![Image](https://www.worldsupporter.org/sites/default/files/styles/medium/public/tips_suggestions/wereldbol_summaries_joho_single_boek_1_150x190px.png?itok=rEljlfYL)
Je vertrek voorbereiden of je verzekering afsluiten bij studie, stage of onderzoek in het buitenland
Study or work abroad? check your insurance options with The JoHo Foundation
Het materiële strafrecht
Het geheel van rechtsvoorschriften dat aangeeft voor welke gedragingen straf [kan of] behoort te worden toegepast en waarin de straf behoort te bestaan (= voorganger van onze docent; Pompe)
Het algemeen deel (boek 1 van wetboek van strafrecht, algemene leerstukken van strafrechtelijke aansprakelijkheid) en het bijzonder deel
Het strafprocesrecht
Het strafprocesrecht bepaalt hoe en door wie wordt onderzocht of een strafbaar feit is begaan en door wie en naar welke maatstaven daarover en over de daaraan te verbinden strafrechtelijke sancties wordt beslist (Corstens/Borgers)
Het strafprocesrecht normeert de schakel tussen het strafbare feit en de (in beginsel) door de rechter op te leggen sanctie
Schakel tussen vermoeden strafbaar feit en de straf zelf. De route daartussen.
Het strafrechtelijk sanctierecht
Het strafrechtelijk sanctierecht regelt de inhoud en wijze van tenuitvoerlegging van de strafrechtelijke sancties
Overtredingen worden door de kantonrechter behandeld.
Ernstige strafbare feiten/misdrijven worden door de rechtbank behandeld.
50/50 OM en rechter, meer dan 90% van de gevallen worden veroordeeld.
Overheid is de enige die een strafvervolging
Publiekrecht: burger die dus iets misdaan heeft, worden beoordeeld door het OM (officieren van justitie) en ze zitten magistratuur (rechters)
Individuen, burgers staan allemaal stukje van hun vrijheid af > democratische rechtsstaat, stoppen dit in een publiek lichaam (overheid) zodat de mensen zo goed mogelijk worden beschermd.
De burger mag zelf niet voor eigen rechter, officier van justitie spelen > doorgegeven aan de overheid.
Strafrecht – rechtsorde – maatschappij: strafrecht onderwerpt de maatschappij aan het strafrecht. Om de maatschappij te ordenen, afkomstig van de overheid
Strafrecht – rechtspositie – justitiabele (verdachte). Niet zomaar een mens van vlees en bloed maar ook maar je bent ook een rechtsobject (iemand die aan het recht bepaalde rechten en plichten moet voldoen) Welke positie een jusititiable zich bevindt, welke dwangmiddelen, of hij in hoger beroep kan gaan, welke rechten en plichten. De relatie staat centraal
Justitiabele – welzijn – maatschappij > Theoretische denken over het strafrecht, meer de vraag over wat je met een verdachte aan moet. Ultimum remedium: strafrecht is dermate ingrijpend en je mag het pas tevoorschijn halen, als geen andere ingreep werkt.
Te samen is het een spanningsveld waarin het strafrecht zich begeeft.
Rechtsorde
Primaat van de wet
Ordenende functie strafrecht
Strafrecht als stuursysteem – creëert bevoegdheden voor functionarissen in het recht. Ze zijn geclausuleerd in het recht. Kan niet in oneindige worden uitgeoefend (de bevoegdheden)
Legistisch denken: wetgever moet kijken of de bevoegdheden vervult zijn of niet door de rechter.
Rechtspositie
Onderscheid tussen orde en recht: orde dat door het recht geschapen is niet per definitie juist is. Iedere rechtsorde is principieel bekritiseerbaar.
Individu-beschermende functie strafrecht. Wat voor mogelijkheden heb je om je eigen visie kwijt te kunnen in de rechtszaal of in het vooronderzoek. Er moeten voldoende adequate waarborgen zijn voor de verdachte.
Rechtspositionele waarborgen
Welzijn
Consequenties ultimum remedium-beginsel. Strafrecht pas toepassen als niks anders kan. Strafrecht mag pas toegepast worden als alle andere lichtere
Conflictoplossing en herstelrecht
Decriminalisering en depenalisering. Decriminalisering: de Wet mulde; verkeersongelukken zijn niet zo strafbaar dat het altijd bij strafrecht uit moet komen. Depenalisering: als het zich in het strafrecht begeeft, wil dat niet zeggen dat bij een bewezen verklaring een straf moet opleggen. Wel bv. een werkstraf of taakstraf i.v.m. een botte gevangenisstraf.
Waartoe bestaat (materieel) strafrecht?
Hoofddoel – mensen afhouden van het plegen van strafbare feiten, zodat een veilige samenleving kan ontstaan
Grondslag straf: omdat is misdaan (absolute theorie), vergelding: straffen is vergelden
Strafdoelen: opdat niet meer zal worden misdaan (relatieve theorieën)
Generale preventie
Resocialisatie
Rechtsherstel
Strafrecht als probleem
Hoge verwachtingen en beperkte mogelijkheden
Ingrijpende overheidsmacht
Waartoe bestaat strafvordering?
Hoofddoel van het strafproces is het mogelijk maken van een juiste toepassing van het materiële strafrecht op daders
Dit veronderstelt optimalisering van waarheidsvinding
Het strafprocesrecht normeert de schakel tussen het strafbare feit en de (in beginsel) door de rechter op te leggen sanctie
Het strafprocesrecht voorziet in ‘secundaire controle’
Het stelt eisen aan de wijze van opsporing, vervolging en berechting (en tenuitvoerlegging)
Schept juridische waarborgen voor de justitiabele en garandeert daarmee zekere rechtsbescherming tegen overheid (Peters 1972; invloed EVRM)
Twee zijden van één medaille
Bevoegdheden van overheidsfunctionarissen ter wille van criminaliteitsbestrijding
Uitoefening daarvan kan gepaard gaan met forse inbreuken op rechten en vrijheden van burgers
Voldoende en adequate rechtsbescherming nodig – je moet kunnen inschatten welke dwangmiddelen je kan worden blootgesteld, etc. Zodat je je gedrag daarop kan aanpassen.
Een precair evenwicht
Talrijke factoren beïnvloeden verhouding, waaronder rechtscultuur en maatschappelijke ontwikkelingen
Voortdurende spanning tussen streven naar optimalisering waarheidsvinding en eisen van een eerlijk proces (Foqué & ’t Hart 1990)
Daadstrafrecht: dan wil het strafrecht in werking treden, dan moet er iets gebeurd zijn. Krekking of gevaarzetting van rechtsgoederen (belangen die beschermd worden door het recht)
Strafbaarheid veronderstelt krenking of gevaarzetting van een rechtsgoed
Geen intentiestrafrecht
Verband met criteria voor strafbaarstelling
Strafbaarheid in de voorfase…
Legaliteitsbeginsel
Art. 1 Sr: geen strafbaarheid zonder voorafgaande wettelijke strafbepaling
Onrechtsbeginsel
Geen straf zonder wederrechtelijkheid: iets in strijd met de wet, dus een strafbaar feit heeft gepleegd. Hij is dan schuldig en verwijtbaar aan de dader, anders mag je niet straffen. Niet straffen zonder schuld. (zie schuldbeginsel)
Schuldbeginsel (schuldstrafrecht)
Geen straf zonder schuld in de zin van verwijtbaarheid
Geen risicoaansprakelijkheid
Wetboek van Strafrecht
Boek I. Algemeen deel (schakelbepaling art. 91 Sr)
Boek II. Misdrijven
Boek III. Overtredingen
Bijzondere wetten
Opiumwet, WWM, WED, WVW 1994, et cetera
Gedelegeerde en lagere wetgeving
Met name in economische strafzaken: Brusselse regels, AMvB’s, ministeriële regels en vergunningsvoorschriften
Regionale wetgeving: bijv. APV’s
Internationale normen
EU-recht, verdragen
1. Een gedraging (een vorm van handelen of nalaten) onder bepaalde omstandigheden en evt. Met een bepaald gevolg. > daadstrafrecht
2. Die valt binnen de grenzen van een wettelijke delicitsomschrijving > legaliteitsbeginsel
3. De wederrechtelijke is (in strijd met het objectief recht) > onrechtsbeginsel
4. En verwijtbaar is aan de verdachte > schuldbeginsel
2 > Bestanddelen: onderdelen van een delictsomschrijving
3+4 > Elementen: ongeschreven voorwaarden voor strafbaarheid
Strafbepaling
Delictsomschrijving (met eventueel een kwalificatie-aanduiding) en de strafbedreiging
Delictsomschrijving
De omschrijving van een strafbaar feit (overtreding van de materiële norm) in de wet
Bestanddeel
Onderdeel van de delictsomschrijving
Typen bestanddelen: objectief, subjectief, overig
Element
De (in beginsel) ongeschreven voorwaarden voor strafbaarheid wederrechtelijkheid en verwijtbaarheid
Misdrijven en overtredingen
Plaatsing in Sr: resp. boek I en boek II
Rechtsdelicten vs. wetsdelicten
Doleuze (opzettelijk) en culpoze (schuld) misdrijven
Doorgaans opzet als bestanddeel (bijv. 300,1 Sr en 302,1 Sr)
Soms schuld (culpa) als bestanddeel (bijv. 308,1 Sr): onachtzaamheid, aan de schuld te wijten.
Commissie- en omissiedelicten
Handelen vs. nalaten (bijv. 302,1 Sr vs. 444 Sr): je moet actief zwaar lichamelijk letsel hebben toegebracht.
Oneigenlijke (c)ommissiedelicten
Formele en materiële delicten
Typering handeling vs. gevolg (bijv. 444 Sr vs. 157 Sr)
Opmars van het instrumentele ordeningsstrafrecht na de Tweede Wereldoorlog
Enorme uitbreiding van het aantal strafbare feiten
Invloed van het veiligheidsdenken en risicojustitie
Steeds strengere bestraffing door de rechter in de laatste decennia
Uitbreiding van strafvorderlijke bevoegdheden
Punitiever (maatschappelijk) klimaat
Rechter onder druk
Toenemende invloed van het recht van de EU
Toegenomen invloed van het EVRM en het EHRM
De opmars van het slachtoffer
Afkalving van het publiekrechtelijke karakter van het strafrecht?
Perspectieven op functie van het strafrecht zijn aan tijdgebonden invloeden onderhevig
Strafrecht is en blijft een ‘tobberig’ rechtsgebied
Eeuwige spanning tussen instrumentaliteit en rechtsbescherming
Wat is strafprocesrecht? > schakel tussen strafbaar feit en sanctie die opgelegd wordt.
Het strafprocesrecht bepaalt hoe en door wie wordt onderzocht of een strafbaar feit is begaan en door wie en naar welke maatstaven daarover en over de daaraan te verbinden strafrechtelijke sancties wordt beslist (Corstens/Borgers)
Het strafprocesrecht normeert de schakel tussen het strafbare feit en de (in beginsel) door de rechter op te leggen sanctie
Het hoofddoel is het zoveel mogelijk verwezenlijken van het materiële strafrecht. Zowel mogelijk bewerkstellingen dat schuldigen worden vervolgd en bestraft en wordt voorkomen dat onschuldigen worden veroordeeld.
Het gaat ook om eerlijkheidsnormen/ behoorlijkheidsnormen die moeten worden veilig gesteld. Art. 6 EVRM: recht op een eerlijk proces die toekomst aan iedere ‘verdachte’. (waarborgen van de verdachten)
Als het publiek weet dat het OM zich bezig houdt met de opsporing en vervolging dan houden mensen zich af van zelf een strafbaar feit plegen (preventieve controle)
Hoofddoel van het strafproces is de juiste toepassing van het materiële strafrecht op daders mogelijk te maken
Het strafprocesrecht voorziet in ‘secundaire controle’: het stelt eisen aan de wijze van opsporing, vervolging en berechting en schept juridische waarborgen voor de justitiabele (de verdachte) (Peters)
Nevendoelen: het voeren van een strafproces zorgt ervoor dat er een signaalwerking vanuit gaat, waardoor mensen worden afgehouden van criminele daden.
Het vooronderzoek: gematigd inquisitoir
Definitie in artikel 132 Sv
Verzamelen van bewijsmateriaal en voorbereiden vervolgingsbeslissing
Verschillende vormen (niet zozeer fasen)
Rechter-commissaris; rechter die in het vooronderzoek actief en die daar allerlei vooronderzoek kan verrichten. Hij is ook verantwoordelijk voor ingrijpende maatregelen.
Veel meer tijd dan eindonderzoek
Art. 132 Sv
Gematigd inquisitoir (onder gezag van de OvJ)
OvJ (art. 148 Sv)
Opsporingsambtenaar: art. 141 Sv
Verschillende soorten rechters
Schakel tussen voor- en eindonderzoek is de dagvaarding
Veel zaken komen niet op zitting, want worden (voorwaardelijk) geseponeerd of buitengerechtelijk afgedaan
Op de terechtzitting wordt vooral het strafdossier (processtukken) besproken. Dossier is klaar na het oordeel van de officier, daarna bij de rechter onderbrengen d.m.v. een dagvaarding.
Getuigen die op het vooronderzoek al gehoord zijn worden vaak bij het eindonderzoek niet nog een keer verhoord, maar kan wel (bij uitzondering)
Proces verbaal: schriftelijk stuk waarbij de verklaringen van de partijen zijn getekend.
