed kan je sepsis krijgen. Je kan een systematische oedema hebben die de bloedflow erg kan verlagen. Je kan veel eiwitten kwijt raken in het lichaam. Verder ook veel neutrofielen. Uiteindelijk veel schade aan organen.
Cytokinen IL-6 TNF-Alfa IL-1beta CXCL8 IL-12 hebben lokale effecten. Geen Activatie vasculair endotheel en verhoogt vasculaire permeabiliteit. Hierdoor kunnen er meer witte bloedcellen naar de plaats van de infectie gaan. Er vindt ook meer vloeistof-drainage plaats naar de lymfe knopen. -Activeert vasculair endotheel -activeert lymfocyten -lokale weefsel vernietiging waardoor er een verhoogde aantal effector cellen heen kunnen. Chemotactische factor dat ervoor zorgt dat neutrofielen en basofielen naar de plek van de infectie gaan Activatie naturel killer cellen. Als er een hoge dosis van TNF vrijkomt, kan dit zorgen voor Shock, Multi organ failure (MOF) maar ook voor overlijden. De lever produceert onder invloed van de cytokine IL-6 drie eiwitten: C-reactieve proteïne, fibrinogeen en mannose-binding lectin. Deze eiwitten kunnen direct op de bacterie zitten. Ze zijn dan een soort vlag wat het complement systeem aanzet of ervoor zorgt dat neutrofielen en macrofagen de bacterie kunnen opnemen.
Het complement systeem is een snel reagerende systeem van plasma proteïnen die het pathogeen direct kunnen markeren voor vernietiging. Er zijn drie manieren om het complement systeem te activeren. De eerste manier is de alternatieve pathway. Deze zorgt voor coating van de pathogeen oppervlakte met geactiveerde eiwitten van het complement systeem. De tweede pathway gebeurt wanneer er veel invasie is van pathogenen en wanneer er systematische activatie is van de lever. De lever produceert complement componenten als mannose-binding-lectine die de oppervlakte van pathogenen kan coderen voor herkenning. Als laatste is er de klassieke pathway en dit gebeurt als laatste, want er is een antilichaam nodig op het pathogeen. Het wordt ook geactiveerd als er veel C-reatieve eiwit (door lever gemaakt) is gebonden aan de antigeen van het pathogeen. Ook dan is er coding van pathogeen wat voor snellere herkenning zorgt.
Alle drie de wegen zorgen uiteindelijk voor de splitsing van het eiwit C3. Dan gebeuren er drie dingen. C3a trekt inflammatoire cellen aan. C3b bindt aan pathogenen en vergemakkelijkt de opname en vernietiging. Ook activeert het eiwit C5 en deze zorgt voor het maken van gaten in een membraan van het pathogeen. Al deze drie dingen zorgen dus voor
Als het eiwit C5 actief wordt (het splitst zich in C5a en C5b) dan wordt de formatie van het membraan-attack complex door C5b in gang gezet. C5b trekt C6 en C7 aan. Dit complex gaat in het membraan van de ziekteverwekker zitten. Op dit moment komt C8 erbij. En daarna komt C9 er meerder malen bij. C9 is het eiwit wat uiteindelijk de porie maakt. De rest kan je zien als een soort anker. Als de porie gemaakt is treedt er lyse op en gaat de ziekteverwekker te gronde.
Uiteraard zijn er voor het complementsysteem regulatoren aanwezig. Dit systeem kan niet constant aan of uit staan. Hiervoor hebben we een stimulator en inhibitoren. De stimulator is properdin/ factor P en de inhibitoren zijn factor H, -I en DAF.
C3a en C5a (anaphylatoxic peptiden) zorgen beiden voor de Alarm fase. C3a en C5a zorgen er namelijk voor dat een bloedvat beter permeabel is, hierdoor komen er meer plasma proteïne in het weefsel en ook migreren de monocyten en de neutrofielen naar het weefsel toe. De signalen van ontsteking zorgen ervoor dat bepaalde adhesie moleculen op het endotheel actief worden. Hierdoor kunnen de neutrofielen het bloedvat uit.
Cellen die door een virus zijn geïnfecteerd produceren cytokines (interferonen). Dit zijn eiwitten die ervoor zorgen dat andere cellen het juiste DNA stuk kunnen aanzetten om te voorkomen dat de virus zich kan repliceren. Het gaat hier om IFN-alfa en IFN-bèta. Ook zorgen de interferonen voor een verhoogde expressie van liganden voor NK cel receptoren op virus geïnfecteerde cellen. En daarnaast wordt de NK cel geactiveerd om de virus geïnfecteerde cellen te doden.
Toll-like receptoren worden expressed door cellen van het innate immuunsysteem. Er zijn veel soorten ervan. Deze receptoren zitten op macrofagen, DC cellen, basofielen of NK cellen. Het pathogeen kan binden aan deze receptoren. Receptor 4 is bekend en die bindt aan lippolysacharide, wat een belangrijke component is voor gram negatieve bacteriën. Er zijn ook receptoren die RNA kunnen binden, maar vaak worden ze alleen binnen in de cel expressed. Deze receptoren zijn er dus voor de herkenning van pathogenen.
Weefsels kan je bekijken met verschillende technieken:
Histology d.m.v. Kleuringen
Immunohistochemistry d.m.v antilichamen
Elektron microscopie om sterk te kunnen vergroten
Een patholoog krijgt van verschillende disciplines biopten toegestuurd om te onderzoeken. Een voorbeeld is van een biopt van een nier. Op papier komen vragen die de patholoog moet beantwoorden. Het is namelijk zo dat bij een transplantatie van de nier er gekeken wordt of de nier wel helemaal gezond is. Onder de microscoop wordt er naar dat stukje gekeken. De specimen wordt in de drieën gesneden zodat er genoeg is voor de licht microscoop, elektronen microscoop en immunofluorescentie. Licht microscoop: Het biopt gaat in een bakje waarna het in een machine gaat die er hele dunne plakjes van maakt. Dat wordt daarna gekleurd. Bij een normale nier zijn er als het ware verschillende rondjes zichtbaar, deze rondjes zijn de glomeruli.
Immunohistochemistry: Weefsel gaat in parafine en wordt dan flink gekoeld. Om het daarna goed te kunnen snijden. Daarna kunnen de antilichamen (met een marker) op het dekglaasje gezet worden. Indien het oplicht is er in dit geval antilichamen tegen IgG aanwezig in de glomeruli. Een diagnose is gebaseerd op 1 of meerdere technieken. Het is bijna onmogelijk om aan de hand van 1 techniek een diagnose vast te leggen. Bij immunofluorescence wordt er een antilichaam aan het biopt toegevoegd. Wanneer dit biopt een pathogeen bevat, bindt het antilichaam aan het biopt. Vervolgens is het biopt zichtbaar in de microscoop. De morfologie van de volgende cellen moet je weten:
Granulocyten: polymorphonuclear leukocytes (PMN of PML). Deze cellen zijn te herkennen aan het feit dat het lijkt alsof ze meerdere kernen hebben. Bij acute ontstekingen zijn deze cellen zichtbaar. Er zijn verschillende soorten granulocyten namelijk: Neutrofielen granulocyten, Eosinofiele granulocyten en Basofiele granulocyten.
Lymfocyten: hierbij kijk je vooral naar de kern. (De kern is vrij zichtbaar). En de kernen zitten dicht bij elkaar. Je vindt ze vaak in lymfe knopen maar je kan ze natuurlijk ook op plaatsen vinden waar een inflammatoire reactie is. - Macrofagen: Het is een grote cel en is daaraan herkenbaar. Het is een cel dat kan verteren. IJzer is zichtbaar als er bijvoorbeeld een bloeding is geweest. De macrofagen verteren de rode bloedcellen die te gronde zijn gegaan. De macrofagen kan je bekijken met de elektronen microscoop en het kan nuttig zijn om te kijken naar wat de macrofagen aan het verteren zijn. Bij een hechting gaan de macrofagen samenwerken en vormen ze granuloom.
Plasmacellen: Heeft de nucleus aan de ene kant van de cel en de sarcoplasma aan de andere kant er tegenaan.
Antilichamen zijn niet zichtbaar met de licht microscoop. Je hebt dus de elektronen microscoop nodigen en/of immunoflurescence. Antilichamen kunnen ook zichtbaar gemaakt worden via ELISA.
Laesies in weefsel komt door een verandering in het weefsel door een ontsteking. Op het eerste plaatje zie je vooral eosinofiele cellen in de biopsie, want deze zijn roze. De DD kan dan astma, een infectie zijn of zelfs het zeldzame Churg Strauss Syndroom. Op het tweede plaatje zie je necrotising vasculitis. Er is daar veel necrose en inflammatie. Op het derde plaatje zie je een granuloma. De DD is sarcoid, Wegener’s granulomatosis, infecties of reacties op medicijnen.
Hypersensitiviteit kan je moeilijk detecteren door LM, IF en EM. Je kan het detecteren door verschillende methodes te combineren. Je kan geen diagnose erdoor stellen.
C3 glomerulopathy is een nieuwe nierziekte. Het kan makkelijk gediagnoticeerd worden, want je ziet veel C3. Er zijn geen immunoglobulines aanwezig. Licht microscopie kan soms normaal zijn of soms niet. Deze ziekte verstoort de functie van de alternatieve pathway van het complement systeem.
Bij een infectie is de alternatieve pathway erg verhoogd in een paar minuten. Het proces wordt gereguleerd door factor H. Als het proces van inflammatie niet stopt dan heb je problemen. De oorzaak kan een infectie zijn of er kan iets mis zijn met de genen. Het gen van factor H nummer 5 is dan verstoord
Een monogenetisch ziekte is dat 1 gen leidt tot een ziekte. Je hebt complex ziektes waarbij een beetje genen en een beetje omgeving betrokken zijn.
Als er een frequente variatie is in het chromosoom van de moeder en vader, dan noem je dat een single nucleotide polymorfisme (SNP). Andere variaties zijn deleties, inserties en amplificaties. Ook microsatellite, dan is er bijvoorbeeld CG CG CG etc. Als <1% van de bevolking het heeft dan noem je het een mutatie en anders een polymorfisme.
Monogenetisch is autosomaal dominant, recessief of X chromosomaal. Voorbeeld van een monogenetisch ziekte is Duchenne, dan is het gen voor dystrofine verstoord.
Er zijn verschillen tussen het aangeboren (innate) immuunsysteem en het adaptieve (adaptive) immuunsysteem. Het aangeboren immuunsysteem reageert namelijk heel snel nadat een pathogeen het lichaam binnendringt (binnen uren), het aantal cellen staat vast, er is een gelimiteerd aantal specificaties en de reactie is constant. Het adaptieve immuunsysteem kent een langzame reactie (dagen tot weken), er zijn twee verschillende cellen (T- en B-lymfocyten), er zijn veel hoog selectieve specificaties en de cellen gaan gedurende een reactie steeds sneller reageren. Deze twee vormen van het immuunsysteem hebben hetzelfde doel, de verwoesting van pathogenen.
Het adaptieve immuunsysteem verdedigt de gastheer tegen extracellulaire pathogenen. Elke B-cel en elke T-cel heeft één specificiteit. Deze specificiteit is er, omdat er oppervlaktereceptoren zijn. De receptoren bepalen de specificiteit van de cel.
De B-cel verdedigt de gastheer tegen extracellulaire pathogenen door middel van immunoglobulines. Dit zijn IgG, IgA, IgM, IgD en IgE. IgD wordt getoond op het celoppervlak. Immunoglobulines komen vrij bij het aanvallen van een pathogeen. De T-cel is de belangrijkste cel in het immuunproces. Ze verdedigen de gastheer namelijk tegen intracellulaire pathogenen. De T-cel kan cytokinen maken. Deze cytokinen zijn belangrijk voor de werking van de B-cellen en voor de differentiatie van de plasmacellen.
T-cellen herkennen bepaalde peptide fragmenten die geproduceerd worden na de degradatie van pathogenen die zijn ontstaan uit een proteïne. Dendrocyten nemen de pathogeen op voor degradatie. In de dendrocyt wordt het uit elkaar gehaald en in kleine stukjes geknipt: peptiden. De peptiden binden aan een MHC molecuul, waarna het complex naar het celoppervlak gaat. De T-cel receptoren binden aan dit peptide, omdat de T-cel het complex herkent.
Er zijn MHC I en MHC II moleculen. De peptiden die worden gepresenteerd worden gemaakt op een verschillende manier. MHC II presenteert extracellulaire proteïnes, die binnenkomen via endocytose. Het MHC II molecuul bindt aan de peptide fragmenten en laat dit vervolgens zien op het celoppervlak. De MHC I peptiden zijn intracellulaire antigenen. Ze worden niet opgenomen, maar ze zitten al in de cel. Alle verschillende MHC moleculen hebben een verschillende conformatie. Dit zorgt ervoor dat sommige MHC moleculen wel aan peptide A binden, maar andere moleculen niet. Elk MHC molecuul heeft dus een andere groep peptiden waar het aan bindt.
Dat T-cellen antigenen herkennen, wordt beperkt door MHC moleculen. Hetzelfde peptide kan binden aan een ander MHC-molecuul, waardoor er een heel andere conformatie is van het MHC-peptide complex. Hierdoor kan het voorkomen dat de T-cel niet bindt aan het complex. De T-cellen reageren dus alleen op een bepaald MHC-molecuul dat bindt aan een bepaald peptide.
T-cellen zijn als tikkende tijdbommen: men wilt ze niet stimuleren als het niet nodig is. Het immuunsysteem heeft een slimme manier gemaakt om hiervoor te zorgen. Er zijn namelijk meerdere signalen nodig om de T-cellen te stimuleren, namelijk: een antigeen-presenterende cel en een co-stimulator. De co-stimulator is nodig om de activatie van een naïeve T-cel te stimuleren.
Als een pathogeen een lichaam binnenkomt en het vervolgens wordt afgebroken, dan komen er stoffen vrij die de expressie van een MHC II kunnen verhogen. Macrofagen zorgen voor een co-stimulator signaal naar T-cellen, die bacteriële peptide antigenen herkennen. Dit leidt tot proliferatie en differentiatie van T-cellen die specifiek zijn voor het bepaalde bacteriële proteïne.
Er zijn twee signalen nodig voor een optimale T-cel activatie. Er is een MHC molecuul nodig met een juiste peptide en een co-stimulator. Als er maar één van de twee is, dan is er geen activatie van de T-cel. Als er geen co-stimulator is, dan wordt de T-cel geïnactiveerd (anergisch).
Als CD4 T-cellen eenmaal worden geactiveerd, dan zorgen ze voor T-helper cellen. De naïeve CD4 T-cel wordt geactiveerd, waarna er proliferatie is van de T-cel. Hierdoor ontstaat er een immature effector T-cel, waarna er T-helper cellen ontstaan. Er zijn allerlei soorten T-helper cellen (TH). TH1 zorgt voor een bepaald type cytokine, waardoor er macrofaag activatie is, B-cel activatie en de productie van opsoniserende antilichamen (IgG1). Bij TH2 is er algemene activatie van B-cellen, om antilichamen te gaan maken. Afhankelijk van het type antigeen dat wordt ontdekt, ontstaan er andere soorten T-helper cellen.
TH1 zorgt dus voor macrofaag activatie, maar ook voor intracellulaire pathogenen en auto-immuniteit. Het cytokine dat vrijkomt is IFN-γ. TH2 is belangrijk voor de hulp van de B-cellen, het werkt tegen extracellulaire pathogenen (inclusief parasieten) en het komt vrij bij allergieën. De cytokinen die vrijkomen, zijn: IL-4, IL-5 en IL-13. TH17 zorgt voor extracellulaire bacteriën, fungi, weefsel ontstekingen en auto-immuniteit.
De activatie van naïeve CD8 T-cellen vereist een sterke co-stimulatie van cytokines. Er is een nog sterkere co-stimulatie nodig dan bij de activatie van CD4 T-cellen. Als er een lage co-stimulator activiteit is, dan kunnen de CD4 cellen helpen. De door CD4 geproduceerde cytokines kunnen co-stimulator moleculen op het APC induceren. Een andere mogelijkheid is dat CD4 cytokines, zoals IL-2, de klonale expansie van CD8 stimuleren. Er zijn dus meerdere mogelijkheden om de CD8 cellen te activeren.
De CD4 en CD8 hebben andere effector functies. CD8 T-cellen zijn cytotoxische T-cellen die reageren op virus geïnfecteerde cellen. De cytotoxische T-cellen secreteren cytotoxines, zoals perforine, granzymes en granulysines. Voor de activatie van een B-cel is er een andere activatie modus. Er is namelijk crosslinking van de B-cel receptor nodig en er is een antigeenspecifiek signaal. Verder zijn er andere signalen nodig om een B-cel te activeren, namelijk: B-cel co-receptor complexen. Dit zijn CD21 (CR2), CD19 en CD81.
Je hebt verschillende soorten CD4
CD4 T cellen bestaan uit TH1 cellen voor macrofaag activatie, intracellulaire pathogenen en auto-immuniteit. Deze produceert IFN-y en zorgt ervoor dat eem macrofaag actief wordt en beter het pathogeen kan aanpakken. Macrofagen pakken intracellulaire pathogenen aan. Bij IFN-Y deficiëntie heb je minder verdediging tegen intercellulaire pathogenen als salmonella.
Je hebt TH2 cellen die helpen B cellen om antilichamen te maken, vechten tegen extracellulaire pathogenen en allergieën. Door cytokines te blokkeren van TH2 cellen, kan je bijv. astma verhelpen. Cytokines die ze produceren zijn IL-4, IL-5 en IL-13.
Ook heb je TH17 cellen die belangrijk zijn voor extracellulaire bacteriën, fungi, weefsel ontsteking en auto-immuniteit. Ze produceren IL-17.
Als laatste heb je de Treg voor immuun tolerantie en regulatie van het immuun respons. Het is belangrijk voor het voorkomen van een overmatig immuun respons. Cytokines zijn TGF-bèta en IL-10.
Ten slotte zijn er andere signalen nodig voor de differentiatie van B-cellen: antigenen die afhankelijk en onafhankelijk zijn van T-cellen.
Op het celoppervlak van de pathogeen zit een proteïne antigeen. Op de B-cel zit een antilichaam. In plaats van het herkennen van kleine delen, kan een B-cel reageren op een groot deel van een eiwit. Dit leidt tot een snelle herkenning en daarmee tot een snelle activatie van B-cellen. De B-cel receptoren en antilichamen herkennen dus natieve proteïne antigenen. De B-cellen worden geactiveerd als de receptoren gecrosslinked zijn door antigenen. Als de pathogeen genoeg van het eiwit presenteert, dan zal er activatie zijn van de B-cel.
De plasmacellen secreteren antilichamen van dezelfde specificiteit als de membraan gebonden immunoglobulines. Een B-cel in rust heeft membraangebonden Ig’s.
Er is een ontmoeting met een antigeen, waarna de gestimuleerde B-cel ervoor zorgt dat er antilichaam secreterende plasmacellen ontstaan. Deze antilichamen gaan binden aan het antigeen. Hierdoor worden de pathogenen namelijk beter zichtbaar voor de macrofagen, die de pathogenen vervolgens kunnen opruimen. Een plasmacel is de uiteindelijk differentiatie van een B-cel.
Immunoglobulines hebben een variabel en een vaste regio. De variabele delen zijn de plekken waaraan de antigenen binden. Er zijn immers verschillende soorten antilichamen. IgG moleculen zijn heel flexibel en ze kunnen binden met twee armen aan veel verschillende pathogenen. Op deze manier kan een bacterie worden omringd door meerdere IgG moleculen. Een immunoglobuline bestaat ook uit een lichte keten en een zware keten. Elk menselijk immunoglobuline isotype heeft duidelijke eigenschappen en functies. De antilichamen hebben heel veel verschillende functies, zoals neutralisatie, Opsonisatie, sensitisatie en de activatie van complement systemen. Isotypen van immunoglobulines worden selectief gedistribueerd door het lichaam. IgG is de enige immunoglobuline dat door de placenta heen kan. IgA kan worden gesecreteerd via bijvoorbeeld borstvoeding. IgM is alleen te vinden in het hart.
Cross switching: naïeve B cellen produceren alleen IgM op het oppervlakte. Als het geactiveerd wordt, dan wordt het gen gebruikt voor ook andere immunoglobulines. Het gaat niet meer IgM produceren zelfs. Je hebt een T cel nodig hiervoor.
Er zijn verschillende isotypen antilichamen. De belangrijkste effector functies van antilichamen die worden geproduceerd door B-cellen, zijn:
Neutralisatie
Inhibitie van de aankleving van pathogenen
De activatie van complementen
Opsonisatie.
Voor de geboorte heb je veel IgG in het bloed van het kind. Na de geboorte daalt dit. Dan gaat IgG zelf worden geproduceerd door het kind. In het feutale leven is IgM + IgA (wat later) productie al gestart.
De neutralisatie door IgG antilichamen, zorgt ervoor dat de cellen worden beschermd tegen toxine acties. Toxine bindt aan een cel-oppervlakte receptor. Hierna is er endocytose van het toxine-receptor complex. Hierna is er dissociatie van het toxine voor de vrijlating van actieve ketens, die de cel vergiftigen. Neutraliserende antilichamen blokkeren de binding van toxine aan de cel-oppervlakte receptoren.
De binnenkomst van een virus wordt ook geblokkeerd door neutraliserende antilichamen. Als een volwassen persoon bijvoorbeeld anti-influenza virus IgA antilichamen heeft, dan kan het virus de cellen niet binnenkomen.
Geheugen T- en B-cellen bestaan voor een lange tijd en ze geven bescherming voor tientallen jaren. Dit zorgt voor de reactie van het lichaam op een vaccinatie. Na de eerste vaccinatie zal er een reactie zijn, waardoor er antilichamen ontstaan. Bij een tweede vaccinatie met dit vaccin, zal er een veel snellere en sterkere reactie zijn wat betreft het ontstaan van de antilichamen. Er zijn T-cel afhankelijke en onafhankelijke antigenen. Bij T-cel onafhankelijke antigenen is er geen hulp nodig van T-cellen om B-cellen te activeren. Er is dan geen inductie van het B-cel geheugen. De meeste antigenen die B-cellen oproepen zijn T-cel afhankelijk. Hierdoor is er inductie van het B-cel geheugen.
De diversiteit van de immuunreactie is nodig voor de bescherming tegen oude en nieuwe pathogenen. Men wordt aan vele potentiële pathogenen blootgesteld. Ze vereisen allemaal een andere immuunreactie.
Alle immuuncellen ontstaan uit stamcellen. Uiteindelijk kunnen er B-cellen en T-cellen ontstaan. Eerst wordt er diversiteit gecreëerd: de T-cellen en B-cellen worden random gemaakt (het lichaam weet immers niet door welk pathogeen het aangevallen wordt). Hierna is er selectie: er ontstaan meer cellen van de ene soort en minder van de ander. Hierna is er proliferatie en differentiatie van de pathogeen-geactiveerde lymfocyten om klonen te vormen van effector cellen. Dit geldt ook voor de B-cellen en de T-cellen. De B-cel en T-cel receptor hebben overeenkomsten, want beide moleculen hebben een antigeen bindende plaats.
De T-cel receptor bindt aan peptiden die worden gepresenteerd door MHC/HLA. MHC en HLA zijn heel polymorfisch: iedereen heeft andere combinaties van de verschillende genen voor MHC moleculen. Iedereen kan dus op een andere manier reageren op een pathogeen. Het complex van een MHC molecuul met een T-cel receptor is heel belangrijk. Er is namelijk MHC restrictie: de T-cel kan alleen reageren op een bepaald complex van een MHC molecuul met een bepaald peptide. Als er een verkeerd MHC/HLA molecuul is of een verkeerd peptide, dan zal de T-cel niet binden en dus niet reageren. T-cellen komen uit het beenmerg. Ze migreren door het lichaam en ze komen in de thymus. Daar worden de cellen gespecialiseerd en gaan daarna het lichaam in. Ze zullen circuleren in het bloed, maar ze zitten ook in de lymfeknopen, de milt en het GALT.
Het begrip MHC wordt alleen bij mensen en HLA wordt gebruikt voor mensen of muizen.
MHC restrictie gaat over wanneer een T cel wordt geactiveerd. De T cel bindt aan een peptide plus MHC molecuul op de APC. Een goede combi van deze zorgt voor herkenning. Als de HLA of de peptide verschilt, dan is er geen herkenning. Specificiteit is belangrijk, zodat je niet op lichaamscellen reageert.
Hoe wordt diversiteit gegenereerd? Het T-cel receptor proteïne heeft een constant gedeelte en een variabel gedeelte. Het DNA wordt gerecombineerd, waarna er transcriptie, splicing en translatie is. Er worden kleine ‘foutjes’ gemaakt, waardoor er veel verschillende T-cel receptoren ontstaan. Tijdens de vorming van een immature T-cel naar een volwassen T-cel is er sprake van recombinatie van het DNA.
Er zijn twee processen die plaatsvinden tijdens de aanmaak van T-cellen: positieve en negatieve selectie: Positieve selectie: T-cellen moeten het eigen HLA herkennen en de peptiden. Als de T-cel het eigen HLA niet herkent, dan moet de T-cel dood. Negatieve selectie: hoe sterk kan een T-cel receptor binden aan een HLA-peptide complex. Als de binding heel sterk is, dan is dit gevaarlijk, want het lichaam zit vol met HLA. Als er een matige binding is, dan leeft de T-cel. Als de binding te sterk is, moet de T-cel dood. Als dit niet gebeurt, kan er een auto-immuun reactie ontstaan. Tijdens deze twee processen zullen de meeste T-cellen die zijn ontstaan doodgaan.
Er zijn constante regions in genen, variabele regions en joining regions, waarmee je verschillende antilichamen maken. Door fouten te maken bij het produceren van antilichamen, heb je meer diversiteit. Het antilichaam bestaat uit 1 zware keten of 1 lichte keten van labda of kappa. Voor een light chain zijn er 2 v segmenten en 1 j segment nodig. Voor een heavy chain zijn er 1 v, 1 d (diversiteit) en 1 j segment nodig. Beide ketens moeten interacteren met de antigeen.
De verschillende fases van de B-cel reactie: B-cellen zijn afkomstig uit het beenmerg. B-cellen worden random aangemaakt. Vervolgens vindt er net zoals bij T-cellen selectie plaats. Eerst vindt er negatieve selectie plaats: de verandering/uitschakeling/inactivatie van B-cel receptoren die binden aan componenten van het menselijk lichaam. Vervolgens vindt er positieve selectie plaats: de promotie van een deel van de immature B-cellen om volwassen B-cellen te worden in de secundaire lymfe weefsels. Daarna gaan B-cellen op zoek naar infecties. Wanneer er uiteindelijk een infectie gevonden is, vallen de B-cellen deze infectie aan.
Voor de maak van B-cel receptoren is ook herschikking van de genen nodig. De genen moeten gerecombineerd worden en hierna moet het proces gestopt worden. Er zijn veel verschillende genen bij betrokken. Het variabele gedeelte van een immunoglobuline zal binden aan een antigeen. Een immunoglobuline bestaat ook uit een zware keten en een lichte keten. Er zijn vier zware ketens en twee lichte ketens. Er zijn veranderingen in immunoglobuline genen gedurende het leven van een B-cel. Deze processen kunnen omkeerbaar of onomkeerbaar zijn.
De heavy chain locus is in het chromosoom 14 en de light chain in het chromosoom 22. Bij de heavy chain heb je al zo veel combinaties (meer dan light) en ook met de light chain heb je diversiteit. Samen dus nog veel meer.
Inflammatie is een reactie van een gevasculeerde weefsel tegen pathogenen en beschadigd weefsel. Het is eigenlijk een reactie tegen gevaar. Het kan zelfs tegen een tumor.
Op de foto zie je pus (dode witte bloedcellen) in een borst. Oorzaak is een infectie. Het is binnengekomen via de tepel. Deze vrouw geeft borstvoeding en bacteriën kunnen goed groeien in melk. Op de tweede foto is ook een ontsteking, dit is een tonsillitis. Pus is daar doordat bacteriën in tonsillen komen. Op de derde foto is er een lever met cirrose afgebeeld. Lever werkt niet meer, het is een chronische ontsteking. Laatste foto is meningitis. Dit is een inflammatie van de membranen om het brein. Je ziet veel pus.
Bij een inflammatie zijn er dode witte bloedcellen, waardoor er pusvorming is. Bij inflammatie zijn er vijf signalen: calor (warmte), rudor (roodheid), tumor (een zwelling), dolor (pijn) en functio laesa (functie verlies). Inflammatie is een reactie van een gevasculariseerd weefsel op een pathogeen insult. Het wordt gekarakteriseerd door de generatie van inflammatoire mediatoren en de beweging van vloeistof en leukocyten van het bloed naar het extravasculaire weefsel. De neutrofiel kan worden herkend door kleine ‘blabs’: bolletjes. Er is een roze cytoplasma. De monocyt is groter en het heeft een grote nucleus. In het weefsel wordt het een macrofaag. Ze zorgen voor reparatie en voor het ‘opeten’ van antigenen. Lymfocyten kunnen antilichamen maken, maar het duurt even voordat ze een ‘strategie’ hebben waarmee ze kunnen helpen. Ze hebben een hele grote nucleus. Er zijn meerdere redenen voor inflammaties: Infecties door bacteriën, virussen en parasieten. Weefseldood, door bijvoorbeeld ischemie, chemische beschadiging en trauma. Lichaamsvreemde stoffen (bijvoorbeeld kleinstof). Immuunreacties door allergieën en auto-immuunziekten.
Inflammatie begint met veranderingen in de bloedvaten. Eerst is er vasodilatatie, waardoor er een verhoogde permeabiliteit ontstaat, dit gebeurt door NO en histamine. Hierdoor is er een lagere bloedflow, waardoor er stasis is. Er zijn dan dikke bloedvaten en oedeem. Als er dikke bloedvaten zijn, zal de plek rood worden en zal de plek opzwellen. De endotheel cellen kunnen openingen maken door histamine en NO. Dit gaat heel snel, namelijk binnen minuten of een uur. Als er een bacteriële infectie is, dan kunnen de endotheelcellen beschadigd raken door microbiologische toxines. Dit kan uren of dagen duren. Het doel van de vasculaire veranderingen is om de neutrofielen, monocyten en lymfocyten op de plaats van infectie of weefselbeschadiging te krijgen.
Leukocyten landen op het epitheel want de snelheid is laag. Dan gaan ze rollen, contact maken en migreren door het epitheel heen. Neutrofielen zijn het snelste bij de infectie. Endotheel heeft al bindingsplaatsen voor neutrofielen op het cytoplasma. Ze kunnen er dus snel zijn. Bindingsplaatsen van monocyten moeten nog gemaakt worden en dit kost tijd.
Een macrofaag leeft in het weefsel en heeft een ontmoeting met een microbe. Hierdoor ontstaan er cytokines (histamine, NO, TNF). De endotheelcellen reageren door te openen en ze maken bindingpunten. Daaraan kunnen de leukocyten binden. De bloedstroom gaat al langzamer, waardoor de leukocyten eenvoudiger kunnen binden.
De leukocyten rollen dan via de bindingspunten, totdat het sterk gebonden wordt door een integrine ligand. De endotheelcellen helpen de leukocyten (neutrofielen) dan het weefsel in te komen. In het weefsel geven de leukocyten chemokinen af, waardoor er meer cellen naar de plek van inflammatie gaan komen. Dit proces heet leukocyten emigratie. Neutrofielen zijn er snel en komen dus als eerst aan bij de inflammatie.
Als de macrofagen de inflammatie hebben opgeruimd, dan komt het herstel. Dit gebeurt door groeifactoren, fibrogene cytokines, angiogene factoren en remodellerende collagenen. Hierdoor ontstaan littekens. Als het doel niet goed opgeruimd kan worden, dan is er een chronische inflammatie. Op dat moment is er een betere strategie nodig: de influx van lymfocyten. Als er een acute inflammatie is, zullen er veel neutrofielen zijn. Als er een chronische inflammatie is, dan zijn er veel lymfocyten aanwezig. Als het probleem heel groot wordt, dan zal er granuloom komen. Een granuloom is een grote ‘ring’ om een infectie heen. Aan de buitenkant zitten lymfocyten en aan de binnenkant zitten macrofagen. Een granuloom heeft als doel het op één plek houden van een bacterie/infectie, zodat het zich niet verspreidt. Een granuloom kan geen grip krijgen op de bacterie. Een granuloom is in feite een heel grote cel.
Een ontsteking kan volledige herstel hebben, je kan abces krijgen (veel ontstekingscellen bij elkaar) of je kan een chronische inflammatie krijgen als je target niet weg krijgt. Dit leidt tot fibrose en weefselschade, want fibrose is irreversibel.
Prostaglandine worden gemaakt door arachidonic acid via het enzym cyclooxygenase. Medicijnen blokkeren enzymen. TNF-alpha blokkers zijn voor reuma patiënten.
Een 26-jarige man komt met buikpijn op de Eerste Hulp. ’s Avonds was hij al misselijk en ’s morgens heeft hij buikpijn gekregen in de onderbuik. Meneer kon door de buikpijn niet meer staan en de buikpijn wordt steeds erger. Meneer zweette en de pijn zit overal in de buik. Hij heeft het warm/koud en hij heeft overgegeven. Verder heeft meneer niet zoveel honger. De pijn neemt niet toe of af wanneer meneer eet. De ontlasting was niet veranderd en hij heeft geen diarree.
Bij het lichamelijk onderzoek van de buik, begint de arts met inspectie. Hierbij wordt gekeken naar een mogelijke zwelling/roodheid van de buik. Hierna volgt de auscultatie, waarbij er wordt geluisterd of er darmperistaltiek is. Daarna volgen percussie en palpatie.
Bij het aanvullend onderzoek wordt de lichaamstemperatuur gemeten en wordt de bloeddruk opgenomen. Hierna wordt er bloed geprikt. Bij een verdenking op een ontsteking wordt hierbij gelet op de leukocyten concentratie. Bij een acute ontsteking zullen de neutrofielen verhoogd zijn.
Ten slotte wordt de radioloog ingeschakeld. Er is een verdenking op acute appendicitis, daarom wordt er een echo gemaakt. De appendix zit op het McBurney’s punt, rechtsonder in de buik. Het is een blind eindigend buisje van het rechter colon. Doordat het blind eindigt, kan er een obstructie ontstaan, waardoor er vervolgens een inflammatie ontstaat.
Een appendicitis moet geopereerd worden als er een gaatje in de appendix zit. Als dit gaatje er niet zit, dan kan het behandeld worden met antibiotica. Dit wordt nog niet vaak gedaan, omdat er een grote kans is dat patiënten terugkomen met klachten. Na het verwijderen van de appendix wordt de appendix opgestuurd naar de patholoog, om te onderzoeken of het daadwerkelijk een appendicitis was.
Pathologie is het bestuderen van ziektes. ‘Alle ziektes zijn het resultaat van zichtbare cel afwijkingen’. Als een cel zich niet kan aanpassen, dan zal er celbeschadiging zijn. Wanneer dit een irreversibele beschadiging is, kan er apoptose of necrose optreden.
Hypertrofie is de toename in de grootte van cellen, wat resulteert in een toename van de grootte van het orgaan. Dit kan fysiologisch zijn, bijvoorbeeld wat betreft hormonen. Het kan ook pathologisch zijn. Hypertrofie in het hart kan leiden tot levensbedreigende situaties. Hartcellen kunnen zich niet goed delen, dus de enige manier om zich aan een situatie aan te passen is door te groeien. Hypertrofie van het hart ontstaat bijvoorbeeld door slecht werkende hartkleppen.
Atrofie is de afname in de grootte van cellen, wat resulteert in een afname van de grootte van het orgaan. Er is fysiologische atrofie, bijvoorbeeld tijdens de embryonale ontwikkeling, en er is pathologische atrofie. Oorzaken van atrofie zijn een verlaagde werklast, een verlaagde bloedflow, verlaagde nutritie, leeftijd of druk door bijvoorbeeld een tumor.
Hyperplasia is het vermeerderen van het aantal cellen wat leidt tot het vergroten van het orgaan. Fysiologisch kan in hormonale situaties zijn (prostaat hyperplasia door te veel hormonen stimulatie) of compensatie. Pathologisch is door te veel groeifactoren.
Op het voorbeeld zie je een histologisch beeld van de mond. Bij het grote plaatje zie je veel meer cellen. Als je krabt ergens in je mond dan heb je soms dit als terug reactie. Hyperplasia heeft niet direct met kanker te maken, maar bepaalde vormen van hyperplasia zorgen voor meer kans op kankergroei. Je ziet bij veel gevallen van kanker (endometrium kanker bijvoorbeeld) dat er hyperplasia is.
Metaplasia is het substitutie van een normale cel voor een andere type of een andere. Colomunar naar squameus komt het meeste voor. Het kan ook andersom voorkomen. Metaplasia komt vooral voor bij de grens van de binnenwereld en de buitenwereld, bij gastro-oesofogaal (Barret oesofagus), recto-anaal overgang en ecto-endocervix overgang.
Voorbeeld op de histologische foto is bronchus epitheel. Ciliated colomunar epithelium wordt squameus cellen. De meest voorkomende oorzaak is roken. Als je squameus epitheel hebt, dan kan je mucus niet weghalen en ben je dus gevoeliger voor infecties. Ook krijg je meer kans op kanker.
