PD2. Chromosoomafwijkingen

Algemene informatie

• Welke onderwerpen worden behandeld in het hoorcollege?
  • In dit college worden globaal verschillende chromosoomafwijkingen behandeld
• Welke onderwerpen worden besproken die niet worden behandeld in de literatuur?
  • Alle onderwerpen in dit college worden ook behandeld in de literatuur
• Welke recente ontwikkelingen in het vakgebied worden besproken?
  • Er worden geen recente ontwikkelingen besproken
• Welke opmerkingen worden er tijdens het college gedaan door de docent met betrekking tot het tentamen?
  • Er zijn geen opmerkingen gemaakt over het tentamen
• Welke vragen worden behandeld die gesteld kunnen worden op het tentamen?
  • Er zijn geen potentiële tentamenvragen besproken

Numerieke afwijkingen van de autosomen

Er zijn veel soorten numerieke afwijkingen van de autosomen:

• Downsyndroom (trisomie 21)
  • Incidentie: 1/800 tot 1/1000 levendgeborenen
  • Kenmerken:
    • Overdadig nekvel
    • Lage spierspanning (hypotonie)
    • Vlak gelaat (brachycefalie)
    • Kleine oren, simpel gevormd
    • Epicanthus, up-slant ogen
    • Grote ruimte tussen 1^e en 2^e teen
    • Uitstekende tong
    • 4-vingerlijn: 
      • 50% bij Downsyndroom
      • 23% in normale populatie
    • Hartafwijking (40-45%)
      • ASD (tussenschot boezems)
      • VSD (tussenschot kamers)
    • Aanlegstoornis darm
    • Kleine gestalte (gemiddeld 150 cm)
    • Scheelzien (strabisme)
    • IQ tussen de 25 en 75
    • Alzheimer
      • Er is een extra kopie van het APP-gen, deze maakt een eiwit dat stapelt en Alzheimer veroorzaakt
  • Cytogenetica:
    • Trisomie 21 → 95%
    • Mozaïek → 1%
    • Robertsoniaanse translocatie → 4%
      • 1/3 erfelijk → 1%
      • 2/3 de novo → 3%
• Patau syndroom (trisomie 13)
  • Incidentie: 1/5000 pasgeborenen
  • Kenmerken:
    • Groeiachterstand
    • 80% hartafwijking (ASD/VSD)
    • 60-70% holoprosencefalie
    • 60-70% micro-anophtalmie (te kleine of geen ogen)
    • 60-70% cleft lip/palate
    • 60-70% postaxiale polydactylie
    • Huiddefect (schedel)
    • Navelbreuk (omfalocele)
    • Nierafwijkingen
    • Ernstige verstandelijke beperking
  • Cytogenetica:
    • Trisomie 13 → 90%
      • Fout in de maternale meiose
    • Robertsoniaanse translocatie → 10%
    • Mozaïek → minder dan 1%
  • Overleving:
    • Gemiddelde overleving is 7-10 dagen
    • 5-10% overleeft langer dan 12 maanden
• Edwards syndroom (trisomie 18):
  • Incidentie: 1/5000
  • Kenmerken:
    • Laag geboortegewicht
    • Microcefalie
    • Gezicht:
      • Driehoekig
      • Smalle ooglidspleten
      • Kleine neus en mond
      • Lage oren
    • Typische stand vingers: 2^e vinger over de 3^e, 5^e vinger over de 4^e
    • Rocker-bottom feet: klompvoetjes
    • Verminderde spiermassa
    • Weinig spontane beweging
    • Meestal zijn er multipele orgaanafwijkingen van onder andere hersenen, hart, nieren en darmen:
      • 90% heeft een hartafwijking (VSD of ASD)
      • Hoefijzernier (onderpolen nieren aan elkaar vast), cysten of hypoplasie
      • Oesofagusatresie
      • Omfalecele
      • 10% heeft radius en/of duimaplasie
  • Cytogenetica
    • Trisomie 18 → 94%
    • Mozaïek → 6%
    • Translocatie → zeer zeldzaam
  • Overleving:
    • Merendeel overlijdt in de 1^e week door hartfalen of respiratoire insufficiëntie
    • 10% is nog in leven bij 12 maanden
    • 1% is nog in leven bij 10 jaar
    • Ernstige verstandelijke handicap
    • Gezicht is minder opvallend op oudere leeftijd

Trisomie 13 en 18 zijn dus ernstige chromosomale afwijkingen. Over het algemeen zijn er multipele afwijkingen en groeiachterstand. Overlevenden hebben een ernstige verstandelijke handicap. 90% van de levendgeborenen met deze afwijkingen overlijdt binnen 12 maanden. Bij mozaïek zijn de overlevingskansen groter.

Numerieke geslachtschromosoom afwijkingen

Ook zijn er veel soorten numerieke geslachtschromosoom afwijkingen:

• Turner syndroom
  • Incidentie: 1/5000 levendgeborene meisjes
    • 10% overlijdt voor de geboorte door spontane miskramen
  • Kenmerken:
    • Kleine lengte
    • Gedrongen
    • Brede thorax
    • Brede, korte nek (webbing)
    • Lage achterste haargrens
    • Cubitus valgus → armen kunnen overstrekken
    • Neonataal lymfoedeem (opzwellingen)
    • Gonadale dysgenesie:
      • Primaire amenorrhoe
      • “Streak gonads” → infertiel
    • 30-50% heeft een nierafwijking
    • Congenitale hartafwijkingen
      • 10-20% heeft aortaklepproblemen
      • 10% heeft coarctatie
  • Oorzaak:
    • 45,X
    • 46,X + structureel afwijkende X
      • Dit kan door een ring, isochromosoom of deletie
    • > 20% mozaïek
    • Het lengte-gen (SHOX) zit op Xp → vandaar de korte lengte
  • Presentatie:
    • Diagnose kan prenataal en postnataal plaatsvinden
    • Kleine lengte
    • Uitblijven 1^e menstruatie
    • Infertiliteit
• Klinefelter sydroom (XXY)
  • Incidentie: 1/1000 jongens
  • Klinische kenmerken:
    • IQ 10-20 punten lager dan broers/zussen
    • Leerproblemen (taal)
    • Gedragsproblemen
    • Lang (extra kopie shocks gen op X)
    • 30% heeft gynaecomastie
    • Infertiel azoöspermie → testiculair weefsel “verbindweefselt”
• XYY en XXX
  • Geen opvallend uiterlijk
  • Lang
  • 10-20 IQ-punten verschil met broers/zussen
  • Gedragsproblemen
  • Leerproblemen
  • Normale fertiliteit

Structurele afwijkingen

Een aantal structurele afwijkingen zijn:

• Wolf-Hirschhorn syndroom (4p-):
  • Kenmerken:
    • Grote mond
    • Greek-helmet neus → hoge neusbrug doorlopend in het voorhoofd
    • Microcefalie (kleine schedelomvang)
    • Hoog voorhoofd
    • Dysplastische oren
    • Hypertelorisme (grote, wijd uiteenstaande ogen)
    • Kort filtrum (gedeelte tussen de neus en de bovenlip)
    • Naar beneden staande mondhoeken
    • Micrognathie
    • Groeiretardatie
    • Verstandelijke beperking
  • Oorzaak:
    • Ontbrekend 4p16.3
      • 55% door pure deletie
      • 40-45% door ongebalanceerde translocatie
    • Het is een complexe afwijking