Nauwkeurig en compleet strafdossier daarom van groot belang
(Zie nieuwe regeling: artt. 30-34, 51, 51b, 149a, 149b Sv)
Stijlen en strafvordering
Inquisitoire processtijl
Actieve rol justitie en rechter in waarheidsvinding en garantie van eerlijk proces (materiële waarheidsvinding > belangrijk voor de OvJ en de rechter)
Verdachte is niet gelijkwaardig aan vervolgende partij; object van onderzoek
Tegen de macht van de staat moet het individu worden beschermd (rechtsbescherming)
Rechtsstaatgedachte
Democratische legitimatie door legaliteit (art. 1 Sv/1 Sr)
Vrij sterk staatsgezag: gecentraliseerde staatsgezag die zich allerlei taken toebedeeld (overheidstaken) waaronder het strafrecht.
Ingrijpende bevoegdheden duidelijk in de wet zijn vastgesteld, weet elke burger waar hij aan toe is (legaliteitsbeginsel) > één strafvordering
Accusatoire/ adversaire processtijl
Passieve rol van de rechter in waarheidsvinding (lijdelijke rol voor de rechter) > beperkt tot scheidsrechter spelen en kijken of het er eerlijk aan toe gaat.
Verdachte en vervolgende partij zijn gelijkwaardige procespartijen. Verdachte heeft zelf onderzoeksbevoegdheden (partijen worden tegen elkaar uitgespeeld)
Common law-traditie: relatief bescheidener opstelling van de staat en de taken die die zich moet stellen (zo weinig mogelijk) en bescherming van de burger (concrete rechter die invloed op hebben, jegens de staat)
Het recht ‘is’ er en wordt opgebouwd door rechterlijke interpretatie
Rule of law
Democratische legitimatie door deelneming door volk aan rechtspraak (jurysysteem)
In NL gemengd inquisitoire en accusatoire processtijl.
Beginfase van het vooronderzoek ; inquisatoire processtijl.
Eindonderzoek bij de rechter/zitting ; partij de sanctie proberen te voorkomen.
Niet gezorgd in de wetgeving, op basis dat volk zelf een rol moet spelen.
Getemperd inquisitoir procesmodel
Civil law-traditie
Groot (?) vertrouwen in de rechter (bewijs en straftoemeting)
Groot (?) vertrouwen in het OM (magistratelijkheid, opportuniteit)
Relatief weinig aandacht voor de verdediging
Relatief weinig aandacht voor het slachtoffer
Sterke nadruk op het vooronderzoek (HR De auditu)
Convergerende tendens
Jurisprudentie van het EHRM
EU-kaderbesluiten en EU-richtlijnen
Jurisprudentie van het HvJ-EU
Het Wetboek van Strafvordering
Zes boeken:
Algemene bepalingen
Strafvordering in eerste aanleg
Rechtsmiddelen
Rechtsplegingen van bijzondere aard
Internationale en Europese strafvorderlijke samenwerking
Tenuitvoerlegging en kosten
Inwerkingtreding in 1926
Sindsdien vele, vele malen gewijzigd en aangevuld
Bijzondere wetten
Politiewet 2012
Opiumwet
Wet wapens en munitie
Wegenverkeerswet 1994
Andere wetten, zoals Wet economische delicten; …
Internationale rechtsinstrumenten
Mensenrechtenverdragen (EVRM, IVBPR)
Recht van de Europese Unie
Lagere wetgeving en beleidsregels
AMvB’s; richtlijnen en aanwijzingen
Ongeschreven recht
Beginselen van een goede procesorde
Artikel 1 Sv
Strafvordering heeft alleen plaats op de wijze bij de wet voorzien
Het wetsbegrip: wet in formele zin
Inbreuken op rechten en vrijheden vereisen een specifieke wettelijke grondslag (HR Bloedproef II)
Uitgangspunt van strikte rechterlijke interpretatie (HR Bloedproef II)
Vergelijking met de benadering van het EHRM
EHRM gaat uit van het begrip ‘law’
En stelt daaraan kwaliteitseisen
Artikel 1 Sv bindt dus het strafvorderlijk optreden van overheidsfunctionarissen aan de wet Maar… dat is niet steeds het Wetboek van Strafvordering
Bijzondere wetten bevatten soms afwijkende strafvorderlijke regelingen
Bepaalde vormen van strafvorderlijk optreden worden gedekt door de algemene taakstelling van de politie (3 Politiewet en 141 Sv)
Sterker… lang niet altijd is strafvorderlijk optreden in een formele wet geregeld
Delegatie is toegestaan (zie bijv. 61a,3 Sv; 163,10 WVW 1994)
Sommige onderwerpen zijn in het geheel niet wettelijk geregeld
De invloed van het EHRM
De betekenis van beleidsregels
De betekenis van ongeschreven recht: de beginselen van behoorlijk procesrecht/van een goede procesorde (HR Braak bij binnentreden)
Middelen zoals lokmiddelen zijn in geen wet geregeld.
HR Braak bij binnentreden
dat immers bij de beantwoording van de vraag of een opsporingsambtenaar als evenbedoeld een ruit opzettelijk mag vernielen, rekening moet worden gehouden met de beginselen van een goede procesorde welke onder meer meebrengen dat indien het belang van het onderzoek een inbreuk op het recht van huisvrede noodzakelijk maakt, de opsporingsambtenaar gehouden is er zorg voor te dragen dat die inbreuk niet groter is dan wordt gerechtvaardigd door de omstandigheden’
subsidairiteit
proportionaliteit
Aanvullende werking beginselen goede procesorde
Verhouding tussen HR Bloedproef II en HR Braak bij binnentreden
Ten aanzien van de rechter
Rechterlijke onafhankelijkheid en onpartijdigheid
Correctiemechanismen: wraking en verschoning
Onmiddellijkheidsbeginsel
Externe openbaarheid
Ten aanzien van verdachte en raadsman
Recht op rechtsbijstand (vanaf wanneer?)
Verschoningsrecht en geheimhoudingsplicht raadsman
Recht op vertaling en vertolking
Onschuldpresumptie en zwijgrecht
Interne openbaarheid
Hoor en wederhoor
Ten aanzien van het OM
Vervolgingsmonopolie
Opportuniteitsbeginsel
Correctiemechanismen
Vertrouwensbeginsel
Gelijkheidsbeginsel
Beginsel van zuiverheid van oogmerk
> Vormen tezamen met het beginsel van redelijke en billijke belangenafweging (subsidiariteit en proportionaliteit) de beginselen van een goede procesorde
De verhouding tussen instrumentaliteit en rechtsbescherming doortrekt het gehele strafprocesrecht
Afweging op legislatief niveau
Afweging op individueel niveau
De uitkomst van de afweging is niet op voorhand gegeven, maar afhankelijk van onder meer
Rechtscultuur en traditie
Maatschappelijke ontwikkelingen; beeldvorming
Strafvorderlijke bevoegdheden zijn vaak discretionaire bevoegdheden
Naast toetsing aan wettelijke voorwaarden ook toetsing aan de ongeschreven beginselen van een goede procesorde
1. Rechtsvraag: Mag een opsporingsambtenaar die bevoegd is een woning te betreden in alle gevallen de woning door middel van braak (bijvoorbeeld door het inslaan van een ruit) betreden?
2. Feiten: Karl B had thuis een radio-elektrische zendinrichting, terwijl hij daar geen machtiging voor had volgens de Telegraaf- en Telefoonwet 1904. Hij kreeg vervolgens gevangenisstraf en een geldboete. Daaropvolgend wordt door een ambtenaar een ruit ingeslagen, om binnen te komen in de woning.
3. Rechtsgang: Begon bij de politierechter; hij veroordeeld hem voor de radio-elektrische zendinrichting omdat hij daar geen bevoegdheid voor had. (p.8 > kopje voorgaande uitspraak arrest) Wie gaat er vervolgens in beroep? Waarom komt de zaak bij het hof terecht? De verdachte gaat in hoger beroep want zou in strijd zijn met het huisrecht (p.9) Hof bevestigd het vonnis van de politierechter (p.8 linkerkolom). De raadsman gaat in cassatie bij de Hoge Raad: dagvaarding moet nietig worden verklaard, er kon niet bewezen worden of hij zelf in bezit was van de zender, want hij was slechts dj. Primair willen ze dit ten laste leggen, subsidiair willen ze gebruik en bestemming ten laste leggen.
Opvallend is; in hoger beroep gaat het heel erg over het huisrecht.
4. Evaluatie: Het arrest heeft betrekking tot het proportionaliteits-/subsidiariteitsbeginsel. Een woning mag dus slechts binnengetreden worden als de inbreuk groter is dan door de omstandigheden wordt gevorderd. Als er dus een grotere inbreuk is op de privésfeer van de bewoner, dan wat er uiteindelijk uit de braak gehaald zal worden, mag een ambtenaar de woning niet zomaar binnentreden. Ook moet voldaan worden aan de minder heftige maatregelen om het huis binnen te treden. De ambtenaar had dus eerst moet vragen of hij binnen zou mogen treden in het huis i.p.v. door het raam in te slaan binnentreden.
Er staat alleen dat Sjaak B. Wordt verdacht maar staat niet waarom hij wordt verdacht geen procedure zonder aanleiding.
Sjaak heeft het recht om te zwijgen tijdens zijn verhoor (zwijgrecht), (zelf-incriminatieverbod). Verder heeft Sjaak recht op een advocaat tijdens zijn verhoor (art. 6 EVRM, recht op een eerlijk proces) (recht op rechtsbijstand). Ook heeft hij recht op inzage van alle stukken, dus ook op inzage van het rapport van de psychiater (interne openbaarheid). Verder mag een zaak niet achter gesloten deuren plaatsvinden (externe openbaarheid), als geen sprake is van een zedenzaak of van een zaak waarbij een minderjarige is betrokken Tevens moet er voldoende onderzoek zijn en heeft Sjaak recht op een vervolgonderzoek door een andere psychiater. Hij wil wat vragen stellen maar dat mag niet. (hoor en wederhoor) (onpartijdigheid) in het geding.
Pressieverbod: de druk die je uitoefent op een verdachte zodat hij gaat bekennen (foto van zijn dochter ernaast hangen)
Strafrecht is onderverdeeld in drie onderdelen:
Materieel strafrecht (w 5-7): Strafbare gedragingen (delictsomschrijving) waaraan voldoen moet worden voor een strafbare gedraging > Wetboek van Strafvordering, Opiumwet, Wegen- en verkeerswet WvW1994, wet wapens en munitie, wet economische delicten (bv. fraude)
Strafprocesrecht (w 1-4): (bijvoorbeeld voorwaarden/ regels van een onderzoek naar strafbare feiten). Wetboek van strafvordering (regels over onderzoek, strafbare feiten en berechting), Politiewet, Wet Wapens en munitie, Wegen en Verkeerswet, Opiumwet.
Strafrecht sanctierecht (w 8): verschillende strafsoorten en maten en de ten uitvoerlegging van de sancties
Strafprocesrecht
Strafvorderlijk legaliteitsbeginsel: staat In Sr. Art. 1 WvSv
Bijzondere wetten zijn ook bij wet voorzien
Is het voldoende dat opsporingsambtenaren zich aan de wet houden? Antwoord: nee ze moeten zich houden aan Beginselen van behoorlijk proces, zie HR Braak bij binnentreden
De procedure moet altijd bij de wet zijn voorzien: legaliteitsbeginsel
Opsporingsonderzoekvia dagvaarding naar: Eindonderzoek
Opsporingsambtenaren
Verdachte – Raadman/vrouwe
Hulpofficier van Justitie -> wordt de gedachte aan voorgeleidt (rechterhand van de officier van Justitie zelf
Vordering van de Officier van Justitie mag de Rechter-Commissaris een bevel geven aan de verdachte (ingrijpende dwangmiddelen) bij voorbereidend onderzoek
Raadkamer Rechtbank: het kan zijn om de verdachte nog langer vast te houden (vorm van voorlopige hechtenis) en dit besluit moet worden genomen door de Raadkamer van de Rechtbank
Officier van Justitie is de gezagvoerder over alles van het vooronderzoek.
Eerste aanleg
Rechtbank= alleenzittende rechter (politierechter), bij serieuzere zaken (meerzijdige rechtbank van drie rechters)
Slachtoffer kan in het vooronderzoek worden verhoord door Rechter-Commissaris
Bij zware misdrijven (8 jaar of meer) -->
Getuige(n) en Deskundige(n) vaak niet op de zitting maar worden van te voren verhoord, maar bij zware zaken kunnen de verdachten wel vaak bij de rechtbank verhoord worden.
Zittingen zijn in beginsel openbaar tenzij vanwege privacy de rechter beslist om de rechtszaak achter gesloten deuren de laten plaatsvinden.
Verdachtebegrip: artikel 27 Sv
Verschillende criteria in lid 1 (voordat de vervolging is aangevangen) en lid 2 (nadat de vervolging is aangevangen)
Wat betekent de term vervolging? -> (staat niet in de wet) iedere handeling van een opsporingsambtenaar/officier van justitie waardoor een beslissing van een rechter wordt uitgelokt bij een strafprocedure (dagvaarding art. 167 Sv)
De officier van justitie wil dat de verdachte in tijdelijke hechtenis gaat en daar gaat de Rechter-Commissaris over.