Celdood is een irreversibel iets en reversibele veranderingen leiden tot beschadigingen. Reversibele veranderingen zijn bijvoorbeeld: verminderde oxidatieve fosforylering; ATP depletie; opgezwollen cellen. Deze reversibele veranderingen kunnen worden veroorzaakt door bijvoorbeeld hypoxie, fysische/chemische/infectieuze middelen, immunologische factoren of voeding. Sommige beschadigingen kunnen leiden tot celdood als ze lang aanhouden en/of ze ernstig genoeg zijn. Irreversibele veranderingen zijn:
Mitochondriale irreversibiliteit;
Irreversibele membraan defecten;
Lysosoom digestie. De lysosomen zitten vol met enzymen. Als de lysosomen de cel gaan verteren, dan is dit irreversibel.
Liquefactive is necrose in het brein. Er is dan geen fibrose meer, waardoor het brein als het ware uit elkaar valt. Hierbij verandert het weefsel in een vloeibare massa. Caseous necrose is een vorm van celdood, waarbij het weefsel er als een gatenkaas uit gaat zien. Het komt vaak voor bij een tuberculose
Apoptose is een specifieke vorm van celdood. Het is een pathway van celdood die wordt geïnduceerd door een strak gereguleerd zelfmoord programma. Dit kan fysiologisch zijn (voorgeprogrammeerd) en het kan pathologisch zijn (geassocieerd met necrose). De morfologie van apoptose is als volgt:
De celgrootte neemt af: de cel krimpt.
Een verhoging van de chromatine concentratie.
Een verhoging van de membraan ‘blebs’
Het eind resultaat is fagocytose door macrofagen.
De biochemie van apoptose:
Proteïne digestie
Afbraak van DNA
De blebs worden herkend door de macrofagen, waardoor er fagocytose is.
Er zijn subcellulaire reacties op beschadigingen:
Lysosomaal, namelijk autodigestie
Activatie van het gladde ER (SER)
Het opzwellen van mitochondriën
De afbraak van het cytoskelet.
Necrose en apoptose zijn niet hetzelfde. Bij necrose wordt de cel groter en bij apoptose kleiner. Het plasmamembraan is bij apoptose nog intact, maar bij necrose wordt deze onderbroken. De cellulaire inhoud kan bij apoptose nog intact zijn en bij necrose is er enzymatische digestie. Necrose is bijna altijd pathologisch en apoptose is bijna altijd fysiologisch. Graft vs. Host disease is door cytotoxische T-lymfocyt gemedieerde apoptose. Er kan ongecontroleerde apoptose zijn, door bijvoorbeeld een P53 mutatie in kanker. Hypoxie is de verlaagde beschikbaarheid van zuurstof. Ischemie is de verlaagde beschikbaarheid van zuurstof én nutriënten. In een cel kunnen bepaalde stoffen gaan ophopen: accumulaties.
Lipiden. Dit kan vet zijn (onder een microscoop zijn dit lege gaten) of cholesterol (structuren die lijken op gleuven).
Hyaline. Dit kan in feite van alles zijn. Onder een microscoop is dit roze.
Glycogeen
Pigment. Dit kan exogeen (tattoo) of endogeen pigment zijn.
Calcium. Dit leidt tot calcificaties.
Hypoxie is verminderde O2 aanwezigheid en ischemie is minder O2 en voedingsstoffen.
Ischemie kan leiden tot celdood. Voorbeeld is cardiale ischemie (door bijv. obstructies van arteriën) wat leidt tot een infarct. Dit is niet-geprogrammeerd, dus je hebt dan necrose.
Op de drie foto’s zie je histologie plaatjes van hartspieren en dit zijn alle drie voorbeelden van infarcten. Bij alle drie de gevallen is er sprake van necrose. In de linker zie je niet veel: cardiomycocyten zijn detached en soms zie je geen nucleus. Dit is een hele vroege infarct. De tweede is ongeveer 15 uur voor de dood, want er zijn geen nuclei en je ziet neutrofielen (hebben tijd nodig om daar te gaan). Op de derde foto zie je een paar levende compensatoire hypertrofische hartcellen (compensatoire want er is fibrose, er is een litteken). De cellen worden groter om het verlies te compenseren.
Cellen worden ouder en hierover is een geprogrammeerde theorie. Deze theorie zegt: mensen zijn gemaakt om uiteindelijk te sterven en zijn/haar cellen dus ook. Er is ook een wear and tear theorie. Deze theorie gelooft dat de effecten van ouder worden, worden veroorzaakt door schade die wordt aangebracht aan cellen gedurende het leven. Als de cellen ‘wear out’ zijn, dan kunnen ze hun functie niet meer (correct) uitvoeren. Bij het Werner Syndroom hebben patiënten een mutatie waardoor ze heel snel veel ouder worden. Tijdens het leven moet het DNA steeds gedupliceerd worden. Het einde van het DNA is een telomeer. Dit stukje DNA wordt steeds kleiner. Wanneer een telomeer erg afgenomen is in lengte, gaat de cel dood. Telomerase is een enzym die ervoor zorgt dat het telomeer niet veel kleiner wordt, kankercellen bevatten dit enzym.
Anamnese: een 26 jarige vrouw heeft pijn in haar abdomen. Pijn begon in het midden en is wel erg. Het is misschien meer naar rechts verschoven. De klachten zijn gisteren begonnen. Ze kon wel lopen, maar in de nacht werd het veel erger. Er zijn geen andere symptomen dan misselijkheid. Ze voelt zich koortsig, maar ze heeft haar temperatuur niet gemeten. Ze heeft pijn bij beweging. Stilliggen is het beste. Ze heeft 1 keer diarree gehad gisteren. Over het algemeen is haar defecatie normaal.
LO: Ze heeft koorts, een verhoogde hartslag (tachycardie) en normale bloeddruk.
Het beleid is om bloed samples te nemen en het leukocyten-aantal, CRP en BSE te meten.
Je moet zoeken naar peritonitis.
Bij de lab resultaten zie je veel lymfocyten, veel neutrofiele granulocyten (er is een acute infectie). De CRP is verhoogd. De rest van de nieren en organen zijn normaal.
Aanvullend onderzoek: met een echo kijken naar appendicitis (zwelling zie je en infiltratie van vet eromheen). Je kan vrije vloeistof in buik hebben, de vaten gaan groter worden en lekken want ze willen dat het plasma naar plek van infectie komt.
> 8 mm dan is appendicitis vergroot.
Op X-ray zie je thorax en vrije lucht in abdomen. Er is perforatie van een orgaan dat lucht bevat, zoals darmen. De patiënt heeft een vrijgekomen appendicitis en een peritonitis. Haar hele darmen zijn open en dat is heel gevaarlijk. Als je peritonitis hebt dan is er altijd een perforatie.
Abces is ophoping van pus (dode, witte bloedcellen).
De appendix raakt vaak ontstoken, want het heeft een dode einde. Deze kan geobstructeerd worden en dan kunnen bacteriën daar groeien. Als je deze ontsteking niet aanpakt dan heb je een peritonitis. Appendicitis komt vaak voor bij jonge mensen. Bij ouderen moet je goed kijken of er een tumor is die de appendix obstructeert.
Je moet snel reageren en de appendix eruit halen met laproscopie (met een camera). Als je met camera ziet dat het niet ontstoken is, dan kijk je beetje wat er anders aan de hand is.
De patiënt bleek een abcederende acute ontsteking te hebben. Dit is een acute ontsteking die abcessen maakt. Het is combi van chronische en acute ontsteking.
07/09/2014 – 11/09/2014
Farmacologie:
HC-01: Refresher
HC-02: ANS 5-HT systems
Collegeaantekeningen:
HC-11: Introduction into Infectious Diseases
HC-12: Bacteria
HC-13: Viruses
HC-14: Fungi and Parasites
HC-15: Invader (Virulence Factors)
HC-16: Host versus Invader
HC-17: Immune Deficiencies and Infection Risk
HC-18: Pathology of Infection
HC-19: Diagnostics of Infectious Diseases (11/09/2015)
HC-20: Interpretation of Diagnostic Test Results (11/09/2015)
HC-21: Essential Microorganisms (11/09/2015)
PD-02: Infection, Host Defence Disorder (11/09/2015)
De aangrijpingspunten (drug targets) voor medicatie kunnen van alles zijn. Onder andere receptoren, enzymen, transporters, ion-kanalen en pompen. Voor de receptor bestaan verschillende klassen:
Ion-kanalen
G-protein coupled receptors
Kinase receptors
Nuclear receptors
De snelheid waarmee het effect optreed neemt in bovenstaand rijtje af, dus bij ion-kanalen treed het effect het snelst op en bij nuclear receptors het traagst. In alle gevallen is de tijd die het kost om bij de receptor te komen de snelheidsbeperkende factor.
De affiniteit zegt iets over de mate van binding. Bij een hoge affiniteit, oftewel een lage affiniteitsconstante, zullen alle receptoren bezet zijn. Deze bindingscurve zal verder naar links liggen dan een curve van een stof met een lage affiniteit. In een dose response curve kan je zien hoe een agonist, antagonist of partieel agonist zich gedraagt. Een agonist zal 100% effect bereiken, een partiele agonist minder en een antagonist bereikt helemaal geen effect.
Competitief (reversibel) antagonisme in het bijzijn van een agonist kan je herkennen in een dose-response curve door een verschuiving naar rechts. De concentratie van de agonist zal hoger moeten zijn om hetzelfde effect te bereiken. Non-competitief (irreversibel) antagonisme kan je herkennen aan een verschuiving naar beneden. Een deel van de receptoren zal covalent gebonden zijn met de antagonist en kunnen dus niet gebruikt worden door de agonist, hoe hoog de concentratie agonist ook is.
In de dose response curve van een agonist met een partieel agonist zijn verschillende dingen te zien. Allereerst begint de curve hoger door de aanwezigheid van de partiele agonist, een deel van de receptoren is bezet en hebben effect. Door vervolgens een agonist toe te voegen zal de curve verder stijgen. Op een bepaald punt ontstaat er competitie tussen de partiele en volle agonist. Dan gaat de curve naar beneden, omdat de partiele agonist niet tot de 100% kan komen en wel een deel bindt. Bij een hele hoge concentratie agonist zal je wel de 100% bereiken doordat de partiele agonist loslaat door de competitie.
Serotonine, 5-HT, bindt verschillende soorten receptoren en heeft veel verschillende soorten drug targets. Het is een signaalmolecuul gemaakt uit tryptofaan, tryptofaanhydroxylase en aromatic L-amino acid decarboxylase zijn nodig om het om te zetten in serotonine. Het heeft invloed op verschillende processen in het lichaam:
Stimulatie peristaltische activiteit
Vasoconstrictie (bij migraine)
Aggregatie van bloedplaatjes
Brein gerelateerde processen (pijn, angst, eten, stemming)
Serotonine heeft affiniteit voor verschillende types ion-kanalen en G-protein coupled receptors. Het hebben van zoveel drug targets heeft verschillende doelen. Zo kan de timing van effecten belangrijk zijn. Sommige effecten moeten snel optreden, andere langzaam. Het is ook belangrijk voor de onafhankelijke regulatie van genen. Verder kan door de verschillende drug targets een onderscheid gemaakt worden tussen exciterende en inhiberende effecten. Tot slot is het op deze manier ook mogelijk om bepaalde types receptoren apart te activeren.
In de middeleeuwen werd het plantaardige ergot (voorloper serotonine) al gebruikt voor het stoppen van bloedingen. Tegenwoordig wordt het gebruikt als anti-depressiva, anti-psychotica, peristaltiek stimulator en vasoconstrictor bij migraine.
Serotonine is ook onderdeel van het diffuse neuromodulatoire systeem. Het wordt geproduceerd in de Raphe kernen en heeft uitlopers door heel het brein. Vanuit de Raphe kern wordt serotonine afgegeven in de synaptische spleet, waar het vervolgens post-synaptisch wordt opgenomen. Als het signaal moet stoppen dan wordt serotonine presynaptisch opgenomen door de Raphe kern waar het wordt afgebroken. De 5-HTa1 receptor zit op zowel post- als presynaptisch kanten. Presynaptisch remt het de activiteit van de Raphe kern en wordt er minder serotonine gemaakt.
Serotonine speelt ook een rol bij de stemming. Uit onderzoek is gebleken dat mensen met een tryptofaan depletie gevoeliger kunnen zijn voor een depressie. SSRI’s worden gebruikt bij depressie, ze zorgen dat serotonine niet opgenomen kan worden door de Raphe kern en dus langer in de synaptische spleet is. Echter de 5-HTa1 receptor zorgt dan dat door de stijging van serotonine de Raphe kern minder actief wordt.
Je kan op verschillende niveaus invloed uit oefenen op de concentratie serotonine:
Synthese: tryptofaan geven
Receptor actie: SSRI
Afbraak: MAO remmer (remmen enzym dat serotonine afbreekt in de Raphe kern)
De huid en mucosa vormen de eerste linie om ons te beschermen tegen ziekteverwekkers. Mocht een ziekteverwekker toch deze linie weten te passeren heb je een 2 linie: het innate immuunsysteem. Dit systeem wordt bepaald door je genen. Dit systeem is star. Het verandert niet. Dit systeem maakt gebruik van het complement systeem. Dit zijn eiwitten die ervoor zorgen dat inflammatie, fagocytose en lyse van de pathogeen plaatsvindt. Mocht dit ook niet helpen dan is er nog een 3e linie. De 3e linie is het adaptive systeem. Dit systeem kan zich aanpassen. Hierbij is specialisatie. Een B-cel of T-cel is dan voor 1 ziekteverwekker. Dit is anders dan bij het innate systeem waarbij een witte bloedcel voor tegen meerdere ziekteverwekkers zijn. Ook is het zo dat het adaptive systeem een wat tragere reactie heeft. Het duurt een paar dagen voordat dit opgang komt i.t.t het innate systeem, die snel kan reageren.
Cellen van het innate immuunsysteem: Granulocyten (Neutrofiel, eosinofiel, basofiel), macrofagen en NK cellen. Cellen van het adaptieve immuunsysteem: B-cel en T-cel (Th1= T helper cel, CTL= cytotoxische lymfocyt). Bij een acute ontsteking zie je neutrofielen. Bij een chronische ontsteking zie je lymfocyten. En een granuloma zie je als de macrofagen niet instaat zijn om de pathogeen te verwijderen. Immunoglobulinen worden vooral in de milt gemaakt en daar worden ook de meeste pathogenen uit het bloed gehaald. B-cellen zien er een beetje bruin uit, dat komt omdat de B-cellen de immunoglobulinen produceren en deze kleuren bruin.
Waar worden wij nou ziek van? De host respons zorgt voor de symptomen van de ziekte en niet perse van het micro-organisme.
Casus 1
We zien een 39 jaar oude man. Hij gebruikt veel alcohol en zorgt niet goed voor zichzelf. Opeens krijgt hij hoge koorts, rillingen en pijn in het linker been. Drie dagen later komt hij in het ziekenhuis. Bij het onderzoek blijkt de man een lage bloeddruk te hebben en is zijn temp. 39.9 C Bij het inspecteren van zijn linker been zien we alle aspecten van een acute ontsteking: rubor, tumor, calor, dolor en functio laesa. Huidinfecties worden vaak door bacteriën veroorzaakt. In dit geval is het door Streptococcus pyogenes.
Classificatie van bacteriën is gebaseerd op de wand van de cel. Door middel van gramkleuring is er een groot onderscheid te maken in grampositieve bacteriën en gramnegatieve bacteriën. Grampositieve bacteriën hebben een paarsige kleur en gramnegatieve bacteriën hebben een rozige kleur. Sommige hebben geen celwand: zoals Mycoplasma maar dit komt niet vaak voor. In het sample van de patiënt uit de casus waren paarsachtige bolletjes te zien. Dit betekent dat het een grampositieve bacterie is. Factoren die er voor kunnen zorgen dat een ziekte ontstaat heten virulence factors. De wand van een bacterie bestaat uit: peptidoglycan en lipoteichoic zuur. De wand zorgt voor inflammatie.
Tegen streptococcus is het innate systeem normaal voldoende, maar doordat deze meneer een alcoholgebruiker is, zijn de granulocyten minder actief. Streptococcus pyogenes is een extracellulaire bacterie.
Parameter van inflammatie in het bloed: Lymfocyten (vaak viraal) (specifieke afweer), neutrofielen, granulocyten (vaak bacterie).
Serologie: is het in het bloed kijken naar antilichamen, een indirecte kijk op een pathogeen. Je kunt kijken naar de hoeveelheid lymfocyten in het bloed ( ISR-bepaling). Maar standaard meet je een van de volgende 2 factoren: je kunt het CRP (c-reactieve proteïne) bepalen. Dit is een acuut fase eiwit die stijgt binnen uren na de infectie en verdwijnt binnen dagen weer uit je bloed. En de ESR-bepaling daarmee meet je de sedimentatie graad van de rode bloedcellen. De ESR stijgt langzaam en daalt daarna ook weer langzaam. Allebei deze bepalingen kosten geld en daarom is het nooit noodzakelijk om ze allebei te meten.
Je kan een drager zijn van Streptococcus. Dus de bron ben je vaak zelf. Deze patiënt had het kunnen voorkomen door misschien schoner te leven, beter voor zichzelf te zorgen en zijn huid daardoor in betere conditie houden. De behandeling geschiedt door het intraveneus toedienen van Benzylpenicilline.
Een bacterie is tussen de 0.1 en 10 micrometer groot. Een erythrocyt is ongeveer 6 micrometer Een bacterie is een eencellige prokaryoot en is de enige van de micro-organismen.
Een prokaryoot heeft geen nucleus en cel organellen. De meeste bacteriën bevatten een celwand. Bacteriën zitten overal om ons heen zonder dat wij het merken. Bacteriën zijn de oudste vorm van leven. De meeste bacteriën leven op zichzelf maar er zijn er ook die in symbiose leven. We hebben ‘goede’ bacteriën die ons in leven houden maar bacteriën kunnen ook pathogenen zijn. Bacteriën kunnen zich heel goed aanpassen aan het organisme waarin ze leven. Zo heeft een kat hele andere ‘goede’ bacteriën dan de mens.
De bacterie heeft een nucleoïde waar het RNA en DNA ligt in de vorm van een ring, plasma membraan, sommigen een celwand en capsule. Bovendien kunnen ze een flagella hebben voor beweging of pili voor hechting. De celwand beschermt de bacterie tegen zijn omgeving. De celwand speelt een rol bij de immuunrespons en pathogenese en is het doel van antibiotica.De classificatie van een bacterie is gebaseerd op de celwand, vorm, groei karakteristieken en of het intracellulair of extracellulair is.
Je hebt grampositieve en gramnegatieve bacteriën. Het verschil zit in de celwand. Grampositieve bacteriën (paarsig): je hebt het plasmamembraan en daaromheen zit nog een dikke laag. Deze laag bestaat uit peptidoglycanen. Dit is een 3-demensie van suikermoleculen die met cross-links aan elkaar verbonden zijn. Deze laag is weer verbonden met het plasmamembraan door lipoteichoic acid. Je hebt ook nog teichoic acid en deze moleculen zorgen ervoor dat de verbinding met het plasmamembraan nog sterker wordt. De moleculen zijn dus suikermoleculen en de cross-links zijn eiwitten. Granulocyten en macrofagen binden aan Peptidoglycanen waarna cytokines (zoals, IL-1, IL-6, TNF) worden geproduceerd door de peptidoglycanen. Gevolg daarvan is inflammatie (koorts en shock).
Gram- negatieve bacteriën (rozig): Hier heb je een plasmamembraan dan heb je een lege ruimte dan een hele dunne laag van peptidoglycanen dan heb je weer een lege ruimte en dan krijg je het buitenste membraan. In het buitenste membraan hebben ze LPS= lipopolysacheride. Dit bestaat uit een vet wat in het membraan zit en een suikergroep die naar buiten steekt. LPS is heel stimulerend voor het immuun systeem. Het bindt aan granulocyten en macrofagen en gaat dan cytokinen produceren waardoor de ontstekingsreactie opgang komt.
Gram- positieve vs. -negatieve bacteriën: Grampositieve bacteriën kunnen beter tegen droogte, want ze hebben een dikkere wand. Gramnegatieve bacteriën zijn makkelijk te doden met bijvoorbeeld alcohol, want ze hebben een dunnere wand.
Bacteriën kunnen 4 soorten vormen hebben:
Cocci (bolvormig)
rods (staafvormig)
gebogen
spiraalvormige
Sommige grampositieve bacteriën zijn instaat om aan sporogenenis te doen. Een bacterieel spoor is een gedehydrateerde structuur met een dikke wand waarin de bacterie in slaapstand verkeert. Door zo’n spoor te ontwikkelen is het mogelijke om extreme milieuomstandigheden te overleven. Sporen zijn moeilijk weg te krijgen. Ze zijn bijvoorbeeld niet weg te krijgen met op choline gebaseerde ontsmettingsmiddelen of op ethanol gebaseerde ontsmettingsmiddelen. Sterilisatie werkt het beste tegen sporen, maar als dit niet kan dan wassen met water en zeep.
Sommige bacteriën hebben capsules. Dat is een laag polysachariden om de bacterie heen wat er voor zorgt dat het complement-systeem zijn werk niet kan doen. Je lichaam moet hier dan capsule-specifieke antistoffen tegen maken.
Bacteriën kunnen extracellulair zijn of intracellulair. Als een bacterie is gefagocyteerd dan noem je het een extracellulaire bacterie want het kan niet overleven in de fagocyt. Als een bacterie kan overleven in de cel noem je hebt intracellulair zoals tuberculose en salmonella.
Om onderscheid te maken op het gebied van groei, kun je kijken of de bacterie anaeroob of aeroob groeit.
Bacteriën hebben vaak circulair DNA. Ze planten zich voor via aseksuele voortplanting (binary fission), waarbij de cel zich in tweeën deelt. Plasmiden zijn extra stukken circulair DNA. Plasmiden kunnen worden overgedragen van bacterie op bacterie. Hoe kunnen bacteriën hun DNA delen met andere delen? Transformatie: opname van vrij DNA. Transductie: een virus dat bacteriën aanvalt (bacteriofaag). Soms kan het DNA van het virus worden opgenomen in het DNA van de bacterie en op dat moment verandert de bacterie. Conjugatie: transfer van plasmide via “seks” door de pili.
Negatieve aspecten van bacteriën zijn: infectieziekten, intoxicaties, vieze geurtjes etc. Positieve aspecten van bacteriën zijn: voedingsproducten, probiotica, medicatie, nitrogeen fixatie, O2 productie en afbraak van dood organisch materiaal.
Een virus is een klein infectieus middel dat alleen in de cel van de host zich kan vermenigvuldigen. En daarom kunnen ze gezien worden als parasiet van de cel. In het “pakketje” zit DNA of RNA. De componenten aan de buitenkant bepalen of ze kunnen binden aan een bepaalde cel. Virussen hebben geen organellen en zijn dus ook geen cel. Het mRNA wordt getransleerd door gastcel ribosomen. De cellen van de host moeten dus eiwitten maken voor de virussen. Virussen zijn zichtbaar onder een elektronen microscoop. Virussen hebben een grote van 0,03-0,3 micrometer.
Een enveloped virus is een virus dat een lipidelaag heeft. Er kunnen spikes op zitten (eiwitten die helpen bij de binding aan de cel die ze willen binnendringen). Een virus zonder lipidelaag heeft alleen een kapsel. De kapsel is altijd een symmetrisch figuur. Het kan vele vormen aannemen, waarvan de meest belangrijke de helixvorm en icosahectrale vorm zijn. De functies van de kapsel zijn: Verpakkingsmateriaal van de virale delen, Bescherming van het RNA of DNA, Zorgt voor de transport van de nucleus zuur van cel naar cel, Spikes om te kunnen binden aan cellen. Kapsel: Een proteïne structuur die om het nucleus zuur zit. Nucleokapsel: kapsel+ nucleus zuur. Capsomere: een subunit van de kapsel.
De naakte virussen die alleen een kapsel hebben zijn beter bestand tegen milieuomstandigheden, bijvoorbeeld droogte. Ze zijn moeilijker te doden met detergenten. Ze zijn gevoelig voor chlorine en iodine. De virussen gaan de host cel binnen via virus geïnduceerde endocytose. Ze verlaten de cel via lyse. De enveloped virussen zijn vatbaarder voor milieuomstandigheden. Zijn makkelijker te doden met lipofiele detergentia. Ze zijn gevoelig voor ethanol/proponol, chlorhexidine, ammonium, phenol, chlorine en iodine. De virussen komen de cel binnen via fusie van de membranen. Ze gaan de host cel uit via budding. Virussen in je maagdarmstelsel zijn altijd naakt omdat ze worden blootgesteld aan extreme omstandigheden.
Het genoom van het virus bestaat uit DNA of RNA. Het DNA kan enkelstrengs zijn (dat hebben maar heel weinig virussen) of dubbelstrengs (dat hebben de meeste DNA-virussen). Het DNA kan ook nog in een cirkel zitten dan is het dubbelstrengs. Bij RNA kan het ‘segmented’ zijn dat betekend dat het allemaal losse stukjes RNA zijn. Je kunt ook dubbelstrengs segmented RNA hebben. RNA kan ook + of - enkelstrengs zijn. – enkelstreng RNA moet eerst gekopieerd worden voordat het functioneel is.
DNA virussen moeten DNA hebben dat lijk op het DNA van de gastcel. Ze zijn redelijk stabiel in de cel omdat DNA niet wordt afgebroken, ook muteren ze maar weinig. Voorbeelden van DNA virussen zijn Hepatitis B en herpes.
Doordat RNA wordt afgebroken als het zijn functie heeft voltooid kan het geen langdurige infecties veroorzaken. Het moet namelijk constant opnieuw worden aangemaakt. RNA virussen moeten altijd RNA-polymerase hebben om zichzelf te kunnen repliceren. Voorbeelden van RNA virussen zijn HIV, Influenza en de enterovirus groep.
Virussen zijn afhankelijk van de host. Als virussen te succesvol zijn kunnen ze hun host doden en daardoor zichzelf elimineren. Als ze te passief zijn kan het zo zijn dat het immuunsysteem ze elimineert. Om te overleven hebben ze strategieën. De RNA virussen hebben veel mutanten, Antigenic drift. Sommige virussen blijven latent aanwezig in de host. Virussen hebben een cyclus. Ze komen de cel binnen via endocytose of fusie met de membraan. Virussen met een enveloppe fuseren met de membraan en naakte virussen worden opgenomen door endocytose.
In de cel zorgen ze dat de eiwitten worden gemaakt en dat het virus heel vaak vermenigvuldigd. Uiteindelijk komen er grote hoeveelheden virus de geïnfecteerde cel uit en gaan andere cellen infecteren. Enveloppe virussen gaan naar buiten via budding en naakte virussen gaan naar buiten via lyse. Budding is het ‘afknijpen’ van een stuk celmembraan waarin het virus zit. Eerst komen er spikes in het celmembraan. Vervolgens wordt er een matrix-eiwit. En dan komt de nucleuskapsel die dat stuk van het membraan afknijpt.
Virussen vallen specifieke cellen aan (tropisme van virussen). De virussen zorgen voor cellulaire schade. Dit kan door virale replicatie wat tot lyse leidt, door de immuunreactie (immunopathologie) en weefselschade en orgaan dysfunctie (blaasjes, geelzucht). Wat kan er gebeuren na een acute virusinfectie? Opruiming van het virus, chronische persisterende infectie, Latentie (inactieve staat).
De diagnose van een virusinfectie door een laboratoriumtest bestaat uit: PCR, het detecteren van antilichamen, kweken van het virus, elektronen Microscopie.
Op de afbeelding op dia 41 zie je een soort band met blaasjes, dit is gordelroos. Dit wordt veroorzaakt door Varicella zoster virus. Dit is een DNA virus. In eerste instantie uit het zich als waterpokken. Na een latente fase waar het zich huisvest in de dorsale root ganglion, wordt het weer actief als gordelroos.
Schimmels en wormen zijn multicellulair eukaryoten. De protozoa is een eencellige eukaryoot. De protozoa en de worm zijn parasieten. Het is belangrijk om parasieten te onderzoeken aangezien ze wereldwijd zorgen voor sterfte. De meest voorkomende parasiet over de wereld is malaria. In Nederland is hoofdluis de meest voorkomende. De lintworm is de grootste parasiet en malaria de kleinste. De meeste parasieten leven in warme landen. Vaak kunnen door reizen wel parasitaire infecties optreden. Het optreden van parasitaire infecties is vaak ook gebonden aan sociaaleconomische omstandigheden. En dit betekent dat er een kans is op preventie en controle. Het krijgen van een schimmel is niet gerelateerd aan reizen maar aan een afgenomen immuniteit. Waarom zouden we schimmels bestuderen? Schimmels zijn vaak oorzaak van ziekte en sterfte bij patiënten met een aangetast immuunsysteem. Bovendien komt een schimmelinfectie vaak voor. Zoals gezegd is de schimmel een eukaryoot. Deze bestaat uit een celmembraan, celwand, nucleus, cytoplasma en celorganellen. De celwand bestaat uit speciale componenten: Mannan, Glucan en Chitin. Het celmembraan heeft ook een speciaal component genaamd Ergosterol.
Hoe reageert het immuunsysteem op gist: Met Granulocyten, macrofagen en T cellen. Er zijn gisten die tot onze commensaal bacterie populatie behoren. Op schimmels: Met granulocyten en macrofagen, er ontstaat T cel immuniteit. Schimmels en gisten: Candida Albicans kan zorgen voor stomatitis en vaginitis. Aspergillus fumigatus kan zorgen voor pneumonie bij patiënten met granulocytopenie.
Parasieten kan je verdelen in 2 groepen: Ectoparasieten en Endoparasieten. Ectoparasieten zijn parasieten die buiten de host leven. Endoparasieten leven in de host. Een voorbeeld van de ectoparasiet is de schurft mijt. Voorbeelden van endoparasieten zijn de Entamoeba histolytica en Strongyloides stercoralis.
Karakteristiek aan Parasieten is dat ze een Host nodig hebben. Sommige parasieten leven maar een deel van hun leven in een host en sommige hun hele leven. Parasieten hebben soms meer dan 1 host nodig om hun levenscyclus te kunnen voltooien. Denk hierbij aan malaria. Malaria heeft de mug en de mens nodig. Het malaria virus ontwikkeld zich verder in de mug. De host waarin het virus zich seksueel repliceert heet ook wel de definitieve host (in dit geval dus de mug). De andere host noemen we ook wel de intermediaire host. Het is erg moeilijk om vast te stellen hoeveel mensen er aan malaria overlijden. Dit komt omdat de dood aan malaria geen specifieke dood is. Mensen sterven grieperig en met koorts. De precieze oorzaak weten ze dan vaak niet.
Kennis van de levenscyclus is nodig om distributie tegen te gaan, om tot een diagnose te komen, om tot een behandeling te komen en om infectie te voorkomen. De structuur van een protozoa bestaat uit een celmembraan, nucleus, cytoplasma, celorganellen en een flagel. Protozoa zijn in te delen in enterische en systemische protozoa. Voorbeelden van deze enterische micro-organismen zijn: Entamoeba histolytica en giardia. Deze zorgen voor Amoebiasis en resp. voor intestinale infecties. Voorbeelden van systemische protozoa zijn: Toxoplasma gondii, deze zorgt voor Toxoplasmose, en Plasmodium, deze zorgt voor Malaria. Levenscyclus en reproductie van de giardia zorgt voor diarree. Heeft maar 1 host, de mens. Overbrenging van giardia kan alleen via cysten. Deze cysten beschermen ze tegen hun omgeving. In de cysten verlaagt het metabolisme. Overbrenging zou via water kunnen. Trophozoites is de actieve vorm. Deze vorm is metabolisch actief, bewegelijk. Hier vindt aseksuele reproductie plaats. In deze vorm is de giardia gevoelig: het valt makkelijk uit elkaar. De giardia heeft in dit stadium een lipide bilayer.
Levenscyclus van de Plasmodium: Als de mug iemand prikt kan de mug daarna niet gelijk een ander infecteren. Er moet een week overheen gaan om de plasmodium verder te ontwikkelen. De plasmodium gaat van mens naar mug. Malaria is voornamelijk een tropische ziekte.
Toxoplasma: Toxoplasmose is een parasitaire infectie die veel voorkomt in Nederland. Toxoplasma zit in kattenfeces, het huisvest in de hersenen van de mens. Bij een normaal immuunsysteem heb je er geen last van. Dit is een parasiet die meerdere host heeft. Als een vrouw zwanger is en ze raakt voor de eerste keer geïnfecteerd met Toxoplasmose kan dit heel gevaarlijk zijn.
Er zijn drie soorten parasitaire wormpjes: nematodes, cestodes en trematodes. Karakteristieken van parasitaire wormen: De wormen zijn kleine diertjes en hebben dus ook organen. Er zijn vaak mannetjes en vrouwtjes. Ze vermenigvuldigen zich door eitjes of kleine wormpjes. Deze moeten uit het lichaam om een ander persoon te kunnen infecteren. Als je met 10 wormen wordt geïnfecteerd blijven het 10 wormen, de eitjes worden namelijk uitgepoept. Het hangt dus heel erg van de hoeveelheid wormen af hoe ziek de persoon is.
De host, heeft verdedigingsmechanisme en het micro-organisme hebben kwaadaardige factoren. Normaal is dit in balans. Zodra de immuniteit van een persoon gedaald is raakt het helemaal uit balans en kan de worm toeslaan. Dan kun je heel erg ziek worden. De meeste wormen zijn primaire pathogenen en je hoeft geen afwijking te hebben om ze te krijgen.
Er zijn meerdere oorzaken van infecties, namelijk: prionen (enkel eiwit), virussen, bacteriën, protozoa, schimmels en wormen. Micro-organismen hebben virulentiefactoren en de gastheer heeft verdedigingsmechanismes. Er is een interactie tussen de micro-organismes en de gastheer, door middel van de virulentie factoren en de verdedigingsmechanismes. Deze hebben samen een balans. Soms zorgt de interactie niet voor signalen of symptomen. Als er wel symptomen ontstaan, is er grote kans dat er sprake is van weefselbeschadiging en inflammatie.
Kolonisatie zijn de goede bacteriën in je lichaam. Daar zul je geen signalen of symptomen van krijgen. Je kan een pathogeen heel lang bij je dragen dan ben je een chronische drager van dat pathogeen. Latentie: Het pathogeen kan weer reactiveren. Het zit dan dus voor lange tijd in je lichaam maar je merkt er niks van.
Een virulentie factor is elke component, elk product of elke karakteristiek die/dat bijdraagt aan de mogelijkheid van een micro-organisme om een ziekte te veroorzaken. Het micro-organisme moet eerst het lichaam binnendringen, dan gaat het schade aanrichten en het moet ondertussen ook onzichtbaar zijn voor het immuunsysteem.
Er zijn drie groepen:
Structurele componenten die binnen willen dringen in de gastheer. Deze componenten moeten zich vastbinden aan een menselijke structuur, ze moeten een lichaam of cel binnendringen of ze moeten inflammatoire reacties induceren.
Producten zoals toxines. Er zijn endotoxines die inflammatie induceren (LPS) en er zijn endotoxines met variabele effecten. Ten slotte zijn er enzymen. Deze producten brengen schade toe aan de gastheer.
Trucs, zoals het doden van een cel. Het doden van de cel valt onder ‘schade aan de cel aandoen’. Er zijn ook nog andere trucs en die zijn er om het verdedigingsmechanisme uit te zetten of om zich ervoor te verstoppen. Deze trucs zijn het verlagen van de normale immuunreactie, het ontwijken van de normale immuunreactie of het latent aanwezig zijn in de gastheer.
Er zijn dus virulentie factoren die het lichaam willen binnenkomen. Dit gebeurt op meerdere manieren:
Adhesie van proteïnes of glycoproteïnes
Endocytose die wordt geïnduceerd door micro-organismes
Fimbriae (pili) op de gram negatieve en gram positieve bacteriën
Schimmeldraden
(Lipo)teichoïsch zuur, dat gram positieve bacteriën kunnen bevatten.
De virulentiefactoren die schade willen aanrichten, kunnen dit ook op meerdere manieren doen:
Proteïnes die ijzer binden
Enzymen die de DNA- en mRNA-synthese remmen
Enzymen die weefsel afbreken
Glycoproteïnes die de formatie van syncytium (een klont cellen) induceren.
Schimmeldraden
Lipopolysaccharide (endotoxine)
(Lipo)teichoïsch zuur.
Peptidoglycanen
Toxine (dat adenylcyclase activeert, dat zich gedraagt als superantigeen, dat de release van neurotransmitters inhibeert of met cytotoxische activiteit)
De mogelijkheid om geïnfecteerde gastheercellen te lyseren.
De derde groep van de virulentie factoren omvat de virulentie factoren die het verdedigingsmechanisme willen uitschakelen of ontwijken. Hiervoor zijn de volgende mogelijkheden:
Antigeen shift
Antigeen variatie
Biofilm
Proteïne inhiberende Opsonisatie
Intracellulaire overleving
Capsules
Moleculaire nabootsing
De mogelijkheid om latent in de gastheer te blijven.
Bij al deze genoemde virulentie factoren moeten we een micro-organisme kunnen noemen.
Streptococcus pyogenes is een bacterie. Dit kan een stille drager zijn in de keel en dan heeft men er geen last van. Het kan ook een oorzaak zijn van ziekte. De diagnostiek om deze bacterie vast te stellen, kan zijn: bèta hemolyse, gram positieve cocci en een katalase test. Als de katalase test negatief is, dan is er sprake van een Streptococcus en niet van een Staphylococcus. De gevolgen van deze bacterie kunnen zijn:
Lokale of uitgezaaide infecties (tonsillitis, otitis media, impetigo, erysipelas, sepsis).