Je spreekt ook van vervolging als de officier zelf een straf oplegt, zonder de rechter toe te passen. (geen vrijheidsstaf) en als de verdachte het er niet mee is kan hij in bezwaar gaan bij de rechter.
Art. 27 Sr -> de verdachte is dus waar een verdenking over gaat. Bepaalde opsporingsbevoegdheden vereisen dus dat er een verdenking bestaat. (bv. art. 67 Sr/Sv) en er staat niks over de verdachte maar alleen verdenking.
Er bestaan situaties waarbij er iets strafbaars is gebeurd maar je moet de verdachte nog vinden.
Materieel criterium van lid 1: persoon ten aanzien van wie een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit voortvloeit uit feiten en omstandigheden
Formeel criterium van lid 2: degene tegen wie vervolging is gericht
Verschil tussen de begrippen verdenking en verdachte
Vragen naar personalia en controle van identiteitsbewijs
Bij verdenking van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten: daarnaast foto’s en vingerafdrukken (zie 55c en 67,1 Sv)
Toekenning strafrechtsketennummer aan geïdentificeerde verdachte
Het materiële criterium
Een persoon ten aanzien van wie -> Individualiseerbaarheid
uit feiten en omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld -> Objectiveerbaarheid
aan een strafbaar feit voortvloeit -> Concretiseerbaarheid
In een verhoudende casus sleep je deze feiten eruit, dat er niet zomaar vermoeden is van schuld maar objectiveerbaar dat betekent dat een derde ook op grond van de objectieve feiten de verdenking zou koesteren. Dus subjectieve intuïtie is niet voldoende, moeten duidelijk objectieve feiten zijn.
Aan de hand van de concrete feiten en omstandigheden van het geval
Let op het verschil tussen de begrippen verdenking en ernstige bezwaren (voor bepaalde bevoegdheden is niet alleen een verdachte vereist, maar ook iets sterkers namelijk ernstige bezwaren. Deze zijn bv. vereist voor voorlopige hechtenis. een sterk opgeschroefde verdenking, het moet zeer waarschijnlijk zijn dat de verdachte schuldig is, bv. als een verdachte op heterdaad wordt betrapt.
Jurisprudentie (HR Hollende kleurling, HR Zeedijk)
Postcodegebied 1012 in Amsterdam centrum
In hoeverre mag de subjectieve ervaring van een opsporingsambtenaar meewegen bij het aannemen van een verdenking?
Zie ook de afleveringen van Andere Tijden over Bureau Warmoesstraat
Veel mensen uit China kwamen in deze wijk te wonen (in de jaren 70 werd er veel heroïne verhandeld)
Iemand kwam hard uit het cafe rennen, een man met z'n linkerhand strak in z'n jaszak. De man heeft gebeten in de pols van een van de politiemannen.
Er was sprake van verhandelde heroïne (café waaruit de man kwam was verzamelplaats van drugshandelaren en gebruikers)
Er waren niet genoeg feiten en ernstige bezwaren dus de man is vrijgesproken en ook van bezit van heroïne.
Verdachte is object van onderzoek
Rechtsbeschermende kant: verdachte heeft rechten
Zwijgrecht en cautie (art. 29 Sv; HR Plastic boodschappentas)
Recht op rechtsbijstand (art. 38-51 Sv; 6,3-c EVRM)
Recht op inzage in processtukken (art. 30-34 Sv) Interne openbaarheid
Onschuldpresumptie (art. 6 lid 2 EVRM) gedachte moet onschuldig worden gehouden voordat het tegendeel bewezen is door de rechter. (fundamenteel recht van het EVRM) Hiermee wordt voorkomen dat de verdachte meteen als schuldig wordt behandeld.
Van veel rechten moet de verdachte mededeling worden gedaan (art. 27c Sv)
Instrumentele kant: ingangsvoorwaarde voor veel dwangmiddelen
Maar niet voor alle dwangmiddelen:
Bepaalde ‘bijzondere opsporingsbevoegdheden’ niet meer dan een redelijk vermoeden dat in georganiseerd verband ernstige feiten worden beraamd of gepleegd
Of kunnen al worden ingezet bij ‘aanwijzingen’ dat terroristische misdrijven worden beraamd of gepleegd
Advocaat die bijstand verleent
Lid van de ‘balie’, de plaatselijke Orde van advocaten
Adviseert de verdachte
Verdediging van belangen van verdachte
Waarborging van naleving van de rechten van de verdachte en een eerlijke procesvoering
Heeft alle bevoegdheden die aan de verdachte toekomen (art. 331 Sv)
Juridische ‘vertaling’ van standpunt verdachte
Vrij verkeer tussen raadsman en verdachte (art. 50 Sv)
Politieambtenaren met een opsporingstaak
Justitiële politietaak: opsporing van strafbare feiten (art. 2 sub a/c/d PolW)
Algemene, bijzondere en buitengewone opsporingsambtenaren (art. 141 en 142 Sv)
Hulpofficier van Justitie: gecertificeerde hogere politiefunctionaris
Verbaliseringsplicht (artt. 152-156 Sv)
Algemene taakstelling van politieambtenaren: handhaving van de rechtsorde en hulpverlening (art. 3 PolW 2012)
Controlerende of toezichthoudende functies
Strafrechtelijke handhaving: onder gezag van officier van Justitie
Preventieve politietaak: onder gezag van burgemeester
De officier van Justitie (OvJ) is
Vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie in strafzaken; magistratelijkheid
Belast met het gezag over het opsporingsonderzoek (art. 148 Sv)
De bevoegde autoriteit ten aanzien van bepaalde bevoegdheden; geeft bevelen aan opsporingsambtenaren
Verantwoordelijk voor de samenstelling en compleetheid van het procesdossier (artt. 149a en 149b Sv)
De vervolgende autoriteit: kan als enige besluiten om een verdachte (verder) te vervolgen (artt. 167 en 242 Sv)
Officier van Justitie bij arrondissementsparket bij een rechtbank (of bij landelijk parket of functioneel parket) (art. 9 Sv)
Advocaat-Generaal (vertegewoordiger van het OM bij vervolging en berechting bij de Hoge Raad) bij ressortsparket van Gerechtshof (art. 9,4 Sv) Ook schrijft hij advies aan de HR, de HR hoeft hier niks mee te doen.
Let op het verschil met een Advocaat-Generaal of Procureur-Generaal bij de Hoge Raad
De rechter-commissaris (R-C)
Onderzoeksrechter tijdens het vooronderzoek (Boek II, titel III, artt. 181-238 Sv)
Kan bijvoorbeeld getuigen horen op verzoek van OM of verdediging
Machtigingsrechter bij ingrijpende bevoegdheden (bijv. art. 126m,5 Sv)
Beslist over eerste fase voorlopige hechtenis (bewaring) (art. 63 Sv)
-> GVO (gerechtelijk vooronderzoek) bestaat niet meer
Behandelt vorderingen van OvJ en verzoeken van verdediging (artt. 21-25 Sv)
Toets ambsthalve verlenging voorlopige hechtenis (art. 65,1 Sv)
Enkelvoudige kamer: politierechter
Meervoudige kamer bestaande uit drie rechters
Bijgestaan door een griffier
Hoger beroep: gerechtshof
Cassatie: de Hoge Raad
Worden veelal gehoord in het vooronderzoek
Gehoord door politieambtenaren en/of rechter-commissaris
Komen zelden daarna nog op zitting getuigen (HR De auditu)
Doen regelmatig aangifte of klacht
Zijn rechtstreeks belanghebbende in de zin van artikel 12 Sv
Hebben spreekrecht of kunnen schriftelijke slachtofferverklaring indienen
Kunnen zich voegen als benadeelde partij met een civiele vordering
Bijzondere hoedanigheid van een getuige (art. 51i-51m Sv)
Sociale hulpverlening
Casuïstische invulling van de begrippen verdachte en verdenking (27,1 Sv)
Instrumentele en rechtsbeschermende aspecten van het verdachtebegrip
Profielen, rollen, bevoegdheden van de verschillende deelnemers aan een strafprocedure
Gematigd inquisitoir karakter van het vooronderzoek
Gematigd accusatoir karakter van het eindonderzoek
Zie art. 132a, ruimte van definitie van oorsprong.
Strafvordelijke beslissingen: bijvoorbeeld toepassen van dwangmiddelen.
Reactieve (‘klassieke’) opsporing, wordt er gereageerd op de verdenking dat er een strafbaar feit is gepleegd. Reactief art. 27 lid 1: reagerend op een in het verleden gepleegd strafbaar feit.
Bij bijzondere opsporingsbevoegdheden mogen er dwangmiddelen aan te pas komen.
Vroegverdenking: redelijk vermoeden dat in een georganiseerd verband zware misdrijven worden beraamd of gepleegd. Hoeven dus nog niet gepleegd te zijn maar kunnen nog in de fase van beraming zijn.
Vroegsporing: (proactieve opsporing) bijzondere opsporingsbevoegdheden: bijvoorbeeld stelselmatige observatie en infiltratie.
Opheldering van ‘aanwijzingen’ dat binnen een groep personen terroristische misdrijven worden beraamd of gepleegd.
CIE: Criminele Inlichtingen E – informatie: het verzamelen van informatie op stiekeme wijze om georganiseerde criminaliteit in kaart te brengen. Kan aanleiding geven voor start van een onderzoek.
Repressieve controle bevoegdheden: een ambtenaar houdt toezicht over bepaalde wetten, of de wetten wel nageleefd worden door de burgers (bijvoorbeeld verkeerscontrole en alcoholcontrole). Als iemand bijvoorbeeld met teveel alcohol achter het stuur zit dan start het klassieke opsporing proces.
Verdachte / verdenking art. 27 lid 1 Sv: dan start de klassieke opsporing. Als politie aan het surveilleren is op straat en als de politie opvallende personen of opvallende personen ziet, is er nog geen sprake van verdenking maar dat mogen ze dan wel vermoeden en achter komen door technische opsporing. (klassieke opsporing).
Vroegverdachte (alleen bepaalde toekomstige georganiseerde misdaad)
Doel en functie
Definitie in artikel 132a Sv
Waarheidsvinding
Aanwenden opsporingsbevoegdheden en dwangmiddelen
Gericht op nemen van strafvorderlijke beslissingen
Onder gezag en leiding van de OvJ (vgl. art. 148 Sv)
Strafbaar feit komt ter kennis van politie (opsporingsambtenaar), bijv. door aangifte slachtoffer of ontdekking op heterdaad. Bij hele zware misdrijven zoals moord en doodslag ben je verplicht om aangifte te doen. Hierna wordt er een nader onderzoek gestart.
Bij uitoefening controlebevoegdheid ontstaat een verdenking in de zin van artikel 27 lid 1 Sv
Bij handhaving van de rechtsorde ontstaat een verdenking in de zin van artikel 27 lid 1 Sv (art. 3 PolW)
In de opsporingsfase gaan ze er achter komen wat voor achtergrond de verdachte heeft, bijvoorbeeld geestelijke stoornis. Dan kunnen ze bij de rechter bijvoorbeeld TBS eisen.
Algemene aspecten
Dwangmiddelen zijn strafvorderlijke bevoegdheden waardoor daadwerkelijk, anders dan door de tenuitvoerlegging van een straf of maatregel, inbreuk wordt gemaakt op rechten en vrijheden van burgers, aanhouding gaat samen met inperking van de bewegingsvrijheid art. 5 EVRM, als je wordt afgeluisterd is dat in strijd met je privacy.
Alle dwangmiddelen zijn opsporingsbevoegdheden maar niet alle dwangmiddelen zijn opsporingsbevoegdheden.
Dwangmiddelen versus opsporingsmethoden
Doel van dwangmiddelen -> het achterhalen van de waarheid, bewijsmateriaal verzamelen, reconstrueren wat er feitelijk gebeurd is. Het is soms nodig een woning binnen te gaan ter aanhouding van de verdachte of in beslag nemen van voorwerpen (betreding ter inbeslagneming)
Inquisitoir aspect van de strafvordering
De rol van toestemming: stel je bent een huis binnengetreden op basis van een tip/ een verdenking/vermoeden dat daar verboden wapens liggen en je bent zoekend in het huis aan het rondkijken (je mag niks meer dan dat (rondkijken), je mag geen kasten openmaken)) als je dat wel doet dan spreek je van doorzoeking. Je bent binnen en je doet waarvoor je kwam, maar je treft ook een hennepplantage aan of je vermoed dat en daarvoor zal je toch een doorzoeking moeten doen. Wat dan vaak van toepassing is, is dat er snel wordt gevraagd of er een doorzoeking door zijn huis mag plaatsvinden. Zodra de toepassing is verleend, mag er worden doorzocht en dan is er geen sprake meer van inbreuk op zijn rechterlijke vrijheid, dat is ook de reden dat de HR in arrest bloedproef zei; was niet wettelijk geregeld en mag inbreuk op lichamelijk integriteit tenzij er toestemming is verleend door persoon zelf dan is er geen sprake van inbreuk op de lichamelijke integriteit.
Wettelijke bevoegdheden
Buitenwettelijke opsporingsactiviteiten: worden wel toegepast maar staan niet in de wet.