Exotoxine-gemedieerde syndromen (het streptococci toxische shock syndroom).
Immunologische effecten (acute reumatische koorts of acute glomerulonephritis).
De Streptococcus pyogenes heeft pili en lipoteichoid zuur. Deze pili kunnen aan iets hechten op de epitheelcellen van het menselijk lichaam. Een ander virulentie mechanisme is inflammatie door middel van peptidoglycanen. Streptolycine is een toxine, dat een porie vormt. Deze porie is niet goed voor het lichaam, want daardoor wordt er schade aangebracht aan de cel. Er kan dan namelijk β-hemolyse plaatsvinden, waardoor de erytrocyten weg lekken. Het resultaat van het weg lekken van de cytoplasma inhoud en het binnenkomen van water, is dat de cel dood gaat. Dit zijn dus drie virulentie factoren van deze bacterie. De S. pyogenes bevat nog meer virulentie factoren, namelijk toxines. Er zijn superantigenen. Superantigenen binden aan een MHC-II molecuul van antigeen presenterende cellen en kunnen op deze manier ‘crosslinken’ met T-cellen. Er is dus niet meer een specifiek antigeen met een specifieke MHC-II nodig voor de T-cel activatie. De T-cellen kunnen binden en worden altijd geactiveerd. 10% van S. pyogenes kan toxines produceren die werken als een superantigeen. Het erythrogene toxine zorgt bijvoorbeeld voor roodvonk (= scarlet fever). Het Streptococcus pyrogene exotoxine zorgt voor het toxine shock syndroom. Er is nog één micro-organisme dat een toxisch shock syndroom kan veroorzaken, namelijk de Staphylococcus aureus die zorgt voor de tamponziekte.
Verder bevat de S. pyogenes nog enzymen als virulentie factoren, namelijk C5a-peptidase, streptokinase, DNase en hyaluronidase. Streptokinase zorgt voor het verspreiden van stollingsfactoren. Verder is er dus C5a peptidase. C5a maakt deel uit van het complement systeem van het aangeboren immuunsysteem. Het zorgt voor chemotaxis: het oproepen van andere cellen (fagocyten). C5a peptidase zorgt voor het afbreken van C5a, waardoor er geen chemotaxis is. Ten slotte is er nog één virulentie mechanisme in de S. pyogenes, namelijk immuun evasie. Dit gebeurt door C5a peptidase en M-proteïnes.
Samengevat bevat de S. pyogenes dus heel veel virulentie factoren. De mechanismes zijn: adhesie, inflammatie, toxines, enzymen en immuun evasie. De S. pyogenes kan onder de lichtmicroscoop gezien worden door middel van een gram stain. Deze bacterie kan gekweekt worden op bloed agar platen. Behandeling kan door middel van benzylpenicilline of door feneticilline. Als de patiënt allergisch is voor penicilline, kan macrolide worden toegediend.
Het influenza A virus is een primair pathogeen dat kan zorgen voor een milde of een ernstige ziekte. Er is een verhoogd risico op overlijden bij patiënten met comorbiditeit (bijvoorbeeld cardiaal, pulmonaal of renaal), een verzwakt immuunsysteem of een heel lage of heel hoge leeftijd. Dit virus is een envelop RNA virus. De eerste virulentie factor is te vinden op de oppervlakte, namelijk neuraminidase uitsteeksels (enzymen). Dit enzym is voor de release en de transmissie van het virus. Een tweede virulentie factor zit ook op de oppervlakte, namelijk hemagglutinine uitsteeksels. Dit kan zorgen voor de adhesie van het virus aan de menselijke cellen. Het mechanisme is dus: adhesie.
Het membraan van dit virus fuseert met het membraan van de gastheercel, waardoor het virus kan binnendringen. Er is RNA polymerase nodig om nieuw RNA te maken. Dit RNA polymerase van het virus is heel anders dan het DNA polymerase van de gastheer. Het RNA polymerase doet bijvoorbeeld geen proofreading, waardoor er heel frequent mutaties zullen zijn. Dit leidt ertoe dat dit virus steeds weer opduikt en dat het blijft bestaan. De antigenen veranderen namelijk, wat betekent dat de antilichamen die men in het lichaam heeft, niet meer werken tegen het nieuwe antigeen. Er moeten dan nieuwe antilichamen geproduceerd maken. Dit noemt men de antigeen drift. Als een cel wordt geïnfecteerd door een menselijk influenza virus, maar ook door een dierlijk influenza virus, dan kan er een antigeen shift zijn. Er is dan een herverdeling van genoom segmenten. Dit kan leiden tot een pandemie. De antigeen drift en antigeen shift vallen onder de virulentie factor ontwijking van het immuunsysteem.
Het virus kan worden behandeld door middel van oseltamivir, maar dit kan alleen als het immuunsysteem van de patiënt hier geschikt voor is en/of als er een heel ernstige ziekte is. Men is nooit drager van het influenza A virus, maar men kan wel drager zijn van de S. pyogenes.
HIV is ook een envelop RNA virus. Dit virus brengt een speciaal molecuul mee in zijn RNA, namelijk reverse transcriptase. Zo kan het RNA omgezet worden in DNA en opgenomen worden het genoom van de gastcel.
De gastheer heeft steriele en non-steriele gebieden. De huid, de KNO regio en het maag-darmkanaal zijn niet steriel. In het menselijk lichaam leven meer bacteriën dan lichaamscellen. Het steriele gedeelte is de ‘binnenkant’ van het lichaam. De maag is in principe steriel, maar wanneer iemand iets eet met veel micro-organismes erin, dan is het eventjes niet meer steriel. Verder zijn er diep in de tractus respiratorius en in de urinewegen geen micro-organismes. Commensalen zijn bacteriën die iedereen heeft. Deze zijn normaal aanwezig in elk persoon en ze zijn niet schadelijk, behalve als er een verzwakt immuunsysteem is (=opportunisten). Ze veroorzaken dus geen symptomen.
Op de huid zijn voornamelijk gram positieve bacteriën aanwezig. Er zijn hier geen gramnegatieve bacteriën aanwezig omdat die niet tegen een droge omgeving kunnen. In de darmen zijn gram negatieve en gram positieve bacteriën aanwezig. In de tractus urogenitale zijn voornamelijk gram negatieve bacteriën aanwezig. Kolonisatie weerstand is de aanwezigheid van bacteriën op huid en mucosa. Dit beschermt tegen de aankleving van andere micro-organismes.
Steriliteit wordt gehandhaafd op fysieke, chemische en immunologische manieren. Er is een fysieke barrière, die wordt gevormd door de huid en de mucosa. Een fysieke manier is ook via de luchtwegen, door cilia, mucus en hoesten. Ten slotte zorgt de tractus urogenitale op een fysieke manier voor steriliteit, namelijk door het legen van de blaas en door antimicrobiologische factoren.
De chemische manier voor de handhaving van steriliteit gaat via maagzuur en enzymen (bijvoorbeeld lysozymen in tranen). Ten slotte zorgt het immuunsysteem voor steriliteit, via lymfoïde organen en via de humorale, cellulaire, specifieke en aspecifieke afweer.
Ook het immuunsysteem is belangrijk. Er zijn granulocyten tegen de bacteriën en NK cellen tegen de virussen.
Een infectie is een structurele of functionele verandering die wordt veroorzaakt door:
Micro-organismes of zijn componenten/producten
Reactie van de gastheer
Beiden
Als een student nu S. aureus in zijn/haar neus heeft, dan is dit geen infectie. Dit is kolonisatie: de student is drager van de bacterie. Als een patiënt oogpijn heeft, vijf dagen na de operatie, dan is dit wel een infectie. Blootstelling is niet hetzelfde als een infectie. Blootstelling aan micro-organismes leidt tot:
Kolonisatie. Hierbij zijn geen symptomen. Er is sprake van een commensaal of een primair pathogeen op de huid of de mucosa. De status van de drager kan tijdelijk of permanent zijn. Er is bij een kolonisatie competitie voor voeding en voor plekken om aan te hechten.
Infectie. Vaak is hierbij sprake van symptomen/tekens. Er zijn opportunistische of primaire pathogenen aanwezig en het kan exogeen of endogeen zijn.
Als een infectie wordt veroorzaakt door een primair pathogeen, dan is er geen verzwakking van het defensiemechanisme van de gastheer nodig. Dit is wel nodig bij een infectie die wordt veroorzaakt door een opportunistisch pathogeen.
Een infectie kan op twee manieren worden opgelopen, namelijk endogeen of exogeen.
Endogeen: via eigen bacteriën:
Commensalen, zoals S. epidermidis, Streptococci, Neisseria soorten, Candida Albicans, Escherichia coli, Bacteroides fragilis en Clostridium soorten.
Kolonisatie, zoals S. aureus, S. pyogenes, Streptococcus pneumoniae, Neisseria meningitidis en Haemophilus.
Exogeen: door blootstelling aan micro-organismes, via:
Andere personen
Dieren
Vectoren
Leefomgeving
Blootstelling gaat via inhalatie, via trauma/operatie, via orale wegen of via contact met het lichaam.
De S. aureus is een primair pathogeen en de S. epidermidis is een opportunistisch pathogeen. Een test met coagulase kan helpen om te diagnosticeren of er S. aureus of S. epidermidis is. Bij een positieve test is er sprake van de S. aureus en bij een negatieve test van de S. epidermidis. De S. epidermidis komt bijvoorbeeld op als er sprake is van granulocytopenie (door bijv. chemotherapie).
Hoe ziet men het verschil tussen primaire pathogenen en commensalen? Commensalen zullen nooit voor symptomen zorgen. Als de commensalen door de huid komen door bijvoorbeeld een wondje of een katheter worden ze direct opgeruimd door de granulocyten. Bij een verminderde afweer zal dit niet gebeuren en kan er dus een infectie ontstaan. Er ontstaat dus alleen een infectie bij een verminderd immuunsysteem.
Bij blootstelling aan een micro-organisme kan er een subklinische infectie ontstaan. Dit betekent dat er een infectie is, maar dat men er niks van merkt. Hierna komen het aangeboren en adaptieve immuunsysteem in actie. Dit leidt tot herstel of tot overlijden.
Het kan ook gebeuren dat er na blootstelling direct een infectie ziekte ontstaat. Hierna is er herstel via het aangeboren en adaptieve immuunsysteem, of de patiënt komt te overlijden. Dat iemand overlijdt aan een infectie ziekte, komt doordat er schade ontstaat door structurele componenten, door producten of door de reactie van de gastheer. Als iemand voor de tweede keer aan een micro-organisme wordt blootgesteld, dan kan het zijn dat de patiënt wel ziek wordt, of dat de patiënt niet ziek wordt.
Alle soorten micro-organismes bevatten proteïnes. Alleen prionen bevatten geen nucleïnezuur. Alleen de protozoa, de schimmels en de wormen bevatten cel organellen en een nucleus. Alle micro-organismes behalve de wormen, zijn intracellulair. Alle micro-organismes behalve de prionen en virussen zijn extracellulair.
Er zijn meerdere oorzaken voor een verzwakte barrière functie: Letterlijke onderbreking van de barrière, door wonden, insectenbeten, huid penetratie en huid of mucosa toxiciteit door cytostatica (chemotherapie). De micro-organismes die hierbij een infectie kunnen veroorzaken, zitten al op de huid of op het mucosa membraan. Het gaat dan op de S. aureus, de S. pyogenes, de S. epidermidis, de E. coli en de C. Albicans. De laatste drie zijn commensalen (opportunistisch en koloniserend). De eerste twee zijn primaire pathogenen. De opportunistische micro-organismes kunnen geen infectie veroorzaken bij wonden of insectenbeten, door de functie van granulocyten en de kolonisatie weerstand. Cellulitis is een ontsteking van de huid.
Functionele onderbreking van de barrière:
Een urine katheter of incomplete leging van de blaas. Dit zijn meestal gram negatieve bacteriën. Gram positieve bacteriën bevinden zich in droge gebieden. Hierbij kan de E. coli een infectie veroorzaken.
Een gebrek aan maagzuur. Hierbij kan de Salmonella bacterie of de V. cholera een infectie veroorzaken.
Een gebrek aan tranen. Hierbij kan de Hemophilus influenzae een infectie veroorzaken.
Een verstoring van het schoonmaken van de luchtwegen. Hierbij kan de S. pneumoniae een infectie veroorzaken.
Op E. coli na zijn dit allemaal primaire pathogenen.
Een verzwakte barrière functie kan ook het gevolg zijn van een verzwakte kolonisatie weerstand. In dit geval kan de Candida Albicans zorgen voor een stomatitis, oesofagitis of een vulvovaginitis. De Clostridium difficile is een gram positieve bacterie en is anaeroob. Deze bacterie kan zorgen voor pseudomembraneus enterocolitis. Op een histologisch plaatje zie je een soort pseudomembraan wat bestaat uit mucus en veel granulocyten. Een toxine zorg voor de darm schade. Dit is te behandelen met antibiotica maar bij veel mensen blijft het terugkomen. Dit is een bacterie waarbij je fecestransplantatie als behandeling kan gebruiken.
Het complement systeem helpt bij kolonisering, bacteriën en gisten. Het complement systeem kan deficiënt zijn en dit kan meerdere oorzaken hebben, maar de oorzaak is meestal genetisch. De schade kan zitten in 1 van de 4 pathways: de klassieke, de alternatieve, de MB lectine of de terminale (MAC). Maar als je een pathway mist kan een ander pathway het overnemen. Als er een deficiëntie is van C2, C3 of C4, dan zijn er voornamelijk extracellulaire micro-organismes. Hieronder vallen heel veel gram positieve en negatieve bacteriën. Als er een deficiëntie is van een component van MAC, dan zijn er primaire pathogenen, namelijk: Neisseria meningitidis of invasieve Neisseria gonorrhoeae. Dit eerste micro-organisme kan leiden tot de amputatie van lichaamsdelen.
Er kan ook een deficiëntie zijn aan de immunoglobulines. Dit is bijvoorbeeld het geval bij hypogammaglobulinemie. De oorzaken kunnen congenitaal zijn (X-gebonden agammaglobulinemie of als een deel van SCID, waarbij er ook cellulaire schade is) of verworven (algemene variabele immuundeficiënties, B-cel ziektes, Chronische lymfatische leukemie, M. Kahler).
De micro-organismes die hierbij een rol spelen zijn:
Bacteriën met een capsule (streptococcus pneumoniae, Neisseria meningitidis of Haemophilus influenza)
Campylobacter
Persistente Giardia lamblia
Persistente enterovirus infecties
Hypogammaglobulinemie zou overwogen moeten worden als er frequente of persistente infecties zijn, of als er een combinatie is van deze pathogenen.
De milt is een filter voor het bloed en een plaats voor de productie van immunoglobulines. Als de milt niet goed werkt, dan zullen bepaalde micro-organismes veel frequenter voorkomen in het lichaam. De oorzaken voor een milt disorder zijn:
Asplenie (congenitaal of operationeel verwijderd)
Functionele asplenie (chronische hemolyse syndromen of infarcten)
Vaak is deze deficiëntie niet symptomatisch. Als een milt deficiëntie wel symptomatisch is, dan zijn er enkele micro-organismes die een rol kunnen spelen. Ernstige sepsis (=bloedvergiftiging) wordt veroorzaakt door gecapsuleerde bacteriën:
Streptococcus pneumoniae
Neisseria meningitidis
Haemophilus influenzae
Dit zijn primaire pathogenen. Daarnaast kunnen ernstige Plasmodium infecties (primair pathogeen) ontstaan, die kunnen leiden tot malaria.
De oorzaken van fagocytaire stoornissen zijn granulocytopenie (door bijvoorbeeld cytostatische medicijnen) en granulocyt disfunctie. Hierbij zijn dezelfde micro-organisme betrokken als bij een verzwakte barrière functie. Als toevoeging daarop ook nog a-hemolytische streptococci (commensal) en aspergillus fumigates (in de lucht).
Problemen met de T-cellen kunnen komen door bijvoorbeeld HIV: de HIV infectie zorgt ervoor dat er veel minder CD4 T-cellen zijn. Maar ook door SCID, chemotherapie en het gebruik van immunosuppressieve medicatie. Hierbij zijn veel verschillende micro-organismen betrokken:
Intracellulaire bacterien (salmonella, legionella, TB)
Virussen (HSV, EBV, VZV en CMV)
Toxoplasma gondii
Strongyloides stercoralis
Aspergillus
Pneumocystis jirovecci
De meeste infecties zullen leiden tot een inflammatie, maar dit zal niet altijd gebeuren. Infecties kunnen worden veroorzaakt door bacteriën, virussen, parasieten of schimmels. Deze vier soorten zullen allemaal zorgen voor een ander proces in het lichaam. De laatste 2 zijn gerelateerd aan ons immuunsysteem. Een persoon met een goed immuunsysteem zal deze infecties niet krijgen. Bacteriële infecties kan iedereen krijgen. Ze zorgen voor een acute ontsteking waar veel neutrofielen bij aanwezig zijn. De polymorfische nucleus van de neutrofielen kun je goed zien onder de microscoop. Er is een spectrum aan inflammatoire reacties, dat bestaat uit vijf vormen van inflammatie:
De suppuratieve/acute inflammatie is de meest voorkomende inflammatie in het lichaam. Bij een acute inflammatie zijn er veel neutrofielen aanwezig. Door grampositieve en -negatieve bacteriën.
De mononucleaire/granulomateuze inflammatie. Dit is een chronische inflammatie. Door virussen, parasieten, spirocheten en mycobacteriën.
De cytopathische-cytoproliferatieve inflammatie. Necrotische reacties: door HSV of het adenovirus. Cytoproliferatieve reacties: door HSV, genitale wratten of genitaal kanker.
De necrotiserende inflammatie kan heel snel leiden tot overlijden.
De chronische inflammatie, waarbij er voornamelijk lymfocyten aanwezig zijn en specifiek de antilichaam producerende plasmacellen. Een chronische inflammatie kan leiden tot littekens. Door chronische virus infectie met Hepatitis B en fibrose.
De symptomen van de patiënt hangen af van waar de bacterie zit. Een staphylococci infectie kan afhankelijk van waar de bacterie zich bevindt, leiden tot een endocarditis (hart), impetigo (huid), wond infectie, voedselvergiftiging (voedsel) en respiratoire infectie (longen). Als je heel veel neutrofielen ziet tussen het weefsel van de longen weet je dat er sprake is van een acute ontsteking. De Legionella bacterie wordt gefagocyteerd, maar de fagosoom verzuurt niet en fuseert niet met een lysosoom. De fagosoom wordt vervolgens omgeven door een ER met ribosomen hierop. In de fagosoom gaat de bacterie zich vermeerderen, waarna de fagosoom scheurt. De gastheercel lyseert en de bacterie ontsnapt.
Een virus bindt aan de receptoren van de gastheercel, waarna het zonder ‘envelop’ de cel binnenkomt. Daar vindt replicatie plaats van het virale genoom en er is mRNA synthese. Hierna is er synthese van de virale proteïnes. Deze virale proteïnes kunnen vervolgens heel veel verschillende effecten hebben, zoals cel lyse en metabole verstoringen. Er worden ook nieuwe virussen opgebouwd, die vervolgens (met envelop) de cel verlaten om nieuwe cellen te infecteren. Ten slotte is er presentatie van virus antigenen op het celmembraan. Hierdoor ontstaan er door de gastheer T-cellen gemedieerde beschadigingen. Een infectie met het cytomegalovirus zorgt ervoor dat cellen heel groot gaan worden en uiteindelijk barsten. Parasitaire infecties zijn niet veel te zien in Nederland wel in Afrikaanse landen. Echinococcus infectie je krijgt het binnen door geïnfecteerd vlees te eten. Als deze eitjes in je darmen komen dan komen ze in het bloed en komt als eerste in de poortader. Het veroorzaakt een grote cyste in de poortader. Als ze dit gaan behandelen maken ze de cyste open en dan verwijderen ze hem. Maar door de cyste te verwijderen kan de parasiet in de peritoneaalholte komen waar die een 2de cyste kan ontwikkelen. Als je door de microscoop kijkt kun je de parasiet herkennen. Schimmelinfecties zijn het meest serieus in de westerse wereld. Mensen met een verlaagde immuniteit hebben hier vaak last van. Aspergillus en Candida zijn het meest voorkomend in Nederland. Aspergillus beschadigd niet alleen het weefsel maar ook de bloedvaten en kan zo ook in andere delen van je lichaam terecht komen.
Het ideale doel van diagnostiek is het aantonen of uitsluiten van een specifieke ziekte of een ziekteverwekker. In de realiteit komt het neer op het nauwkeurig schatten van de waarschijnlijkheid van een specifieke ziekte in een specifieke patiënt.
Er zijn directe detectie methoden en er zijn indirecte detectie methoden. Bij de directe detectie methoden wordt de ziekteverwekker rechtstreeks aangetoond of wordt er gebruik gemaakt van een microscoop. Bij de indirecte detectie methoden wordt bijvoorbeeld gekeken of dat er antilichamen aanwezig zijn of dat er nucleïnezuur aanwezig is.
Microbiologie is begonnen rond 1600-1700, want toen werd de microscoop uitgevonden. De gram stain is een test waarbij er wordt gekeken of een bacterie gram positief of negatief is. Men fixeert de bacteriën op een glasplaatje. Daarna wordt kristal violet gebruikt, wat de bacterie cel in gaat. Hierna wordt iodine toegevoegd, wat een complex vormt met het kristal. Het gaat in gram negatieve en gram positieve bacteriën. Er worden dan grote molecuul complexen ontwikkeld. Hierna wordt er een ontkleuringsmiddel gebruikt, waarna de gram negatieve bacteriën het iodine complex verliezen doordat ze een heel dun membraan hebben. De gram positieve hebben een veel dikker membraan, waardoor deze bacteriën wel violet zullen blijven. Als dit allemaal gebeurd is, dan kunnen de bacteriën met elke kleuring worden gekleurd. Vaak wordt safranine gebruikt, waardoor de gram negatieve bacteriën roze worden en de gram positieve bacteriën paars blijven. Streptococcus pneumoniae zijn gram positieve cocci.
Bepaalde bacteriën kleuren niet aan bij de gram stain, namelijk de bacteriën zonder celwand. Er zijn ook zuurvaste bacteriën die een heel dikke celwand hebben (bijv. Mycobacterium Tuberculosis). De Escherichia Coli is gram negatief en de Streptococcus Pyogenes is gram positief. Als bij Mycobacterium Tuberculosis fuchsine wordt gevoegd en daarna zuur, dan zullen alle cellen kleuren, behalve de bacteriën. Dit komt doordat de bacterie zuurvast is. Gramnegatieve cocci zijn vaak heel erg klein en daarom is het moeilijk om gramnegatieve cocci en rods uit elkaar te houden. Plasmodium Falciparum veroorzaakt het malaria virus. Deze parasiet kan worden aangetoond met een Giemsa stain. Als er dus een verdenking is op een malaria virus, dan moet de Giemsa staining worden gebruikt. Je kunt ook virussen aankleuren. Dan kleur je een eiwit aan het oppervlakte van het virus.
Elektronen microscopie wordt amper gebruikt bij de diagnostiek van infectie ziekten. Dit komt omdat het erg duur is en het lang duurt. Er zijn ook snelle antigeen testen en deze zijn beschikbaar voor heel veel antigenen. Met behulp van deze test wordt een antigeen aangetoond door middel van een antilichaam. Deze testen hebben een hele lage sensitiviteit, waardoor ze een gelimiteerde praktische waarde hebben. Het kweken van bacteriën is heel tijdsafhankelijk en de kwaliteit van een specimen is heel belangrijk. Verder is er verdere analyse nodig, zoals de morfologie, metabolisme en de antigenen. Sommige bacteriën en veel virussen kunnen niet worden gekweekt.
Stel nu dat er een 21-jarige man komt met koorts, rillingen, hartgeruis en drugsgebruik. Er wordt dan bloed afgenomen, waarna wordt gekeken naar de groei van de bacteriën. De kweek wordt op een voedingsbodem geplaatst, waarna er gram stain wordt gebruikt en de bacterie wordt gedetermineerd.
De verdere analyse bestaat uit een aantal tests. Voor de determinatie wordt een snelle en simpele test gebruikt of men gebruikt hoogtechnische methodes.
Ook kijkt men naar biochemische eigenschappen. Een ander deel van de verdere analyse bestaat uit een test naar de antilichaam vatbaarheid. Met deze laatste test kan worden gekeken of een bacterie vatbaar is voor een antibioticum of dat het er resistent tegen is.
MALDI-TOF massa spectrometrie zorgt voor de identificatie van gekweekte bacteriën en fungi met de Matrix-Assisted Laser Desorption/Ionisation Time of Flight. Er zijn bewerkte organismen/bacteriën die op een doelplaatje worden geplaatst. Daarop wordt een matrix gedaan. Dit wordt in de massa spectrometer gedaan, waar een laser helpt om de bacteriën te ioniseren. Deze machine scheidt de stukken op massa. Uiteindelijk kunnen de soorten dan geïdentificeerd worden. De machine kan dan direct aangeven om welk virus het gaat. Virussen kunnen alleen maar gekweekt worden op levende cellen. Hier worden in de praktijk vaak eierdooiers voor gebruikt.
PCR is een manier waarbij nucleïnezuur wordt vermeerderd. Er wordt gebruik gemaakt van doel DNA en primer. Bij elke cyclus wordt het doel DNA verdubbeld. Verder wordt de temperatuur steeds veranderd om de omgeving ideaal te maken voor de verschillende stappen van het proces. Een cyclus bestaat uit drie stappen, namelijk: denaturatie (kook temperatuur), hybridisatie (het binden van de primers bij een lage temperatuur) en verlenging (72 graden Celsius).
PCR is een goede en veelgebruikte methode, want je kan het in veel gevallen toepassen. Theoretisch heb je een maximale sensitiviteit en specificiteit, want je kiest de primers die passen bij het pathogeen die je wilt detecteren. Ook kan je het kwantificeren door bijv. meer dan 40 cyclus te doen. Daarnaast zijn er weinig eisen nodig, zoals virus hoeft niet levend te zijn en het proces duurt kort (uren). Verder kan je er een automatische proces van maken. Echter, er zijn wel limitatie. Je vraagt een PCR aan voor een specifiek bacterie en daarom kijk je alleen daar naar, terwijl er andere bacteriën in het sample kunnen zijn. Er is overschot aan sensitiviteit, want je kan alleen 1 enkele streng detecteren. Je weet niet of het van dat pathogeen is van de ziekte, of van een pathogeen dat minder belangrijk is. Verder zijn de kosten van PCR hoog.
Er waren ook indirecte detecties, zoals serologie. Hierbij worden antilichamen aangetoond in de gastheer. Voordelen zijn dat het snel kan gaan en dat het kosten effectief is. Ook zijn er limieten, namelijk dat er reactie van het immuunsysteem van de gastheer nodig is, het kan lang duren en de interpretatie moet met zorg worden gedaan. Voor deze methode is er een respons van de host nodig en kan dus niet gebruikt worden bij mensen met een verminderd immuunsysteem.
Met ELISA kan je virale antigenen of antilichamen detecteren. Je kan een antilichaam met indicator toevoegen en zo het virale antigeen direct detecteren. Ook kan je het antilichaam toevoegen en via een secundaire antigeen, dat gelabeled is, binden aan het virale antigeen. De indirecte ELISA heeft een hogere sensitiviteit.
Complementfixatie wordt niet heel vaak gebruikt in het lab. Allereerst heb je twee serums: een serum met antilichamen en een serum zonder antilichamen. Daarna voeg je het antigeen toe van het pathogeen dat je wilt detecteren. Het antigeen bindt vervolgens aan het antilichaam in het ene serum en in het andere serum niet, want er waren geen antilichamen. Dan voeg je het complement toe. Het complement bindt of aan het antigeen-antilichaam complex (eerste serum) of blijft ongebonden (tweede serum). Daarna voeg je rode bloedcellen toe, die dienen als indicatoren voor ongelyseerde componenten. Als er geen lyse is van rode bloedcellen, dan zakken alle rode bloedcellen in de reageerbuis. De test is dan positief (reactief). Als er wel lyse is, dan is er nog ongebonden complement, dus de test is negatief (niet-reactief).
Wat is een diagnostische tool? Dit is alles wat een diagnose waarschijnlijker of minder waarschijnlijk kan maken. Hieronder vallen de epidemiologische informatie, de symptomen, de signalen, de laboratorium tests, de functionele testen en de beeldvorming. In de ideale wereld zegt een positieve test dat de ziekte is bewezen en zegt een negatieve test dat de ziekte is uitgesloten.
Er zijn ziekten waar je geen testen voor nodig hebt, omdat ze heel erg karakteristiek zijn. Erythema migrans is de ziekte van Lyme. De patiënt kan geen klachten naast een vlek op de huid. Het komt vaak voor dat de vlek eruit ziet als een ingekleurde, rode cirkel met eromheen een rode baan (en het is plat). Voor deze ziekte heb je dus geen test nodig. Als je serologie zou hebben gedaan en de uitslag negatief is, dan zal dat jouw gedachten over de diagnose niet laten veranderen. Een andere voorbeeld is een kind dat in het verleden waterpokken heeft gehad en nu komt met blaasjes op haar/zijn handen en mond. Dit moet een enterovirus zijn die de ‘hand-voet-en-mond ziekte’ veroorzaakt.
De ziektegeschiedenis is voor clinici de belangrijkste diagnostische tool. Verder krijgen clinici veel informatie uit het lichamelijk onderzoek. Bij een verdenking op een UWI (urineweg infectie) kan er een nitriettest gedaan worden. Als deze test positief is, is er dan bewezen dat er een UWI is? En als de test negatief is, is er dan bewezen dat er geen UWI is? Heel veel, maar niet alle bacteriën, converteren nitraat in de urine naar nitriet. Daarom is er een studie gedaan naar de nitriet test. Er was een gedefinieerde studie populatie. Er wordt dan een tabel gemaakt. Bovenin wordt de ‘waarheid’ gezet en links wordt de diagnostische test gezet. De tabel ziet er als volgt uit:
| Ziekte + | Ziekte - | Totaal |
TEST + | Echt positief (A) | Fout positief (B) | A+B |
TEST - | Fout negatief (C) | Echt negatief (D) | C+D |
Totaal | A+C | B+D | A+B+C+D |
De sensitiviteit is de kans op een positief test resultaat als de ziekte aanwezig is. De formule is: A/(A+C). De specificiteit is de kans op een negatief test resultaat als de ziekte absent is. De formule is: D/(B+D). De sensitiviteit en de specificiteit zijn test karakteristieken. De positief voorspellende waarde (PVW) is de kans dat een ziekte aanwezig is, als het testresultaat positief is. De formule is: A/(A+B). De negatief voorspellende waarde (NVW) is de kans dat een ziekte afwezig is, als het testresultaat negatief is. De formule is: C/(C+D). De positief en negatief voorspellende waarden zijn afhankelijk van de test en van de studie populatie. Als er een studie populatie wordt gekozen waarin er een hogere proportie is van de ziekte, dan zal de PVW stijgen en de NVW dalen. Het tegenovergestelde gebeurt als er een lagere proportie is van de ziekte.
De pre-test waarschijnlijkheid is de kans dat de ziekte aanwezig is in een populatie voordat de testresultaten bekend zijn. De formule die hierbij hoort is het aantal mensen met de ziekte / het totale aantal mensen. De post-test waarschijnlijkheid is de kans dat de ziekte aanwezig is als de testresultaten bekend zijn. De test (+) formule is hetzelfde als de PVW en de test (-) is gelijk aan 100%-NVW. Als er een ziekte is waarbij de behandeling belangrijke bijwerkingen heeft, dan wil men niet iemand behandelen waarbij de ziekte absent is. Er is dan een hoog specifieke test nodig. De diagnostische waarde hangt af van de epidemiologische setting. Hierbij wordt rekening gehouden met hoe waarschijnlijk een ziekte is en wat men zou doen als de test negatief of positief is. Als de antibiotica niet zoveel kwaad kan maar de ziekte wel is het dus niet zo erg om onnodig antibiotica te geven. Je wil dus dat als iemand negatief getest wordt de ziekte ook echt afwezig is. Je hebt dan een test nodig met een zo hoog mogelijke sensiviteit.
Eén micro-organisme kan zorgen voor 1, 2, 3 of veel meer klinische verschijnselen. De bacterie Vibrio cholerae is een gram negatieve bacterie die cholera veroorzaakt. Cholera is een epidemie in veel landen en het heeft voornamelijk te maken met hygiëne. De bacterie is een fibrio: hij is gebogen. De bacterie heeft een flagellum, die voor hele snelle bewegingen zorgen. Men wordt aan deze bacterie blootgesteld door water te drinken waarin deze bacterie zich bevindt. Dit is meestal water dat niet gezuiverd is. Ook direct contact tussen mensen zorgt voor besmetting. Niet iedereen die drager is van deze bacterie, wordt ziek. Mensen met zuurinhibitors, ouderen en kinderen worden makkelijker ziek. Het is geen invasief micro-organisme: het veroorzaakt geen inflammatie. Het produceert een toxine: een cholera toxine. Dit kan binden aan het membraan van de villi. Het bindt dan aan een GM1-ganglioside receptor. Hierdoor wordt adenylcyclase in de cel actief gemaakt. Dit zorgt ervoor dat er cAMP ontstaat.
Het zorgt er voor dat een bepaald mechanisme constant actief is, waardoor er cAMP ontstaat. Dit leidt ertoe dat er actieve uitscheiding is van kalium, natrium, chloride, bicarbonaat en water. Dit resulteert in waterige diarree. Deze V. cholerae zorgt voor hyperactiviteit van de cel. Er worden pompen geactiveerd die water en elektrolyten uit pompen, waardoor je gehydrateerd raakt en het bloeddruk daalt. Het kan zelfs 15 L per dag uitpompen. Kinderen raken dus heel erg gehydrateerd.
Het C. difterie bijvoorbeeld, zorgt voor de inhibitie van proteïne synthese. Dit heeft te maken met de A-B exotoxines. Deze toxines bestaan uit een A- en een B-deel. Het A-deel is vaak het actieve gedeelte en het B-deel is vaak het bindende deel. In Nederland zijn we tegen diphtheria gevacineerd.
Plasmodium is een protozo dat malaria kan veroorzaken. Malaria is voornamelijk een epidemie in Afrika en het wordt verspreid via de malaria mug. De vector is de anofeles mug en dit is de definitieve gastheer. De mens is een intermediaire gastheer. De mug is de definitieve gastheer omdat het virus daar seksueel geproduceerd wordt.
Het Varicella Zoster Virus zorgt voor een primaire infectie (waterpokken), maar er kan ook een reactivatie zijn (gordelroos) wanneer iemand dit virus voor de tweede keer krijgt. Bij dit virus is er een gebrek aan cellulaire afweer. Patiënten hebben veel rode blaasjes op het lichaam. Wereldwijd ben je kwetsbaar door luchtdeeltjes, dicht contact of huid laesies. Een volwassene die nooit waterpokken heeft gehad, wordt heel ziek.
De Legionella bacterie is een gram negatieve bacterie die heel erg klein is. Deze bacterie, Legionella pneumophila, kan leiden tot twee ziektes. Er zijn twee pathogenese: overleven in de cel of T-cel immuniteit. Legionella kan leiden tot een pneumonie, als de cellulaire afweer weggevallen is, of tot pontiac koorts. De Legionella bacterie kan heel goed leven in warm water. Het leeft vooral in watersystemen (niet wateromgevingen), vooral als ze te maken hebben met temperatuur, zoals airco, sauna’s, douches en bubbelbaden. Ze kunnen daar heel lang overleven. Transmissie gaat via luchtdeeltjes, we noemen dat aeriosolen (een mens kan dus niet een andere mens ermee besmetten).
De bacterie Treponema pallidum kan leiden tot Syfilis. De bacterie is gram negatief en men wordt er voornamelijk aan blootgesteld door seksueel contact. De ziekte komt in delen. Eerst ontstaat er een zweer op de geslachtsorganen, die niet pijnlijk is. Het tweede stadium bestaat uit koorts en huiduitslag. Ten slotte is er het derde stadium: gumma (een zwelling).
De worm Schistosoma leeft in water. Men wordt er dus aan blootgesteld door in besmet water te zijn. De worm gaat dan via de huid het lichaam in en dan ontstaat er zwemmerseczeem aan de benen. Hierna gaat de worm migreren, waarna er het Katayama syndroom ontstaat. De worm is op zoek naar een aangename plek om te leven en dit worden de venen. Daar gaan de wormen eitjes leggen, waarna de eitjes vast komen te zitten in het weefsel. Terwijl de larven uitgroeien tot wormen, is er sprake van het Katayama syndroom. Als de wormen volwassen zijn, zullen er in het derde stadium granulomata ontstaan. Het Enterovirus, de Staphylococcus aureus, de Streptococcus pyogenes, de Escherichia coli en de M. tuberculosis kunnen leiden tot heel veel ziektes en verschijnselen.
Het is ook zo dat 1 klinische presentatie kan worden veroorzaakt door 1, 2, 3 of veel meer micro-organismen. Als iemand komt met niet pijnlijke en niet jeukende plekken, waarvan de rand rood is en de binnenkant niet (erythema migrans), dan is dit de ziekte van Lyme. De ziekte wordt veroorzaakt door een bacterie die de teek met zich meedraagt: de Borrelia burgdorferi. De teek heeft 2 dagen nodig om zichzelf te vullen met het bloed van een mens. De erythema migrans zijn het eerste stadium. Het tweede stadium bestaat uit meningitis, artritis en carditis. Uiteindelijk kan er zelfs een derde stadium zijn, bestaand uit neuro(psycho)logische symptomen.
Als een patiënt koorts heeft en hij heeft een rode, opgezwollen en warme arm, dan kan dit worden veroorzaakt door de Streptococcus pyogenes (gram negatieve coccus) of de Staphylococcus aureus. Als een lymfe baan rood is, dan is er sprake van de S. pyogenes. Als er een zwelling is, dan is er vaak sprake van de S. aureus.
Als een patiënt koorts, lymfadenitis en lymfocytosis heeft. Dan zijn er drie mogelijkheden: het Epstein-Barr virus, het Cytomegalo Virus (CMV) en Toxoplasma (protozo).
Er zijn ook symptomen die kunnen worden veroorzaakt door heel veel micro-organismen. Een voorbeeld hiervan is een pneumonie. Micro-organismen die dit kunnen veroorzaken, zijn onder andere: het Influenza virus en RSV, de bacteriën S. pneumoniae, Mycoplasma, M. tuberculosis en Legionella, de schimmel Aspergillus en nog enkele wormen. De S. pneumoniae heeft een polysaccharide capsule als virulentie factor. Een lobaire pneumonie wordt veroorzaakt door de Legionella bacterie of door de S. pneumoniae. Een holte of een cyste kan worden veroorzaakt door de M. tuberculosis, de Aspergillus of de wormen. Onregelmatige of interstitiële pneumonie wordt veroorzaakt door RSV, het Influenza virus of het Mycoplasma.
De patiënt was een mevrouw van 5-jarige leeftijd. Vanaf de geboorte heeft zij vele longontstekingen (bronchitis, pneumonia etc.) gehad. Ze moest vooral kuchen. Op 2-jarige leeftijd werd ze naar het ziekenhuid gebracht. Er werd gezegd dat het in puberteit over zou gaan. Op haar 18-jarige leeftijd is ze in contact gekomen met een arts op het LUMC. Hij ging haar onderzoeken op een afweerstoornis. Ze heeft door haar ziekte een schoolachterstand gehad.
Ze heeft ook oorontstekingen gehad (pus achter trommelvlies). Momenteel draagt ze een gehoorapparaat. Ze heeft nooit sepsis gehad. Afgelopen 10 jaar (met behandeling dus), heeft ze 1 keer per jaar een infectie gehad. Het is te doen dus. Vroeger was het 2 keer per jaar en gebruikte zij amoxicilline een half jaar lang achter elkaar.
Als iemand in haar omgeving griep heeft dan wordt zij ook griepeig. Ze komt niet veel in aanmerking met zieke mensen Haar oudste zoon heeft ook een afweerziekte en haar andere zoon heeft juist nooit ziekteproblemen gehad.
Door haar antibioticagebruik heeft ze een keelinfectie gehad, die komt door een verminderde commensale resistentie.
Haar labresultaten toonden de mo waarmee ze besmet was. In 2011 was het haemophilius influenza en s. aureus. In 2014 januari haemophilius influenza, s. aureus en beta-hemolytisch streptococci. In 2014 maart haemophilius influenza, bèta-hemolytisch streptococci en aspergillus fumigatus. In 2015 haemophilius influenza.
Je ziet dat haemophilius influenza telkens terug kwam. Er is een probleem met gekapselde bacteriën. Er is dus een immunoglobulines deficiëntie en daarom kunnen de gekapselde bacteriën hun gang gaan. De andere micro-organismen zijn gekomen door een slechte barrière functie, omdat haar luchtwegen beschadigd zijn.
Er is linksonder in haar long littekenweefsel ontstaan door de terugkerende bacteriële infecties van haar luchtwegen. De luchtwegen werden uitgezet (bronchie-ectasien).
De dokter op het LUMC heeft eerst gekeken of zij antistoffen tegen IgA maakte. Anders kon zij geen immunoglobulines toegediend krijgen. In 1980 kreeg zij als therapie immunoglobulines van donoren. Er was verbetering te zien, maar zij vindt het vervelend dat zij iedere week zelf moest prikken. Iedere injectie duurde 6 tot 7 uur (je kon er wel mee rondlopen). Mevrouw krijgt nog steeds immunoglobulines toegediend. Ze krijgt het 1 keer in de 4 weken via de infuus, wat ongeveer een middag duurt.
Er werd liever geen langdurig antibiotica gegeven, want anders is er antibioticaresistentie. Er was genetisch onderzoek gedaan en er is eenzelfde genetische fout bij haar en haar zoon gevonden.
HC-22: Antimicrobial Therapy
HC-23: Principles of Antibiotic Pharmacotherapy
Responsiecollege
HC-24: Epidemiology of Infectious Diseases
HC-25: Prevention and Control of Infection
PD-03
Penicilline werd gevonden na de eerste wereldoorlog en dit bleek een waar wondermiddel te zijn. Dr. Flemming heeft het per ongeluk uitgevonden. Hij had gezien dat staphylococcus niet kon groeien in de buurt van penicilline. Hoe werkt een antimicrobiologisch middel? Dit is de farmacodynamiek: wat doet een antibioticum met het lichaam? Er is activiteit van de medicatie naar het micro-organisme en er is (eventueel) resistentie vanuit het micro-organisme naar de medicatie.
Selectieve toxiciteit: Met een medicijn wil je aangrijpen op iets in het pathogeen wat verschilt van onze eigen cellen. Zo doe je je eigen lichaam geen schade aan. Glycopeptides en beta-lactaam werken door activiteit op de celwand van een bacterie. Een lichaamscel heeft geen celwand, waardoor deze medicatie niet schadelijk is voor de menselijke cellen. Er zijn middelen die werken op gram negatieve bacteriën en middelen die werken op gram positieve bacteriën.
Een aantal antibiotica werken als inhibitoren van de cel wand synthese. Dit zijn penicillines (penicilline G, flucloxacilline, amoxicilline, en clavulanische zuren), cefalosporines (cefuroxim) en glycopeptides (vancomycine). Als een bacterie wil groeien wordt de celwand kapot gemaakt. Vervolgens zorgt transpeptidase ervoor dat nieuwe bouwblokken aan elkaar worden gebonden. Het zorgt dus voor de opbouw van de celwand. Penicilline zorgt ervoor dat transpeptidase aan penicilline gaat binden, waardoor de celwand niet meer opgebouwd wordt. De bacterie gaat dan dood. Als je de dosis penicilline verhoogd zal ook het effect omhoog gaan. Dan zullen van meer bacteriën de celwand kapot gaan. Als je de dosis verlaagd zal het effect ook weer omlaag gaan.
Vancomycine bindt aan het enzym carboxypeptidase. Dit enzym zorgt normaal gesproken voor het hydrolyseren van de celwand. Verder zijn er lytische processen die de binding tussen peptidoglycanen lyseren. Dit molecuul zorgt normaal voor de versteviging van de celwand. Deze processen leiden ertoe dat de bacterie uiteindelijk explodeert.
Het penicilline bindende proteïne is gelokaliseerd in de periplasmische ruimte. In een gram negatieve bacterie is er ook een buiten membraan aanwezig, om de periplasmische ruimte heen. De medicatie moet dus door het buiten membraan komen om in de periplasmische ruimte terecht te komen. Vancomycine is een heel dik molecuul, waardoor het niet door het buiten membraan van een gram negatieve bacterie heen kan komen. Het werkt daardoor alleen tegen gram positieve bacteriën. Antibiotica die de gramnegatieve bacterie in wil komen moet door de poriën komen.
De bacterie kan zijn poriën veranderen zodat het kleiner wordt en daardoor moeilijker voor de antibiotica om er doorheen te komen. Het voedsel van de bacterie moet ook door deze poriën komen. De bacterie kan de poriën niet te klein maken want dan kunnen de voedselmoleculen er ook niet meer doorheen.
Er zijn ook inhibitoren van de eiwit synthese, door de remming van ribosomen. Ze interfereren met de synthese van proteïnes. De bacterie zal niet dood gaan, maar de bacterie kan niet groeien. Hierdoor kan het verdedigingsmechanisme van de gastheer de bacterie doden. Aminoglycosiden zorgen bijvoorbeeld voor een remming van de eiwit synthese, door te binden aan de 30S subeenheid van ribosomen. Hierdoor is er misreading van het RNA, waardoor er een lek in het buiten membraan zal ontstaan. Dit leidt tot het weglekken van stoffen door het buiten membraan. Dit resulteert uiteindelijk in een inhibitie van de proteïne synthese. Andere medicijnen die op deze manier werken, zijn tetracyclines, macroliden en lincomycines. Als de concentratie van de antibiotica omhoog gaat zullen meer ribosomen gebonden worden. Maar als de concentratie omlaag gaat heeft het niet minder effect. De binding is irreversibel dat betekend dat het voor altijd gebonden zal blijven aan de ribosomen.
De cel zal dus nieuwe ribosomen moeten gaan maken om weer aan eiwitsynthese te kunnen doen. In dit geval is de concentratie van de antibiotica heel belangrijk. Je moet het frequent geven om te voorkomen dat de cel nieuwe werkende ribosomen gaat maken maar je mag ook niet teveel geven want dit kan schadelijk zijn voor je nieren en je oren.
Het laatste doel is de inhibitie van DNA synthese. Antibiotica die op deze manier werken zijn quinolones (ciprofloxacine), metronidazol, sulfonamiden, trimethoprime en rifampine. Sulfonamiden en trimethoprime werken in op de DNA synthese. Rifampine werkt in op de RNA synthese. Quinolones werkt in op het enzym topoisomerase en metronidazol zorgt voor het verbreken van de binding tussen basen.
Er zijn twee soorten antibioticum: bacteriostatisch en bacteriocidaal. Bacteriostatische medicatie (macroliden, tetracyclines), zijn vaak sufficiënt. Ze worden ook liever gebruikt als exotoxine de belangrijkste virulentie factor is. Bacteriocidale medicatie (beta-lactaam, aminoglycosiden en chilolone) worden gebruikt als er een infectie is van de bloedstroom (sepsis of endocarditis), als het gaat om een plek buiten bereik van immuunsysteem (CZS) of als er een gebrek is aan immuuncellen (granulocytopenie). Meningitis wordt ook met deze medicatie behandeld.
Antibiotica zijn niet altijd effectief en dit kan meerdere redenen hebben. De bacterie moet namelijk groeien en als de bacterie niet groeit, dan zal er geen afbreking zijn van de celwand. Dit is het geval bij een stationaire bacterie die in rust is. Er is dan geen bindingsplaats voor de penicilline. De bacterie moet dus een delende bacterie zijn. Verder werken antibiotica niet als er een lage pH is of een lage pO2.
Hier gaat het vooral om aminoglycosiden, want deze medicatie wordt actief opgenomen door de bacterie. Ook werken antibiotica niet goed bij abcessen en bij weefsel necrose. Er is dan een operatie nodig. Ten slotte werken antibiotica niet als er vreemde lichamen (foreign bodies) aanwezig zijn (biofilm). Dit kan alleen behandeld worden door deze vreemde lichamen weg te halen.
Persisters zijn bacteriën die niet vermeerderen, maar in hybratiemode zijn. Dit beschermt de bacterie tegen veranderingen. Bij een vreemde lichaam zijn er regulaire cellen en persisters. Deze groeien niet en daarom worden ze niet aangepakt. Ze kunnen later groeien. Ze zijn moeilijk te behandelen.
Bij de tamponziekte (veroorzaakt door de S. aureus) kunnen de volgende symptomen aanwezig zijn: koorts, een collaps, incontinentie, een shock, gegeneraliseerde erythema en rode conjunctiva. Dit wordt veroorzaakt doordat de S. aureus als superantigeen kan werken, waardoor er een toxisch shock syndroom ontstaat. Hierbij is sprake van biofilm en van exotoxine. Er zijn drie therapeutische behandelingen:
Verwijderen van corpus alienum (tampon)
Blokkeren van de bacteriële eiwitsynthese (exotoxineproductie)
De middelen die op de celwandsynthese werken zijn ineffectief
Het principe van de farmacodynamiek van antibiotica is selectieve toxiciteit. Antibiotica zijn dus niet altijd effectief en dan kan operatie/draining/verwijdering van de bron een essentieel deel van de therapie zijn. Ten slotte is het zo dat als exotoxine een grote rol speelt in de pathogenese, dat men dan de proteïne synthese moet blokkeren.
De farmacokinetiek gaat erover wat het lichaam doet met het antibioticum. De MIC (minimum inhibitoire concentratie) is de concentratie bij welke de bacterie niet groeit na 18 uur incubatie. Dan is er dus geen zichtbare groei meer. Als de concentratie antibioticum lager is dan de MIC, dan is het antibioticum niet actief. De effectieve concentratie is de concentratie ongebonden antibioticum in het serum.
Hoeveel antibiotica is er nu nodig om de patiënt te genezen? De MIC vertelt nog niet hoeveel men moet geven aan de patiënt. Er is een relatie tussen de concentratie en het effect. De concentratie antibiotica blijven verhogen leidt er niet altijd toe dat er een verdere verhoging is van het effect. Er is dus een concentratie waarbij er een maximum effect is. De MIC is gelijk aan de EC50: de concentratie waarbij 50% van het totale effect wordt bereikt.
Dit geldt bij beta-lactaam medicatie, zoals benzylpenicilline, en bij glycopeptides, macroliden en lincosamiden. Er is een on-off effect: het heeft effect, maar als het is al heel snel uitgewerkt. De werking van deze medicatie is dus tijdsafhankelijk en de werking is optimaal als het continu wordt toegediend.
Bij aminoglycosiden, quinolones en tetracyclines kan het maximum effect in mensen niet bereikt worden, omdat die concentratie giftig zou zijn voor de mens. Aminoglycosiden hebben een veel langer effect dan benzylpenicilline, doordat het blijft hangen aan de ribosomen. Hierdoor is er een post-antibioticum effect. De werking van deze medicatie is concentratie afhankelijk en hoeft maar eens per dag toegediend te worden.
Hoe komen de antibiotica op de plaats van de infectie? Dit gaat via diffusie. Het gaat om diffusie van de bloedvezel naar de interstitiële ruimte. Het volume van de interstitiële vloeistof is heel klein. In zacht weefsel duurt het minuten voordat een medicatie bij de plaats van de infectie is.
Alleen een ongebonden medicatie kan snel gediffundeerd worden naar de interstitiële ruimte. Bij een abces is de afstand die moet worden overbrugd naar de kern van het abces heel groot. Het duurt dus heel lang voordat de antibiotica om de plaats van bestemming is. Hierbij is een drainage essentieel om de ontsteking te bestrijden.
Beta-lactaam is water oplosbaar. Als er tight junctions zijn, dan kunnen de antibiotica niet diffunderen naar de interstitiële ruimte, want dan wordt er een barrière gevormd voor het wateroplosbare antibioticum. Dit gebeurt bijvoorbeeld in het CZS, in het oog en in de prostaat klieren. Bij een hoge inflammatoire reactie gaan de tight junctions kapot waardoor water-oplosbare antibiotica beter kan diffunderen.
Er zijn ook actieve pompen in de celmembranen, waardoor het antibioticum wordt weggepompt. Dit zijn OAT-pompen: Organische Anion Transporters. De pompen zijn aanwezig in de plexus choroïdeus (CZS), de retina en de renale tubuli. De antibiotica kunnen heel moeilijk het CZS binnenkomen en zodra ze dan binnen zijn, worden ze er weer uitgepompt door de pompen. De pompen kunnen worden geblokkeerd door middel van probenecide. Voornamelijk beta-lactaam antibiotica hebben last van deze pompen.
Bij een acute inflammatie is er schade aan de tight junctions en de pompen. Er kan dan een effectieve concentratie antibioticum in de cerebrospinale vloeistof bereikt worden. Dit is bijvoorbeeld het geval bij meningitis (hersenvliesontsteking). Diffusie barrières en/of actieve pompen bepalen de keuze van de medicatie, de dosis en de manier van toediening.
Al heel snel nadat antibioticum was ontdekt, werd bekend dat er een resistentie kon ontstaan tegen antibiotica. De S. aureus werd namelijk resistent tegen penicilline. Er zijn drie mechanismes:
Exclusie barrière: de poriën in gramnegatieve bacteriën worden kleiner gemaakt, waardoor de antibiotica er niet meer doorheen kunnen. Effluxpompen kunnen hier ook bij helpen, door het antibioticum naar buiten te pompen.
Veranderde doelen: de bindingsplaats van penicilline wordt veranderd. Hierdoor kan het niet meer binden, en dus is het niet meer actief.
Enzymatische inactivatie: een bestaand cellulair enzym wordt gemodificeerd, zodat het kan reageren met het antibioticum op een manier dat het niet langer effect heeft op het micro-organisme.
Hoe kan men resistentie verwerven? Dit kan via een spontane mutatie of via DNA transfer. Het gen dat gevaarlijk is, is de NDM-1 metallo-betalactamase 1 in India. Het geeft gramnegatieve bacteriën resistentie tegen bijna alle antibiotica. Het gen zit in plasmides die bacteriën aan elkaar doorgeven. Het breekt alle betalactam af, zelfs carbalectam die onze laatste redmiddel is. Alleen twee medicijnen werken er nog tegen.
Het doel van een behandeling met medicatie is het bereiken van een medicatie concentratie in het lichaam, die therapeutisch relevant en geschikt is. Maar hoe wordt de geschikte dosis gekozen en de concentratie behouden?
Er zijn een aantal processen, namelijk absorptie, distributie, metabolisme en excretie. Het begint met absorptie. Hierna komt de medicatie in de systemische circulatie, waarna het wordt verspreid over meerdere lichaamscompartimenten (distributie). Dan zal er metabolisme zijn in bijvoorbeeld de lever. Uiteindelijk is er excretie van het medicijn.
Absorptie is de passage van medicatie van de plaats van toediening naar de circulatie. Er zijn meerdere manieren van toediening, namelijk oraal, sublinguaal (onder de tong), rectaal, via epitheliale oppervlaktes, via inhalatie en met een injectie. Er zijn drie manieren om een medicijn te injecteren, namelijk subcutaan (onder de huid), intramusculair (in de spieren) en intraveneus (rechtstreeks in de bloedvaten). Voor antibiotica zijn de orale toediening en de toediening via een intraveneuze injectie het belangrijkst.
Er zijn twee vormen van transport van het molecuul over het cel membraan, namelijk passief en actief transport. Passief transport gaat via diffusie of gefaciliteerde diffusie. Actief transport gaat via drager gemedieerde transport systemen, die ATP verbruiken. Dit zijn de twee manieren waarop een medicijn de cel in gaat. Er zijn een aantal fysicochemische eigenschappen van belang, namelijk de grootte van het molecuul, de relatieve vetoplosbaarheid en de pH.
Er zijn twee belangrijke parameters, namelijk de maximale concentratie en de maximale tijd. Verder zijn er meerdere factoren die de absorptie kunnen beïnvloeden, namelijk voedsel inname, gastro-intestinale motiliteit, de pH bij de plek van absorptie, de splanchische bloedflow, de medicijn-medicijn interactie en de grootte van het deeltje. Bepaalde antibiotica moeten bijvoorbeeld een aantal uur voor of een aantal uur na een maaltijd worden toegediend.
De biobeschikbaarheid (F) is de fractie van de toegediende dosis die de systemische circulatie bereikt als een intact medicijn. Dit is typisch minder dan 100%, door een slechte absorptie en door metabolische degradatie. Voordat het de systemische circulatie bereikt, moet het medicijn namelijk door de lever heen en daar kan een deel van de dosis inactief gemaakt worden. De biobeschikbaarheid van een intraveneus toegediend medicijn is wel 100%, maar voor een orale toediening is het minder dan 100%.
Alle antibiotica hebben een eigen biobeschikbaarheid. Er zijn antibiotica met een hele hoge biobeschikbaarheid (doxycycline) en er zijn antibiotica met een hele lage biobeschikbaarheid (gentamicine en penicilline).
ADME is Absorptie Distributie Metabolisme (enzymen in lever) en Excretie (urine en feces). De laatste twee zijn er voor eliminatie.
Na de absorptie van een medicijn in de systemische circulatie, is er distributie over de verschillende lichaamscomponenten. Een mens bestaat voor ongeveer 60% uit water. Dit water is belangrijk bij de distributie van de verschillende medicijnen. De distributie hangt af van het moleculaire gewicht (heel zware moleculen kunnen de capillaire wand niet passeren), de vet oplosbaarheid (een lage vet oplosbaarheid zorgt ervoor dat het celmembraan niet gepasseerd kan worden) en de binding met compartimenten zoals proteïne en weefsels (alleen een vrij medicijn kan gedistribueerd worden).
Het volume van de distributie (Vd) is het volume vloeistof dat nodig is om de totale hoeveelheid van het medicijn in het lichaam te bevatten bij dezelfde concentratie als dat van het plasma. Hierbij hoort de formule Vd = D / C0. D is de dosis en C0 is de concentratie na toediening van het medicijn. Vd is altijd in L/kg. Dit betekent dat je na het delen van de dosis door de concentratie, je de Vd (in liters) nog moet delen door het lichaamsgewicht van de patiënt. Op dia 21, 22 en 23 kun je oefenen met sommen.
Het verdelingsvolume is de verhouding tussen de hoeveelheid geneesmiddel die totaal in het lichaam aanwezig is en de hoeveelheid geneesmiddel in het bloed (plasma concentratie) op dat moment. Er is sprake van een groot verdelingsvolume wanneer een stof na opname in de bloedbaan snel in de weefsels wordt opgenomen en maar een klein gedeelte in het bloed blijft circuleren. Stoffen met een kleiner verdelingsvolume hebben dus hoge plasmaspiegels.
Biotransformatie is de chemische transformatie van lipofiele medicijnen in meer polaire moleculen die worden uitgescheiden in de urine. Dit is het metabolisme, waarbij medicijnen actiever of inactief worden gemaakt. Het gebeurt door enzymen, voornamelijk in de lever. In de eerste fase is er oxidatie, reductie en hydrolyse van de medicatie en in fase twee vindt er conjugatie plaats. Beide fases leiden tot renale excretie.
De meest belangrijke enzymen zijn de P450 enzymen. Deze enzymen metaboliseren lipofiele medicijnen. Enkele medicijnen kunnen deze enzymen beïnvloeden. Een inductor zorgt voor een verhoogde activiteit en een inhibitor zorgt voor competitie. Rifampicine is een inductor. Erythromycine, claritromycine en ciprofloxacine zijn inhibitoren.
Ciprofloxacin tabletten mogen niet in combinatie worden ingenomen met diarree producten zoals melk en yoghurt. Er is een complex formatie met calcium en magnesium, wat ervoor zorgt dat absorptie minder wordt en dus het middel minder effectief is.
Excretie gebeurt via de nieren (urine), lever (gal), longen en huid (zweet). Renale excretie gaat via drie processen. Het eerste proces is slechts voor ongebonden medicijnen, want deze kunnen de capillaire wanden van de glomerulus passeren: glomerulaire filtratie. Het tweede proces is via actieve tubulaire secretie. Dit gebeurt vooral bij lipofiele medicijnen. Een derde mechanisme is voor vet oplosbare medicijnen, namelijk via tubulaire reabsorptie.
Penicilline is voor 60% gebonden aan plasma proteïnes, waardoor er een langzame excretie is door filtratie. Het wordt bijna in het geheel verwijderd door actieve tubulaire secretie. Bij één passage door de nieren wordt het bijna in het geheel geklaard uit het bloed.
Renale klaring (CI) is het volume plasma dat de hoeveelheid substantie bevat dat is verwijderd uit het lichaam door de nier in een tijdseenheid (ml/min). De excretoire functie van de nieren kan dramatisch veranderen als gevolg van leeftijd of ziekte. Om deze reden is het belangrijk voor clinici om de renale functie van een patiënt te bepalen, voordat een medicatie wordt toegediend dat door de nieren wordt geëlimineerd. De GFR (glomerulaire filtratie ratio) is gelijk aan de creatinine klaring. De dosis of de frequentie moet verlaagd worden.
Als een medicijn intraveneus wordt toegediend, zijn er twee opties: een singel dosis of een opladende dosis (bijvoorbeeld 100 eenheden) met een behoudende dosis (na een bepaalde tijd een nieuwe dosis geven, zodat er weer 100 eenheden zijn). Om te bepalen hoe een medicijn wordt toegediend, zijn er drie dingen van belang: de therapeutische range (het verschil tussen de dosis waarin een medicijn giftig is en de dosis waarin een medicijn therapeutisch werkt), het volume van distributie en de klaring. Deze drie dingen zijn ook van belang als men bepaalt hoe een oraal middel wordt toegediend: eenmalig of meerdere doseringen.
RAG staat voor Recombinatie Activatie Gen. RAG stopt als een T-cel gedifferentieerd is in 1 specificiteit.
De klinische presentatie van Eptein Barr Virus is leeftijdsafhankelijk. Kinderen hebben er niet echt last van. Jongvolwassenen hebben pfeiffer (mononucleose) en ouderen hebben hepatitis. EBV kan lymfoma veroorzaken, namelijk Burkitt lymfoma. Het kan ook nasopharyngeale carcinoma veroorzaken. Het maakt de cellen die geïnfecteerd zijn onsterfelijk. T cellen pakken geïnfecteerde B cellen aan waardoor je een lymfoma krijgt. B cellen zijn de targets van EBV. T cellen moeten het telkens controleren. Als T cellen beschadigd zijn, dan krijg je veel problemen.
MHC moleculen veranderen niet zoals antilichamen. MHC zit op het oppervlakte van APC. APC zetten het antigeen op het MHC molecuul. De top van MHC molecuul past op een T cel receptor. Alle MHC passen blijkbaar op alle T cel receptoren. T cel receptoren hebben een algemene opbouw met een groeve voor specificiteit (voor het antigeenpeptide). MHC 1 is aanwezig op alle cellen behalve rode bloedcellen (CD8). MHC 2 is alleen aanwezig op APC cellen (CD4).
Een antilichaam kan cross protective zijn. Het betekent dat je het ziekte niet krijgt tegen een type ziekte. Cross reactive betekent dat je ziek kan worden door een andere type van hetzelfde ziekte. Je bent dus beschermd en toch kan je ook ziek worden.
Cytokines worden voornamelijk geproduceerd door een T-B cel interactie (CD4 die B cellen activeren).
Epidemiologie is belangrijk voor het verminderen van het aantal infecties. Er zijn drie factoren die elkaar beïnvloeden, namelijk een micro-organisme, de gastheer en de omgeving. In deze omgeving is van alles te vinden, zoals water, lucht, dieren en voedsel. De omgeving heeft invloed op of wij infectieziekte krijgen of niet.
Epidemiologie gaat erom wat er om mensen heen is. Het is de studie van het vóórkomen van ziektes en de determinanten van ziektes en hun verspreiding over de populatie. Prevalentie is het aantal mensen dat een ziekte heeft op een bepaald moment. Incidentie is het aantal nieuwe ziektegevallen in een bepaalde periode. Attack rate (het aangevallen percentage) is het aantal maal dat de ziekte is voorgekomen gedeeld door het totale aantal mensen. Een ziekte kan zich verspreiden en er kunnen drie dingen gebeuren:
Endemie: de ziekte komt continu voor onder een deel van de bevolking maar verspreidt zich niet verder.
Epidemie: de ziekte komt frequenter voor dan normaal en er zijn meer patiënten dan van te voren werd verwacht.
Pandemie: dit is een epidemie op wereldniveau. Dit kan ontstaan door een DNA-shift, waarbij een gedeelte van het genoom van de pathogeen verandert.
Op dit moment zorgt Ebola voor een epidemie. Ebola wordt veroorzaakt door een enkelstrengs RNA-virus. Het heeft een envelop met een draadachtige structuur en het kan bijna alle cellen in het lichaam aanvallen. Ebola heeft als reservoir de vleermuis. De host van Ebola zijn kleine rendieren en apen zoals chimpansees en gorilla’s. Deze dieren worden ziek maar het Ebola-virus blijft normaal gesproken binnen het regenwoud. Mensen die rondom het regenwoud wonen, jagen in het regenwoud en eten het vlees van onder andere de kleine rendieren en de apen. Hierdoor wordt de mens besmet. Mensen geven het weer door aan elkaar door direct contact van lichaamsvloeistoffen, slijmvliezen, bloedbaan, niet-intacte huid ect. De symptomen van Ebola zijn koorts, hoofdpijn, diarree, braken en een myalgie. Het Ebola-virus kun je heel goed aantonen in het lab. Uiteindelijk zal meer dan 50% van de mensen die besmet zijn overlijden.
Incubatieperiode is het moment waarbij je geïnfecteerd raakt tot het moment van eerste symptomen. Voor ebola is dit 7 dagen met een range van 3 tot 12 dagen. Deze is belangrijk om bijvoorbeeld te weten hoe lang je iemand geïsoleerd moet laten. Dan is er de klinische ziekte. Na blootstelling is er ook een tijd dat het micro-organisme niet naar andere mensen kan worden overgebracht, dit is de latente periode. Hierna is er een periode waarin het wel kan worden overgedragen en dit is de infectieuze periode.
Als de volgende persoon dan wordt blootgesteld aan het micro-organisme, herhaalt deze cyclus zich weer. Vaak is de latente periode korter dan de incubatie tijd. Dat betekend dat je al andere mensen hebt kunnen besmetten voordat je zelf echt ziek wordt. Serial interval: De tijd tussen het beginnen van de ziekte bij persoon 1 en persoon 2.
Een primaire casus is de ‘eerste’ patiënt met een ziekte. Het is natuurlijk niet echt de eerste patiënt, maar het gaat om de persoon bij wie een infectie in een groep begint. Hierna zijn er secundaire casussen. De clue is de reproductieve graad (R0). Het is een getal voor het gemiddelde aantal secundaire casussen per patiënt met een specifieke infectie in een niet immune, vatbare populatie.
Stel R0=5 en 100% van de populatie is vatbaar. Als R=1, dan is er een stabiele endemische ziekte. Als R<1 dan wordt de incidentie steeds kleiner. Als R>1 dan zal er een epidemie ontstaan. R = R0 x de niet-immune populatie. R is belangrijk om te weten hoeveel mensen je moet vaccineren.
Als de hele populatie vatbaar is, dan is dus R = R0. Maar na een tijdje zullen er mensen immuun zijn, dus dan is dit niet meer zo. Bijvoorbeeld: R0=5. 50% van de populatie is niet meer vatbaar. Dus dan is R = 5 x 0,5 = 2,5. Wat we willen is dat R kleiner is dan 1. Dus dan moet gelden dat R0 x niet-immune populatie <1. Hier geldt dan 5 x niet-immune populatie <1 dus niet-immune populatie = 0,2. Dit betekent dat 80% van de populatie ingeënt moet zijn.
In de Bible-belt is het vaak zo dat kinderen niet ingeënt worden, vanwege geloofsovertuigingen. Doordat daar de niet-immune populatie heel erg hoog is, worden er bij een uitbraak van een ziekte heel veel mensen ziek. Dit gebeurde dit jaar nog bij een mazelen uitbraak in de Bible-belt.
Van de micro-organismes moeten we een aantal dingen weten:
Reservoir: alle plekken waar vermenigvuldiging is van het micro-organisme.
Bron: vanuit welke bron krijgt een patiënt een micro-organisme?
Transmissie: dit gaat via meerdere wegen. Ten eerste gaat het via contact. Direct contact gaat via aanraken, zoenen of seksueel contact. Indirect contact is via bloed, voeding, objecten en handen. Ten tweede gaat het via de lucht: sporen, druppels met iets erin, druppels, huid schilfers en stof deeltjes. Er is nog een derde manier, namelijk via vectoren zoals de malaria mug. Een vector is een insect of een spinachtige die een infectieus middel overbrengt.
We nemen als voorbeeld het influenza A virus. Dit micro-organisme heeft veel reservoirs, zoals mensen, zwijnen, vogels etc. De bron is altijd een mens. Aspergillus fumigatus wordt overgedragen via sporen in de lucht. De Echinococcus granulosus heeft als reservoir de hond en als bron hondenpoep. Mensen zijn slechts een intermediaire host.
De transmissie gaat oraal, namelijk via het inslikken van eitjes van wormen. Preventie kan gebeuren door het ontwormen van geïnfecteerde honden, door het verbranden of begraven van geïnfecteerde karkassen en door de handen te wassen.
Bij zoönosis is een infectie ziekte onder normale omstandigheden overdraagbaar tussen vertebrale dieren en mensen. Bijvoorbeeld q-koorts. De hond is de definitieve host en de schaap de intermediaire host. Maar mensen kunnen het virus ook krijgen door hun handen niet goed te wassen nadat ze contact hebben gehad met honden of schapen. We kunnen deze ziekte niet zelf verspreiden.
Eliminatie is alles wat men kan doen om een micro-organisme uit te schakelen. Dit kan bijvoorbeeld door sterilisatie, disinfectie, schoonmaken, pasteurisatie en sociale ontwikkelingen. Verder kan een bron geïsoleerd worden of een gastheer kan beschermend geïsoleerd worden. Een gastheer kan ook beschermd worden door vaccinatie, passieve immunisatie, antimicrobiële profylaxe en sociale ontwikkelingen. Verder kan de transmissie van bron naar gastheer onderbroken worden, door bijvoorbeeld hand hygiëne en handschoenen.
Of iets een uitbraak genoemd wordt of niet, ligt er heel erg aan hoe vaak een bepaalde ziekte normaal voorkomt. Als een ziekte normaal gesproken amper voorkomt en er is ineens een verhoogde prevalentie, dan noemt men dit wel een uitbraak. Hepatitis B is geen outbreak, omdat er niet echt veel verschil is tussen de jaren door. De Q fever was een outbreak. Deze is veroorzaakt door de intracellulaire bacteriën zonder celwand, genaamd coxiella burnetti. Je krijgt koorts, hoofdpijn, kuchen, pleurale pijn. Heel soms Granulomatous hepatitis en chronic Q fever: endocarditis, infections of vascular prostheses of prosthetic valves. Het is te diagnosticeren door antilichaam-detectie in serum.
Q koorts wordt veroorzaakt door de Coxiella burnetii. Dit is een intracellulaire bacterie die geen celwand heeft. De klinische presentatie bestaat uit koorts, hoofdpijn, eventueel hoesten en pleurale pijn. De diagnose wordt voornamelijk gesteld op basis van antilichamen in het serum. De diagnose kan niet gesteld worden op basis van gram staining, want er is geen celwand. Het reservoir is heel complex, maar het gaat om zoönose. De bron is abortus bij dieren en de transmissie gaat via inhalatie. De mens is een eindstadium gastheer, want wij kunnen de bacterie niet meer overdragen. In Nederland is de grootste uitbraak ooit geweest van de Q koorts. Men wilde dit natuurlijk tegengaan, maar hoe kan dit? De gastheer (mens) kan niet beschermd worden, want het gaat via de lucht. Ook kunnen de bronnen niet goed geïsoleerd worden en kunnen de transmissies niet worden onderbroken. Wat er dan alleen nog maar kan gebeuren is het vernietigen van de reservoirs. De reservoirs waren dieren, dus al deze dieren moesten vernietigd worden. Vervolgens zijn alle schapen en geiten het jaar daarna gevaccineerd. Hedendaags zijn er nog steeds plekken in Nederland waar PCR positief is voor deze ziekte. Sommige ziektes moeten direct gerapporteerd worden en andere ziektes hoeven niet direct gerapporteerd te worden.
Hoe en waarom gebruikt men isolatie? Er zijn twee types van isolatie, namelijk het isoleren van de bron of van de gastheer. Deze laatste vorm van isolatie noemt men beschermende isolatie. Bij het isoleren van de bron zijn er weer vier types:
Contact isolatie – Je legt de patiënt in een kamer met open deuren. Je moet handschoenen aantrekken als je de patiënt gaat behandelen. Wanneer men de handschoenen uittrekt, dan gebruikt men nog handalcohol. Dit gebeurt omdat met de blote hand toch de handschoen wordt aangeraakt. Contact isolatie is bijvoorbeeld nodig bij de G. lamblia.
Druppel isolatie – Je legt de patiënt in een kamer met open deuren want de druppels kunnen ongeveer een meter ver komen en niet verder. Je gebruikt hierbij een mondmasker, want er is verspreiding via druppels die vrijkomen door te hoesten. Een voorbeeld is Influenza A, maar daarbij is ook contact isolatie nodig.
Lucht isolatie – hierbij is er een afgesloten ruimte nodig. Je hebt hier weer een mondmasker op. Twee voorbeelden zijn de M. tuberculosis en het VZV.
Strikte isolatie – dit is contact isolatie en lucht isolatie. Hierbij is in feite alles nodig: handschoenen, mondmasker en een afgesloten ruimte. Een voorbeeld is MRSA.
Dit waren de vormen van bron isolatie, maar er was ook beschermende isolatie voor de gastheer. Hierbij gebruikt men handalcohol en bijvoorbeeld een mondmasker en een beschermende jas. Handhygiëne kan heel veel infecties voorkomen. De handen dragen inwonende (residente) micro-organismen over, die men altijd op de huid heeft, en kortstondige (transient) micro-organismen, die men ergens oploopt. Na het wassen van de huid zullen alleen de transiente micro-organismen verdwijnen, want die zitten op de huid en de residente micro-organismen zitten in de kiertjes van de huid.
Door zeep te gebruiken, zullen de residente micro-organismen uit de kiertjes komen maar ze verdwijnen niet, waardoor het lijkt alsof er ineens meer micro-organismen zijn. In feite zijn er wel minder, maar degene die er zijn, zijn verplaatst naar op de huid.