Soorten dwangmiddelen
Steunbevoegdheden: stel je hebt een verdachte en die wil je aanhouden en je hebt informatie over waar hij zich bevindt, om hem aan te kunnen houden betreed je dat huis. Zodra je binnen bent moet je het doel waar je dat voor gedaan hebt gaan uitvoeren, anders ben je oneigenlijk bezig (dan maak je misbruik van de bevoegdheid) De aanhouding is dus alleen mogelijk als je eerst een andere bevoegdheid hebt uitgeoefend (dat is dus een steunbevoegdheid). Als je per toeval een ander strafbaar feit aantreft (bv. henneplantage), dan kun je gewoon doorgaan met opsporen van het nieuwe situatie/verdenking. Daar heb je dus niet opnieuw een nieuwe machtiging voor nodig (voortgezette toepassing).
Met inzet van lokmiddelen wordt er in beginsel geen inbreuk gemaakt op de rechten.
Meestal discretionaire bevoegdheid
Algemene ingangsvoorwaarde is vaak: verdenking (art. 27 Sv)
Hoe ingrijpender de bevoegdheid, des te hoger de bevoegde autoriteit en des te strikter de voorwaarden, er moet dan bijvoorbeeld de raadkamer aan te pas komen.
Oplopende schaal van bevoegde personen
Burger (in heterdaadsituaties)
Opsporingsambtenaar art. 41 Sv, die mag ook buiten heterdaad het een en ander doen
Hulpofficier van Justitie (hulp-OvJ) kan na de aanhouding nog in verzekering stellen van maximaal 3 dagen
Officier van Justitie (OvJ)
Rechter-commissaris (R-C)
Raadkamer rechtbank
Regeling volgt redelijk de fasen in een opsporingsonderzoek
Van beperkte naar ingrijpende bevoegdheden: art. 52 – 125 Sv
Let ook op bevoegdheden in bijzondere wetten
Hoe moet je achterhalen of een bijzondere bevoegdheid of dwangmiddel rechtvaardigt is uitgevoerd.
Wettelijke regeling van opsporingsbevoegdheden en dwangmiddelen volgt een bepaalde structuur maar lees heel goed waar je moet zijn in de wet, dan ga je opzoek naar de wettelijke grondslag. (Je kan alleen verdachten aanhouden om te worden voorgeleid aan de OvJ)
Wat? De bevoegdheid of handeling
Wie? De bevoegde autoriteit
Tegen wie of wat? Verdachte, derde, zaken, plaatsen
Waartoe? Het doel of de grond
Wanneer? Nadere voorwaarden of gevallen, bijv. heterdaad of voorlopige hechtenis-feit
Bij inbreuken op rechten en vrijheden: specifieke wettelijke grondslag vereist (legaliteit) (art. 1 Sv; HR Bloedproef II)
Beginselen van een goede procesorde (HR Braak bij binnentreden)
Rechtsgevolgen indien niet voldaan aan alle vereisten (art. 359a Sv)
Vaststellen identiteit
Staande houden, artikel 52 Sv (vrijheidsbeperkend)
Vergelijk: vordering tonen legitimatiebewijs (art. 8 PolW)
Ophouden voor onderzoek (vrijheidsbenemend, max. 6+9+6 uur uren tussen middernacht en 9 uur ‘s ochtends, deze uren tellen niet mee) (art. 61 Sv): dwangmiddel wat toegepast wordt en de verdachte is meegenomen naar het bureau, is voorgeleid voor de OvJ en verhoord.
Maatregelen in belang van het onderzoek (art. 61a Sv en uitgewerkt in besluit)
Aanhouding op heterdaad (vrijheidsbenemend) (art. 53 Sv)
Aanhouding buiten heterdaad (vrijheidsbenemend) (art. 54 Sv)
Steunbevoegdheden:
Betreden plaats ter aanhouding (aantasting lokaal- of huisvrede) (art. 55 Sv)
Doorzoeken elke plaats ter aanhouding (idem) (art. 55a Sv)
Andere aanpalende bevoegdheden:
Vaststellen identiteit: onderzoek aan kleding (art. 55b Sv)
Onderzoek aan kleding (art. 56 Sv m.n. lid 4)
Inbeslagneming meegevoerde voorwerpen (art. 95 lid 1 Sv)
Het doel waarvoor je iemand tot stoppen maakt is het verschil tussen aanhouding (meenemen voor verhoor) en staande houden (personalia/ID vragen)
Onderzoek aan lichaam of kleding (aantasting persoonlijke levenssfeer) (art. 56 lid 1 Sv)
Vergelijk: veiligheidsfouillering (art. 7 lid 3 PolW) het verschil is hier ook weer het doel. Mogelijk bestaand gevaar afweren. Iedereen die mogelijk gevaar o; kan worden blootgesteld aan fouillering.
Onderzoek in het lichaam (aantasting persoonlijke levenssfeer en lichamelijke integriteit) (art. 56 lid 2 Sv)
Inverzekeringstelling (vrijheidsbenemend, max. 3 (hulpofficier van justitie) +3 dagen) (officier van justitie) (art. 57-59c Sv)
Voorlopige hechtenis (vrijheidsbenemend, max. 14+30+30+30 dagen) (art. 63-88 Sv)
Let op: gevallen (de misdrijven waarvoor Voorlopige Hechtenis is toegelaten, art. 67 Sv) en gronden (de redenen waarom Voorlopige Hechtenis wordt bevolen, art. 67a Sv)
Doel is geleiden naar plaats voor verhoor
Definitie van heterdaad in artikel 128 Sv: Ontdekking terwijl het feit begaan wordt / ontdekking terstond nadat het feit begaan is / casuïstische beoordeling
Handeling (wat?) aanhouden aanhouden
Doel (waartoe?) geleiden naar plaats verhoor geleiden naar plaats v
Bevoegde autoriteit (wie?) iedereen getrapt systeem: 1. OvJ / 2. Hulp OvJ (lid 1) / 3. Iedere opsporingsambtenaar (lid 3)
Tegen wie? Verdachte verdachte
Overige voorwaarden heterdaad (art. 128 Sv) strafbaar feit waarvoor VH is toegelaten (zie art. 67, 1 Sv)
(wanneer?) overdracht aangehoudene
(leden 3-4)
Elke door een opsporingsambtenaar aan een als verdachte aangemerkt persoon gestelde vraag betreffende diens betrokkenheid bij een geconstateerd strafbaar feit
Alleen een opsporingsambtenaar mag een verhoor voeren met de verdachte.
Doel van het verhoor
Zwijgrecht, cautie en mededeling rechten (art. 29 en 27c Sv; HR Plastic boodschappentas)
Voorafgaand aan het eerste verhoor
Het consultatierecht
EHRM Salduz t. Turkije (zie volgende week)
Richtlijn 2013/48/EU en het implementatiewetsvoorstel
(zie volgende week)
Achtergronden
Centrale verdragsbepalingen voor het strafprocesrecht (artt. 5, 6 en 8 EVRM)
Directe werking in de Nederlandse rechtsorde (artt. 93 en 94 GW)
Het individueel klachtrecht (art. 34 EVRM)
Algemene aandachtspunten in de Straatsburgse rechtspraak, o.a.:
Sterk casuïstische inslag
Waarborgen tegen willekeur
Effectieve en daadwerkelijke bescherming van verdragsrechten
Autonome begripsvorming
Richtlijnen, Verordeningen en (oude) Kaderbesluiten
Richtlijnen op basis van artikelen 82 en 83 VWEU moeten worden omgezet in Nederlandse straf(proces)rechtelijke wetgeving
Richtlijn 2013/48/EU en het implementatiewetsvoorstel (zie volgende week)
Richtlijnconforme interpretatie
Prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie van de EU (art. 267 VWEU)
Veel (ook wettelijke) termen laten ruimte voor interpretatie
Verdachte/verdenking (art. 27,1 Sv)
Verhoor (HR Plastic boodschappentas)
Ernstige bezwaren
Persoonlijke levenssfeer (art. 8 EVRM)
Belang van het onderzoek; …
De verhouding tussen instrumentaliteit en rechtsbescherming doortrekt het hele strafprocesrecht
Afweging op legislatief niveau
Afweging op individueel niveau
Arrest Plastic boodschappentasje (HR 29 september 1981, NJ 1982, 258)
Rechtsvraag: wanneer is er sprake van ‘verhoor van een verdachte’ in de zin van art. 29 lid 2 Sv, en daarmee wanneer de in die wetsbepaling bedoelde mededeling moet worden gedaan? Hadden de agenten voordat ze vragen aan de verdachte stelden de cautie moeten geven en mag de verklaring daarom niet gebruikt worden?
Relevante feiten: verdachte liep op straat met plastic boodschappentasje, politie vroeg wat erin zat, 4 boeken zei de man en de naam van de winkels waar hij ze kocht had (‘Van Stockum’ en ‘…’) daarna zei hij pas dat het 4 gestolen boeken waren, man verkeerde in slechte lichamelijk en geestelijke toestand. In een winkel heeft hij deel 3 en 4 meegenomen en in een andere winkel deel 1 en 2. Winkel waar de verdachte deel 1 en 2 van heeft meegenomen kan niet gevonden worden door de politiemannen. Man was onder invloed van verdovende middelen. De agenten hielden de man derhalve aan voor diefstal, de man verweerde zich door te stellen dat zijn verklaring niet gebruikt kan worden nu hem niet van te voren de cautie was gegeven.
Rechtsgang: De rechtbank in ’s Gravenhage sprak Raymond vrij. Vervolgens opende het Hof het onderzoek opnieuw en vernietigde het vonnis van de rechtbank en veroordeelde de verdachte tot twee weken gevangenisstraf ter zake van diefstal. Hierop stelde de verdachte cassatie in. De Hoge Raad verwerpt dit cassatieberoep.
De begrippen ‘verdachte’ en ‘verhoor’ kregen door dit arrest een duidelijkere betekenis. De cautie hoeft pas gegeven te worden indien iemand als verdachte in de zin van art. 17 Sv wordt aangemerkt (dus nadat hij antwoord gaf op de vraag hoe hij aan die boeken kwam). Verklaringen die zijn gedaan voordat iemand als verdachte werd aangemerkt kunnen niet als bewijs worden gebruikt.
Art. 53 Sv luidt als volgt: ‘In het geval van ontdekking op heterdaad is ieder bevoegd de verdachte aan te houden.’
Louis weet dat er een gesloten telefoon zich in het pakje bevindt en hij probeert weg te komen op de fiets. De politieagent (Erik) houdt Louis staande, dit betekent dat hij op heterdaad betrapt is met het gesloten pakje. Volgens art. 53 lid 1 is Erik dan bevoegd om de man aan te houden. De man wist tevens dat het een door misdrijf verkregen goed was, wat hij ontving. Daarom is de aanhouding rechtmatig.
De aangifte is wel goed gedaan, daar mag je vanuit gaan. Hij kan niet aangehouden worden voor belediging, want daar staat geen voorlopige hechtenis van 4 jaar of langer voor. Hij kan wel aangehouden worden voor mishandeling (art. 67 lid 2 Sv). Openlijke geweldpleging staat voor 6 jaar, dus de agent is ook bevoegd om Arjen hiervoor aan te houden.
Herhaling vorige week:
Definitie in artikel 132 Sv
Verzamelen van bewijsmateriaal en voorbereiden vervolgingsbeslissing
Verschillende vormen (niet zozeer fasen)
Relevantie voor beoordeling Salduz arrest
Verhoor als opsporingsmethode
Betekenis van (bekennende) verklaringen van verdachte door bewijsvoering
Ongelijke situatie; druk die van verhoor uitgaat
Inrichting van het verhoor: Op het bureau, ((argeloos) op straat, koffie en/of sigaretten vragen/onthouden, toezeggingen, duur, doorvragen etc.) of ergernis bij opsporingsambtenaren
Belangrijk in de strategie in een opsporingsonderzoek; wat gaat de verdachte zeggen?
Wij een bekennende verdachten heb je een makkelijke procedure bij de rechtbank en zo’n zaak wordt vaak afgehandeld op de zzm manier.
Verdachte wordt verhoord, hij mag antwoord geven maar hoeft niet. De manier waarop dat ondervragen plaatsvindt kan een grote druk uitoefenen op een verdachte. (bv. ’s ochtends om 6u uit je bed bent gehaald en naar het politiebureau gebracht en je wordt aantal uren ondervraagt en je hebt geen idee wat te wachten staat en wat je rechten zijn).
Verhoor: vragen naar de betrokkenheid bij een strafbaar feit
Dus wat kan raadsman betekenen voor verdachte voorafgaand en tijdens zijn verhoor? zijn rechten en plichten uitleggen, verdachte mag zwijgen en wat de gevolgen zijn, uitleggen wat zijn rechtspositie is, raadsman is vertrouwenspersoon, letten op een eerlijk proces, belangen cliënt vertegenwoordigen, vertaalslag maken van wat de verdachte vertelt richting de politie, OvJ en rechter.
Art. 6 lid 1 EVRM: recht op eerlijk proces, raadsman is vertrouwenspersoon, letten op eerlijk proces, belangen cliënt vertegenwoordigen,
EHRM Salduz, § 55: ‘Article 6 § 1 requires that, as a rule, access to a lawyer (recht op rechtsbijstand) should be provided as from the first interrogation of a suspect by the police, unless (…)’ raadsman moet bij het eerste politieverhoor zijn. Als hij er niet bij is hoe kan anders een eerlijk proces worden gegarandeerd?