Als iemand een spoor op zijn hand heeft, van bijvoorbeeld de C. difficile, dan kan dit niet weggewassen worden met hand alcohol. Wel kunnen sporen weggespoeld worden door middel van water en zeep. Door eerst de handen te wassen en daarna handalcohol te gebruiken, verwijdert men alle micro-organismen van de hand.
Er zijn vijf momenten waarop een arts hand hygiëne moet doen, namelijk voor het contact met de patiënt, voor een aseptische taak (zoals een katheter inbrengen), na een risico op blootstelling met lichaamsvloeistof, na het contact met de patiënt en na contact met de omgeving van de patiënt. Als arts mag er geen ring, horloge of armband gedragen worden, vanwege de hygiëne. Kettingen en oorbellen mogen wel, als ze maar niet te lang zijn.
Antibiotica profylaxe is primaire preventie. Dit wordt gebruikt als een patiënt een verhoogd risico heeft op infectie, als de preventie beter is dan de diagnose en de behandeling en als het kosten effectief is. Wat men dan doet is dat er een antimicrobieel middel wordt gebruikt dat is gericht op het micro-organisme dat de infectie waarschijnlijk veroorzaakt. Dit gebeurt zo lang als blootstelling waarschijnlijk is. Indicaties om dit toe te passen, zijn onder andere asplenie, granulocytopenie, hypogammaglobulinemie en complement deficiëntie.
De patiënt is 3 dagen opgenomen in het ziekenhuis. De aanleiding was veel hoesten (slijm) en vermoeidheid. De patiënt had in het begin geen koorts en een beetje last van koude rillingen. De patiënt had een dag erna wel koorts. De dagen ervoor was de patiënt verkouden. De patiënt had geen pijn. Meneer kon niet heel diep inademen.
Het slijm had een licht groene kleur. Er zat geen bloed bij het slijm. Bacteriële infectie geeft geen helder slijm. Virale infectie geeft wel heldere slijm. Bloed ophoesten komt door vaatschade door infecties. De patiënt heeft geen hoofdpijn en er is geen aanwijzing voor synovitis. Pijn bij het ademhalen kan komen door pleuritis. Je denkt aan een luchtweginfectie. Er zijn ook systemische verschijnselen zoals koude rillingen.
Als je denkt aan pneumonie (deel van longweefsel heeft ontstekingsvocht) dan moet je vragen naar kortademigheid. Je meet dan de ademfrequentie (<35/min is verhoogd). Bij verhoging heb je infiltraat of ontstekingsvocht in een long deel. De patiënt was kortademig en dit pleit naar een longontsteking. Als onderzoek kan je gaan percuteren of een X ray aanvragen. Op de X ray van de patiënt zie je infiltraat rechts onder.
In de gram stain van sputum waren veel leukocyten te zien en grampositieve bacteriën. Je denkt eerst aan een pneumococcen pneumonie, want deze komt het meest voor als oorzaak voor een bacteriële pneumonie. Het zijn diplococcen. Er wordt dan gedacht aan streptokokken pneumonia, omdat het acuut is ontstaan.
Het doel van de behandeling is om de bacterie in longen en bloed te verwijderen. Het is niet mogelijk om dit te doen, als de patiënt resistent is tegen de antibiotica. Je moet vragen naar eerdere behandelingen. Vroeger had meneer azetromyosine gebruikt.
Je moet vragen of meneer heeft gereisd, want er zijn streptococcen bacteriën die resistent zijn. Bij onze patiënt was het wel mogelijk om antibiotica te geven.
Het antibioticum penicilline is de beste optie voor alle streptococci infectie. In NL wordt als dosis half miljoen eenheden 4 keer per dag intraveneus gegeven voor een streptococci infecties. De dosis is genoeg om de bacterie te doden, dus de bacterie is gevoelig. Andere landen geven een hogere dosis, omdat daar de resistentie hoger is. Ook de angst is een reden, want de patiënt is erg ziek. Penicilline wordt intraveneus gegeven aan de patiënt, omdat hij misschien allergisch kan zijn.
Als de patiënt niet verbetert na 24 uur, dan moet je aan een andere diagnose denken. Als de patiënt nog steeds koorts heeft, dan kan de patiënt resistent zijn voor de antibiotica. Ook kan de antibiotica niet naar de infectie komen. Er kan een vreemde lichaam zijn of een abces in een pleurale ruimte. Het kan ook komen door een verkeerde diagnose. De patiënt had een herstel na 24 uur, dus hij mag al naar huis.
Een B cel maakt antilichamen die zijn belangrijk voor een pneumokokken infectie. Je meet het antilichamen niveau. Als deze laag is, dan kan de patiënt nog een pneumokkokken infectie krijgen. De patiënt had een niveau van 12, dus er was niet heel erg een risico op een nieuwe infectie.
Extreme en op andere manieren ongepaste reacties van het immuunsysteem spelen een centrale rol in de variëteit van ziektes, zoals allergie en astma, auto-immuun ziektes en transfusie reacties. Er zijn vier types van hypersensitiviteit reacties met hun bijbehorende mechanisme, namelijk type I, type II, type III en type IV. In een patiënt is er vaak meer dan één mechanisme dat het klinisch beeld veroorzaakt.
Immuundeficiëntie betekent dat er een ineffectieve immuunreactie is. Bij hypersensitiviteit is er een overactieve immuunreactie. Bij auto-immuniteit is er een ongepaste reactie tegen eigen antigenen. Er zijn een aantal karakteristieken van hypersensitiviteit reacties:
Het is een ongewenste reactie van het normale immuunsysteem in een pre-sensitized gastheer. Dit houdt in dat de gastheer al eerder is blootgesteld aan het antigeen. Een voorbeeld is hooikoorts. Als het immuunsysteem nog nooit pollen heeft ‘gezien’, dan kan er geen hypersensitiviteit reactie optreden.
De mechanismes zijn gelijk aan de mechanismes die werkzaam zijn in de normale immuunreactie.
Het is abnormaal, vanwege de overdreven of ongepaste vorm.
Hypersensitiviteit kan geclassificeerd worden volgens Coombs en Gell:
Type I. Dit is een IgE gemedieerde vorm.
Type II. Dit is gemedieerd door IgG, IgM en IgA. Het gaat om antilichamen die zijn gericht tegen het celoppervlakte of de extracellulaire matrix antigenen.
Type III. Dit is immuun complex gemedieerd, namelijk door IgG, IgM en IgA.
Type IV. Dit is cel gemedieerd en het heeft T-cel activatie nodig. Deze reactie heeft tijd nodig, waardoor dit het vertraagde type is.
Type I t/m III worden gemedieerd door antilichamen en deze reacties zijn heel snel, want de antilichamen zijn al aanwezig in het lichaam.
Type I – IgE gemedieerde hypersensitiviteit: Karakteristiek aan dit type is dat er wordt geneigd om IgE antilichamen te maken. Dit type noemt men ook wel een allergie. Voorbeelden van deze hypersensitiviteit zijn: atopische rhinitis, atopische conjunctivitis, atopische astma, atopische dermatitis, voedselallergie en systemische anafylaxie. In de gezondheidszorg komt er vaak latex allergie voor of een allergie tegen laboratorium dieren. Bij astma is er niet slechts een allergie; er zijn namelijk ook ernstige vernauwingen van de luchtwegen. Wat gebeurt er nu eigenlijk? Een dendritische cel neemt een allergeen op, waarna er een T-lymfocyt wordt geactiveerd, die het MHC-complex op het dendritische membraan herkent. Dit leidt tot de activering en ontwikkeling van Th2-lymfocyten. Deze cel gaat IL-4 en IL-13 (cytokines) produceren. Deze cytokines zijn de boodschappercellen van het immuunsysteem. Ze zorgen ervoor dat de B-cellen gaan differentiëren naar plasmacellen. De plasmacellen gaan vervolgens antilichamen produceren, in dit geval IgE.
Als deze persoon nu voor de tweede keer wordt blootgesteld aan hetzelfde allergeen, dan gaat de mestcel heel sterk binden met IgE. De mestcel heeft namelijk hoge affiniteit IgE receptoren. De mestcel wordt geactiveerd door het allergeen, waarna er crosslinking is van de IgE receptoren. Hierdoor is er degranulatie (histamine en proteases) en er is de novo synthese en secretie van lipide mediatoren. Door de mediatoren gaan er symptomen ontstaan. Ook wordt het allergeen weer opgenomen door de dendritische cel, waardoor hetzelfde proces afspeelt als net is beschreven. Nu wordt er ook IL-5 afgegeven. Dit is een trigger voor het beenmerg om eosinofielen te gaan produceren.
Deze eosinofielen gaan leiden tot symptomen en deze cellen spelen een essentiële rol. Ten slotte zorgen de andere cytokines, IL-4 en IL-13, voor de activatie van epitheel cellen (goblet cel hyperplasie) en fibroblasten. Dit is een verklaring voor de verandering van de mucosa. Er is dus niet alleen infiltratie van immuuncellen; er is ook een verandering in de mucosa.
De mestcel is betrokken bij allerlei processen, waaronder vasodilatatie, vasculaire permeabiliteit, gladde spiercel contractie en leukocyten chemotaxis. Er zijn acute en chronische reacties op blootstelling aan allergenen in de luchtwegen. Bij een acute reactie gebeurt het volgende: de mucosale mestcel vangt het antigeen. Hierna zorgen inflammatoire mediatoren voor het samentrekken van gladde spieren, het verhogen van de mucus secretie door luchtweg epitheel en het verhogen van de bloedvat permeabiliteit. Bij een chronische reactie is er een chronische reactie gemedieerd door cytokines en eosinofiele producten.
Type II – Antilichaam gemedieerde hypersensitiviteit: Hierbij is er sprake van antilichamen (IgG, IgM, IgA) die zijn gehecht tegen het celoppervlakte of tegen de extracellulaire matrix componenten. Er is activatie van het complement systeem en er is interactie met Fc receptor dragend effector cellen. Voorbeelden van deze reactie zijn transfusie reacties, auto-immuun hemolytische anemie, hemolytische ziekte bij een pasgeborene, Goodpasture’s syndroom en receptor targeting bij Myasthenia gravis en Graves’ ziekte.
Penicilline is een heel belangrijk antibioticum. Het bindt aan bacterieel transpeptidase en inactiveert het. Penicilline specifieke IgG bindt aan door penicilline gemodificeerde proteïnes op erytrocyten. Hierna is er activatie van complement componenten C1-C9 en de formatie van een membraan aanvallend complex, of er is activatie van de complement componenten C1-C3, wat leidt tot een covalente binding van C3b. Dit laatste leidt tot fagocytose door een macrofaag.
Onder type II hypersensitiviteit valt ook het Rhesus antagonisme. Er is een resus+ (resus antigeen aanwezig) en een resus- systeem. Als een vrouw Rh- is en haar foetus is Rh+, dan gaan de foetale erytrocyten met het Rh antigeen binden aan de IgM van de moederlijke erytrocyten zonder resus factor. Dit komt vervolgens in de circulatie van de moeder terecht. Er ontstaat dan een primaire immuunreactie met IgM en lage hoeveelheden IgG met een lage affiniteit. Hierdoor zal er een verwaarloosbare vernietiging zijn van foetale erytrocyten door het anti-resus IgG. De baby die geboren wordt, zal dan gezond zijn. Bij een tweede zwangerschap van dezelfde vrouw (Rh-) van een Rh+ foetus, zal er een probleem zijn. Er gaat dan IgG van de moeder door de placenta heen, naar de foetale circulatie. De B-geheugen cellen zorgen voor veel anti-resus, waardoor er een grote vernietiging zal zijn van de foetale erytrocyten met het resus antigeen. Hierdoor zal er een anemische baby geboren worden. Er is een ‘therapie’ voor dit probleem: bij een eerste en volgende zwangerschap van een Rh- moeder met een Rh+ foetus, wordt er anti-resus IgG toegediend. De primaire immuunreactie tegen de resus factor wordt geïnhibeerd door de aanwezigheid van Rh-specifieke IgG. De immuuncellen worden op deze manier namelijk niet geactiveerd. Hierdoor zullen de foetale erytrocyten niet verwoest worden, waardoor er een gezonde baby wordt geboren.
Type III – Immuun complex gemedieerde hypersensitiviteit: Bij deze hypersensitiviteit vormen antilichamen (IgG, IgM en IgA) immuun complexen, waardoor er volharding is van een antigeen (een continue infectie of auto-immuun ziekte) en er is een insufficiënte klaring. Voorbeelden van dit type zijn systemische reacties, zoals serum ziekte, SLE en reumatoïde artritis, en lokale reacties, zoals arthus reacties en extrinsieke allergische alveolitis.
Bij deze reactie zijn de antilichamen (IgG, IgM en IgA) van belang, net als het complement systeem en de Fc receptor dragende antilichamen. Kleine antigeen-antilichaam complexen vormen zich in de circulatie en ze activeren het complement systeem. Dit zorgt ervoor dat het immuuncomplex bedekt wordt met covalent gebonden C3b.
Het gebonden C3b bindt aan de CR1 receptor op het oppervlakte van erytrocyten. In de milt en de lever worden de immuun complexen dan verwijderd door fagocyten. Er kunnen IgG deposito’s zijn in de nieren. Er kunnen type II of type III reacties ontstaan. Met behulp van fluorescerende staining kan bepaald worden of er een type II of een type III reactie is. Het patroon van staining geeft dus essentiële informatie.
Type IV – Vertraagde type hypersensitiviteit: Dit type wordt veroorzaakt door contact, met bijvoorbeeld nikkel, door tuberculine en door granulomateuze reacties. De hypersensitiviteit ontwikkelt zich pas dagen na de blootstelling. Voorbeelden van dit type zijn contact hypersensitiviteit, sarcoïdosis, lepra en tuberculose.
Cellen die een belangrijke rol spelen, zijn monocyten, macrofagen, CD4 en CD8 T-cellen. Als men wil weten of iemand allergisch is voor nikkel, dan hoeft men alleen maar een beetje antigeen pasta op de persoon te smeren. Het resultaat is dan na ongeveer 2 dagen bekend.
Het mechanisme is als volgt: een antigeen wordt verwerkt door weefsel macrofagen en dit stimuleert Th1-cellen. De Th1-cel gaat dan chemokines, cytokines en cytotoxines afgeven. De chemokines zorgen voor macrofaag recruitment naar de plaats van het antigeen. Het cytokine IFN-γ zorgt voor de activering van macrofagen en de verhoging van de vrijlating van inflammatoire mediatoren. De cytotoxines TNF-α en LT zorgen voor destructie van lokaal weefsel. Ook zorgen ze voor een verhoogde expressie van adhesie moleculen op lokale bloedvezels. De cytokines IL-3/GM-CSF zorgen voor monocyt productie door stamcellen in het beenmerg. De mantoux test werkt via dit mechanisme. Er wordt bij deze test subcutaan (onderhuids) tuberculine ingespoten. Het antigeen wordt dan geïntroduceerd in het weefsel en wordt verwerkt door lokale antigeen presenterende cellen. Een TH1 effector cel herkent het antigeen en laat cytokines vrij, die effect hebben op het vasculaire endotheel. Dit leidt tot recruitment van T-cellen, fagocyten, vloeistof en proteïnes op de plek van de antigeen injectie. Hierdoor is er een zichtbare laesie zichtbaar. Als er volharding is van het antigeen, dan zal er een granuloma gevormd gaan worden.
Er is ook granulomateuze hypersensitiviteit. Een granuloma bevat allerlei cellen, namelijk macrofagen, epitheloïde cellen (verkregen uit geactiveerde macrofagen), giant cellen (Multi-nucleair; ze worden gevormd door de fusie van epitheloïde cellen), lymfocyten en fibrose. Voorbeelden zijn lepra, tuberculose, schistosomiasis, sarcoïdosis en de ziekte van Crohn.
Type I hypersensitiviteit is een allergie, er is een snelle immunologische reactie in een gevoelig (primaire reactie al gehad) persoon die wordt bewerkstelligd door binding van het allergeen met het specifieke IgE. Een voorbeeld hiervan is astma. Histologisch wordt het volgende gezien bij astma:
Granuleus weefsel rondom de bronchiole
Constrictie van de bronchiole
Mucus-producerende cellen
Hypertrofie van de gladde spiercellen
Dik basaal membraan
Bij een allergische rhinitis kan je oedeem en een ontstekingsinfiltraat zien, dit ziet er dus heel anders uit.
Type II hypersensitiviteit wordt gemedieerd door antilichamen gericht op antigenen op een cel oppervlak of in de extracellulaire matrix. Het klinisch beeld wordt veroorzaakt door vernietiging van cellen, ontstekingsreacties of interferentie met de normale reactie. Een voorbeeld hiervan is anti GBM ziekte. Hierbij is een IgG antilichaam gericht tegen een component van het GBM, het zal zich rondom het GBM ophopen. Vervolgens wordt het complement systeem geactiveerd en ontstaat er een ontstekingsreactie. Als deze ziekte voorkomt in beide nieren en de longen wordt het Good Pasture’s ziekte genoemd. Deze patiënten hoesten bloed op door de ontstekingsreactie in de longen. Een ander ziektebeeld dat hoort bij type II hypersensitiviteit is myesthenia gravis. Hierbij ontstaan periodes van erge spierzwakte. Het is een auto-immuun ziekte die zenuwsignalen naar de spieren onderbreekt.
Type III hypersensitiviteit wordt veroorzaakt door immuuncomplexen die een ontsteking teweeg brengen waar ze ophopen. Dit betreft circulerende immuuncomplexen. De circulerende immuuncomplexen activeren complement, hierdoor komen neutrofielen naar de immuuncomplexen toe die de vaatwand aanvallen. De vaatwand raakt vervolgens ontstoken en er ontstaat necrotisch weefsel. Een voorbeeld ziekte van een type III hypersensitiviteitsreactie is SLE. Bij SLE zijn alle immunoglobuline isotypes in overmaat aanwezig. Een klinisch kenmerk van SLE is erythema vlinder uitslag.
Type IV hypersensitiviteit wordt gemedieerd door cellen. De T helper cellen produceren cytokines die een ontsteking veroorzaken en de cytotoxisch T cellen zorgen voor celdood. Dit is een vertraagd type hypersensitiviteitsreactie die wordt gedomineerd door CD 4 T cellen. Een voorbeeld hiervan is de mantoux test, deze test veroorzaakt een granulomateuze reactie. Ook bij DM1 is er sprake van een type IV hypersensitiviteitsreactie. Cytotoxische T cellen vernietigen de insuline producerende cellen in de eilandjes van Langerhans.
Een hypersensitiviteitsreactie is een mechanisme van een ziekte. Vele auto-immuun ziektes hebben een hypersensitiviteitsreactie op hun pathogenen. Dus vele hypersensitiviteitsreacties zijn aanwezig in verschillende auto-immuun ziektes, behalve type I hypersensitiviteit.
Meneer kreeg voor het eerst symptomen op 4-jarige leeftijd. In zijn kinderjaren had hij vaak last van benauwdheid, kriebelige huid, slijmophoping en tranen. Hij was allergisch voor bijna alles: pollen, huisstofmeid, katten, konijnen, honden etc. In die tijd waren er nog geen goede inhalators dus als behandeling moest hij cremetjes smeren. Toen hij 20 was begon hij voor het eerst met inhalators. Dit hielp om de benauwdheid onder controle te houden.
Differentiaal diagnose: atopische astma.
Tegenwoordig hangt de ernst van zijn klachten af van allergenen, zuurstofgehalte, luchtvochtigheid en jaargetijde. Soms heeft hij best stabiele periodes.
Diagnostiek:
FEV1: lager bij astma patienten
Vitale capaciteit: lager bij astma patienten
Allergeen-specifieke IgG en eosinofielen in bloed: hoger bij astma patienten
Bronchoscopie: inflammatie, sputum, constrictie en zwelling
Microscopie: dikker basaal membraan bronchioles en hypertrofie gladde spiercellen
Astma is een multifactoriele ziekte. Inflammatie, obstructie van de luchtwegen en hyperreactiviteit zijn componenten van astma. Astma valt onder type 1 van hyperreactiviteit. Astma is (voor zover men weet) niet genetisch bepaalt, maar wanneer een ouder astma heeft is de kans groter dat het kind dit ook krijgt. Men speculeert dus over mogelijke genen die zijn betrokken bij astma, hier lopen meerdere onderzoeken naar.
De behandeling bestaat uit inhalatie corticosteroiden in combinatie met een bronchodilatator. Er bestaan twee soorten dilatators, namelijk LABA en LAMA. Voor astma wordt voornamelijk LABA gebruikt.
Veel mensen vinden het moeilijk om een onderscheidt te maken tussen COPD en astma. COPD ontstaat voornamelijk bij ouderen mensen die hun leven lang hebben gerookt. Astma ontstaat vooral bij kinderen. Het verschil tussen COPD en astma is moeilijk te maken wanneer de patiënt rookt.
Reumatoïde artritis (RA) is een auto-immuunziekte waarbij patiënten last hebben van pijnlijke, gezwollen en warme gewrichten (beperkte functie), stijfheid en vermoeidheid. Het is moeilijk om te diagnosticeren vanwege heterogeniteit van de symptomen. Om reumatoïde artritis te diagnosticeren wordt gebruik gemaakt van een classificatie systeem, gebaseerd op gewrichtsverdeling, serologie, duur van de symptomen en acute fase eiwitten. Bij deze ziekte gaat het om een ontsteking van de synoviale membranen van een gewricht. Als het niet wordt behandeld kan het kraakbeen afgebroken worden. De ontstekingsreactie wordt gekarakteriseerd door influx van adaptieve en innate immuun cellen, extensieve angiogenesis en synoviale hyperplasie. Een ontsteking stopt normaal doordat het pathogeen opgeruimd is. Bij een auto-immuunziekte is het pathogeen lichaamseigen en kan niet verwijderd worden uit het lichaam waardoor de ontstekingsreactie doorgaat.
Bij reumatoide artritis begint de ontsteking is synoviale gewrichten door een onbekende trigger, waardoor er vervolgens leukocyten worden aangetrokken naar het weefsel. Auto-reactieve CD4 T cellen activeren macrofagen wat resulteert in een productie van cytokines. Deze cytokines induceren de productie van MMP en RANK door fibroblasten. MMP valt het weefsel aan, dit zorgt voor activatie van osteoclasten. Uiteindelijk veroorzaken de osteoclasten afbraak van het gewricht.
ACPA (anti-citrullinated protein antibodies) zijn specifieke auto-antilichamen van RA. Citrillinatie is een enzymatische modificatie van eiwitten, dit gebeurd ook bij gezonde personen. Alleen patiënten met RA maken antilichamen tegen gecitrilliniseerde eiwitten. ACPA is al jaren aanwezig bij patienten voordat de ziekte werkelijk begint. Vlak voordat de ziekte begint verandert het ACPA moleculair gezien. ACPA kan onder andere osteoclasten en complement activeren. Daarnaast bindt het Fc receptoren om immuun cellen te activeren. Tot slot induceert ACPA NETosis, dit proces wordt uitgevoerd door neutrofielen om een pathogeen te kunnen pakken.
B cellen zijn op drie manieren actief bij RA:
Auto-antilichamen
Cytokine productie
Antigeen presentatie en T cel activatie
Het geneesmiddel rituxamab grijpt aan op de werking van de B cellen. Hij bestaat namelijk uit anti-CD20 antilichamen. CD20 is voornamelijk te vinden op B cellen, binding van retuximab zorgt voor celdood van de B cellen. Dit geneesmiddel helpt echter niet alle RA patiënten vanwege de heterogeniteit van deze ziekte.
Uit tweelingstudies is gebleken dat de HLA locus een belangrijk rol speelt bij RA. Het HLA presenteert een antigeen aan T cellen, B cellen hebben vervolgens T cel hulp nodig om ACPA te secreteren. Daarom is de HLA locus alleen belangrijk bij de ACPA positieve vorm van deze ziekte. Om de B cel te activeren tot antilichaam producerende plasma cel zijn naast co stimulatie van T cellen nog twee signalen nodig: antigeen binding en cytokines. HLA is aanwezig op dendritisch cellen, B cellen en macrofagen. Deze antigeen presenterende cellen geven cytokines af om de immuun respons op gang te brengen en T cellen te activeren. Voor T cel activatie is ook co-stimulatie nodig en moet de perfecte MHC-antigeen combinatie getoond worden. Er is ook een geneesmiddel voor RA dat zicht richt op T cel activatie genaamd abatacept. Dit geneesmiddel voorkomt co-stimulatie van de T-cel.
Cytokines zijn nodig om pro-inflammatoire immuun respons te veroorzaken en zijn hierdoor goede aangrijpingspunten voor geneesmiddelen tegen RA. Enkele voorbeelden hiervan zijn:
Tocilizumab: anti-IL6 receptor
Aakinra: IL1 receptor antagonist
Infliximab: TNF blocking agent
Veel patiënten met een auto-immuunziekte melden dat een infectie ziekte voorafging aan de ontwikkeling van de auto-immuunziekte. Auto-immuunziekten worden behandeld met immunosuppressors, wat een hoog risico op infectie geeft door onderdrukking van het immuunsysteem. Ondanks de therapie, kan een auto-immuunziekte leiden tot een eindstadium van orgaan falen, waardoor er orgaan transplantatie nodig kan zijn. Na de transplantatie kan de auto-immuunziekte terugkomen en dan is er altijd een grotere kans op infectie door de hoge niveaus van immunosuppressors die gegeven worden aan deze patiënten. Een voorbeeld is dat veel patiënten met IgA nefropathie melden dat er grieperige periodes met gastro-intestinale klachten of bovenste luchtweg klachten waren voor de hematurie opkwam. Een ander voorbeeld is dat patiënten met ANCA geassocieerde vasculitis vaak melden dat de initiële symptomen bestonden uit bovenste luchtweg ziekte met sinusitis.
De associatie van specifieke micro-organismes met ziekte kwamen als een consequentie uit het werk van de Duitse arts Robert Koch. Hij formuleerde een aantal criteria die gebruikt konden worden om een pathogeen te identificeren dat verantwoordelijk was voor een specifieke ziekte. Deze criteria noemt men de Hypotheses van Koch. Er zijn vier criteria:
Het micro-organisme moet in overvloed gevonden worden in alle organismes die leiden aan een ziekte, maar het moet niet gevonden worden in gezonde organismes.Het moet mogelijk zijn om het micro-organisme te isoleren uit een ziek organisme en het moet gekweekt kunnen worden. Het gekweekte micro-organisme zou dan dezelfde ziekte moeten veroorzaken in een gezond organisme, nadat het daarin geïntroduceerd is. Het micro-organisme moet opnieuw geïsoleerd kunnen worden uit de ingeënte, ziek gemaakte, experimentele gastheer en het moet dan geïdentificeerd worden als identiek aan het originele, specifieke micro-organisme.
Deze hypotheses kunnen gebruikt worden bij auto-immuunziekten.
De antilichamen, proteïnes en microben zouden dan:
Aanwezig moeten zijn in de meeste casussen van de ziekte.
Gevonden moeten worden in geaffecteerde weefsels en niet in organen zonder pathologische laesies.
Afwezig moeten zijn of in lage aantallen aanwezig moeten zijn in weefsels zonder schade.
Verlaagd of niet te detecteren moeten zijn bij het verbeteren van de ziekte of verhoogd moeten zijn bij een klinische relaps.
Als de detectie van deze antilichamen/proteïnes/microbes voorafgaat aan ziekte, of als de kwantiteit correleert met de ernst, dan is er waarschijnlijke een causale relatie.
Een voorbeeld is vasculitis. Er zijn hoge titers van deze antilichamen aanwezig in patiënten met vasculitis en ze zijn niet aanwezig in gezonde individuen. Er zijn casussen beschreven waarin de aanwezigheid van antilichamen voorafgingen aan deze ziekte. Een aantal voorbeelden van immuun gemedieerde ziektes zijn:
Reumatoïde artritis. Dit is een systemische, chronische inflammatoire ziekte, die voornamelijk gewrichten aantast en weefsels. Een typische patiënt is een vrouw van boven de 40 jaar. Histopathologisch zijn er prolifererende synovitis te zien die het kraakbeen/bot verwoesten. Daarnaast is er pannus zichtbaar, dit lijkt op een epitheel met villi door inflammatie en proliferatie. Een biopsie laat een donkere plek zien, waar heel veel lymfocyten aanwezig zijn. Extra-articulaire manifestaties kunnen aanwezig zijn in bijna elk orgaan. Een aparte manifestatie is de reumatoïde knobbel in de huid of longen. Een huid biopsie met een reumatoïde knobbel laat een necrotiserende granuloma zien. Men moet altijd een infectie uitsluiten, zoals tuberculose. Er zijn IgM antilichamen. 80% van de patiënten hebben een rheumatoïde factor (RF). Ongeveer 20% van de gezonde populaties heeft ook RF. RF kan ook duiden op andere auto-immuun ziektes.
Sjögren’s syndroom. Dit is een chronische ziekte, die wordt gekarakteriseerd door immunologische gemedieerde verwoesting van de traan- en speekselklieren. De typische patiënt komt met droge ogen en een droge mond. De typische patiënt is een vrouw van tussen de 35 en 45 jaar. Er kan een positieve serologie zijn voor SS-A en SS-B antilichamen, maar ook voor RF. De behandeling is symptomatisch (bijvoorbeeld oogdruppels bij droge ogen). Een Schirmer’s test kan helpen om de diagnose te stellen en deze test meet de hoeveelheid traanvocht die wordt geproduceerd. Deze ziekte kan geclassificeerd worden volgens Greenspan: de ziekte ernst wordt bepaald volgens het aantal foci met inflammatoire cellen, met lymfocyten en plasmacellen. De nieren kunnen ook betrokken zijn bij dit syndroom. Er is dan een interstitiële nefritis, met veel lymfocyten en plasmacellen in het inflammatoire infiltraat. De lymfocyten infiltreren in het epitheel en maken de cellen daar kapot.
Systemische sclerose. Dit is een chronische ziekte met een onbekende etiologie. Het wordt gekarakteriseerd door een abnormale accumulatie van fibreus weefsel in de huid en in verscheidene organen. Diffuse scleroderma kan gaan om de huid, tractus gastro-intestinalis, nieren, longen, hart en skeletspieren. Bij deze ziekte zijn er ook vaak vasculaire laesies, waarbij er ‘ui-achtige vezels’ ontstaan. 50% van de patiënten die hieraan overlijden, overlijdt aan de gevolgen van nierfalen. De typische patiënt is een vrouw van 50-60 jaar oud. Huid problemen die aanwezig zijn, het Raynaud fenomeen (verminderde bloedtoevoer naar de extremiteiten), collagenisatie van de huid en stijfheid van de huid. Verder is het moeilijk om te slikken en is er malabsorptie als de oesofagus is aangedaan. Gelimiteerde scleroderma heeft milde betrokkenheid van de huid.
Idiopathische pulmonaire fibrose (IPF). Dit is een diffuse interstitiële long ziekte. Onder IPF vallen twee diagnoses:
Usual interstitiële pneumonie (UIP). dit is een dodelijke ziekte, waarvoor geen therapie is. De fibrose begint in de long periferie (subpleuraal). Het spaart de meer centrale gedeeltes en het heeft een onregelmatige distributie. Bij een biopt is er een scherpe scheiding tussen normaal en abnormaal longweefsel. Het blijkt dat de long wordt geraakt door meerdere beschadigingen. De beschadigingen lijken soms op een bijengraat. De typische patiënt is een man van boven de 50 jaar, die last heeft van onverklaarbare dyspneu. De ziekte duurt meer dan 3 maanden. De ziekte gaat gepaard met infecties.
Non-specifieke interstitiële pneumonie (NSIP). dit lijkt op UIP, maar het heeft een betere prognose. Hierbij kan het helpen om steroïden toe te dienen. Deze ziekte heeft twee gezichten, namelijk een fibrotisch patroon (bijna geen ontsteking) en een cellulair patroon (erge ontsteking).
Vasculitis is de inflammatie van een bloedvezel dit kan ontstaan zijn door veel verschillende oorzaken. Er is inflammatie door immuun gemedieerde mechanismes. Een vasculitis kan voorkomen bij alle soorten bloedvaten, onafhankelijk van de diameter. Toen er vroeger steeds meer patiënten waren, werden er een aantal dingen over deze ziekte bekend. Er werden namelijk gelijkenissen gezien, want er was een ziekte aan de vezels, het beloop was snel en het leidde tot de dood. Verder zag men ook variaties in de organen die betrokken waren en in de histologie. Ten slotte werden er hypotheses gemaakt over de etiologie van vasculitis. Hierbij dacht men aan milieu factoren, virussen en genen. Meerdere personen ontdekten een speciale vorm van vasculitis, waardoor er nu meerdere soorten bekend zijn.
Bij Henoch-Schonlein purpura hebben jonge patiënten naast vasculitis vaak paarse plekjes (purpura) op de benen en abdominale pijn. In de nieren zijn veel IgA deposities te zien.
Het Churg Strauss syndroom is vasculitis van de longen met eosinofielen. Voorafgaand aan de vasculitis hebben veel patiënten last van astma.
Wegener’s Granulomatosis is een bovenste luchtweg vasculitis met renale problemen en granuloma’s. Deze patienten hebben vaak de karakteristieke zadel neus. Deze zadel neus wordt veroorzaakt door de verwoesting van kraakbeen. Vaak is er dan een infectie met de S. aureus.
De ziektes zijn niet veranderd, maar de namen wel. Wegener’s Granulomatosis noemt men nu namelijk GPA (Granulomatosis met polyangiitis). Dit is de combinatie van bovenste luchtweg vasculitis, betrokkenheid van de nieren en de er zijn granuloma’s te zien bij een histologische afbeelding. Er is vaak sprake van necrose. Neutrofielen gaan antilichamen op het membraan zetten, waaraan ANCA gaat binden. Dit kan leiden tot necrotiserende granulomatose. ANCA is een antilichaam (anti-neutrofiel cytoplasmisch auto-antilichaam) dat gedetecteerd kan worden door middel van de ANCA-test. ANCA is gericht tegen componenten in de primaire granules van de neutrofiel. Met indirecte immunofluorescentie kan ANCA worden aangetoond. ANCA kan in het weefsel niet worden aangetoond, maar kan in het serum worden aangetoond door middel van ELISA en IIF. Eerst was het niet duidelijk tegen welke componenten ANCA gericht was, maar er waren twee patronen waarneembaar: cytoplasmisch en perinucleair. Het cytoplasmische patroon was geassocieerd met anti-Pr3 antilichamen en het perinucleaire patroon was geassocieerd met anti-MPO antilichamen. Hoe ANCA de ziekte veroorzaakt, is nog onbekend. Er is een matige relatie tussen de ANCA titer en de ernst van de ziekte. Ongeveer 10% van de patiënten met systemische vasculitis heeft géén ANCA’s. Verder is ANCA wel heel nuttig voor de diagnostische doelen en het monitoren van de ziekte.
Wat is nu de relatie tussen ANCA en necrotiserende vasculitis? Neutrofielen worden gestimuleerd door ANCA. Hierdoor vindt er een inflammatie van de bloedvat wand plaats (vasculitis).
Necrose en crescrent ontstaan wanneer er vasculitis in de nieren ontstaat. Dit is vasculitis op het niveau van het glomerulaire capillair. Onderbrekingen in het basaal membraan leiden tot het weglekken van fibrine en cytokines in de ruimte van Bowman. Dit induceert de proliferatie van de epitheliale cellen in het kapsel van Bowman. Onderbrekingen in het basale membraan van de capillaire loops worden vaak gevonden. De formatie van crescents (‘sikkel’) wordt veroorzaakt door het ontsnappen van substanties uit de glomerulaire capillairen naar de ruimte van Bowman.
Vasculitis is een type II hypersensitiviteitsreactie.
SLE is het prototype van een multi-systeem ziekte met een auto-immune oorsprong. Het wordt gekarakteriseerd door een verspreide reeks van auto-antilichamen. Het is een typisch voorbeeld van de type III hypersensitiviteit reacties. Het is dus een multi-systeem ziekte, die invloed heeft op meerdere verschillende organen, zoals de huid, nieren, gewrichten, het hart en de sereuze membranen. Er is een breed spectrum aan auto-antilichamen. Het klinische beloop is extreem variabel, met remissies en relapsen. In bepaalde populaties is dit een redelijk gewone aandoening. In bijvoorbeeld Azië heeft 1:2500 personen deze ziekte. Deze ziekte komt vaker voor onder vrouwen dan bij mannen.
De diagnose SLE wordt aan de hand van een aantal kenmerken vastgesteld. Hiervoor is een ezelsbruggetje: SOAP BRAIN MD:
Serositis
Orale zweren
Arthritis
Photosensitivity: men krijgt uitslag bij te veel zonlicht
Bloed veranderingen
Renale betrokkenheid
ANA zijn anti-nucleaire antilichamen. Dit zijn de belangrijkste antilichamen bij SLE.
Immunologische veranderingen (een laag C3 niveau)
Neurologische signalen (neuro-lupus of de ‘fog’: een ‘mistig’ idee in het hoofd)
Malar uitslag (huiduitslag in de vorm van een vlinder)
Discoïde uitslag
Er is dus een groot spectrum aan auto-antilichamen. Er zijn antilichamen tegen:
Componenten van het cytoplasma
Oppervlakte antigenen van bloedcellen
Proteïnen in complex met fosfolipiden
Nucleaire componenten (DNA, histonen, nucleolaire antigenen en niet histone proteïnes die gebonden zijn aan RNA).