HR 30 juni 2009, NJ 2009/350: alleen recht op consultatie raadsman
Beleid: Aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor die onderscheidt in categorieën zaken
A zaken -> zware misdrijven, toegang tot de raadsman. Verdachte kan geen afstand doen van zijn recht op consultatie. Advocaat moet je zelf betalen
B zaken -> niet zeer zware misdrijven, gesprek met de raadsman
C zaken -> hiervoor is geen gevangenisstraf toegestaan, geen toegang tot de raadsman, enkel telefonisch. Mogelijke gefinancierde rechtsbijstand.
Richtlijn 2013/48/EU, art. 3 leden 2-3: recht op toegang tot een advocaat voordat verdachte door politie wordt verhoord, hetgeen ‘live’ ontmoeting omvat, tenzij… Ook aanwezigheid bij verhoor.
Dus…Nederlandse wet moet worden aangepast, en de Hoge Raad wil hier niet rechtsvormend optreden
Wel wetsvoorstel aanhangig
Doorwerking Europese standaard niet via EVRM, maar wel via EU
Wetsvoorstel n.a.v. richtlijn
T 1: aanspreken op bromfiets = verhoorsituatie, verdachte heeft recht om zijn raadsman te consulteren. Dit is niet gebeurd. Ze hoeven het niet te effectueren, maar ze moeten hem er wel op wijzen.
T 2: dan voor veiligheidsfouillering vragen naar scherpe voorwerpen voordat je hem meeneemt naar bureau. Voordat je dat gaat doen moet de opsporingsambtenaar gewoon vragen of hij scherpe voorwerpen bij zich draagt. Verdachte had keukenmes + standeymes uit zijn vak.
T 3: Na overhandiging messen: ‘Ik vroeg hem vervolgens waarom hij deze voorwerpen bij zich droeg’ = verdachte zegt dat hij deze messen bij zich draagt omdat hij dakloos is en op straat slaapt en zich met de messen kan verweren.
De vraag is of de vraag naar scherpe voorwerpen een verhoorsituatie is? kijken naar de benadering van het Hof en de Hoge Raad. Het hof zegt: de vraag naar scherpe voorwerpen is een vraagstelling die niet ziet op verdachte betrokkenheid bij een stafbaar feit hiervoor is hij niet aangehouden. Dat was voor heling en de bromfiets. Er is dus geen sprake van een verhoorsituatie. Het Salduz-arrest is niet van toepassing.
Aanhouden tov. Heling (salduz-situatie, waarom heb je die bromfiets bij je?)
Vragen naar scherpe voorwerpen (geen salduz-situatie deze verklaring kan dus niet worden gebruikt als bewijs).
De Hoge Raad zegt: Je hebt al recht op raadsman bij T1. Op het moment van veiligheidsfoullering, is nog geen sprake van een verhoor. Dus op T2 zit geen verhoor. Maar de vraag van de verballisant aan de verdachte waarom hij de voorwerpen bij zich droeg, is een vraag naar de betrokkenheid bij een strafbaar feit. De verdachte had gewezen moeten zijn op zijn recht op consulatie en hij moest in de gelegenheid worden gesteld tot het bellen met een raadsman.
Benaderingen hof en HR t.a.v. consultatatie raadsman
Voorheen huiszoeking geheten
Handeling (wat?): Ziet op gericht en stelselmatig zoeken
Meer dan zoekend rondkijken
Welke plaatsen?
Doel (waartoe?):
Ter aanhouding verdachte (55-55a Sv)
Ter inbeslagneming van voorwerpen (96b, 96c, 97, 110, 126c Sv)
Tegen wie?: Verdachte
Bevoegde autoriteit: verschilt per bevoegdheid
Overige voorwaarden:
Proportionaliteit en subsidiariteit (beginselen van behoorlijk procesrecht)
Mogelijk machtiging r-c vereist
Onderzoeksbelang en Weekendje weg arrangement
Rechterlijke controle: Toetsing door r-c binnen 3 dagen en 15 uur (59a Sv)
Toenemende invloed van EVRM en Uniestrafrecht
EVRM borgt mensenrechten via doorwerking verdrag in nationale recht en via individuele verzoekschriften bij EHRM
Uniestrafrecht borgt mensenrechten via doorwerking Unierecht
Rechtspraktijk zoekt naar uitwegen en is pragmatisch
Is het recht op een eerlijk proces geschonden, omdat de verdachte tijdens het politieverhoor verstoken was van rechtsbijstand en de daar afgelegde verklaring als belastend bewijs werd gebruikt?
De 17-jarige Salduz werd gearresteerd omdat hij ervan verdacht werd deelgenomen te hebben aan een onwettige demonstratie. Bij het verhoor met politieambtenaren bekent hij. De volgende dag wordt Salduz voorgeleid aan de openbaar aanklager en aan de onderzoeksrechter. Daar ontkent hij en trekt hij zijn verklaring in. Hij geeft aan dat hij onder druk gezet is door de politieambtenaren en dat hij geslagen zou zijn. Uiteindelijk wordt hij veroordeeld tot een gevangenisstraf van 2.5 jaar.
Salduz voert aan dat hij tijdens zijn inverzekeringstelling geen toegang had tot een advocaat.
Het Hof geeft aan dat de toegang tot een advocaat die neergelegd is in art. 6 EVRM geen absoluut recht is (r.o. 51). Art. 6-1 EVRM vereist dat iemand vanaf het eerste politieverhoor toegang moet hebben tot een advocaat, maar dit recht kan dus door dwingende omstandigheden wel beperkt worden (r.o. 55). In casu worden door Turkije echter geen verklaringen gegeven voor het feit dat aan Salduz geen toegang is verleend tot een advocaat (r.o. 56) en weegt de leeftijd van Salduz ook mee (r.o. 60). Het EHRM is daarom van mening dat art. 6-1+3c EVRM in casu geschonden zijn.
Het hoeft niet zo te zijn dat er bij ieder politieverhoor een raadsman voor de verdachte aanwezig is, maar de verdachte moet er wel op gewezen worden dat hij een advocaat mag raadplegen. Dit is af te leiden uit het arrest Aanwezigheid raadsman bij politieverhoor (r.o. 2.5). Als dit niet gebeurt, levert dit een vormverzuim op als bedoeld in art. 359a Sv.
Kun je verwachten op de toets
Op grond van art. 54-3 is de opsporingsambtenaar bevoegd de verdachte aan te houden, als het optreden van een hulpofficier of de OvJ niet afgewacht kan worden want er is haast bij. Dat was hier het geval, omdat er haast geboden was ‘om te voorkomen dat de man ontkomt’. Het is echter twijfelachtig of sprake is van een verdachte (art. 27 Sv), omdat het niet individualiseerbaar is, er is slechts een beeld van de man bekend, maar de man heeft niet toegegeven dat het wel degelijk om hem ging. Er is geen sprake van heterdaad, omdat volgens art. 128 Sv sprake is van heterdaad wanneer het strafbare feit ontdekt wordt, terwijl het begaan wordt of meteen daarna. Hiervan is geen sprake, omdat het 10 dagen daarvoor al was gebeurd. Er moet ook sprake zijn van concretiseerbaarheid (want het signalement is erg gedetailleerd). Dus een redelijk vermoeden van schuld, daarvan is hier ook sprake. Tot slot moet er sprake van zijn objectiveerbaarheid, het moet gebaseerd zijn of feiten en omstandigheden, dat is hier ook. Gedetailleerd signalement, kennen hem van de week ervoor dan zijn er voldoende feiten om te weten of je hem als verdachte aan kan nemen.
Toets proportioneel en subsidiair !
Dus Cees en Dirk zijn bevoegd tot aanhouding van de man.
A. Art. 56 Sv: In lid 1 staat dat de OvJ of de hulpofficier voor wie de verdachte wordt geleid of die zelf de verdachte heeft aangehouden, de verdachte mag fouilleren als sprake is van ernstige bezwaren tegen deze en als dit in het belang van het onderzoek is. In lid 4 staat dat andere opsporingsambtenaren ook bevoegd zijn om degene die aangehouden is te fouilleren, als sprake is van ernstige bezwaren (heeft te maken met de graad van verdenking en niks te maken met de ernst van het feit). Eerst aanhouden en dan pas fouilleren.
Art. 539o Sv: In lid 1 staat dat de OvJ een bevel kan geven als bedoeld in art. 56 Sv, t.a.v. een aangehoudene tegen wie ernstige bezwaren bestaan. Van lid 2 is sprake wanneer geen opsporingsambtenaar aanwezig is, bijvoorbeeld in een vliegtuig of op een schip.
Op basis van art. 56-4 mocht de man worden gefouilleerd, omdat er sprake is van ernstige bezwaren, namelijk dat hem poging tot doodslag ten laste wordt gelegd. Op basis van art. 539o Sv mocht de man niet worden gefouilleerd, want van dit artikel is geen sprake.
De vraag van de verbalisant aan de verdachte of hij 10 dagen geleden in de buurt van het bewuste bankgebouw was, is een vraag naar de betrokkenheid bij een strafbaar feit. De vraag of hij in bezit is van een wapen, is ook een vraag naar de betrokkenheid van een strafbaar feit. De verdachte had gewezen moeten zijn op zijn recht op consultatie en hij moest in de gelegenheid worden gesteld tot het bellen met een raadsman. Ook is de man niet verplicht tot antwoorden want hij is verdacht, door zwijgrecht (art. 29 lid 1 Sv). (HR scherpe voorwerpen + HR Salduz)
Bij dwangmiddelen eerste bron:
Wetsartikel opzoeken (er is sprake van wetboek van Sv als er een verdachte is, maar ook als er een verdenking is).
Met staande houden wil je alleen achter de identiteit van de persoon komen
Aanhouden dan wil je iemand naar de plaats van verhoor leiden.
Als een opsporingsambtenaar de bevoegdheid hebben gekregen van de OvJ dan houdt officieel gezien de OvJ alsnog de verdachte aan ipv de opsporingsambtenaar.
De verdenking heeft niks te maken met de ernst van het strafbare feit. Het maakt dus niet uit als iemand een pen steelt of een terroristische aanval pleegt.
Bij heterdaad is er altijd sprake van ernstige bezwaren.
Voordat de agenten je mogen ondervragen moeten ze zeggen ‘je hebt cautie’ -> zwijgrecht.
Verhoor: als er vragen worden gesteld over je betrokkenheid bij een strafbaar feit, de plaats waar deze vragen worden gevraagd maakt niet uit, je hebt hiervoor cautie nodig.
Mag een burger de verdachte fouilleren en leidt dat tot strafvermindering? (niet breed genoeg geformuleerd). Welke rechtsgevolgen mogen worden verbonden aan een onrechtmatig onderzoek aan de kleding?
De verdachte liep een horeca-winkel binnen naar de cosmetica afdeling, daar pakte hij een flesje parfum en liet deze in zijn zak glijden. Een winkelbeveiliger zag dit en zag dat de verdachte niet langs de kassa liep om af te rekenen, een collega van hem zag dat en nam hem mee voor controle. De verdachte werkte hem tegen. Toen heeft de winkelbeveiliger zijn kleding onderzocht (hij werd gefouilleerd) en kwam daar het parfumflesje uit.
De raadsman heeft tegenover het Hof toegelicht dat zijn rekwirant onrechtmatig gefouilleerd is en nu er een onderzoek naar kleding heeft plaatsgevonden zonder dat degene die dat onderzoek verrichte daartoe op grond van art. 95 jo. Art. 56 Sv daartoe was bevoegd. Het bewijs is dus onrechtmatig verkregen.
Het Hof verwerpt het genoemde verweer van de raadsman. De aangever van de verdachte had gezien dat de verdachte iets in zijn zak deed uit de cosmetica-winkel, het bewijs is dus niet alleen verkregen door de fouillering van de kleding en dan kan dit niet leiden tot tot schending van de beginselen van een behoorlijke procesorde of tot veronachtzaming van de rechten van de verdediging in de strafzaak.
Is het eens met het Hof, het verweer is terecht verworpen.
Mee eens.
De overweging van het Hof; dat de fouillering van de verdachte geen onrechtmatigheid voor de verdachte heeft vastgesteld en dus geen nadeel is. Hiervoor is compensatie door strafvermindering op zijn plaats. Het middel is dus ook door de Hoge Raad voorgedragen.
Art. 359 lid 1 Sv.
1. Recht op rechtsbijstand (art. 6 EVRM) en in de huidige wetgeving in Nederland art. 27c lid 2
Cautie moet worden gegeven art. 29 lid lid 2
Recht op een tolk art. 29a Sv
Processtukken inzien art. 30 Sv
Termijn van voorgeleiding aan de R-C art. 27c lid 3 Sv
2. Recht op rechtsbijstand (raadsman) voorafgaand en tijdens het (politie)verhoor (inleiding 3.1 wetsvoorstel literatuurbundel, p. 35)
Wat?: inverzekerinstelling -> vrijheidsbeneming (dwangmiddel) :
Aanhouden, ophouden voor verhoor art. 57 Sv + art. 58 Sv + art. 59 Sv
Waartoe?: Onderzoeksbelang art. 57 lid 1 Sv
Wie?: Hulpofficier van justitie voor wie de verdachte wordt geleidt/heeft aangehouden
Tegen wie?: verdachte
Wanneer?: voorlopige hechtenis feiten art. 58 lid 1 Sv, bevel inverzekeringstelling art. 59 Sv, na verhoor, in belang van het onderzoek.
Als laatste kijk je altijd naar buitenwettelijke criteria:
Proportionaliteit en subsidiariteit
De hulpofficier beveelt en wordt de verdachte voorgeleid voorgeleid aan de hulp officier van justitie.
Redelijk vermoeden van schuld: hij leek op het signalement van het slachtoffer (aangifte), verder onderzoek doen, een van de barmannen zei dat de man aan de beschrijving voldoet, niet aan de vechtpartij meegedaan maar hij was naar de vechtpartij weg en toen de politieagenten de man zagen op het tuinpad en toen rende hij weg. Dus redelijk vermoeden van schuld; alle feiten beschrijven waarom het zo is. -> objectiveerbaarheid
Concretiseerbaarheid: er is sprake van zware mishandeling art. 302 Sr.
Art. 67 Sv
RIJTJE AFLOPEN EN SOMS IS PROPORTIONALITEIT EN SUBSIDIARITEIT GENOEG.
ALS JE EEN CASUS AFLOOPT ALTIJD CONCLUSIE OPSCHRIJVEN!
De rechter kan over gaan tot strafvermindering bv. bij onrechtmatig verkregen bewijsmateriaal.
Strafvermindering is een voorbeeld van compensatie en een gevolg van een rechtsvervolg.
Het zijn dat je er zo onjuist is gehandeld dat het OM wordt verzuimd.
Tijdlijn:
§55 blz 44 – HR aanwezigheid van raadsman bij verhoor > consultatiebijstand (bij de Nederlandse wetgeving) en (zie literatuurbundel) 2009 – aanwijzing rechtsbijstand bij politieverhoor – richtlijn EU 2013 waarin stond dat de verdachte recht had op toegang tot de advocaat voordat hij werd verhoord (ook live-ontmoeting) en dat hij ook recht had op aanwezigheid van een advocaat tijdens het verhoor – wetsvoorstel dat er nieuwe wetten moesten worden gemaakt voor NL 2015 (nog niet ingegaan).
“Wat is het verschil tussen moord en doodslag?” Omvat de tenlaste legging van moord de subsidiaire tenlaste legging
In de gemeente Haarlemmerliede in het recreatiegebied Spaarnwoude is het slachtoffer door een van de medeverdachten met een vuurwapen tweemaal van dichtbij in het hoofd geschoten. De tenlastelegging bevatte wel de delictsomschrijving van moord, maar niet die van doodslag. Het verschil zit in de toevoeging 'met voorbedachten rade'.
Verdachte werd door de rechtbank veroordeeld wegens (medeplegen van) moord. Dit vonnis is in hoger beroep door het hof vernietigd en de verdachte is op deze aanklacht vrijgesproken, omdat het element 'met voorbedachten rade' door het hof niet bewezen werd geacht. Dit arrest is door de Hoge Raad vernietigd, terwijl de strafzaak is doorverwezen naar een ander hof.
A. Het slachtoffer is door een van de verdachten met een vuurwapen tweemaal van dichtbij in het hoofd geschoten.
B. Het verschil zit in de toevoeging ‘met voorbedachten rade’.
C. Het element 'met voorbedachten rade' werd door het hof niet bewezen geacht.
D. Het OM
E. In dit arrest geeft de Hoge Raad een dwingende uitleg aan de tenlastelegging van het gekwalificeerde delict moord. Zo’n tenlastelegging levert mede een grondslag op voor een bewezenverklaring van doodslag en dient in die zin als impliciet subsidiair te worden opgevat. Opvallend is dat de Hoge Raad de feitenrechter op dit punt geen ruimte laat bij de interpretatie van de tenlastelegging (...). Dit ligt vermoedelijk slechts anders indien het OM expliciet te kennen geeft een andere bedoeling met de tenlastelegging te hebben (...). De Hoge Raad vindt beslissend dat moord dezelfde bestanddelen als doodslag bevat, plus een extra bestanddeel (met voorbedachten rade).
F. Ingevolge de delictsomschrijving is moord doodslag gepleegd met voorbedachten rade. Door vanwege het niet bewezen zijn van de voorbedachten rade van de hele tenlastelegging (moord) vrij te spreken, hoewel daarin de bestanddelen van doodslag nog zijn overgebleven, heeft het hof de grondslag van de tenlastelegging verlaten. Tenlastelegging moord impliceert doodslag.
Als de tenlastelegging niet klopt, kan hij niet gestraft worden. Het valt namelijk niet binnen de grenzen van een wettelijke delictsomschrijving. De tenlastelegging draagt de hele strafzaak.
Het onmiddellijkheidsbeginsel houdt in dat de strafrechter zijn oordeel alleen maar mag baseren op hetgeen ter terechtzitting aan de orde is gekomen. Art. 338 Sv.
Nee, omdat door het arrest De auditu, omdat procesverbaal wat opgesteld wordt door de politie meedienen als bewijs als daar een getuigenverklaring in staat. De verklaring van horen zeggen (zoveel getuigenverklaringen (ooggetuigen heeft het aan iemand anders vertelt en die heeft het weer aan de politie vertelt). Het vooronderzoek is door dit arrest juist alleen maar belangrijker geworden.
W.P.J. Pompe zegt hoe zit het met de rechten van de gedachte en als je het al op papier hebt dan kan je dat ook al gebruiken. De rechter houdt zich bezig met de voorwaarden van strafbaarheid. Er moet voldoende bewezen zijn en de rechter moet overtuigd zijn.
Oproeping om naar de rechtbank te gaan (oproeping), gronden waarom hij moet komen, processuele rechten, getuigen mag doen oproepen (de OvJ moet uiteindelijk oproepen), een getuigen meebrengen naar de zitting, tijd en datum, de tenlastelegging (voor welk feit)
Art. 261 Sv. Deze tenlastelegging klopt niet (1 strafbaar feit). De wettelijke voorschriften ontbreken omdat het wetsartikel art. 310 Sr, feiten en omstandigheden zijn summier; bv. wat er met de fles is gebeurd, stad waar de fles wijn is gestolen en niet provincie Utrecht.
Aan de gedagvaarde persoon wordt tenlastegelegd dat: ‘hij op of omstreeks 24 november 2013 te Amsterdam, althans in Nederland, tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, met het oogmerk om zich en/of een ander of anderen wederrechtelijk te bevoordelen, door geweld en/of bedreiging met geweld, A. Blokstra heeft gedwongen tot de afgifte van een geldbedrag van (ongeveer) € 1 200 000,-, in ieder geval enig geldbedrag, geheel of ten dele toebehorende aan die Blokstra, in ieder geval aan een ander of anderen dan verdachte en/of zijn mededader(s), bestaande dat geweld en/of die bedreiging met geweld hierin dat hij, verdachte en/of zijn mededader(s):
op een voor die Blokstra dreigende wijze tegen die Blokstra heeft/hebben gezegd dat hij en/of één of meer van zijn gezins- en/of familieleden zou(den) worden gedood als hij niet en/of niet meer en/of niet binnen een gestelde termijn zou betalen, althans woorden van een dergelijke dreigende aard en/of strekking, en/of
op een voor die Blokstra dreigende wijze zich heeft/hebben opgehouden vóór of bij de woning en/of vóór of bij een locatie waar die Blokstra op dat moment aanwezig was, althans in de nabijheid van die Blokstra en/of die Blokstra thuis heeft/hebben opgezocht, en/of
(door één of meer van voornoemde handelingen) een dermate dreigende situatie en/of sfeer voor die Blokstra heeft/hebben gecreëerd en/of in stand gehouden, dat de vrees van die Blokstra voor geweld van de zijde van verdachte en/of zijn mededader(s) was gerechtvaardigd.’
Stel dat u, als rechter, uit de bewijsmiddelen afleidt:
dat de verdachte alleen opereerde;
dat de verdachte tegen Blokstra heeft gezegd dat hij de echtgenote van die Blokstra zou laten doden, als hij niet binnen een week met € 1 200 000,- op de proppen zou komen;
dat de verdachte daarbij heeft gezegd dat hij het geld nodig had om voor zichzelf een nieuw plezierjacht te kopen;
dat de verdachte daarbij Blokstra zeer dreigend benaderde en hard tegen hem schreeuwde;
dat de verdachte vervolgens nog lange tijd in de voortuin van de woning van Blokstra te Amsterdam heeft gestaan en, telkens als Blokstra naar buiten keek, het gebaar maakte alsof hij iemand de keel zou afsnijden;
dat Blokstra zojuist een erfenis van enkele miljoenen euro’s had ontvangen;
dat Blokstra zo bang was dat de verdachte zijn vrouw iets zou aandoen dat hij op 24 november 2013 € 1 200 000,- aan de verdachte heeft betaald.
Hij wordt veroordeeld voor Afpersing ex art. 317 Sr.
Cumulatieve tenlastelegging: meerdere strafbare feiten die onder verschillende bepalingen vallen. (meerdaadse samenloop)
Subsidiaire tenlastelegging: OvJ legt primair (species); bv. moord met voorbedachten rade en subsidiair bv. lichte mishandeling iets ten laste. Primair wordt het zwaarst ten laste gelegd.
Alternatieve tenlastelegging: of/of. Bv. diefstal en verduistering op het moment dat iemand diefstal heeft gepleegd kan iemand geen verduistering meer plegen.
Een strafbaar feit is
Een gedraging (een vorm van handelen of nalaten) onder bepaalde omstandigheden en eventueel met een bepaald gevolg;
Gedraging en wettelijke delictsomschrijving: de gedraging moet voldoen aan de wettelijke delictsomschrijving. Die valt binnen de grenzen van de wettelijke delictsomschrijving (legaliteitsbeginsel);
Die wederrechtelijk is (in strijd met het objectieve recht);
En verwijtbaar is aan de verdachte.
Materieelstrafrechtelijk legaliteitsbeginsel, art. 1 Sr
Betekenis
Grondslagen
Deelnormen
Heeft het anno 2015 nog betekenis?
Hoeksteen van ons materiële strafrecht
Art. 1 lid 1 Sr: Geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling
Idem art. 16 Grondwet
fundeert en bepaalt strafrechtelijke aansprakelijkheid;
legitimeert overheidsoptreden;
beschermt de burger tegen de overheid;
is fundamenteel voor het Europees strafrecht
Art. 7 EVRM en rechtspraak EHRM:
‘The guarantee enshrined in Article 7, which is an essential element of the rule of law, occupies a prominent place in the Convention system of protection’
Art. 49 Handvest en rechtspraak HvJ: het beginsel
‘(…) behoort tot de algemene rechtsbeginselen die ten grondslag liggen aan de constitutionele tradities welke de lidstaten gemeen hebben’
Internationaal erkend
Art. 15 IVBPR
Art. 22 Statuut van Rome etc.
Wij worden alleen gestraft als wij konden weten dat het verboden was.
Door de wet kunnen wij weten dat een bepaalde gedraging niet is toegestaan.
Schuldgezichtspunt: afweging die je van te voren maakt of je een strafbaar feit begat. Alleen degene die wordt gestraft kan naar die persoon een bepaald verwijd worden gemaakt. Je weet dat het verboden is en toch doe je het. Iedereen acht de wet te kennen (als je iets niet weet en daarom je het doet).
Wetsbegrip: wetten zijn algemene regels die op herhaaldelijk en op meerdere mensen toepasbaar zijnen waarbij de wet ook niet met terugwerkende kracht wordt toegepast.
Mensbeeld: rationale, vrij, autonoom individu. Nadenken over de voor- en nadelen van zijn gedrag. Het strafrecht gaat uit dat de overheid het strafrecht kan gebruiken om ons in een bepaalde richting te duwen.
Strafdoelen: rechtsgevolg van het overtreden van het strafrecht (juridisch gevolg). Dat rechtsgevolg moet van te voren bij de burger betekend zijn zodat hij zijn gedrag erop kan afstemmen. Preventie betekent dat wij allemaal zien dat dat gedrag door de overheid wordt afgekeurd en de rest van de mensen dus denken van: laten we dit maar niet doen.
Rechtsstaatgedachte: strafrecht is het zwaarste middel wat de overheid toe kan passen op de burgers. De rechtstaat moet bescherming bieden aan het slachtoffer maar ook aan de verdachte.
Vrijheidsbegrip: Alles wat niet in de wet verboden is, is toegestaan. We moeten onszelf kunnen ontplooien, daarom hebben we onze huidige rechtsstaat. We kunenn doen wat we zelf willen tot de grens van het strafrecht, waar we anderen schade aandoen.
Rechtszekerheid: burger moet je weten waar je aantoe bent.