Er zijn meerdere hypotheses over de vraag hoe men aan deze antilichamen komt. De belangrijkste is die over een dysregulatie in de apoptose en/of in de klaring van apoptotische cellen. Het idee is dat er door macrofaag dysfunctie een defecte klaring van apoptotische cellen is en dus van nucleaire antigenen. Dit leidt tot de formatie van verschillende auto-antilichamen tegen die nucleaire antigenen. Hierdoor ontstaat er ANA. Anti-nucleaire antilichamen (ANA) kunnen gedetecteerd worden door immunofluorescentie. De IF test voor ANA is positief in bijna elke patiënt met SLE. De IF ANA test heeft dus een hoge sensitiviteit. Er zijn echter ook patiënten met andere auto-immuunziekten die positief getest kunnen worden. De test is dus niet specifiek. Na een positieve ANA test, wordt bepaald of de patiënt antilichamen tegen dsDNA heeft. Deze zijn de virtuele diagnose van SLE.
De immuuncomplexen kunnen op alle mogelijke plekken van deposito’s in de glomerulus gaan zitten, behalve bij het GBM. Vanuit de klinische symptomen kan men beslissen waar de immuuncomplexen zich bevinden. Lupus nefritis wordt verdeeld in meerdere klassen. Als er mesangiale beschadigingen zijn, dan is het lupus klasse I (normale histologie) of II (deposities in het mesangium). Als er endocapillaire beschadigingen zijn, dan is het lupus klasse III of IV (subendotheliale deposities, inflammatie en proliferatieve laesies). Als er epitheliale beschadigingen zijn, dan is het lupus klasse V (subepitheliale deposities, membraneus patroon: spikes en losrakende podocyten). Klasse VI kenmerkt zich door globale glomerulosclerose. Lupus nefritis zich op diverse manieren uiten, om die reden was het noodzakelijk om een internationaal classificatie systeem te hebben. De therapie hangt ook af van de gegeven klasse en de ernst van Lupus.
Chimerisme ontstaat tijdens de zwangerschap door uitwisseling van foetale en maternale cellen. Zo ontstaat er een “gevlekt” patroon van twee cellijnen (verschillend DNA). Patiënten met SLE hebben twee keer zo vaak chimerisme.
Het doel van medicatie toedienen is om een bepaalde concentratie van een medicijn te krijgen die therapeutisch relevant is. Deze concentratie moet zich bevinden binnen de therapeutische index.
Een medicijn kan op verschillende manieren ingenomen worden:
Topisch of transdermaal (lokaal effect, trage absorptie)
Subcutaan (snelle en complete absorptie wat betreft waterige vloeistoffen)
Intramusculair (snelle absorptie, soms irriterend)
Inhalatie (lokaal of systemisch, snelle absorptie, lever by-pass)
Rectaal (zetpil, lever by-pass)
Intraveneus
Oraal
Intraveneuze toediening kan kortdurend zijn door middel van een injectie of langdurend door middel van infusie. Absorptie hoeft hierbij niet plaats te vinden, de bio-availability is 100%, dus er volgt een snelle respons. Bovendien kan de plasma concentratie heel precies bijgehouden worden wanneer iemand aan een infuus ligt.
Hoe meer medicijn er op de absorptie plek is, des te meer medicijn wordt er opgenomen (constante fractie). Op een bepaald punt zal de absolute hoeveelheid van een medicijn aangeboden aan de systemische circulatie afnemen. Dan is het merendeel al geabsorbeerd en vindt er eliminatie plaats. Dit punt wordt in de concentratie-tijd curve aangeduid als Cmax.
Niet al het medicijn wordt geabsorbeerd, dit kan komen door slechte absorptie of metabolische degradatie. De bio-availability (F) is hiervoor een maat. Het vertelt welk percentage van de dosis zal worden geabsorbeerd en de circulatie zal bereiken.
De mogelijkheid van een medicijn om opgenomen te worden in de dunne darm hangt af van: grootte, vorm, ionisatie, vet-doorlaatbaarheid en de binnenkant van de dunne darm wand. Een medicijn met een grote massa wordt niet opgenomen. Een lipofiel medicijn kan passief diffunderen door de cel. Welke kant hij opgaat hangt af van de gradiënt. Een hydrofiel medicijn kan paracellulair of via carrier-mediated transport opgenomen worden.
Wanneer je een medicijn oraal toedient zal het langs de lever moeten voordat het in de circulatie terecht komt. In de lever wordt het gemetaboliseerd, hierdoor kan dus nooit de volledige dosis in de circulatie komen. Dit heet het first-pass effect. Metabolisme van medicijnen kan ook al plaatsvinden in de darmen.
Factoren die van invloed zijn op de orale absorptie:
Tijd maaglediging
Drug-drug interactie
Bloedstroom
Peristaltische activiteit
Er bestaan speciale sustained release pilletjes voor orale toediening. Deze voorkomen hele hoge concentratie pieken in het plasma door het medicijn rustig af te geven. Bovendien zijn ze langer werkzaam.
Distributievolume (Vd) is het benodigde volume om de totale hoeveelheid van een medicijn te bevatten in dezelfde concentratie van bloed plasma. Hoe groter de Vd, des te groter de capaciteit van een medicijn om te diffunderen. Iedereen heeft een andere Vd voor verschillende medicatie. De concentratie wordt vaak gemeten in het bloed omdat dit de makkelijkst bereikbare plek is.
Vd = (dosis x F) / concentratie
Een medicijn verdeelt zich over alle lichaamsvloeistoffen, dus niet alleen plasma. De concentratie verschilt echter per component. De plaatsen waarover het medicijn zich kan verdelen worden onderverdeeld in: plasma, interstitiële vloeistof, intracellulaire vloeistof en overig materiaal.
De Vd is een proportionele maat tussen concentratie en dosis. Het toont niet het echte fysiologische volume. Daarom kunnen geneesmiddelen verschillende Vd’s hebben. Veel geneesmiddelen hebben Vd’s die hoger zijn dan het totale of plasma volume van de mens. Deze waardes zijn dus niet echt maar tonen aan dat het geneesmiddel voornamelijk aanwezig is in andere vloeistoffen dan het plasma (waar de concentratie wordt gemeten).
Als we ouder worden verandert distributie door het lichaam. We krijgen namelijk meer vetweefsel en minder intracellulaire vloeistof. Een oudere patiënt kan hierdoor een lager Vd hebben voor hydrofiele medicatie, dus zal je hem een lagere dosis moeten geven.
De distributie van systemische circulatie naar andere componenten hangt af van:
Vascularisatie oftewel de flow (Q)
Integriteit van de barrière (bijvoorbeeld Bloed-brein barrière)
Aanwezigheid van carrier-eiwitten of transportmechanismen
Soms binden medicijnen aan circulerende eiwitten, ze zijn dan niet vrij om te binden met hun receptor of om geëlimineerd te worden. Als er minder circulerende eiwitten zijn zal de concentratie echter niet omhoog gaan omdat er dan meer eliminatie plaats vind. Door een ander medicijn toe te voegen dat ook bind met hetzelfde eiwit krijg je competitie, de vrije fractie wordt dan hoger.
Er zijn altijd proteïnes op allebei de cellen en door middel van deze proteïnes kunnen de cellen informatie uitwisselen en op deze manier is er herkenning. Als er antilichamen gemaakt worden tegen oppervlakte proteïnes, dan wordt de communicatie tussen de cellen verstoord. Dit gebeurt bij een auto-immuunziekte.
HLA is nodig voor cellen om met elkaar te communiceren. Beide cellen hebben celoppervlak-moleculen. Deze moleculen zijn specifiek en leiden tot een speciaal signaal. HLA is een belangrijke celoppervlak-eiwit.
HLA zit op APC cellen. Iedereen heeft een eigen type HLA molecuul wat het uniek maakt per lichaam. T cellen kunnen met APC communiceren via HLA.
Als we gedetailleerder kijken naar de zenuw en de spier dan zien we dat de spier een gevouwen membraan heeft. Dit is een gespecialiseerde structuur. In de zenuw bevinden zich blaasjes met acetylcholine. Deze blaasjes kunnen via exocytose hun inhoud legen in de synapsspleet. Om dit te laten gebeuren, zijn er voltage gated calcium kanalen (VGCC) nodig. Calcium moet het neuron in komen om de exocytose te laten gebeuren. Op het membraan van de spiercel zitten acetylcholine receptoren (AChR), die in feite eiwit kanalen zijn. Op het membraan van de spiercel zitten ook nog andere structuren, zoals Muscle Specific Kinases (MuSK). Dit is een receptor tyrosine kinase, dat nodig is voor de formatie van de neuromusculaire junctie. Deze receptor wordt geactiveerd door agrine. Verder is er Lipoproteïne-Gerelateerd Proteïne 4 (Lrp4). MuSK en Lrp4 zijn ook transmembraan proteïnes en vanwege dit gegeven kunnen antistoffen aan de buitenkant van deze structuren binden. Als dit gebeurt, dan zal er aan de binnenkant een verandering optreden. Tegen alle vier de hierboven genoemde structuren kunnen antistoffen aanwezig zijn in de patiënten. Als er antilichamen zijn tegen één van deze structuren, dan is er een verstoorde communicatie tussen de zenuw en de spier. Hoewel de signalen en symptomen (fenotype) anders kunnen zijn, kan de oorzaak wel hetzelfde zijn.
Er zijn twee manieren van communicatie tussen de zenuw en de spiercel. Er kan namelijk release zijn van acetylcholine, waardoor er contractie signalen zijn. De spier weet dan namelijk dat hij moet gaan contraheren. Een tweede manier is via agrine, wat zorgt voor een trofisch signaal naar MuSK en Lrp4. Agrine zorgt voor groei. Lrp4 zorgt hierna voor feedback naar de zenuw.
Op deze manier weet de zenuw dat er een spier is (vanwege de feedback) en weet de spier dat er een zenuw is (vanwege agrine). De antistoffen die hier een rol kunnen spelen in een auto-immuunziekte kunnen dus verschillende targets hebben. Als je vraagt wat de eerste symptomen waren kun je de antistoffen voorspellen.
Myasthenia is een ziekte van de synaps tussen zenuw en spier. Er is dan fluctuerende spier zwakte, die beter wordt na rust. In feite is een auto-immuunreactie niet heel anders dan een immuunreactie tegen een virus of een bacterie. Er is namelijk een antigeen presenterende cel met HLA. De T-cel herkent het complex en bindt eraan. Hierna gaat er iets mis bij een auto-immuunreactie. Er gaat iets mis in de tolerantie van de T-cel, want het ziet een lichaamseigen antigeen, maar tóch worden er B-cellen geactiveerd. Deze B-cellen gaan dan antilichamen vormen tegen het lichaamseigen antigeen. Hierdoor wordt de communicatie tussen zenuw en spier verwoest.
Bij myasthenia gravis (MG) is er sprake van ptosis (neervallen van het ooglid) en hoe langer er beweging wordt gevraagd van een spier, hoe vermoeider deze spier lijkt te worden. Een aantal klinische symptomen van MG met AChR antilichamen zijn dat de symptomen altijd asymmetrisch zijn, er is fluctuerende ptosis en er is oftalmoplegie (zwakte van horizontale oogbewegingen) met diplopie (dubbelzien). Verder is er afdalende zwakheid, wat wil zeggen dat de zwakte begint aan de bovenkant van het lichaam en de zwakte zakt dan naar beneden. Er kan wel symmetrische ptosis zijn, maar dan is er sprake van congenitale myasthenia gravis.
De incidentie van AChR myasthenia gravis is in de jongere jaren het hoogst bij vrouwen (twee keer zo hoog als bij mannen) en is op latere leeftijd hoger bij de mannen (twee keer zo hoog als bij vrouwen). Er zijn verschillende manieren om deze ziekte op te lopen. Vrouwen zijn dus in de vruchtbare fase vatbaarder om deze ziekte te krijgen. Het zou dus iets te maken kunnen hebben met hormonen of met het dragen van een kind. Er is een derde groep, namelijk mensen die een tumor gehad hebben. 15% van de patiënten heeft een thymoma gehad (een tumor in de thymus). Door het thymoma gaat het selectieproces in de thymus niet goed. Bij het Lambert-Eaton Myasthenisch syndroom (LEMS) heeft 50% een kleine cel long kanker (SCLC).
Er is ook myasthenia met antilichamen tegen de MuSK. De ogen worden hierbij vaak als eerste aangetast. Een voorbeeld: een patiënt met moeite met het open houden van de ogen en met moeite met het bewegen van de ogen naar de linkerkant. Na behandeling, met prednisolon of immunosuppresieve medicatie, heeft de patiënt veel minder moeite met het open houden van zijn ogen en met het opzij kijken. Bij deze ziekte zijn er ook veel symptomen in het gebied van de mond, keel en slokdarm. Op lange termijn worden bij veel patiënten ook de ademhalingsspieren aangetast. Specifiek van deze ziekte is dat veel mensen atrofie van de tong krijgen. Het spier wordt omgezet in vetweefsel. Er is een piek incidentie bij jonge vrouwen.
Anti-MuSK myasthenia gravis kan van moeder naar kind gaan, namelijk via maternale serum antistoffen. IgG4 antistoffen van de moeder kunnen naar de foetus gaan via de placenta. Een kind kan dan geboren worden met ernstige spierzwakte. Passieve transfer van antilichamen resulteert in neonatale zwakte in mensen bij AChR MG, MuSK MG of LEMS. Dit kan resulteren in:
Foetale acetylcholine receptor inactivatie syndroom en maternale myasthenia gravis.
Kortstondig neonataal Lambert-Eaton syndroom.
Een kortstondig neonataal myasthenia syndroom met anti-MuSK antilichamen.
Erfelijke factoren
De patiënten kunnen ook een tweede auto-immuunziekte hebben, want er zit dan ‘gewoon’ een fout in het immuunsysteem. 25% van de MG patiënten heeft ook daadwerkelijk een tweede auto-immuunziekte, zoals diabetes. Als patiënten een tumor hebben, dan is dit al genoeg om de tolerantie van het immuunsysteem kapot te maken. Er ontstaat dan heel gemakkelijk een auto-immuunziekte. MG patiënten komen vaak uit een familie waarin veel auto-immuunziekten voorkomen.
B8-DR3 is een soort HLA, dat vaak wordt gezien in auto-immuunziekten. 64% van de AChR MG patiënten heeft B8DR3 en van de LEMS patiënten 63%. Er is ook DR14 (een ander soort HLA) en dit is verhoogd bij MuSK MG. B8-DR3 wordt gevonden in de jonge groepen en het wordt niet gevonden in de groep waarbij de ziekte laat opkomt. Hoewel de ziekte hetzelfde lijkt, kan de dysregulatie van het immuunsysteem toch heel anders zijn. Alle patiënten hebben uiteindelijk wel dezelfde antilichamen tegen de receptor. Bij de groep met een thymoma is er geen relatie met een soort HLA. Erfelijke factoren spelen daar ook een mindere rol.
Pemphigus ziekte komt door DR14-DQ5. Pemphigus vulgaris is een ernstige auto-immuunziekte die zich vooral situeert aan de mond in de vorm van blazen, bloedingen en korsten op de lippen en in de mondholte. Bij pemphigus foliaceus zijn er alleen huidklachten.
MuSK IgG4, maar niet IgG1-3, vernietigt de neuromusculaire synaps. IgG4 antilichamen zijn dus een pathogeen bij MuSK MG en bij pemfigus. Bij AChR MG en LEMS zijn er IgG1 antilichamen. Deze antilichamen activeren het complement systeem en dit doet IgG4 niet. De immunoglobulines binden aan receptoren en blokkeren zo de dimerisatie van het molecuul. Deze dimerisatie is nodig voor de verdere reactie, maar die kan hier dus niet plaatsvinden.
MuSK MG en AChR MG patiënten hebben een vergelijkbaar klinisch beeld, want de symptomen zitten bij beide ziektes hoog in het lichaam en de ziekte komt voornamelijk voor bij jonge vrouwen. Het verschil zit in het HLA en in de antilichamen. LEMS heeft juist hetzelfde HLA en antilichamen als AChR MG, maar de klinische presentatie is weer anders. De incidentie is wel bij beide het hoogst in dezelfde groep.
Er zijn drie mechanismes die leiden tot auto-immuniteit in situatie van een infectie.
Cross-reactiviteit. Dit gebeurt als antilichamen of cellen ook reageren op zelf-antigenen die lijken op dat van het pathogeen, wat leidt tot pathologie.
Infectie die schade veroorzaakt. Hierdoor worden zelf-antigenen die normaal niet zichtbaar zijn voor het immuunsysteem weer zichtbaar (er is geen tolerantie meer).
Infectie van cellen van het immuunsysteem leidt tot verlies van tolerantie. Je hebt dus geen tolerantie doordat de cellen die daarvoor zorgen er niet meer zijn.
Een voorbeeld: een 9 jaar oude Turkse jongen werd acuut ziek: koorts, artritis van de rechter knie en later ook de linker knie. Verder hartgeruis. ESR (erytrocyten sedimentatie ratio): 140 mm/h, C-reactieve proteïne 160 (normaal is dit <3). Bij endocardiografie bleken abnormaliteiten van de mitralis klep. De differentiaal diagnose is infectie met inflammatie. Zijn oom is onlangs overleden aan complicaties van acute reumatische koorts (ARF).
Acute reumatische koorts
De Streptococcus pyogenes kan zorgen voor lokale/verspreide infecties, exotoxine-gemedieerde syndromen en immunologische effecten. Onder deze immunologische effecten vallen ARF en acute glomerulo-nefritis (type III hypersensitiviteit). We zullen het eerst gaan hebben over ARF.
Wat is de klinische presentatie van ARF? ARF is een syndroom, wat betekent dat het een combinatie van symptomen en signalen is.. In het hart kan er carditis zijn en in de gewrichten artritis. Er kan ook chorea zijn (neurologisch) en op de huid kunnen knobbeltjes en rode vlekjes gevonden worden.
De epidemiologie van ARF is als volgt: ARF volgt vaak na een keel infectie van streptococcus pyogenes, maar niet na een huid infectie met streptococcus pyogenes. Deze ziekte komt voornamelijk voor in ontwikkelingslanden. Terugkerende ARF kan leiden tot reumatische hartziektes (RHD). De incidentie van ARF is 500.000 per jaar, waarvan 300.000 mensen RHD ontwikkelen. De prevalentie van RHD is 15 miljoen en de mortaliteit is 233.000 per jaar. Op de hartkleppen is er sprake van fibrose. 3 tot 6 % van elke populatie is vatbaar voor ARF.
De pathogenese is vooral door moleculaire mimicry en type 4 allergie. Het gaat zo: een persoon heeft een s. pyogenes infectie. Dan gaat hij antilichamen produceren die op het weefsel zitten. Het is dus een type 2 reactie. Er volgt een inflammatie waardoor weefsel beschadigd wordt. Dit zorgt voor nieuwe antigenen, waardoor een type 4 reactie opkomt tegen die nieuwe antigenen. Het is een combinatie van type 2 en 4 hypersensitiviteitsreactie. Deze antilichamen zorgen juist voor de symptomen.
De Streptococcus pyogenes bevat M-proteïnes. Deze proteïnes zijn virulentie factoren, want ze kunnen interfereren met de fagocytose. Bij de type II hypersensitiviteit zorgt het IgG ervoor dat het M-proteïne niet kan interfereren met de fagocytose, door ervoor te zorgen dat er geen opsonizatie van het pathogeen kan plaatsvinden. Het M-proteïne bevat een variabel deel met type-specifieke beschermende antilichamen en een reumatogenische epitoop met kruis-reactieve reumatogene antilichamen.
Diagnose is niet makkelijk. Het is geen infectie, maar een immuunreactie. Diagnose gebeurt via Jones criteria. Je moet o.a. bewijs hebben dat er een groep A streptoccus infectie is. Veel testen komen juist negatief uit, omdat het weken geleden is gebeurd. Je kan dan serologie kijken, dus wat de reactie van het lichaam was.
Als we terug kijken naar het voorbeeld, dan kunnen we concluderen dat de patiënt ARF heeft. De prognose voor ARF na een eerste episode is redelijk goed. Na 1 jaar heeft 27% van de patiënten geen abnormaliteiten meer. Ook is het zo dat niet iedereen met ARF, RHD krijgt. De therapie van ARF bestaat in de acute fase uit het toedienen van een anti-inflammatoir medicijn. Dit zal geen effect hebben op RHD. Door een antibioticum injectie (secundaire preventie met Penidural [een penicilline]) kan een volgende aanval voorkomen worden: preventie. Deze secundaire preventie is heel belangrijk.
Acute glomerulo-nefritis
Een tweede immunologisch effect van de S. pyogenes was acute glomerulo-nefritis. Glomerulo-nefritis wordt veroorzaakt door immuuncomplexen en het is geen auto-immuunziekte. De pathogenese gaat via een type III hypersensitiviteit.
GAS antigeen + IgG antilichaam
Geassocieerd met bepaalde M-types
Het kan volgen uit huid- of keelinfectie
Klinische verschijnselen zijn oligurie, oedeem en hypertensie. De prognose is meestal goed.
Een man van 58 jaar is schilder en roker. Hij heeft de afgelopen 2 jaar vaak last van eczeem gehad. Sinds kort heeft hij oedeem en hij is in de laatste 3 maanden 5 kilo afgevallen. In dit gevoel ga je een bloedtest afnemen. Als iemand oedeem heeft en hij is afgevallen denk je meteen aan een nierprobleem. Je kunt een nierbiopt nemen en je voegt daar een fluoriserende marker voor igG en het complement syteem aan toe. Deze kleuren allebei aan. Als igG aanwezig is weet je dat sprake is van een immuuncomplex.
De rode vlekken aan de binnenkant van zijn handen blijken een uiting van syfillis te zijn en dus geen eczeem. Dit wordt veroorzaakt door het micro-organisme Treponema Pallidum. Dit micro-organisme vormt samen met het igG complexen die aan de buitenkant van de cappilaire wand gaan zitten.
Bij een vasculitis zie je vaak in de biopsie st. aureus (gram+). Wat is de link? Er is zoveel destructie in neus, waardoor er een infectie komt na de vasculitis. Er kwam een studie die onderzocht of st. aureus een oorzaak kon zijn van een GPA. Er kwam uit dat co-trimoxazole vermindert de incidentie van terugval (het voorkwam dus).
Anti-idiotypische antilichaam is een antilichaam specifieke binding aan de idiotype van een voormalig geproduceerde antilichaam. Het kan aan B-cel receptoren voor de originele antigeen binden en zo een immuunreactie tegen dat antigeen voorkomen.
Waar komen ANCA antigenen? Er wordt gedacht dat ANCA de anti-idiotypische antilichamen zijn. Ze worden gevormd door een gedesreguleerde B cel. Er is gevonden dat deze antilichamen binden aan s. aureus. Het is mogelijk dat een s. aureus de ontwikkeling van ANCA-geassocieerde vasculitis veroorzaakt. Niet alle vasculitis patiënten hebben ANCA antilichamen. Ongeveer 20% daarvan heeft complementaire PR3 antilichamen. Het bindt niet alleen aan s. aureus, maar ook plasminogen.
Type I diabetes is een auto-immune reactie tegen bètacellen leidend tot destructie van de betacellen en 10% van de diabetespatiënten hebben deze vorm. De pancreas produceert digestieve enzymen (exocriene functie, 98-99%) en zorgt voor insuline productie (endocriene functie, 1-2%). Er zijn ongeveer een miljoen eilandjes van Langerhans, bestaande uit alfa-glycogeen producerende, bèta-insuline producerende en gammacellen.
Bètacellen hebben een registratiefunctie van de glucosewaarde en secreteren vervolgens de gewenste hoeveelheid insuline, wat leidt tot een daling van de glucosespiegel. Bij diabetes type I worden deze bètacellen aangetast, waardoor de glucosespiegel kan stijgen tot gevaarlijke waarden en geeft een hoge risico op complicaties. Dit kan leiden tot retinopathie, nefropathie, cardiovasculaire ziekten, diabetische neuropathie en onbewust zijn.
Met behandeling, ongeveer vier maal per dag, worden beide hormoonfuncties van de beta-cel overgenomen. Injectie van te weinig insuline leidt tot hyperglycemie, dit wordt scylla genoemd. Injectie van te veel insuline leidt weer tot hypoglycemie, waarbij de patiënt zijn bewustzijn kan verliezen. Bij ernstige complicaties wordt een gecombineerde pancreas-nier transplantatie overwogen. Deze operatie heeft een groot risico, met complicaties voor het exocriene weefsel en het gebruik van immunosuppressieve medicatie is vereist.
Een nieuwe techniek werd bedacht met weinig complicaties, namelijk transplantatie van alleen endocrien weefsel, de eilandjes van Langerhans. Deze transplantatie wordt in combinatie met immunosuppressiva gegeven. Na isolatieprocedure van de eilandjes, wordt de kwaliteit in vitro getest voor transplantatie. Deze eilandjes worden niet in de pancreas, maar ingebracht in de portale vene leidend naar de lever, omdat de lever regenereert. De lever is een adoptieorgaan.
Je moet waarschijnlijk twee injecties eilandjes geven, omdat veel eilandjes verloren gaan. Er moet constant rekening worden gehouden met de partiële afstotingsfunctie van de lichaamsvreemde eilandjes door de afweer van het lichaam. De functie van de getransplanteerde eilandjes kan worden veroorzaakt door verminderde vascularisatie, alloreactiviteit, autoreactiviteit en steatose (vervetting). Immunosuppressiva kunnen ook weer bijwerkingen hebben, want de steroïden kunnen insuline-resistentie geven, tacrolimus en sirolimus kunnen leiden tot bètacel dysfunctie. Eilandtransplantatie verbetert de overleving van niertransplantaties.
Mevrouw komt op jonge leeftijd bij de dokter met urinewegklachten en vermoeidheid. Ze had bloedcellen en eiwitten in haar urine en haar cholesterolwaarden en bloeddruk waren veel te hoog. Nadat er een echo werd gemaakt, bleek de vrouw maar één nier te hebben en haar nierfunctie verminderde progressief van 50% tot 20%. De nierfunctie daalt sneller bij patiënten met één nier, in plaats van twee.
Een niertransplantatie werd meteen overwogen. De vrouw had een kinderwens, maar werd afgeraden om zwanger te raken. De mevrouw is een IVF-traject gaan volgen met een draagmoeder. Het kindje werd geboren met hartafwijkingen en dit was een hele emotionele periode voor de vrouw. Gedurende het controleprocedure van de donornier van haar familielid (ongeveer acht maanden), moest er gedialyseerd worden en dat had veel impact op de levenskwaliteit. De operatie van de transplantatie werd pas uitgevoerd toen de mevrouw er heel slecht aan toe was.
Het was voor de mevrouw verschrikkend om te zien hoe haar familielid eraan toe was, toen de donornier zojuist operatief was verwijderd. Vervolgens mocht de vrouw de operatiekamer in en het moment dat ze uit de operatiekamer kwam beschreef ze als een hemel. Ze kon weer goed zien en bijna alle complicaties leken verholpen. De mevrouw kreeg heel veel immunosuppressiva. Na zes weken kwam er toch een acute afstotingsreactie. Een afstoting is goed te behandelen als je er vroeg bij bent. Ze moest terug naar het ziekenhuis en kreeg een hele dosering prednison. Opnieuw kreeg de mevrouw een kinderwens. Ondanks de gevaarlijke bloedwaarden, werd de zwangerschap voortgezet. Haar dochter kreeg preventief medicatie.
De oorzaak van de nierziekte van de mevrouw werd bekend, doordat er nog steeds hoge eiwitwaarden en bloedcellen in haar urine zaten. De diagnose IgA nefropathie werd gesteld. Microscopisch waren er mesangiale ophopingen van IgA in de glomeruli te zien. De mevrouw kreeg te horen dat ze haar achterliggende ziekte weer terug had en werd ze opnieuw behandeld. De vrouw had meer risico op infecties, door de hoge dosering immunosuppressiva. IgA nefropathie leidt bij 60% van de transplantaties tot afstoting.
Bij orgaantransplantaties is er immunosuppressie nodig van het eigen immuunsysteem. Bij een hematopoëtische (beenmerg)transplantatie zijn er autologe en allogene immuunreacties. Je kan de reacties verdelen in: pre-transplantatie, tijdens transplantatie en post-transplantatie.
Evaluatie van de infectierisico bij een transplantatie vooraf kan door middel van screening van actieve infecties en latente infecties, die mogelijk gereactiveerd kunnen worden. Tijdens de transplantatie moet er rekening worden gehouden met hygiëne en afstotingsreacties. Na de transplantatie dient er ook een evaluatie te worden gedaan om recidief te voorkomen en er vroegtijdig bij te zijn.
Cytomegalovirus, varicella virus, epstein barr virus, herpes simplex virus en toxoplasma zijn micro-organismen die latent kunnen optreden. Elk van deze virussen kan een heel groot spectrum van klinische presentaties hebben.
JoHo can really use your help! Check out the various student jobs here that match your studies, improve your competencies, strengthen your CV and contribute to a more tolerant world
Het lichaam heeft verschillende fysieke barrières voor infectie. Denk hierbij aan de huid, het muco-ciliaire transport in de luchtwegen, de lage PH in de maag en de commensalen in de darm.
Wanneer een van deze barrières toch wordt doorbroken, wordt als eerste het aangeboren afweersysteem actief. Er zijn twee belangrijke componenten
Cellulaire barrière – cellulaire aangeboren afweer
Moleculaire barrière – humorale aangeboren afweer
Cellulaire barrière
Het aangeboren afweersysteem zorgt voor een snelle reactie met een vast panel aan cellen die in staat zijn het micro-organisme te herkennen en op te ruimen. Daarnaast geven zij instructies voor de verdere ontwikkeling van de adaptieve immuun respons.
De volgende cellen spelen een rol bij de aangeboren afweerrespons:
Myeloïde component:
Neutrofiele granulocyten – fagocytose en bactericide mechanismen
Eosinofiele granulocyten – afweer tegen parasitaire infecties
Macrofagen – fagocytose, bactericide mechanismen en antigeen presentatie.
De voorloper van de macrofaag is de monocyt. Deze cel bevindt zich in het bloed.
Mestcellen – afgeven van histamine en andere mediatoren, spelen een grote rol bij allergie
Lymfoïde component:
NK-cellen (ILC-1 – TH1 cytokine producers) – afdoden van met virus geïnfecteerde cellen en het sturen van het ontstekingsmilieu
Th2 cytokine producers (ILC-2) – ontstekinsmilieu sturen
IL-17/IL-22 producers (ILC-3) – ontstekinsmilieu sturen
Wanneer een micro-organisme de fysiologische barrière doorbreekt ontstaat weefselschade. Er zullen vaso-actieve en chemotactische factoren worden uitgescheiden.
De vasoactieve factoren zorgen ervoor dat de bloedvatwand doorlaatbaar wordt en er op het vasculaire endotheel adhesiemoleculen tot expressie komen. Fagocyten kunnen aan de adhesiemoleculen binden (marginatie) en zich vervolgens door de vaatwand heen verplaatsen (extravasatie). Doordat de vaatwand meer doorlaatbaar wordt zal ook vocht uit de bloedbaan treden (exsudaat). Hierin zit onder andere complement en C-reactief proteïne.
De chemotactische factoren zorgen dat de afweercellen naar de plek van de infectie worden geleid.
Fagocytose is het effector mechanisme van de myeloide aangeboren afweercellen. Het wordt uitgevoerd door de macrofagen en de neurtofielen granulocyten. Mechanisme:
Receptoren op het oppervlak van de fagocyten herkennen bepaalde componenten van de het oppervlak van micro-organismen en binden (patroonherkenning).
PRR: patern recognition receptor op het membraan van de fagocyt
PAMP: pathogen associated molecular pattern op het micro-organisme
Het micro-organisme wordt opgenomen in de fagocyt. Er ontstaat een fagosoom.
Deze notes zijn gebaseerd op het collegejaar 2015-2016
Een zelfstandig wonende weduwe van 90 jaar is twee weken geleden bij u langsgekomen met klachten van dyspnoe (sinds september) en 38 graden koorts.
Anamnese: sinds een week hoest mevrouw groen sputum op.
Comorbiditeit: onder andere DM2, ziekte van Crohn, hypertensie, jicht, nierfunctiestoornis, osteoporose en atriumfibrilleren. Hiervoor wordt ze medicamenteus behandeld met onder andere furosemide, vitamine D en een ACE-remmer. Voorgeschiedenis van de longen is blanco. Ze rookt niet en heeft dat nooit gedaan. Haar moeder had last van astma.
Lichamelijk onderzoek: beiderzijds crepiteren halverwege de longen, expiratoir piepend geluid, tachypneu (22-28 ademhalingen/minuut), helder, verzorgd, doch matig ziek voorkomen.
Aanvullend onderzoek: sputumkweek toont leukocytose (wijst op ontsteking). Urinekweek toont leukocyturie. Bloedkweek negatief. Bloedgas is alkalisch (pH = 7,51; dat zou normaal gesproken pH = 7,4 moeten zijn). Dit komt omdat mevrouw vanwege dyspnoe (gestoorde gaswisseling, dus lage pO2) hyperventileert. Een alkalisch bloedgas om deze reden heet een niet-gecompenseerde respiratoire alkalose. Thoraxfoto toont een vergroot hart, infiltraat in de longen en een scheefstaande trachea.
Diagnose: community-acquired pneumonie (longontsteking).
Vervolg casus
Dyspnoe kan worden onderverdeeld in acute en chronische dyspnoe. Acute dyspnoe kan passen bij een pneumothorax, longembolie, spieraandoening, toxificatie, pneumonie of een fractuur. Chronische dyspnoe kan wijzen op astma, COPD, hartaandoeningen, obesitas of longaandoeningen.
SIRS = systemic inflammatory respiratory respons. Dit is een natuurlijke reactie van het lichaam op de veranderingen in de omgeving. Iemand heeft een SIRS als hij aan twee van de vier volgende criteria voldoet:
temperatuur >38C of <36C
pols >90 slagen/minuut
ademfrequentie >20 keer/minuut
leukocytwaarde >12.000 of <4.000
Iemand heeft een SEPSIS als hij/zij lijdt aan een SIRS + een infectie (dus een infectie met bedreiging van de vitale functies). Dit moet behandeld worden met een antibioticum.
Luchtweginfecties zijn de meest voorkomende infecties in de huisartspraktijk. Zij komen vooral voor in de winter. In de winter zitten mensen dichter bij elkaar. Overdragen is gemakkelijker. Virussen zijn de belangrijkste verwekkers van bovenste luchtweginfecties. Luchtweginfecties zijn op verschillende manieren in te delen, bijvoorbeeld anatomisch of naar de verwekker. Hoe deze indelingen worden gemaakt staat hieronder uitgelegd.
Anatomie luchtwegen
Onderverdeling in bovenste luchtweginfectie en onderste luchtweginfectie, met als scheidingslijn de stembanden. Onder bovenste luchtweginfecties vallen dus de sinusitis, de rhinitis, de otitis, de faryngitis, de tonsillitis en de laryngitis. Onder de onderste luchtweginfecties vallen de tracheïtis, bronchitis, acute exacerbaties van chronische bronchitis en de pneumonie. De verschillende infecties worden door.....read more
Deze notes zijn gebaseerd op het oude curriculum in het collegejaar 2013-2014
Hoorcollege 1
Inleiding
Patiënt
Een weduwe, zelfstandig wonende dame van 90 jaar is twee weken geleden bij u langsgekomen met klachten van dyspnoe (sinds september) en 38C koorts.
Anamnese: sinds een week hoest mevrouw groen sputum op. Comorbiditeit: onder andere DM2, ziekte van Crohn, hypertensie, jicht, nierfunctiestoornis, osteoporose en atriumfibrilleren. Hiervoor wordt ze medicamenteus behandeld met onder andere furosemide, vitamine D en een ACE-remmer. Voorgeschiedenis van de longen is blanco. Ze rookt niet en heeft dat nooit gedaan. Haar moeder had last van astma.
Lichamelijk onderzoek: beiderzijds crepiteren halverwege de longen, expiratoir piepend geluid, tachypneu (22-28 ademhalingen/minuut), helder, verzorgd, doch matig ziek voorkomen.
Aanvullend onderzoek: sputumkweek toont leukocytose (wijst op ontsteking). Urinekweek toont leukocyturie. Bloedkweek negatief. Bloedgas is alkalisch (pH = 7,51; dat zou normaal gesproken pH = 7,4 moeten zijn). Dit komt omdat mevrouw vanwege dyspnoe (gestoorde gaswisseling, dus lage pO2) hyperventileert. Een alkalisch bloedgas om deze reden heet een niet-gecompenseerde respiratoire alkalose. Thoraxfoto toont een vergroot hart, infiltraat in de longen en een scheefstaande trachea.
Diagnose: community-acquired pneumonie.
Aanvullende informatie
Dyspnoe kan worden onderverdeeld in acute en chronische dyspnoe. Acute dyspnoe kan passen bij een pneumothorax, longembolie, spieraandoening, toxificatie, pneumonie of een fractuur. Chronische dyspnoe kan wijzen op astma, COPD, hartaandoeningen, obesitas of longaandoeningen.