Geen strafbaar feit zonder wet (nullum crimen sine lege)
Bepaaldheidsgebod (lex certa)
Geen straf zonder wet (nulla poena sine lege)
Verbod van terugwerkende kracht (nulla poena sine lege praevia)
Verbod van te extensieve interpretatie
Analogieverbod
Instructienorm gericht tot wetgever
Ratio
Democratisch gelegitimeerde wetgever moet bepalen wie, wat en wanneer strafbaar is
Wettelijke strafbepaling
Wet in formele zin
Wet in materiële zin (dus ook APV’s, zie HR Onbehoorlijk gedrag. Gelede normstelling mogelijk: delictsomschrijving (gedrag, dat is de norm waaraan je je moet houden) en de strafbedreiging is daaraan gekoppeld. De norm is niet in een wet te vinden, maar in een samenstelling van regels. Voorbeeld HR Krulsla)
Geen gewoonterecht of rechtersrecht
Instructienorm gericht tot wetgever
Ratio
Burger moet weten welk gedrag strafbaar is. Dit dient de rechtszekerheid, draagt bij aan bewerkstelligen van normconform gedrag en biedt rechtsbescherming
Draagt bij aan succesvolle strafvervolging
Inhoud: delictsomschrijving moet voldoende duidelijk en precies zijn
Verlangt toegankelijke wet- en regelgeving, alsmede rechtspraak
Praktijk: wetgever gebruikt algemene en open termen
Voorbeeld: HR Krulsla: ‘Het gehalte aan nitraat-ion van de hieronder opgenomen groenten (…) mag niet hoger zijn dan:
Groente: Sla (…)’
Vraag: Valt krulsla hieronder?
Verdediging: Nee, want krulsla heeft meer nerven
Hof: verbodsbepaling is te onbepaald en moet buiten toepassing worden gelaten
Vraag: Wat is sla?
HR: Sla is sla
Hoge Raad erkent dat een zekere mate van vaagheid onvermijdelijk is, omdat
delictsomschrijvingen toekomstige, onvoorziene gevallen moeten kunnen dekken;
het omschrijven van alle voorziene gevallen leidt tot gedetailleerde, verfijnde regelgeving, hetgeen afbreuk doet aan inzichtelijkheid en daarmee aan algemene duidelijkheid. Voorts wordt de kans op innerlijke tegenstrijdigheid vergroot.
Van professionele marktdeelnemers wordt verlangd dat zij zich laten informeren
In casu: redelijke wetsuitleg: sla is sla
Wanneer voldoet een strafbepaling wel/niet aan het bepaaldheidsgebod?
Criteria Hoge Raad:
Is delictsomschrijving voldoende duidelijk?
Kan de burger weten ter zake van welke gedragingen hij kan worden gestraft?
Deelnorm 2: Geen straf zonder wet
Iedere burger heeft plicht om naar beste vermogen inhoud van strafwet te achterhalen
Belang van de rechtspraak
Plaats van de gedraging: HR Onbehoorlijk gedrag
Aard en strekking van de geschonden norm
Van professionele marktdeelnemers mag meer worden verlangd
Instructienorm gericht tot zowel wetgever als rechter
Ratio
Rechtszekerheid aan burger verschaffen;
Respecteert vrijheidsbegrip;
Past bij de rechtsstaatgedachte waarin de democratisch gelegitimeerde wetgever de mogelijke straffen bepaalt;
Strekt tot verwezenlijking strafdoelen.
Inhoud
Voor wetgever: bepaalt de strafbedreiging:
de soorten en de hoogte van straffen, en
de condities waaronder straffen kunnen worden opgelegd
Voor rechter: kan aan een veroordeelde voor het plegen van het feit geen andere en/of zwaardere straf opleggen dan die waarin is voorzien ten tijde van het begaan van dat feit
Deelnorm 3: Verbod van terugwerkende kracht
Instructienorm gericht tot zowel wetgever als rechter
Ratio
Men kan niet worden gestraft voor iets waarvan men ten tijde van het begaan van het delict nog niet wist dat het strafbaar was. Dus: rechtszekerheid en schuldgezichtspunt.
Het verbod van terugwerkende kracht ziet op:
Nieuwe strafbaarstellingen
Aanpassingen in bestaande strafbaarstellingen
Verandering in wettelijke regelingen
Verrassende rechterlijke uitbreidingen van de werkingssfeer van een strafbepaling
Veranderingen in regels over hoogte en soort straffen en maatregelen
Het verlangt van de wetgever alertheid op (technologische) ontwikkelingen (vgl. HR Runescape) en het is voor de strafrechter een ijkpunt: het tijdstip van het begaan van het feit stata centraal.
Deelnorm 4: Verbod van te extensieve interpretatie
Instructienorm gericht tot de rechter
Omvat:
Analogieverbod
Verbod van te extensieve interpretatie
Ratio
Rechter behoort niet gedrag strafbaar te stellen. Dit heeft te maken met de scheiding der machten en de democratische legitimatie
Analogieverbod (een bestaande regel wordt toegepast op geval dat niet onder die regel valt, maar wel daarmee gelijkenis vertoont)
Extensieve interpretatie
Een begrip uit een regel zodanig uitleggen dat een geval er onder valt
Voorbeeld HR Runescape
Waar liggen de grenzen?
Te extensieve interpretatie door hof: HR Kraken I
HR: ‘feitelijk als woning in gebruik’
Hof: 4 maanden leegstaande woning die eigenaar te koop heeft staan
Wat betekent ‘woning bij een ander in gebruik’ in art. 138 Sr?
Waarom de Hoge Raad zo vaak de wetshistorische interpretatiemethode gebruikt…
Waartegen dient legaliteitsbeginsel te beschermen?
Tegen strafbepalingen die gedrag verbieden dat niet of nauwelijks valt na te leven
Hoe kan de burger daaraan voldoen?
Tegen onduidelijke en te vage strafbepalingen
Hoe kan de burger daarop zijn gedrag afstemmen?
Tegen strafbepalingen waarvan niet duidelijk is wat het verwijt is wat verdachte wordt gemaakt
Welk verwijt treft de burger?
Tegen te snel of te lichtvaardig intredende strafrechtelijke aansprakelijkheid
Beperkt vrijheidssfeer van burgers
Tegen ongeoorloofd straffen
Dus tegen bijvoorbeeld deze opvallende straf-bepalingen in de Verenigde Staten van Amerika
Texas: No person shall operate a bicycle at a speed greater than is reasonable and prudent under the conditions then existing. It is illegal to take more than three sips of beer at a time while standing.
Alabama: It is illegal to wear a fake mustache that causes laughter in church.
1. Rv: Moet een virtueel object gezien worden als een goed?
2. De relevante feiten zijn blz 112
3a. Diefstal blz 114 onderaan
3b. toelichting blz 109 en blz 113
3c. blz 114 onderaan
3d. blz 121 rechterkolom – 125 elektriciteit arrest
3f. blz 136 linksonder
4. legaliteitsbeginsel: exensieve interpretatie
Grenzen van de interpretatiemethoden: verbod van te extensieve interpretatie.
Jeroen is de kans klein van slagen. Kijk naar runescape arrest. De niet stoffelijke objecten kunnen als een goed worden gezien als zij enige waarde hebben voor de bezitter (Ja, goedkopere benzene), ook verliest de bezitter een feitelijke macht. Art. 310 Sr. Zelfstandig bestaan, overdraagbaar door menselijk toedoen, een vermogensvoorwaarde hebben, de mogelijkheid van toe-eigening, in het maatschappelijk verkeer een redelijke wetsuitleg.
Geen straf zonder geschreven recht. Op dit moment staat het nog niet vastgesteld in de wet.
Gebod toegankelijke scherpe normen (lex certa) > nauwkeurig strafbepalingen omschrijven.
Nee want staat vastgesteld in de wet dat het niet meer mag vanaf 1 september 2013.
Gedraging: handelen (commisie) -> materieel omschreven delict (gevolg ‘van het leven beroven’) en een formeel omschreven delict (een handeling ‘wegnemen’).
Nalaten (omissie)
Die valt binnen de wettelijke delictsomschrijving -> legaliteitsbeginsel art. 1 WvSR. Deelnormen:
1. geen strafbaarheid zonder wet -> bepaaldheidsgebod (lex certa) / duidelijk precies
2. verbod op terugwerkende kracht
3. verbod van te extensieve interpretatie -> analogieverbod (niet strafbaar gesteld in de wet, lijkt zo erg op een wet die wel strafbaar is -> dat mag niet)
Omstandigheden bij gedraging:
Opzet
Schuld
Kwaliteit/hoedanigheid
Gevolg: gekwalificeerd en geprivaliseerd
Recapitulatie: Voorwaarden
Gedraging (1)
Handelen en nalaten
Daadstrafrecht
die wettelijke delictsomschrijving vervult (2a)
Legaliteitsbeginsel
die wederrechtelijk is (2b)
In strijd met het recht
Wordt als element verondersteld aanwezig te zijn
Onrechtsbeginsel
en aan schuld te wijten is (3)
In de zin van verwijtbaarheid
Wordt als element verondersteld aanwezig te zijn
Schuldbeginsel -> gaan we het vandaag over hebben
Recapilatie: Delictsomschrijving
Strafbepaling: delictsomschrijving plus strafbedreiging
Objectieve zijde van het delict:
Betreft de gedraging en de onpersoonlijke omstandigheden
Datgene wat uiterlijk waarneembaar is
Kan bijkomende omstandigheden omvatten
Subjectieve zijde van het delict
Betreft de persoonlijke omstandigheden
Het subject
Diens kennis en/of wil of het gebrek daaraan
Bestanddelen opzet en culpa
Schuldstrafrecht: beginsel geen straf zonder schuld
Ratio
Schuld als element:
Betekent verwijtbaarheid
Wordt verondersteld aanwezig te zijn
Is voorwaarde voor strafbaarheid
Subjectief bestanddeel moet tot uitdrukking komen in de tenlasteverklaring. Opzet of culpa: hoe is dit verwerkt als bestandsdeel in het delictsomschrijving? Deze moeten ook bewezen kunnen worden verklaard, anders volgt er vrijspraak.
De algemene betekenis van opzet is het willens en wetens de verboden gedraging verrichten: willen en weten moeten dus altijd aanwezig zijn!!!
Willen: besluiten zich te op bepaalde wijze te gedragen en zich voornemen dat ook te gaan doen
Weten: beseffen, begrijpen dat het consequenties heeft
NB: Opzet is niet het motief van de dader
Opzet is een subjectief bestanddeel
Is niet hetzelfde als schuld in de zin van verwijtbaarheid
Opzettelijk gedrag plegen we afkeurenswaardiger te vinden; vaak hogere straffen
Geen ‘boze opzet’ (je weet dat het strafbaar is en waar in de wettenbundel strafbaar is gesteld), maar ‘kleurloze opzet’ (je weet dat het strafbaar is maar niet waar je het kan vinden)
Opzet is niet hetzelfde als motief. Motief is alleen relevant in het kader van opsporing. Als er bijvoorbeeld een delict is gepleegd en ze moeten de dader achterhalen. Een motief kan een link zijn tot wie in aanmerking komt tot de dader. Opzet is niet gelijk aan de element schuld. Opzet is het subjectieve bestandsdeel in de delictsomschrijving.
Opzet is in beginsel bestanddeel bij misdrijven
Culpa is bestanddeel bij beperkte categorie van misdrijven
Opzet meestal geen bestanddeel bij overtredingen. Art. 350 lid 1 Sr: Hij die opzettelijk en wederrechtelijk enig goed (…), vernielt, beschadigt (…)
Verschijningsvormen van opzet zijn:
‘opzettelijk’ als zelfstandig bestanddeel
‘opzettelijk’ opgenomen in het bestanddeel van de gedraging: ‘ingeblikt opzet’
Overige, zoals ‘wetende dat’ en ‘oogmerk’ (zwaardere varriant van van opzet: naaste doel, wat je wilt bereiken met een bepaald delict) en met ‘voorbedachte raden’ (er is gelegenheid geweest om na te denken over je gedraging). -> art.300 Sr: Mishandeling wordt gestraft
Er zijn meerdere gradaties van opzet:
Opzet als per sé willen, opzet met bedoeling
Opzet met noodzakelijkheids- of zekerheidsbewustzijn
Voorwaardelijk opzet (opzet met mogelijkheids-bewustzijn)
Zich willens en wetens blootstellen aan de aanmerkelijke kans (HR Aanmerkelijke kans) of het bewust aanvaarden van de aanmerkelijke kans (HR Porsche)
Is ondergrens van opzet (daaronder begint de bewuste schuld)
Procesrechtelijke relevantie: Toerekenen van opzet, ook al ontkent verdachte of weigert hij te verklaren
Voorwaardelijk opzet kent als vuistregel: drie componenten:
Risicocomponent: grootte van het risico (Aanmerkelijke kans)
Kenniscomponent: wetenschap van het risico
Wilscomponent: bewust aanvaarden (bewust op de koop toenemen). Aanvaarden moet blijken uit het concrete gedrag van verdachte. Beoordelen in licht van concrete omstandigheden van het geval en het toepasselijke delict
Rechtspraak laat gevarieerd beeld zien waarin het gebruik van ervaringsregels leidt tot objectivering, bijv. aanwezigheid van drugs (HR Aanmerkelijke kans). Maar let op met gebruik van ervaringsregels, zie HR Porsche
Bewijs van opzet
Het probleem bij opzet is dat het moeilijk is het te bewijzen. Dit kan door:
Verdachte verklaart over zijn mentale toestand
En/of getuigen verklaren hierover
Zo neen, dan objectiveren en normativeren
Objectiveren: kijken naar aard van de gedraging zoals die uiterlijk waarneembaar is
Normativeren: wat een normaal mens weet en denkt en dat toepassen op verdachte
HR Spookrijder, zie ook: https://www.youtube.com/watch?v=WgWCa1RTU6g
Verdachte in HR Spookrijder: ‘Dat was toch maar even flink kicken om zo op auto’s in te rijden’
Vergt invulling aan de hand van concrete feiten en omstandigheden
De opzetregel: het delictsbestanddeel opzet bestrijkt alle daarop volgende bestanddelen. Gevolg hiervan is dat de verdachte opzet moet hebben op feiten en omstandigheden beschreven door die opvolgende bestanddelen. Een bestanddeel niet beheerst door opzet heet te zijn geobjectiveerd. Plaats van opzet in delictsomschrijving is met zorg gekozen en geeft aan welke bestanddelen zijn geobjectiveerd
Voorbeelden van toepassing opzetregel:
Art. 310 Sr: Hij die enig goed dat een ander toebehoort wegneemt met het oogmerk van wederrechterlijke toe-eigening -> feit heeft dood ten gevolge art. 312 lid 3 Sr
Art. 321 Sr: Hij die opzettelijke enig goed dat een ander toebehoort en dat hij anders dan door misdrijf onder zich heeft wederrechtelijk toe-eigent. Een uitzonderling: door het gevolg gekwalificeerd delict.