SIRS = systemic inflammatory respiratory respons. Dit is een natuurlijke reactie van het lichaam op de veranderingen in de omgeving. Iemand heeft een SIRS als hij aan twee van de vier volgende criteria voldoet:
(1) temperatuur >38C of <36C
(2) pols >90 slagen/minuut
(3) ademfrequentie >20 keer/minuut
(4) leukocyt-waarde >12.000 of <4.000
Iemand heeft een SEPSIS als hij/zij lijdt aan een SIRS + een infectie (dus een infectie met bedreiging van de vitale functies). Dit moet behandeld worden met een antibioticum.
Hoorcollege 2
Luchtweginfecties
Luchtweginfecties zijn de meest voorkomende infecties in de huisartspraktijk. Zij komen vooral voor in de winter. In de winter zitten mensen dichter bij elkaar. Overdragen is gemakkelijker. Virussen zijn de belangrijkste verwekkers van bovenste luchtweginfecties.
Luchtweginfecties zijn op verschillende manieren in te delen, bijvoorbeeld anatomisch of naar de verwekker. Hoe deze indelingen worden gemaakt staat hieronder uitgelegd.
Anatomische indeling
Bovenste luchtweginfectie en onderste luchtweginfectie, met als scheidingslijn de stembanden. Onder bovenste luchtweginfecties vallen dus de sinusitis, de rhinitis, de otitis, de faryngitis, de tonsillitis en de laryngitis. Onder de onderste luchtweginfecties vallen de tracheïtis, bronchitis, acute exacerbaties van chronische bronchitis en de pneumonie. De verschillende infecties worden door verschillende virussen veroorzaakt. Ieder virus heeft een andere predelictieplaats: een plaats waar hij nestelt in de luchtwegen. De predelictieplaats van een virus is afhankelijk van zijn receptoren en die van het weefsel. De predelictieplaats van het rhinovirus betreft.....read more
Deze notes zijn gebaseerd op het oude curriculum in het collegejaar 2014-2015
Casus 1
Een meisje werd tijdens haar vakantie plotseling ziek. Ze kreeg hoge koorts, hoofdpijn en moest braken. In de loop van de dag zag haar moeder een paar kleine rode vlekjes op de huid. Uit lichamelijk onderzoek bleek dat ze 40 graden koorts had, een pols van 160/min, een ademhaling van 28/min en ze was niet meningeaal geprikkeld. Over de huid hadden zich inmiddels veel kleine donkerrode vlekjes verspreid over het hele lichaam.
Bij vlekjes moet je vaststellen of het gaat om roodheid of om een bloeding. In het geval van een bloeding is het epitheel beschadigd. De vlekjes bij het meisje konden niet weggestreken worden (met een glas), wat duidt op een ontsteking van de vaatwand. Dit is een belangrijk klinisch gegeven. Deze puntvormige bloedingen heten petechiën. Bij petechiën moet je meteen denken aan een meningokokkensepsis.
De oorzaak van dit ziektebeeld is dus een meningokokkensepsis. Meningokokken zijn gram-negatieve bacteriën die een patiënt snel ziek kunnen maken. Andere huidmanifestaties bij een meningokokkensepsis zijn: purpura (onderhuidse bloedingen) en ecchymosen (grotere plekken). Een extreme vorm waarbij grote plekken verschijnen, is purpura fulminans. De purpura en ecchymosen ontstaan in korte tijd. Ze zien er eerst rood-blauw uit en worden daarna bruin. Later treedt er ook necrose op.
Meningokokken zijn een belangrijke verwekker van ‘community acquired’ sepsis. In Nederland is groep B het meest frequent. Voor groep B meningokokken is geen vaccin. Er bestaan ook andere varianten meningokokken, zoals C, A, Y en W135. Het merendeel van de patiënten bestaat uit jonge kinderen en jongvolwassenen.
Om de verwekkers van een sepsis vast te stellen, moet men de plaats en het ziektebeeld bestuderen.
Het meisje had een SIRS (systemisch inflammatoire respons syndroom). Er wordt gesproken van een SIRS als tenminste twee van de volgende kenmerken aanwezig is:
lichaamstemperatuur >38 of <36
hartfrequentie > 90/min
ademfrequentie >20/min
leukocyten in het bloed >12000/ml of <4000/ml
Een SIRS kan optreden ten gevolge van een infectie. Er wordt dan gesproken van een sepsis. Een sepsis kan leiden tot een septische shock en multi-orgaan falen.
Het kan effect hebben op het hart, de longen, de nieren, het centraal zenuwstelsel, de darmen, de lever en de stofwisselingsorganen.
Er zijn ook andere verwekkers van sepsis. Bijvoorbeeld een pneumokok vanuit de longen, of een E. Coli vanuit de urinewegen (gramnegatieve bacterie) of streptokokken groep A vanuit de huid. Een SIRS zelf is een systemische inflammatoire respons syndroom (ontstekingsrespons) en kan ook worden veroorzaakt door trauma, verbranding of andere oorzaken.
Patiënten op de intensive care, ouderen, jonge kinderen, patiënten met een chronische ziekte en mensen met een afweerstoornis hebben meer risico op een sepsis.
Meningokokken kunnen het lichaam binnendringen via de nasopharyhnx. De bacterie bindt allereerst aan een receptor op het epitheel (adhesie). De mens is de enige gastheer. Er is sprake van kolonisatie bij 8-20% van de mensen. De bacterie.....read more
Deze samenvatting is gebaseerd op collegejaar 2012-2013.
Indeling luchtweginfecties | bovenste/onderste type plaats verwekkers |
bovenste luchtweginfecties | rhinitis rhinosinusitis laryngitis pharyngitis tonsillitis otitis media verkoudheid |
onderste luchtweginfecties | bronchitis (acuut en chronisch) bronchiolitis pneumonie |
pneumonie | cap = community acquired pneumonia verwekkers: pneumokok, h. influenzae, mycoplasma pneumoniae, legionella pneumofila hap = hospital acquired pneumonia pneumonie 3 dagen na opname verwekkers: niet zo virulent, wel resistant gram negatieve bacteriën (e.coli), s. aureus |
vaccinatieprogramma | Difterie (b), kinkhoest (b), tetanus (b), polio (v), bof (v), mazelen (v), rode hond (v), meningokok (b), haemofilus influenza b (gekapselde b), pneumokok (b), HPV (v) (b) = bacterie (v) = virus |
afweer | effectief, specifiek, adaptief, geheugen |
diversiteit van pathogenen | grootte, opbouw, samenstelling, manier van invaseren, manier van koloniseren, manier van verspreiden |
fysiologische barrière tegen pathogenen | mechanisch, chemisch, flora, stroming (kan ook in combinatie) oog, trachea, bronchi, maag, darm, huid, urinair systeem, vagina |
aspecifieke afweer | mechanisch (bijvoorbeeld in luchtwegen) fagocytose ontsteking (vaso-actieve en chemotactische stoffen, verhoogde permeabiliteit) moleculair (complement) (lysis, opsonisatie, chemotaxis) |
specifieke afweer | B- en T-lymfocyten |
B-lymfocyten | herkenning > proliferatie tot geheugen of effector cellen > productie antistoffen |
antistoffen | immunoglobulines bestaan uit constant en variabel deel 5 klassen: IgG, IgA, IgM, IgE, IgD |
T-lymfocyten | herkenning APC > differentiëren in cytotoxische (CD8) of helper (CD4) cellen |
rijken indeling | domein, rijk, stam, klasse orde, familie, genus (geslacht), species (soort) |
bouw bacteriën | ![]() |
celwand bacterien | gram positief: dikke peptidoglycaanlaag gram negatief: dunne peptidoflycaanlaag, periplasmatische ruimte, buiten membraan |
fimbriae en pilli | aan oppervlak te zien hechting en uitwisseling van genetisch materiaal
|
flagella | “staart” motortje in celwand 4 typen: monotrichous polar, amphitrichos, lophotrichous, peritrichous |
impetigo | verschijnselen: papel uitgroeiend tot een blaasje, rode hof, rode natte uitslag en korstvorming oppervlakkige infectie verwekker: GAS (groep A streptokokken) of S. Aureus behandeling: lokaal zalf > fusidine of mupirocine systemisch: flucloxacilline |
furunkel | = steenpuist verschijnselen: diepe plaatselijke acute ontsteking van de huid in een haarfollikel, lokaal huidabsces, ophoping van granulocyten en necrotisch weefsel behandeling: rijping |
Bevat een gedeelte van de stof bij Global Health
Bevat de aantekeningen van de colleges, werkgroepen en patiëntendemonstraties bij het blok uit het collegejaar 2015-16.
Hoorcolleges:
HC-01: Introduction to G2MD1
HC-02: Introduction to the Immune System
HC-03: Innate and Adaptive Immune Responses
HC-04: Pathology of Normal Immune Responses
HC-05: Mechanisms of Adaptive Immunity
HC-06: B- and T-Cell Generation and Diversity
HC-07: Pathology of Inflammatory Reactions – I
HC-08: Pathology of Inflammatory Reactions – II
HC-09: Tissue Injury and Repair
HC-10: Repair Mechanisms
PD-01: Abdominal Pain
Er zijn 7 basis categorieën van ziektemechanismen:
Acute and chronic inflammation
Disordered immunity
Cell/tissue injury and repair
Hemodynamische aandoeningen
Growth disorders (neoplastic, non-neoplastic)
Metabolic and degenerative disorders
Congenital abnormalities (Genetic, non-genetic)
De eerste 3 ziektemechanismen gaan we dit eerste blok behandelen en de rest in het volgende blok. De 7 categorieën kunnen elkaar soms overlappen. Stel dat een patiënt het HLA-type gen heeft dan kan deze patiënt als die besmet raak met het virus coxackie B, diabetes mellitus ontwikkelen. Dit is een metabool syndroom. Door de diabetes mellitus kan de patiënt door vasculaire occlusie nierfalen, ontwikkelen waarna de patiënt een nieuwe nier nodig heeft. Hierbij zie je de categorieën hemodynamische aandoeningen en verwonding en herstel. Bij een niertransplantatie wordt het immuunsysteem platgelegd. Hierbij heb je dus een immuundeficiëntie. Dit was een kort voorbeeld om te laten zien dat er vaak niet 1 mechanisme achter een aandoening schuilt maar meerdere.
Dit blok gaan we 6 thema’s behandelen.
The immune system
Microorganisms
Infectious diseases
Prevention and control
Allergy (Als we het hebben over een allergie dan is het immuunsysteem overactief t.o.v. dingen buiten het lichaam. Als we het hebben over een auto-immuunziekte dan hebben we het over een immuunsysteem dat overactief is tegen het lichaam zelf.)
Auto- immunity
Transplantation
Het hoorcollege begint met een filmpje: man valt zomaar neer tijdens bowlen voor 10 sec. Dit komt door een autoimmuun disorder, waarbij je spieren verslappen en flauwvalt als je opgewonden bent.
Het menselijke lichaam kan door vele verschillende ziekteverwekkers aangevallen worden. Enkele voorbeelden zijn: HIV, influenza, stafylokokken aureus, Streptococcus pyogenes, Salmonella enteritis en Mycobacterium tuberculosis. Verschillende ziekteverwekkers zorgen voor verschillende immuunresponsies. Het basis defensie mechanisme van het lichaam is in 3.....read more
Bevat de aantekeningen van de colleges, werkgroepen en patiëntendemonstraties bij het blok uit het collegejaar 2014-15.
Er zijn 7 basis categorieën van ziektemechanismen:
Acute and chronic inflammation
Disordered immunity
Cell/tissue injury and repair
Hemodynamische aandoeningen
Growth disorders (neoplastic, non-neoplastic)
Metabolic and degenerative disorders
Congenital abnormalities (Genetic, non-genetic)
De eerste 3 ziektemechanismen gaan we dit eerste blok behandelen en de rest in het volgende blok. De 7 categorieën kunnen elkaar soms overlappen. Stel dat een patiënt het HLA-type gen heeft dan kan deze patiënt als die besmet raak met het virus coxackie B, diabetes mellitus ontwikkelen. Dit is een metabool syndroom. Door de diabetes mellitus kan de patiënt door vasculaire occlusie nierfalen, ontwikkelen waarna de patiënt een nieuwe nier nodig heeft. Hierbij zie je de categorieën hemodynamische aandoeningen en verwonding en herstel. Bij een niertransplantatie wordt het immuunsysteem platgelegd. Hierbij heb je dus een immuundeficiëntie. Dit was een kort voorbeeld om te laten zien dat er vaak niet 1 mechanisme achter een aandoening schuilt maar meerdere.
Dit blok gaan we 6 thema’s behandelen.
The immune system and its opponents
Infectious diseases
Allergy (Als we het hebben over een allergie dan is het immuunsysteem overactief t.o.v. dingen buiten het lichaam. Als we het hebben over een auto-immuunziekte dan hebben we het over een immuunsysteem dat overactief is tegen het lichaam zelf.)
Auto- immunity
Prevention and control
Transplantation
Het menselijke lichaam kan door vele verschillende ziekteverwekkers aangevallen worden. Enkele voorbeelden zijn: HIV, influenza, stafylokokken aureus, Streptococcus pyogenes, Salmonella enteritis en Mycobacterium tuberculosis. Verschillende ziekteverwekkers zorgen voor verschillende immuunresponsies. De basis defensie mechanisme van het lichaam is in 3 lagen onder te verdelen, namelijk:
De physical barrières
Innate immune system
Adaptive immune respons
De physical barrières: Het epitheel is een niet penetreerbare laag. Het bekleed de buitenkant van ons lichaam, maar ook verschillende holtes binnenin het lichaam. Denk aan de longen en de gastro-intestinale tractus. Maar ook de urinewegen zijn bekleed met een epitheel. De epitheelcellen zitten dicht op elkaar. In de long bevatten de epitheelcellen cilia. Deze vegen als het ware de ziekteverwekkers omhoog. Bij de huid zie je wederom dat de epitheelcellen dicht op elkaar zitten. De huid bevat een hoornlaag waardoor het nog lastiger is voor ziekteverwekkers om binnen te dringen. Het darmepitheel zie je ook weer de.....read more
Bevat oefenmateriaal bij het blok uit voorgaande collegejaren.
Voor soortgelijke vragen en casussen, zie ook
1. What structural component contains a Gram-positive bacteria?
Lipopolysaccharide
Lipoteichoic acid
Outer membrane
Periplasmic space
2. Which organism can form cysts?
Staphylococcus aureus (S. Aureus)
Entamoeba histolytica
Aspergillus fumigatus
Cytomegalovirus
3. Bacteria can transfer resistance in different ways against antimicrobial agents. In which transfer is a bacteriophage (virus) involved?
Conjugation
Transduction
Transformation
Transfection
4. A 38-year-old man from Somalia has cervical lymph node TBC. If you take a lymph node biopsy, which histological pattern will most likely be seen?
Acute pyogenic inflammation
Chronic inflammation and fibrosis
Granulomas
Necrosis without inflammation
5. A woman of 52-year-old who had a renal transplantation one month ago has dyspnea, fever (39.2), and non-productive cough. On the X-ray of the chest is an interstitial pneumonia visible and a broncho-alveolar lavage shows that cytomegalovirus is present in the lavage fluid. Indicate which disorder of host defence has likely played a major role in the pathogenesis. (1 anwer)
Presence of corpus alienum
Break in skin integrity
Break in mucous membrane integrity
Chronic granulomatous disease
Common variable immunodeficiency
Complement deficiency
Granulocyte function disorder
Granulocytopenia
Leukocyte adhesion deficiency
Spleen dysfunction/asplenia
Incomplete emptying of urinary bladder
Severe combined immunodeficiency (SCID)
Lack of gastric acid
Impaired coughing
Impaired cell-mediated immunity
Impaired intestinal peristalsis
Impaired colonization resistance
Impaired ciliary function
X-linked agammaglobulinaemia
6. How can a cytomegalovirus be recognized in histology?
7. A pregnant woman has not been vaccinated against rubella. She does not know whether she had rubella in the past. Serology shows that IgG antibodies against rubella are negative and IgM antibodies against rubella are positive. How should this test be interpreted?
She had rubella earlier and the foetus is protected by maternal antibodies
She is recently infected with rubella implicating a risk for the foetus
This has no consequences if she is completetely asymptomatic
Deze samenvatting is gebaseerd op collegejaar 2012-2013 (oude curriculum). Nog steeds bruikbaar bij huidige curricula waar dit onderwerp wordt behandeld.
1. Which of the findings mentioned below can be seen in a sputum Gram
preparation of a patient with pneumococcal pneumonia? (the counts are per
field in an enlargement of 1000x)
a. 10-15 squamous epithelial cells; 0-2 leukocytes; 0-2 Gram-positive cocci in chains;
5-10 fine Gram-negative rods; 3-5 Gram-positive cocci in groups.
b. 10-20 polymorphonuclear leukocytes; 20-30 Gram-positive diplococci.
c. 10-20 polymorphonuclear leukocytes; 20-30 Gram-negative diplococci .
d. 0-2 squamous epithelial cells; 5-10 leukocytes, over 100 fine Gram-negative rods.
2. Extended-matching question
Options:
a. Adequate heating of food
b. Antimicrobial prophylaxis
c. Asepsis
d. Use of protective gown
e. Protection against mosquito bites
f. Desinfection of skin
g. Desinfection of instruments, surfaces, devices
h. Control of animal reservoir
i. Hand hygiene
j. Use of gloves, nonsterile
k. Use of gloves, sterile
l. Cold storage of food
m. Wearing a face mask, surgical
n. Wearing a face mask, FFP1, FFP2
o. Passive immunisation
p. Sewage treatment
q. Cleaning with water and soap
r. Screening of blood products
s. Sterilisation
t. Vaccination
u. Vector control
v. Nursing in an isolation room
w. Water purification
x. No intervention or control measure necessary
Indicate which measure(s) should be taken. Mark compartment x
on the computer form when you are of the opinion that no
measure is necessary.
2.1. A 28-year-old man had a motor accident in Greece and was admitted to a local
hospital. After 3 weeks he was transferred directly to a Dutch hospital. One of
his wounds was colonised with methicillin-resistant Staphylococcus aureus
(MRSA). The MRSA is still sensitive for the antibiotic vancomycin. Give four
measures that should be taken in the Dutch hospital
2.2. A 50-year-old refugee from Somalia is admitted into hospital with a lung cavity
due to tuberculosis. He coughs up blood-stained, purulent sputum. Give two
preventive measures.
3. A 73 year-old male is in the Intensive Care Unit after heart surgery. He is on
artificial respiration, has an intravenous catheter in the arteria subclavia, and a
urinary catheter. As he has fever and suspected sepsis, he is started on
intravenous antibiotic therapy.
Give your opinion of the patient’s host defence.
a. His barrier function is impaired.
b. His granulocyte function is impaired.
c. His complement function is impaired.
d. His humoral immunity is impaired.
e. His cellular immunity is impaired.
4. Why does Haemophilus influenzae only cause invasive disease like meningitis
when it has a capsule?
a. It is impossible for the bacterium to enter the cerebrospinal fluid space
unencapsulated.
b. The capsule causes tissue.....read more
Deze samenvatting is gebaseerd op het studiejaar 2013-2014.
Alle kankers zijn aandoeningen van somatische cellen, maar sommige worden veroorzaakt door overgeërfde germline mutaties. Voor veel kankervormen is echter de omgeving belangrijk dan de erfelijke belasting. Een voorbeeld van kankers door omgevingsfactoren zijn industriele kankers, die komen door het werken met chemische stoffen zoals asbest. Gezien niet alle mensen die met deze stoffen in aanraking komen kanker ontwikkelen, is er dus wel een genetische factor; zo lopen mensen met kortere telomeren meer risico. De belangrijkste mutaties die kanker veroorzaken zijn die in tumor suppressor genen (TSG), oncogenen en DNA mismatch repair genen.
Bij vrouwen komt borstkanker het meest voor; maar hoe eerder de eerste zwangerschap hoe minder kans hierop. Epigenitica (erfelijke factoren die niet met de DNAsequence te maken hebben) is hierbij van belang. Verschillende soorten onderzoek dragen bij aan kennis over kankers: epidemiologische, familiaire, tweeling, associatie, biochemische, dierlijke en virale factoren worden onderzocht. Door naar het voorkomen van een kanker in de familie te kijken, kan de erfelijke factor onderzocht worden. Tweelingstudies dragen veel bij aan dit onderzoek. Bloedgroep A geeft extra risico op vooral maagkanker. Uit muizenstudies blijkt dat bepaalde virussen de kans op kanker verhogen, deze bouwen een oncogen in in het DNA of hebben RNA dat de celdeling promoot (wat ook weer in het genoom wordt ingebouwd). Virussen hebben maar drie genen nodig (een voor antigenen, een voor reverse transcriptase en een voor de envelop eiwitten) maar kunnen ook een vierde, oncogene hebben.
Oncegenen (ook wel c-onc genoemd) zijn varianten van normale genen, proto-oncogenen genoemd, er zijn er nu 50 geïdentificeerd. Waarschijnlijk ontstaan ze door mutaties bij replicatie van virussen. Bij kanker zijn vaak (meerdere) chromosomen aangedaan: er zijn dingen uitgewisseld, herrangschikt of zelfs helemaal weg. Hierdoor kan de activiteit of functie van een proto-oncogen worden verandert. Bij chronische myeloide leukemie wisselen chromosoom 9 en 22 bijvoorbeeld een deel uit, waardoor een gefuseerd eiwit ontstaat. Bij Burkitt Lymphoma wisselen 8 en 14 een deel, waardoor de expressie van het MYC-oncogen meer dan vertienvoudigd wordt. Gen amplificatie, een overlevingsmechanisme waarbij een gen gekopieerd wordt, kan bij proto-oncogenen leiden tot het ontstaan van een oncogen. Hierbij ontstaan heel veel oncoproteïnes. In 10% van de tumoren zien we deze ‘extra (stukjes) chromosoom’. Ras, een gen betrokken bij DNA transfectie, is een vaak gemuteerd bij kanker.
Naast het verlies van de functie van de proto-oncogenen hebben kankercellen vaak ook problemen met de signaal transductie, een pathway die zorgt dat proliferatie en differentiatie goed verloopt. Proto-oncogenen zijn door de evolutie heen goed in stand gebleven: ze zijn dus erg belangrijk. Ze zorgen voor signaal transductie door:
Deze samenvatting is gebaseerd op het studiejaar 2013-2014.
De rode bloedcel heeft geen nucleus, geen mitochondria en geen ribosomen. Een kleine hoeveelheid enzymsystemen zorgt voor de productie van energie die nodig is voor de biconcave vorm, verschillende ion-pompen en hemoglobine. Glucose wordt omgezet in energie door de glycolytische pathway (Embden-Meyerhof) en de hexose monofosfaat pathway. Bij deze reacties komt 2,3-BPG vrij, dat de affiniteit van Hb voor zuurstof verlaagt en de zuurstof dissociatie curve naar rechts beweegt.
G6PD is onderdeel van de hexose monofosfaat pathway en zorgt ervoor dat NADPH wordt gevormd. Deficiëntie van dit enzym leidt tot hemolytische anemie. Deze aandoening komt vaak voor, vooral in Afrika, rond het Middellandse zeegebied, het Midden-Oosten en in zuid-oost Azië. Het is een X-gebonden aandoening, die vooral bij mannen voorkomt. Omdat er meer dan 400 typen G6PD zijn, zijn er veel verschillende varianten van de aandoening. In de mildere vormen is de hemolyse self-limiting, terwijl in de ernstigere vormen plotselinge anemie kan optreden die tot de dood kan leiden. Het herkennen van de aandoening en urgente transfusie is erg belangrijk in deze gevallen. Symptomen zijn anemie, geelzucht en hemoglobinurie ten gevolge van een snelle intravasculaire hemolyse.
Hemolyse bij G6PD deficiëntie kan optreden bij:
-acute medicijn geinduceerde hemolyse
-favisme: overgevoeligheid voor fava-bonen
-chronische hemolytische anemie
-neonatale geelzucht
-infecties
-mottenballen die naftaleen bevatten
Laboratoriumonderzoek toont normale bloedwaarden tussen aanvallen. Tijdens aanvallen zijn de volgende kenmerken te zien: irregulaire, samengetrokken cellen, bite cells, blister cells, Heinz bodies en reticulocytose. Hemolyse is aanwezig en screening testen kunnen de G6PD deficiëntie aantonen. Behandeling bestaat uit het stoppen van uitlokkende medicijnen, behandelen van infecties en bloedtransfusie.
Na G6PD deficientie is dit het meest voorkomende defect van het rode bloedcel metabolisme. Het is een autosomale recessieve aandoening die tot hemolytische anemie en splenomegalie leidt. Anemie met een verhoogd 2,3-BPG is aanwezig. Het bloeduitstrijkje vertoont verstoorde (prickle) cellen en reticulocytose. Pyruvaat kinase activiteit is laag. Bloedtransfusie en splenectomie zijn aangewezen behandelingen.
Gebrek aan dit enzym leidt tot ophoping van deels gedegradeerd RNA, wat zichtbaar wordt als basofiele stippels in rode bloedcellen. Dit is ook zichtbaar in lood-vergiftiging, omdat lood dit enzym inhibeert. Voor diagnostiek kan het enzym gemeten worden in erytrocyten.
De oorzaken van verworven hemolytische anemie kunnen worden ingedeeld in 3 groepen:
Immuun-destructie van erytrocyten: auto-antilichamen, allo-antilichamen, medicijn-geinduceerde antilichamen
Non Immuun-destructie van erytrocyten: verworven membraan-defecten, mechanische factoren, secundair aan systemische aandoeningen
Overige oorzaken: toxinen, malaria, hypersplenisme, brandwonden, medicijnen en chemicaliën.
Deze samenvatting is gebaseerd op het studiejaar 2013-2014.
Bij de behandeling van kankerpatiënten komen vaak lokale (chirurgie en radiotherapie) en systemische behandelingen aan bod. Dit kan tegelijkertijd of elkaar opvolgend. Deze medicijnen werken vaak via mechanismen als de celcyclus, apoptose en signaaltransductiepaden. Geneesmiddelen tegen kanker kunnen we in 4 groepen indelen:
chemotherapie met celdodende eigenschappen, hormonale behandeling, doelgerichte moleculen die een specifiek proces in de tumor verstoren en immuuntherapie. Bij immuuntherapie versterk je de activiteit van de gastheer tegen de tumor. De behandelstrategie bepaal je door eerst onderscheid te maken of het om een curatieve of palliatieve situatie gaat. Palliatieve zorg is op verbetering van kwaliteit van leven gericht en daarna pas op levensverlenging.
Chemotherapie bestaat uit chemische of organische moleculen die voornamelijk snel delende cellen doden. Het niet selectief voor kwaadaardige cellen ten opzichte van normale cellen. Deze medicijnen grijpen vooral aan op het DNA. Door cellijnen af te leiden van verschillende ‘solide’ tumoren, kunnen chemotherapeutica nu ook op andere punten aangrijpen in de cel. Nieuwe medicatie, die specifieke functies blokkeren, werken trager en hebben minder bijwerkingen, zoals antimetabolieten. Alkylerende stoffen werken veel sneller en hebben meer bijwerkingen.
Cytostatica werken in op de actieve celdeling, omdat delende cellen gevoeliger zijn en minder tijd hebben om DNA schade te herstellen. Antimetabolieten grijpen aan op de DNA-synthese, topo-isomerase remmers werken tijdens DNA-verdubbeling (S-fase) en vinca-alkaloïden en taxanen tijdens de daadwerkelijke celdeling (M-fase). Fasespecifieke middelen moeten bij voorkeur gedurende langere tijd continu of frequent toegediend worden. Alkylerende middelen en antibiotica brengen permanente schade aan gedurende de hele cyclus.
Veel preklinische modellen dienen telkens een bepaalde hoeveelheid chemotherapie toe, die steeds eenzelfde percentage tumorcellen doodt. Logaritmische celdoding/’log kill’ betekent dan ook de activiteit die nodig is om het aantal tumorcellen met één logaritme af te laten nemen. Dit werkt alleen op de groeifractie van de tumor, de cellen die delen, en kan de tumor dus slechts gedeeltelijk doden. Hoe groter de fractie, hoe groter het effect van de chemotherapie. De meeste tumoren vertonen een gompertziaanse groeiwijze, te zien als een S-vormige curve. Het is de som van het aantal groeiende, afstervende en in rust verkerende cellen. In het begin zijn er weinig cellen, maar wel in groeifase, dan komt een steile tweede fase doordat er veel cellen zijn en een hoge groeifractie. In het derde deel zijn er veel cellen, maar weinig in groei, dus vlakt de curve weer af.
Kleinere laesies hebben grotere fractie, reageren dus sneller en hebben kleinere kans op aanwezige recidieven. Verwijderen van grote letsels voor het behandelen met chemotherapie kan dus heel nuttig zijn. Tevens hebben grote tumoren meer cellen en daarmee meer kans resistent te zijn voor een behandeling.
Complete remissie (CD), partiële remissie (PD),.....read more
Deze samenvatting is gebaseerd op het studiejaar 2013-2014.
Ongeveer de helft van de mensen met kanker zal worden bestraald. Vaak is dit met als doel genezing, maar ook om de levenskwaliteit te verbeteren (bijvoorbeeld bij een borstbesparende behandeling). Ook bij palliatieve behandelingen wordt radiotherapie ingezet om de levenskwaliteit te verbeteren. De nadelige effecten van radiotherapie worden steeds beter ingedamd. Radiotherapie is mogelijk in vrijwel elk orgaan/orgaansysteem.
De straling van radiotherapie komt uit radioactive stoffen en wordt deels in het weefsel geabsorbeerd. Hierbij worden elektronen uit het lichaam vrijgemaakt (iosinatie). Deze kunnen samen met vrijgekomen ‘radicalen’ het DNA beschadigen. Bij ernstige beschadiging zal de cel sterven. Als tussen de bestraling en de sterfte nog delingen zitten, spreken we van mitosedood. De cellen kunnen na bestraling vaak niet meer (goed) delen, maar nog wel functioneren. Daarom is het effect van bestraling afhankelijk van de delingssnelheid van het weefsel: bij snel delende cellen merk je het binnen enkele weken, bij andere weefsels kan het maanden duren. Dit komt ook omdat de schade aan het DNA vaak weer hersteld wordt. Vaak zijn normale cellen beter in dit herstellen dan tumorcellen. Soms veroorzaakt de bestraling een nieuwe mutatie en dus een nieuwe vorm van kanker.
In een celoverlevingscurve wordt de verhouding tussen dosis en effect (celdood) weergegeven, zo overleeft bij 2 Gy 50% van de cellen het niet. Dit neemt exponentieel af, waardoor het erg moeilijk is om de hele tumor te verwijderen. Een steile celoverlevingscurve duidt op een weefsel dat gevoelig is voor bestraling. Bij het doseren van de bestraling wordt ook rekening gehouden met het weefsel om de tumor heen. Bij minder gevoelige tumorcellen zou dit betekenen dat ook het weefsel eromheen gesteriliseerd is. Daarom wordt daarbij een operatie gedaan en is de bestraling alleen om een recidief te voorkomen. Een aantal factoren, zoals de zuurstofspanning, beïnvloedt het effect van bestraling. Door de therapie te combineren met oxidantia, warmte, nicotinamide (ARCON) of het gas carbogeen wordt hierop ingespeeld. Cytostatica zoals cisplatine werken ook.
Door de bestraling in fracties (delen) te geven, krijgen de cellen de kans zich te herstellen. Omdat gezonde cellen dit veel beter kunnen dan tumorcellen, voorkom je zo dat het weefsel om de tumor afsterft. Het verschil in herstelmogelijkheid wordt als het ware uitgebuit. Vooral bindweefsel en endotheel zijn erg goed in het herstellen, sneldelende cellen (zoals tumoren) niet. De weefselkinetiek van het herstel verschilt per weefselsoort, bij bedekkende lagen is er een prikkel dat de delende laag afneemt, waardoor er versnelde proliferatie plaatsvindt. Bij snelgroeiende tumors is het belangrijk dat de tumor niet de kans krijgt om tussen de fracties in verder te groeien.
Meestal wordt.....read more
Bevat de aantekeningen van de colleges, werkgroepen en patiëntendemonstraties bij het blok uit het collegejaar 2015-16.
Bij de behandeling van een patiënt met kanker zijn er veel disciplines betrokken. Hierbij kan gedacht worden aan de patholoog, medische oncoloog, de radioloog, de oncoloog, de pulmonoloog en de psycholoog.
De sociale en mentale omstandigheden van patiënten met kanker zijn erg belangrijk. Wanneer een patiënt weinig familieleden en/of.....read more
Bevat oefenmateriaal bij het blok uit voorgaande collegejaren.
1. Door middel van welk DNA-herstel mechanisme kunnen dubbelstrengs-breuken foutenvrij gerepareerd worden?
a. Translesie synthese
b. Homologe recombinatie
c. Non-homologe end-joining
d. Nucleotide excisie repair (NER)
2. In tumoren worden vaak mutaties gevonden in MYC proto-oncogenen. Welke van onderstaande gebeurtenissen kan leiden tot activering hiervan?
a. Methylering van de MYC promotor
b. Genamplificatie van het MYC proto-oncogen
c. Deletie van exon 5 van het MYC proto-oncogen
d. Frameshift mutatie in het MYC proto-oncogen
3. Welke van onderstaande beweringen is onjuist? Een kiembaanmutatie:
a. Is alleen te vinden in de tumor
b. Is overerfbaar
c. Komt in alle cellen van het lichaam voor
d. Erft in families met kanker meestal autosomaal dominant over
4. Een draagster van de BRCA1 mutatie bespreekt met haar familie de consequenties van dit dragerschap. Welke van haar onderstaande uitspraken is onjuist?
a. “ De dochters van mijn broer kunnen de mutatie ook geërfd hebben”
b. “ Ik hoef helemaal geen kanker te krijgen”
c. “De mutatie kan zowel van mijn vader, als van mijn moeder komen”
d. “ Ik heb een grotere kans op eierstokkanker dan op borstkanker”
5. Wanneer we spreken van een R2 resectie, betekent dit dat er chemoradiatie als neo-adjuvante behandeling aan vooraf is gegaan.
a. Onjuist
b. Juist
6. Het fractioneren van de bestralingsdosis heeft te maken met het feit dat gezonde cellen stralingsschade beter kunnen herstellen dan tumorcellen.
a. Juist
b. Onjuist
7. Bij een hoge incidentie van een ziekte is screening zinvol:
a. Onjuist
b. Juist
8. Bij welke van onderstaande vormen van kanker is de rol van omgevingsfactoren het minst duidelijk?
a. Mesothelioom
b. Melanoom
c. Longkanker
d. Borstkanker
9. Een 60-jarige man presenteert zich met een pathologische fractuur van zijn femur. Op de röntgenfoto blijkt een ossale lytische laesie. De patholoog beschrijft het biopt als een epitheliale tumor met buisvorming, omgeven door een stroma reactie. Welke diagnose is het meest waarschijnlijk?
a. Primair osteosarcoom
b. Metastase adenocarcinoom
c. Metastase carcinoom (niet nader gespecificeerd)
d. Primair adenocarcinoom
10. Beschrijf het TNM stadium van onderstaande beschrijving: een ulcererende tumor in de linker borst, met een positieve lymfeklier, zonder metastasen op afstand.
a. T2N1M0
b. T2N2M0
c. T4N0M1
d. T4N1M0
11. Het lynch syndroom is soms geassocieerd met een kiembaanmutatie in:
a. PTEN
b. MSH 2
c. MSH 6
d. BRCA 1
12. Naar welke organen metastaseert een coloncarcinoom het meest frequent?
a. Lever en hersenen
b. Lever en Longen
c. Longen en hersenen.....read more
Bevat de aantekeningen bij de colleges van het blok, gebaseerd op het studiejaar 2014-2015
Bij apoptose wordt de cel geëlimineerd, zonder dat de inhoud van de cel vrijkomt in het lichaam. Dit is belangrijk omdat als de inhoud van cellen vrijkomt (zoals bij necrose), er een ontstekingsreactie komt. Cellen die beschadigd zijn of redundant gaan in apoptose. Celrijkdom is een gevolg van influx van ontstekingscellen.
Een ontstekingsreactie:
- Is in essentie een beschermende respons, maar is ook een belangrijke oorzaak van ziekte.
- Vernietiging van micro-organismen en van weefselbeschadigende agentia
- Opruiming van dode/beschadigde/afwijkende cellen
- Nauw verband met weefselherstel: de eerste fase is eliminatie van afwijkende cellen, daarna moet de cel hersteld worden
- Maar ook: belangrijke oorzaak van structurele en functionele schade (afweer kan leiden tot collaterale schade)
Er wordt een onderverdeling gemaakt in een acute ontstekingsreactie en een chronische ontstekingsreactie.
Necrose haarden zijn bedreigend omdat ze bacterie haarden kunnen worden en een infectie kunnen veroorzaken. Daarom moet een necrotische cel worden opgeruimd. Dode celresten worden vervangen door bindweefsel, dit is stevig en vitaal weefsel.
Auto-immuniteit komt door een inflammatoir proces dat geïnduceerd wordt door leukocyten die niet goed specificeren tussen lichaams-eigencellen en lichaamsvreemde cellen.
Oorzaken van ontstekingen:
1. Infecties
2. Fysieke of chemische weefselbeschadiging
3. Necrose
4. Lichaamsvreemd materiaal
5. Immuunreacties
- Macrofagen: eliminatie van microben, bron van mediatoren (cytokines) en rol bij immuunreactie (hebben ook signaalfunctie in herkennen van een bacterie)
- Epitheelcellen: kunnen herkennen dat er een pathogeen micro-organisme is
- Mest cel: bron van mediatoren (histamine)
- Lymfocyten: immuunreactie,.....read more
Bevat de aantekeningen bij de colleges van het blok, gebaseerd op het studiejaar 2014-2015
01-09-2014
Inleiding
Infectie is de invasie van micro-organismen in weefsel (zoals een virus, bacterie of parasiet).
Inflammatie is de respons van de gastheer op een stimulus, zoals een micro-organisme. Hiertoe behoren bijvoorbeeld weefselmacrofagen (zij opsoniseren bacteriën en geven signalen naar leukocyten) en leukocyten (worden als hulptroepen erbij geroepen vanuit de bloedbaan om de micro-organismen op te ruimen). Dit kan zich uiten in een lokale of systemische reactie:
Lokale reacties: A-symptomen
Een lokale reactie is wanneer je klassieke symptomen van lokale roodheid (rubor), lokale zwelling (tumor), lokale pijn (dolor), lokale warmte (calor), beperkt gebruik (functio laesa) en hoesten hebt.
Systemische reacties: B-symptomen
Bijvoorbeeld ontspoorde stollingscascade bij meningitis. Systemische reacties zijn:
Koorts
Koude rillingen
Malaise
Keelpijn
Hoofdpijn
Verminderde eetlust
Gewichtsverlies
(nacht)zweten
SIRS/sepsis: dit kan je krijgen het lichamelijke systeem echt van slaag gaat.
Micro-organisme
Zie het schema op blz 119 vd Meer.
Als het lastig is om een diagnose te stellen worden schema’s gemaakt van alle mogelijke micro-organismen die infecties kunnen veroorzaken (op volgorde van klein nar groot): virussen, bacteriën, schimmels, protozoa, wormen.
Overview of bacterial.....read more
Deze bundel bevat aantekeningen van alle hoorcolleges van het blok Mechanisms of Disease 1 van de studie Geneeskunde aan de Universiteit Leiden, collegejaar 2020/2021.
This bundle contains notes of all lectures from the module Mechanisms of Disease 1, Medicine, Leiden University, academic year 2020/2021.
Deze bundel bevat uitwerkingen van alle hoorcolleges, patientdemonstraties en eventuele (proef)tentamens van het blok Mechanisms of Disease 2 van de studie Geneeskunde aan de universiteit Leiden.
Bevat een gedeelte van de stof bij Global Health
Bevat oefenmateriaal bij het blok uit voorgaande collegejaren.
Voor soortgelijke vragen en casussen, zie ook
1. What structural component contains a Gram-positive bacteria?
Lipopolysaccharide
Lipoteichoic acid
Outer membrane
Periplasmic space
2. Which organism can form cysts?
Staphylococcus aureus (S. Aureus)
Entamoeba histolytica
Aspergillus fumigatus
Cytomegalovirus
3. Bacteria can transfer resistance in different ways against antimicrobial agents. In which transfer is a bacteriophage (virus) involved?
Conjugation
Transduction
Transformation
Transfection
4. A 38-year-old man from Somalia has cervical lymph node TBC. If you take a lymph node biopsy, which histological pattern will most likely be seen?
Acute pyogenic inflammation
Chronic inflammation and fibrosis
Granulomas
Necrosis without inflammation
5. A woman of 52-year-old who had a renal transplantation one month ago has dyspnea, fever (39.2), and non-productive cough. On the X-ray of the chest is an interstitial pneumonia visible and a broncho-alveolar lavage shows that cytomegalovirus is present in the lavage fluid. Indicate which disorder of host defence has likely played a major role in the pathogenesis. (1 anwer)
Presence of corpus alienum
Break in skin integrity
Break in mucous membrane integrity
Chronic granulomatous disease
Common variable immunodeficiency
Complement deficiency
Granulocyte function disorder
Granulocytopenia
Leukocyte adhesion deficiency
Spleen dysfunction/asplenia
Incomplete emptying of urinary bladder
Severe combined immunodeficiency (SCID)
Lack of gastric acid
Impaired coughing
Impaired cell-mediated immunity
Impaired intestinal peristalsis
Impaired colonization resistance
Impaired ciliary function
X-linked agammaglobulinaemia
6. How can a cytomegalovirus be recognized in histology?
7. A pregnant woman has not been vaccinated against rubella. She does not know whether she had rubella in the past. Serology shows that IgG antibodies against rubella are negative and IgM antibodies against rubella are positive. How should this test be interpreted?
She had rubella earlier and the foetus is protected by maternal antibodies
She is recently infected with rubella implicating a risk for the foetus
This has no consequences if she is completetely asymptomatic
Bevat de aantekeningen van de colleges, werkgroepen en patiëntendemonstraties bij het blok uit het collegejaar 2015-16.
Hoorcolleges:
HC-01: Introduction to G2MD1
HC-02: Introduction to the Immune System
HC-03: Innate and Adaptive Immune Responses
HC-04: Pathology of Normal Immune Responses
HC-05: Mechanisms of Adaptive Immunity
HC-06: B- and T-Cell Generation and Diversity
HC-07: Pathology of Inflammatory Reactions – I
HC-08: Pathology of Inflammatory Reactions – II
HC-09: Tissue Injury and Repair
HC-10: Repair Mechanisms
PD-01: Abdominal Pain
Er zijn 7 basis categorieën van ziektemechanismen:
Acute and chronic inflammation
Disordered immunity
Cell/tissue injury and repair
Hemodynamische aandoeningen
Growth disorders (neoplastic, non-neoplastic)
Metabolic and degenerative disorders
Congenital abnormalities (Genetic, non-genetic)
De eerste 3 ziektemechanismen gaan we dit eerste blok behandelen en de rest in het volgende blok. De 7 categorieën kunnen elkaar soms overlappen. Stel dat een patiënt het HLA-type gen heeft dan kan deze patiënt als die besmet raak met het virus coxackie B, diabetes mellitus ontwikkelen. Dit is een metabool syndroom. Door de diabetes mellitus kan de patiënt door vasculaire occlusie nierfalen, ontwikkelen waarna de patiënt een nieuwe nier nodig heeft. Hierbij zie je de categorieën hemodynamische aandoeningen en verwonding en herstel. Bij een niertransplantatie wordt het immuunsysteem platgelegd. Hierbij heb je dus een immuundeficiëntie. Dit was een kort voorbeeld om te laten zien dat er vaak niet 1 mechanisme achter een aandoening schuilt maar meerdere.
Dit blok gaan we 6 thema’s behandelen.
The immune system
Microorganisms
Infectious diseases
Prevention and control
Allergy (Als we het hebben over een allergie dan is het immuunsysteem overactief t.o.v. dingen buiten het lichaam. Als we het hebben over een auto-immuunziekte dan hebben we het over een immuunsysteem dat overactief is tegen het lichaam zelf.)
Auto- immunity
Transplantation
Het hoorcollege begint met een filmpje: man valt zomaar neer tijdens bowlen voor 10 sec. Dit komt door een autoimmuun disorder, waarbij je spieren verslappen en flauwvalt als je opgewonden bent.
Het menselijke lichaam kan door vele verschillende ziekteverwekkers aangevallen worden. Enkele voorbeelden zijn: HIV, influenza, stafylokokken aureus, Streptococcus pyogenes, Salmonella enteritis en Mycobacterium tuberculosis. Verschillende ziekteverwekkers zorgen voor verschillende immuunresponsies. Het basis defensie mechanisme van het lichaam is in 3.....read more
Bevat de aantekeningen van de colleges, werkgroepen en patiëntendemonstraties bij het blok uit het collegejaar 2014-15.
Er zijn 7 basis categorieën van ziektemechanismen:
Acute and chronic inflammation
Disordered immunity
Cell/tissue injury and repair
Hemodynamische aandoeningen
Growth disorders (neoplastic, non-neoplastic)
Metabolic and degenerative disorders
Congenital abnormalities (Genetic, non-genetic)
De eerste 3 ziektemechanismen gaan we dit eerste blok behandelen en de rest in het volgende blok. De 7 categorieën kunnen elkaar soms overlappen. Stel dat een patiënt het HLA-type gen heeft dan kan deze patiënt als die besmet raak met het virus coxackie B, diabetes mellitus ontwikkelen. Dit is een metabool syndroom. Door de diabetes mellitus kan de patiënt door vasculaire occlusie nierfalen, ontwikkelen waarna de patiënt een nieuwe nier nodig heeft. Hierbij zie je de categorieën hemodynamische aandoeningen en verwonding en herstel. Bij een niertransplantatie wordt het immuunsysteem platgelegd. Hierbij heb je dus een immuundeficiëntie. Dit was een kort voorbeeld om te laten zien dat er vaak niet 1 mechanisme achter een aandoening schuilt maar meerdere.
Dit blok gaan we 6 thema’s behandelen.
The immune system and its opponents
Infectious diseases
Allergy (Als we het hebben over een allergie dan is het immuunsysteem overactief t.o.v. dingen buiten het lichaam. Als we het hebben over een auto-immuunziekte dan hebben we het over een immuunsysteem dat overactief is tegen het lichaam zelf.)
Auto- immunity
Prevention and control
Transplantation
Het menselijke lichaam kan door vele verschillende ziekteverwekkers aangevallen worden. Enkele voorbeelden zijn: HIV, influenza, stafylokokken aureus, Streptococcus pyogenes, Salmonella enteritis en Mycobacterium tuberculosis. Verschillende ziekteverwekkers zorgen voor verschillende immuunresponsies. De basis defensie mechanisme van het lichaam is in 3 lagen onder te verdelen, namelijk:
De physical barrières
Innate immune system
Adaptive immune respons
De physical barrières: Het epitheel is een niet penetreerbare laag. Het bekleed de buitenkant van ons lichaam, maar ook verschillende holtes binnenin het lichaam. Denk aan de longen en de gastro-intestinale tractus. Maar ook de urinewegen zijn bekleed met een epitheel. De epitheelcellen zitten dicht op elkaar. In de long bevatten de epitheelcellen cilia. Deze vegen als het ware de ziekteverwekkers omhoog. Bij de huid zie je wederom dat de epitheelcellen dicht op elkaar zitten. De huid bevat een hoornlaag waardoor het nog lastiger is voor ziekteverwekkers om binnen te dringen. Het darmepitheel zie je ook weer de.....read more
Alle kankers zijn aandoeningen van somatische cellen, maar sommige worden veroorzaakt door overgeërfde germline mutaties. De risico op kanker wordt bepaald door een combinatie van genetische en omgevingsfactoren. Zo bestaan industriële kankervormen door chemicaliën en kiezen mensen voor een ongezonde levensstijl met roken en alcohol. Mensen met genetisch kortere telomeren hebben meer risico op kanker. De belangrijkste mutaties die kanker veroorzaken zijn die in tumor suppressor genen (TSG), oncogenen en DNA mismatch repair genen. Ook spelen epigenitica een rol. Dit zijn erfelijke factoren die niets met de DNAsequence te maken hebben.
Verschillende soorten onderzoek dragen bij aan kennis over kankers: epidemiologische, familiaire, tweeling, associatie, biochemische, dierlijke en virale factoren worden onderzocht. Borstkanker is de meest voorkomende kanker bij vrouwen. De incidentie van kanker blijkt te variëren in verschillende populaties blijkt uit epidemiologische studies. Door naar het voorkomen van een kanker in de familie te kijken, kan de erfelijke factor onderzocht worden. Tweelingstudies en muizenstudies bewijzen dat omgevingsfactoren nog meer bepalend zijn dan erfelijke belasting. Uit associatiestudies blijkt dat bloedgroep A extra risico geeft op maagkanker. Sommige biochemische factoren geven een predispositie voor kanker. Uit muizenstudies blijkt dat bepaalde virussen de kans op kanker verhogen, deze bouwen een oncogen in het DNA in of hebben RNA dat de celdeling bevorderd. Retrovirussen hebben maar drie genen nodig (gag: voor antigenen, pol: voor reverse transcriptase en env: voor de envelop eiwitten) maar kunnen ook een vierde, oncogen, hebben voor transformatie.
Cellulaire oncogenen (ook wel c-onc genoemd) zijn gemuteerde varianten van normale genen, proto-oncogenen genoemd, die een grote rol spelen bij differentiatie en celgroei. Virale oncogenen (v-onc) worden door virussen in de cel gebracht. Waarschijnlijk ontstaan ze door mutaties bij replicatie van virussen. Bij kanker zijn vaak (meerdere) chromosomen aangedaan door translocatie, herrangschikking of inserties en deleties. Hierdoor kan de activiteit of functie van een proto-oncogen worden veranderd. Bij chronische myeloïde leukemie wisselen chromosoom 9 en 22 bijvoorbeeld een deel uit door reciproke translocatie, wat leidt tot een Philadelphia Ph1 chromosoom waarbij een gefuseerd eiwit (ABL-BCR) ontstaat. Bij Burkitt Lymphoma wisselen 8 en 14 een deel, waardoor de expressie van het MYC-oncogen meer dan vertienvoudigd wordt door de regulatiefactoren van een immuunglobuline.
Proto-oncogenen kunnen ook geactiveerd worden door gen amplificatie, een overlevingsmechanisme waarbij er meerdere kopieën van een gen worden aangemaakt. In 10% van de tumoren zien we deze ‘extra (stukjes) chromosoom’, genaamd double minute chromosomes of homogeneously staining regions. Dit treedt vaak op bij de MYC-familie van genen. Het veranderen van een cel door het toevoegen van nieuw DNA heet transfectie. De.....read more
Hemorragische diathese (verhoogde bloedingsneiging) kan ontstaan ten gevolge van:
Verhoogde fragiliteit van bloedvaten
Bloedplaatjes deficiëntie of dysfunctie
Verstoring van de coagulatie, ofwel bloedstolling
Er zijn verschillende laboratoriumtesten:
Protrombine tijd (PT): beoordeelt de extrinsieke stollingscascade, waarbij de stolling van plasma wordt gemeten in seconden na toevoeging van exogeen tromboplastine. Verlengde PT duidt op deficiëntie van factor V, VII, X, protrombine of fibrinogeen.
Partiele tromboplastine tijd (PTT): beoordeelt de intrinsieke stollingscascade, waarbij de stolling van plasma wordt gemeten in seconden na toevoeging van glaspoeder, kaoline, cefaline en Ca2+. Een verlengde PTT duidt op deficiëntie van factor V, VIII, IX, X, XI, XII, protrombine of fibrinogeen.
Plaatjes telling: de hoeveelheid bloedplaatjes in het bloed kan een indicatie geven voor bepaalde aandoeningen. De normaalwaarde is 150 – 300 x 103 plaatjes/µL. Trombocytopenie duidt op een samenklontering van bloedplaatjes en een trombocytose duidt op een myeloproliferatieve aandoening.
Test van plaatjesfunctie: Op dit moment is er geen test die een adequate toetsing van de functies van bloedplaatjes kan uitvoeren. Experimentele testen zijn in ontwikkeling. Meer gespecialiseerde testen kunnen de hoeveelheid fibrinogeen, fibrine eindproducten en specifieke stollingsfactoren meten. Een plaatjesaggregatietest en bloedingstijd test kunnen iets bepalen over de functie van von Willebrand factor.
Deze groep aandoeningen wordt ook wel non-trombocytopenische purpura’s genoemd. Ze komen vaak voor, maar geven meestal kleine bloedingen in de huid of slijmvliezen, waaronder petechiën en purpura. Soms ontstaan echter grotere bloedingen. PT, PTT, plaatjestelling en andere bloedtesten zijn meestal normaal.
Deze klinische manifestaties kunnen optreden door infecties (meningococcus, endocarditis), medicijnen en genetische aandoeningen. Bij scheurbuik en Ehlers-Danlos syndroom is er aantasting van collageen in bloedvaten, wat tot microvasculaire bloedingen kan leiden. Henoch-Schönlein purpura is een systemische aandoening, die wordt veroorzaakt door deposities van antilichamen in bloedvaten, wat leidt tot purpura uitslag, koliekpijn in de darmen, polyartralgie en acute glomerulonephritis. Hereditaire hemorragische telangiectasia (Weber-Osler-Rendu syndroom) is een aandoening die wordt gekarakteriseerd door uitgezette en kronkelige bloedvaten met dunne vaatwanden en sereuze bloedingen. Bij perivasculaire amyloïdose leidt een complicatie van lichte keten amyloïdose tot verzwakte vaatwanden, leidend tot petechiën.
Vermindering in plaatjesaantal kan bloedingen veroorzaken in de huid, de gastro-intestinale en urogenitale slijmvliezen en zelden intracraniaal (zeer ernstig). Trombocytopenie wordt gedefinieerd als minder dan 100 x 103 plaatjes/µL, bloedingen treden op bij minder dan 20 x103 plaatjes/µL. Oorzaken van trombocytopenie zijn:
Verminderde productie in het beenmerg of aantasting van megakaryocyten: ten gevolge van leukemie, alcohol, medicijnen, aplastische anemie en HIV.
Verminderde bloedplaatjes overleving:
Bevat oefenmateriaal bij het blok uit voorgaande collegejaren.
1. Door middel van welk DNA-herstel mechanisme kunnen dubbelstrengs-breuken foutenvrij gerepareerd worden?
a. Translesie synthese
b. Homologe recombinatie
c. Non-homologe end-joining
d. Nucleotide excisie repair (NER)
2. In tumoren worden vaak mutaties gevonden in MYC proto-oncogenen. Welke van onderstaande gebeurtenissen kan leiden tot activering hiervan?
a. Methylering van de MYC promotor
b. Genamplificatie van het MYC proto-oncogen
c. Deletie van exon 5 van het MYC proto-oncogen
d. Frameshift mutatie in het MYC proto-oncogen
3. Welke van onderstaande beweringen is onjuist? Een kiembaanmutatie:
a. Is alleen te vinden in de tumor
b. Is overerfbaar
c. Komt in alle cellen van het lichaam voor
d. Erft in families met kanker meestal autosomaal dominant over
4. Een draagster van de BRCA1 mutatie bespreekt met haar familie de consequenties van dit dragerschap. Welke van haar onderstaande uitspraken is onjuist?
a. “ De dochters van mijn broer kunnen de mutatie ook geërfd hebben”
b. “ Ik hoef helemaal geen kanker te krijgen”
c. “De mutatie kan zowel van mijn vader, als van mijn moeder komen”
d. “ Ik heb een grotere kans op eierstokkanker dan op borstkanker”
5. Wanneer we spreken van een R2 resectie, betekent dit dat er chemoradiatie als neo-adjuvante behandeling aan vooraf is gegaan.
a. Onjuist
b. Juist
6. Het fractioneren van de bestralingsdosis heeft te maken met het feit dat gezonde cellen stralingsschade beter kunnen herstellen dan tumorcellen.
a. Juist
b. Onjuist
7. Bij een hoge incidentie van een ziekte is screening zinvol:
a. Onjuist
b. Juist
8. Bij welke van onderstaande vormen van kanker is de rol van omgevingsfactoren het minst duidelijk?
a. Mesothelioom
b. Melanoom
c. Longkanker
d. Borstkanker
9. Een 60-jarige man presenteert zich met een pathologische fractuur van zijn femur. Op de röntgenfoto blijkt een ossale lytische laesie. De patholoog beschrijft het biopt als een epitheliale tumor met buisvorming, omgeven door een stroma reactie. Welke diagnose is het meest waarschijnlijk?
a. Primair osteosarcoom
b. Metastase adenocarcinoom
c. Metastase carcinoom (niet nader gespecificeerd)
d. Primair adenocarcinoom
10. Beschrijf het TNM stadium van onderstaande beschrijving: een ulcererende tumor in de linker borst, met een positieve lymfeklier, zonder metastasen op afstand.
a. T2N1M0
b. T2N2M0
c. T4N0M1
d. T4N1M0
11. Het lynch syndroom is soms geassocieerd met een kiembaanmutatie in:
a. PTEN
b. MSH 2
c. MSH 6
d. BRCA 1
12. Naar welke organen metastaseert een coloncarcinoom het meest frequent?
a. Lever en hersenen
b. Lever en Longen
c. Longen en hersenen.....read more
Bij de behandeling van een patiënt met kanker zijn er veel disciplines betrokken. Hierbij kan gedacht worden aan de patholoog, medische oncoloog, de radioloog, de oncoloog, de pulmonoloog en de psycholoog.
De sociale en mentale omstandigheden van patiënten met kanker zijn erg belangrijk. Wanneer een patiënt weinig familieleden en/of sociale contacten heeft, dan zal deze persoon over het algemeen het ziekteproces (mentaal) zwaarder ervaren dan een patiënt met een groot sociaal netwerk.
Als een patiënt bestraald is, dan kan het zijn dat het zichtbaar is dat er een bestraling is geweest. Kanker behandelen is één ding, maar het kan mensen voor de rest van hun leven tekenen door zichtbare tekens. Er zijn drie klassen van behandelingen voor kanker: chirurgisch (dus via een operatie een tumor verwijderen), systemisch (chemotherapie) en radiotherapie (bestraling).
Kanker is een ziekte die in meerdere stadia ontstaat. Er zijn 6 tot 7 mutaties nodig om.....read more
Deze samenvatting is gebaseerd op het studiejaar 2013-2014.
Alle kankers zijn aandoeningen van somatische cellen, maar sommige worden veroorzaakt door overgeërfde germline mutaties. Voor veel kankervormen is echter de omgeving belangrijk dan de erfelijke belasting. Een voorbeeld van kankers door omgevingsfactoren zijn industriele kankers, die komen door het werken met chemische stoffen zoals asbest. Gezien niet alle mensen die met deze stoffen in aanraking komen kanker ontwikkelen, is er dus wel een genetische factor; zo lopen mensen met kortere telomeren meer risico. De belangrijkste mutaties die kanker veroorzaken zijn die in tumor suppressor genen (TSG), oncogenen en DNA mismatch repair genen.
Bij vrouwen komt borstkanker het meest voor; maar hoe eerder de eerste zwangerschap hoe minder kans hierop. Epigenitica (erfelijke factoren die niet met de DNAsequence te maken hebben) is hierbij van belang. Verschillende soorten onderzoek dragen bij aan kennis over kankers: epidemiologische, familiaire, tweeling, associatie, biochemische, dierlijke en virale factoren worden onderzocht. Door naar het voorkomen van een kanker in de familie te kijken, kan de erfelijke factor onderzocht worden. Tweelingstudies dragen veel bij aan dit onderzoek. Bloedgroep A geeft extra risico op vooral maagkanker. Uit muizenstudies blijkt dat bepaalde virussen de kans op kanker verhogen, deze bouwen een oncogen in in het DNA of hebben RNA dat de celdeling promoot (wat ook weer in het genoom wordt ingebouwd). Virussen hebben maar drie genen nodig (een voor antigenen, een voor reverse transcriptase en een voor de envelop eiwitten) maar kunnen ook een vierde, oncogene hebben.
Oncegenen (ook wel c-onc genoemd) zijn varianten van normale genen, proto-oncogenen genoemd, er zijn er nu 50 geïdentificeerd. Waarschijnlijk ontstaan ze door mutaties bij replicatie van virussen. Bij kanker zijn vaak (meerdere) chromosomen aangedaan: er zijn dingen uitgewisseld, herrangschikt of zelfs helemaal weg. Hierdoor kan de activiteit of functie van een proto-oncogen worden verandert. Bij chronische myeloide leukemie wisselen chromosoom 9 en 22 bijvoorbeeld een deel uit, waardoor een gefuseerd eiwit ontstaat. Bij Burkitt Lymphoma wisselen 8 en 14 een deel, waardoor de expressie van het MYC-oncogen meer dan vertienvoudigd wordt. Gen amplificatie, een overlevingsmechanisme waarbij een gen gekopieerd wordt, kan bij proto-oncogenen leiden tot het ontstaan van een oncogen. Hierbij ontstaan heel veel oncoproteïnes. In 10% van de tumoren zien we deze ‘extra (stukjes) chromosoom’. Ras, een gen betrokken bij DNA transfectie, is een vaak gemuteerd bij kanker.
Naast het verlies van de functie van de proto-oncogenen hebben kankercellen vaak ook problemen met de signaal transductie, een pathway die zorgt dat proliferatie en differentiatie goed verloopt. Proto-oncogenen zijn door de evolutie heen goed in stand gebleven: ze zijn dus erg belangrijk. Ze zorgen voor signaal transductie door:
Deze samenvatting is gebaseerd op het studiejaar 2013-2014.
Atherosclerose wordt gekenmerkt door lesies van de tunica intima (atheromen of atherosclerotische plaques) die het lumen van het bloedvat binnendringen. Een atheroom bestaat uit een zachte, gele kern van vetten, foam cellen en debris, die bedekt is met een witte, fibreuze kap opgebouwd uit gladde spiercellen, macrofagen, collageen en andere componenten. Atherosclerotische plaques kunnen scheuren wat leidt tot stolling en trombose; ook kunnen ze leiden tot vorming van aneurysmata.
Atherosclerose is verantwoordelijk voor zeer veel morbiditeit en mortaliteit (ongeveer de helft van alle doodsoorzaken) in de Westerse wereld. Ischemische hart ziekte en myocardinfarct zijn uitingen van atherosclerose en ook CVA’s kunnen hierdoor veroorzaakt worden.
Epidemiologie: Atherosclerose komt vooral voor in de Westerse wereld en in mindere mate in Centraal en Zuid Amerika, Afrika en delen van Azië. Prevalentie en ziektelast wordt mede bepaald door risicofactoren, waarvan sommige verworven zijn en afhankelijk van leefwijze, terwijl anderen genetisch zijn. Deze risicofactoren versterken elkaar met een vermenigvuldiging: 2 risicofactoren geven ongeveer een 4 keer zo groot risico.
Voorbeelden van constitutionele (bepaald door het lichaam, niet aanpasbare) risicofactoren zijn:
Leeftijd: hoewel atherosclerose progressief is, presenteert het zich klinisch pas rond de 30-50 jaar. De incidentie van myocardinfarct neemt met een 5-voud toe tussen de 40 en 60 jaar. Overlijden ten gevolge van ischemische hartziekte neemt met de leeftijd toe.
Geslacht: Mannen hebben over het algemeen een hogere kans om atherosclerose te ontwikkelen dan vrouwen. Vrouwen voor de menopauze zijn redelijk beschermd tegen atherosclerose vanwege de aanwezigheid van oestrogenen. Na de menopauze neemt de incidentie van atherosclerose geassocieerde aandoeningen toe. Geslacht beïnvloed ook andere factoren zoals hemostase, infarct genezing en myocardiale remodelling.
Genetica: Familiegeschiedenis is de meest significante onafhankelijke risicofactor voor atherosclerose. Hoewel overerfbare aandoeningen zoals familiale hypercholesterolemie zijn geïdentificeerd, is het grootste gedeelte van overerfbare atherosclerose multifactorieel met overerving van verschillende polymorfismen en familiale clustering van andere risicofactoren zoals diabetes en hypertensie.
Voorbeelden van aanpasbare risicofactoren zijn:
Hyperlipidemie of beter gezegd hypercholesterolemie, met hoge levels van LDL cholesterol geven een hogere kans op atherosclerose. LDL geeft in de periferie cholesterol af aan weefsels, maar kan zich ophopen in wanden van bloedvaten wat leidt tot vorming van atherosclerotische plaques. HDL cholesterol neemt in tegenstelling tot LDL cholesterol op uit weefsels en transporteert het naar de lever voor excretie. Hogere niveaus van HDL zijn dan ook gecorreleerd met minder risico op atherosclerose.
Dieet dat veel cholesterol en verzadigde vetten bevat (dooiers van eieren, dierlijke vetten, boter) verhoogt.....read more
Deze samenvatting is gebaseerd op het studiejaar 2013-2014.
De rode bloedcel heeft geen nucleus, geen mitochondria en geen ribosomen. Een kleine hoeveelheid enzymsystemen zorgt voor de productie van energie die nodig is voor de biconcave vorm, verschillende ion-pompen en hemoglobine. Glucose wordt omgezet in energie door de glycolytische pathway (Embden-Meyerhof) en de hexose monofosfaat pathway. Bij deze reacties komt 2,3-BPG vrij, dat de affiniteit van Hb voor zuurstof verlaagt en de zuurstof dissociatie curve naar rechts beweegt.
G6PD is onderdeel van de hexose monofosfaat pathway en zorgt ervoor dat NADPH wordt gevormd. Deficiëntie van dit enzym leidt tot hemolytische anemie. Deze aandoening komt vaak voor, vooral in Afrika, rond het Middellandse zeegebied, het Midden-Oosten en in zuid-oost Azië. Het is een X-gebonden aandoening, die vooral bij mannen voorkomt. Omdat er meer dan 400 typen G6PD zijn, zijn er veel verschillende varianten van de aandoening. In de mildere vormen is de hemolyse self-limiting, terwijl in de ernstigere vormen plotselinge anemie kan optreden die tot de dood kan leiden. Het herkennen van de aandoening en urgente transfusie is erg belangrijk in deze gevallen. Symptomen zijn anemie, geelzucht en hemoglobinurie ten gevolge van een snelle intravasculaire hemolyse.
Hemolyse bij G6PD deficiëntie kan optreden bij:
-acute medicijn geinduceerde hemolyse
-favisme: overgevoeligheid voor fava-bonen
-chronische hemolytische anemie
-neonatale geelzucht
-infecties
-mottenballen die naftaleen bevatten
Laboratoriumonderzoek toont normale bloedwaarden tussen aanvallen. Tijdens aanvallen zijn de volgende kenmerken te zien: irregulaire, samengetrokken cellen, bite cells, blister cells, Heinz bodies en reticulocytose. Hemolyse is aanwezig en screening testen kunnen de G6PD deficiëntie aantonen. Behandeling bestaat uit het stoppen van uitlokkende medicijnen, behandelen van infecties en bloedtransfusie.
Na G6PD deficientie is dit het meest voorkomende defect van het rode bloedcel metabolisme. Het is een autosomale recessieve aandoening die tot hemolytische anemie en splenomegalie leidt. Anemie met een verhoogd 2,3-BPG is aanwezig. Het bloeduitstrijkje vertoont verstoorde (prickle) cellen en reticulocytose. Pyruvaat kinase activiteit is laag. Bloedtransfusie en splenectomie zijn aangewezen behandelingen.
Gebrek aan dit enzym leidt tot ophoping van deels gedegradeerd RNA, wat zichtbaar wordt als basofiele stippels in rode bloedcellen. Dit is ook zichtbaar in lood-vergiftiging, omdat lood dit enzym inhibeert. Voor diagnostiek kan het enzym gemeten worden in erytrocyten.
De oorzaken van verworven hemolytische anemie kunnen worden ingedeeld in 3 groepen:
Immuun-destructie van erytrocyten: auto-antilichamen, allo-antilichamen, medicijn-geinduceerde antilichamen
Non Immuun-destructie van erytrocyten: verworven membraan-defecten, mechanische factoren, secundair aan systemische aandoeningen
Overige oorzaken: toxinen, malaria, hypersplenisme, brandwonden, medicijnen en chemicaliën.
Deze samenvatting is gebaseerd op het studiejaar 2013-2014.
Bij de behandeling van kankerpatiënten komen vaak lokale (chirurgie en radiotherapie) en systemische behandelingen aan bod. Dit kan tegelijkertijd of elkaar opvolgend. Deze medicijnen werken vaak via mechanismen als de celcyclus, apoptose en signaaltransductiepaden. Geneesmiddelen tegen kanker kunnen we in 4 groepen indelen:
chemotherapie met celdodende eigenschappen, hormonale behandeling, doelgerichte moleculen die een specifiek proces in de tumor verstoren en immuuntherapie. Bij immuuntherapie versterk je de activiteit van de gastheer tegen de tumor. De behandelstrategie bepaal je door eerst onderscheid te maken of het om een curatieve of palliatieve situatie gaat. Palliatieve zorg is op verbetering van kwaliteit van leven gericht en daarna pas op levensverlenging.
Chemotherapie bestaat uit chemische of organische moleculen die voornamelijk snel delende cellen doden. Het niet selectief voor kwaadaardige cellen ten opzichte van normale cellen. Deze medicijnen grijpen vooral aan op het DNA. Door cellijnen af te leiden van verschillende ‘solide’ tumoren, kunnen chemotherapeutica nu ook op andere punten aangrijpen in de cel. Nieuwe medicatie, die specifieke functies blokkeren, werken trager en hebben minder bijwerkingen, zoals antimetabolieten. Alkylerende stoffen werken veel sneller en hebben meer bijwerkingen.
Cytostatica werken in op de actieve celdeling, omdat delende cellen gevoeliger zijn en minder tijd hebben om DNA schade te herstellen. Antimetabolieten grijpen aan op de DNA-synthese, topo-isomerase remmers werken tijdens DNA-verdubbeling (S-fase) en vinca-alkaloïden en taxanen tijdens de daadwerkelijke celdeling (M-fase). Fasespecifieke middelen moeten bij voorkeur gedurende langere tijd continu of frequent toegediend worden. Alkylerende middelen en antibiotica brengen permanente schade aan gedurende de hele cyclus.
Veel preklinische modellen dienen telkens een bepaalde hoeveelheid chemotherapie toe, die steeds eenzelfde percentage tumorcellen doodt. Logaritmische celdoding/’log kill’ betekent dan ook de activiteit die nodig is om het aantal tumorcellen met één logaritme af te laten nemen. Dit werkt alleen op de groeifractie van de tumor, de cellen die delen, en kan de tumor dus slechts gedeeltelijk doden. Hoe groter de fractie, hoe groter het effect van de chemotherapie. De meeste tumoren vertonen een gompertziaanse groeiwijze, te zien als een S-vormige curve. Het is de som van het aantal groeiende, afstervende en in rust verkerende cellen. In het begin zijn er weinig cellen, maar wel in groeifase, dan komt een steile tweede fase doordat er veel cellen zijn en een hoge groeifractie. In het derde deel zijn er veel cellen, maar weinig in groei, dus vlakt de curve weer af.
Kleinere laesies hebben grotere fractie, reageren dus sneller en hebben kleinere kans op aanwezige recidieven. Verwijderen van grote letsels voor het behandelen met chemotherapie kan dus heel nuttig zijn. Tevens hebben grote tumoren meer cellen en daarmee meer kans resistent te zijn voor een behandeling.
Complete remissie (CD), partiële remissie (PD),.....read more
Deze samenvatting is gebaseerd op het studiejaar 2013-2014.
Ongeveer de helft van de mensen met kanker zal worden bestraald. Vaak is dit met als doel genezing, maar ook om de levenskwaliteit te verbeteren (bijvoorbeeld bij een borstbesparende behandeling). Ook bij palliatieve behandelingen wordt radiotherapie ingezet om de levenskwaliteit te verbeteren. De nadelige effecten van radiotherapie worden steeds beter ingedamd. Radiotherapie is mogelijk in vrijwel elk orgaan/orgaansysteem.
De straling van radiotherapie komt uit radioactive stoffen en wordt deels in het weefsel geabsorbeerd. Hierbij worden elektronen uit het lichaam vrijgemaakt (iosinatie). Deze kunnen samen met vrijgekomen ‘radicalen’ het DNA beschadigen. Bij ernstige beschadiging zal de cel sterven. Als tussen de bestraling en de sterfte nog delingen zitten, spreken we van mitosedood. De cellen kunnen na bestraling vaak niet meer (goed) delen, maar nog wel functioneren. Daarom is het effect van bestraling afhankelijk van de delingssnelheid van het weefsel: bij snel delende cellen merk je het binnen enkele weken, bij andere weefsels kan het maanden duren. Dit komt ook omdat de schade aan het DNA vaak weer hersteld wordt. Vaak zijn normale cellen beter in dit herstellen dan tumorcellen. Soms veroorzaakt de bestraling een nieuwe mutatie en dus een nieuwe vorm van kanker.
In een celoverlevingscurve wordt de verhouding tussen dosis en effect (celdood) weergegeven, zo overleeft bij 2 Gy 50% van de cellen het niet. Dit neemt exponentieel af, waardoor het erg moeilijk is om de hele tumor te verwijderen. Een steile celoverlevingscurve duidt op een weefsel dat gevoelig is voor bestraling. Bij het doseren van de bestraling wordt ook rekening gehouden met het weefsel om de tumor heen. Bij minder gevoelige tumorcellen zou dit betekenen dat ook het weefsel eromheen gesteriliseerd is. Daarom wordt daarbij een operatie gedaan en is de bestraling alleen om een recidief te voorkomen. Een aantal factoren, zoals de zuurstofspanning, beïnvloedt het effect van bestraling. Door de therapie te combineren met oxidantia, warmte, nicotinamide (ARCON) of het gas carbogeen wordt hierop ingespeeld. Cytostatica zoals cisplatine werken ook.
Door de bestraling in fracties (delen) te geven, krijgen de cellen de kans zich te herstellen. Omdat gezonde cellen dit veel beter kunnen dan tumorcellen, voorkom je zo dat het weefsel om de tumor afsterft. Het verschil in herstelmogelijkheid wordt als het ware uitgebuit. Vooral bindweefsel en endotheel zijn erg goed in het herstellen, sneldelende cellen (zoals tumoren) niet. De weefselkinetiek van het herstel verschilt per weefselsoort, bij bedekkende lagen is er een prikkel dat de delende laag afneemt, waardoor er versnelde proliferatie plaatsvindt. Bij snelgroeiende tumors is het belangrijk dat de tumor niet de kans krijgt om tussen de fracties in verder te groeien.
Meestal wordt.....read more
Bevat collegeaantekeningen, oefenmateriaal e.d. bij de blokken van zowel het nieuwe als ook het oude Geneeskunde curriculum van de Universiteit Leiden.
There are several ways to navigate the large amount of summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter.
Do you want to share your summaries with JoHo WorldSupporter and its visitors?
Field of study
Add new contribution