Je wilt het gevolg niet
Je voorziet de gevolgen niet, maar je had de gevolgen van zijn gedraging wel moeten zien (sterk gekleurd): onvoorzichtig gedrag
Algemene betekenis van culpa: verwijtbare aanmerkelijke onvoorzichtigheid. Het is niet willen of niet voorzien van de gevolgen van de gedraging waar men dat wel had behoren te voorzien. Onvoorzichtigheid, onnadenkendheid, nalatigheid, gebrek aan voorzorg. Normatief oordeel: wanneer had de dader moeten voorzien?
Culpa is een subjectief bestanddeel. Maar: is niet hetzelfde als schuld idzv verwijtbaarheid. Culpa veronderstelt wel verwijtbaarheid. Culpa is bestanddeel bij beperkte categorie van misdrijven
Culpa is meestal geen bestanddeel bij overtredingen
Verschijningsvormen zijn:
‘schuld’ als zelfstandig bestanddeel
Overige, zoals schuld toegespitst op kennis van bepaalde omstandigheden
Culpa kent meerdere gradaties:
Bewuste schuld
Onbewuste schuld
Roekeloosheid: een wettelijke strafverzwaringsgrond
Eerst en altijd vaststellen: Verdachte moest (of: behoorde) anders (te) handelen
Wat doe je?
Verdachtes gedrag afmeten aan de norm en hij voldoet niet aan de norm
Wat is nodig?
Vaststellen van de toepasselijke norm, dan
afmeten van verdachtes gedrag aan de norm
Beoordelen a.d.h. van geheel van gedragingen, de aard en de ernst daarvan en overige omstandigheden
Heeft de verdachte onvoorzichtig gehandeld?
Voldoet aan de norm: geen culpa
Voldoet niet aan de norm:
Dan wederrechtelijkheid van het gedrag gegeven, en mogelijk culpa, ga verder met:
Is er sprake van aanmerkelijke onvoorzichtigheid? Of aanmerkelijk onvoorzichtig gedrag?
Grove schuld, geen gewone onvoorzichtigheid (HR Klimwand)
Vervolgens: Valt verdachte daarvan een verwijt te maken? Deze verwijtbaarheid is in beginsel gegeven bij vaststelling van aanmerkelijk onvoorzichtig gedrag. Maar kan in bijzondere omstandigheden wegvallen (verdachte doet er verstandig aan dit aan te voeren)
Betrek relevante factoren: o.m. Garantenstellung (HR Verpleegster)
Bewijs van culpa: verklaring van verdachte, en/of verklaring van getuigen, en zo neen, objectiveren en normativeren
Het verschil tussen voorwaardelijk opzet en bewuste culpa
Voorwaardelijk opzet heeft een wilscomponent, bewuste culpa niet (alleen weten, of, bij onbewuste culpa zelfs geen weten)
Schema (bij aliud benadering): onbewuste culpa -> bewuste culpa → voorwaardelijke opzet (weten) → opzet (weten plus willen)
a: opzet met noodzakelijkheids/zekerheidsbewustzijn
Inwendige en normatieve component van opzet en culpa
Wat gebeurt er bij normativeren?
Abstraheren van wat de verdachte wist en wilde
Er wordt naar uiterlijk waarneembare omstandigheden gekeken, al dan niet gekoppeld aan algemene ervaringsregels, dan vergeleken met de ‘criteriumfiguur’, en tot slot kennis en wil toegerekend aan verdachte
Risico: te veel nadruk op uitwendige kant, te weinig aandacht voor inwendige kant Een mogelijk gevolg hiervan is voldoende komen vast te staan dat verdachte een verwijt valt te maken? Wordt schuldbeginsel op het niveau van de subjectieve bestanddelen uitgehold?
Verwezenlijkt dit risico zich?
Differentiëren naar commuun of bijzonder strafrecht
Ontwikkelingen in de rechtspraak
Opiumwetzaken
Vgl. HR Aanmerkelijke kans: ervaringsregels zijn beslissend
Is de boodschap van HR Porsche niet juist dat meer aandacht voor de inwendige kant van opzet moet zijn?
HIV-zaken
Bij culpa zou nog meer sprake zijn van normativeren
Gedrag is beslissend, niet langer de inwendige kant, de psyche van de dader
Nederlands strafrecht is schuldstrafrecht waarin uitgangspunt is ‘geen straf zonder schuld’
Betekenis van voorwaardelijk opzet en let op de drie componenten!
Objectivering bij vaststellen van culpa
Afgrenzing voorwaardelijk opzet versus culpa blijft aandachtspunt
Discussie: minimalisering van schuldbeginsel op bestanddeelniveau?
Piet heeft niet met willens en wetens gehandeld. Piet heeft gehandeld met voorwaardelijke opzet, omdat (r.o. 3.3 spookrijder-arrest, definitie voorwaardelijke opzet)
De rechter zou moeten objectiveren en normatievere
Als er sprake is van opzet, kon je niet verder dan voorwaardelijke opzet. (r.o. 3.3 spookrijder-arrest, definitie voorwaardelijke opzet). Je gaat eerst naar de verklaring van de verdachte kijken en hij zou niet hebben gestoken als hij Teun zou raken. Je k Je komt bij bewuste schuld als je naar het schema van gradaties kijkt. Je moet nu kijken naar of er een risico is, een aanmerkelijke kans, dat je iemand daardoor dodelijk raakt. Ja, deze aannemelijke kans is er, doordat iemand zich af zal weren. Je moet bij de kenniscomponent normatievere (een normaal mens weet dat..) een normaal mens weet dat het gevaarlijk is om een in een café met een stiletto rond te zwaaien. De opzet is wel/niet bewezen?
Rechtsvraag: Is er sprake van schuld in de zin van art. 307 lid 1 Sr?
Feiten: op 13 mei 2008 in Amsterdam was V. In een klimcentrum aan het klimmen. Hij was op een aanzienlijke hoogte en zijn zekeraar heeft roekeloos en onvoorzichtig gehandeld. Hierdoor viel V. Uit de klimwand en heeft meerdere breuken van zijn borstbeen en ribben, ook een scheuring in zijn rechterlongader waardoor er een bloeding is ontstaan en is overleden.
Rechtsgang: De rechtbank de verdachte veroordeelt ‘aan haar schuld te wijten zijn dat een ander zodanig lichamelijk letsel dat daaruit tijdelijke ziekte of verhindering in de uitoefening van haar ambts- of beroepsbezigheden ontstaat’. Het gerechtshof heeft de verdachte vrijgesproken van ‘aan zijn schuld de dood van een ander te wijten zijn’. Het hof heeft de verdachte ook vrijgesproken van de tenlastegelegde dood door schuld. De Hoge raad verwerpt het beroep.
Culpa:
Bewuste schuld: het (primair) niet gewilde gevolg wordt op lichtvaardige wijze onwaarschijnlijk geacht; of erger: een onaanvaardbaar groot risico wordt welbewust genomen en zeer lichtzinnig onwaarschijnlijk geacht (roekeloosheid). –
Onbewuste schuld: men denkt niet, waar men wél had moeten denken.
Subjectieve bestandsdelen: opzet & culpa
Gradaties opzet zijn:
Willen & wetens
Opzet met zekerheidsbewustzijn
Mogelijkheidsbewustzijn voorwaardelijke opzet / opzet met mogelijkheidsbewustzijn
Noodzakelijkheidsbewustzijn
zekerheidsbewustzijn
Culpa:
Bewuste schuld -> de wil is afwezig
Onbewuste schuld -> Je hebt helemaal niet meer nagedacht, terwijl je dat wel had moeten doen.
Het verschil tussen opzet en culpa is dat bij opzet altijd nog een vorm van willen aanwezig is en die is bij culpa helemaal weg want je wilde het überhaupt niet.
HR zegt, als het gaat om het bewijs van opzet of culpa:
Ga je kijken naar de verklaring van de verdachte (subjectief) - dader
Kijken naar de gedraging (objectief) Ziet het eruit als opzet? - objectiveren
Voorwaardelijke opzet:
Risico
Kennis
Wil
Rv: Kan uit het geheel van de gedragingen van de automobilist dat hij voorwaardelijk opzet had op de dood van de slachtoffers, met in acht genomen het feit dat bepaalde malen zijn inhaalpoging heeft afgebroken?
Een man was met een vriend in zijn Porsche gestapt nadat hij in een kroeg meerdere glazen bier had gedronken. De man reed ongeveer 120 kilometer per uur op een weg waar maximaal 80 kilometer per uur was toegestaan en deed hierbij enkele gevaarlijke inhaalmanoeuvres. Als de man een volgende inhaalmanoeuvre wil doen, gaat het echter mis. De Porsche botst frontaal op een tegenligger. De vier inzittenden van de tegenligger en de vriend van de man komen allen om het leven. De man werd vervolgd voor doodslag, meermalen gepleegd.
R.o. 5.1 HR en r.o. 4.3 Hof
R.o. 4 Hof + blz 165 HR 5.4, 5.5, 5.6 + A-G blz 166 en 167, 5 en 6 en 7
Het belang ligt in… punt 1 en punt 2 blz 168 en 169
Man in het Porsche arrest was dronken en in het Spookrijder arrest vond de man het kicken om tegen het verkeer in te rijden. De man in het Spookrijder arrest ging juist op de verkeerde baan rijden als er iemand aan kwam rijden, (hij neemt op de koop toe dat er een ongeluk kan gebeuren), De man in het Porsche arrest onderbrak zijn inhaalmanoeuvres waar hij laat zien dat hij toch geen botsing wil veroorzaken.
Uit het Porsche arrest moet naar de gedraging van de verdachte bekeken worden.
Bij het Porsche arrest heeft de man de aanmerkelijke kans niet aanvaard dat er een dodelijk slachtoffer zal vallen of zelf dood zou gaan omdat hij zijn inhaalmanoeuvres afbrak. Doordat er geen wilscomponent is er wel bewuste schuld ten laste gelegd. Bij spookrijder arrest is er wel sprake van voorwaardelijke opzet omdat hij expres op de andere rijstrook ging rijden als er iemand aan kwam rijden. (verschil HR). Bij het Spookrijder arrest is daarom willens en wetens ten laste gelegd.
Zie vraag 5 & 6
Culpa:
Bewuste schuld: het (primair) niet gewilde gevolg wordt op lichtvaardige wijze onwaarschijnlijk geacht; of erger: een onaanvaardbaar groot risico wordt welbewust genomen en zeer lichtzinnig onwaarschijnlijk geacht (roekeloosheid).
Onbewuste schuld: men denkt niet, waar men wél had moeten denken.
Zwaarste vorm van culpa: roekeloosheid. Het zit tussen bewuste schuld en opzet in, maar het is nog geen opzet.
Culpa: Verwijtbare aanmerkelijke onvoorzichtigheid
De wijze waarop Culpa wordt vastgesteld is door onbewuste schuld omdat Peter er niet aan gedacht heeft om de zijhekken van het bed omhoog te doen, terwijl hij daar wel aan had moeten denken vanwege de onrustigheid van mevrouw X.
Aanmerkelijke verwijtbare onvoorzichtigheid – Hij heeft de zorgvuldigheidsnorm geschonden, het is aanmerkelijk onvoorzichtig, want het is een grote fout. Hij had het anders kunnen doen, daarom had hij ook anders moeten doen. Daarom is het hem verwijtbaar. op deze wijze wordt culpa vastgesteld!
Zie vraag 2.
Wederrechtelijkheid + gedraging = objectieve zijde delict
Verwijtbaarheid = subjectieve zijde van het delict
Schuldbeginsel: geen straf zonder schuld = element
Misdrijf -> twee subjectieve bestandsdelen= opzet en culpa
Als een misdrijf opzet bevat -> doleus
Als een misdrijf culpa bevat -> culpeuse delicten
De kern van de opzet = willens en wetens, maar er zijn gradaties in
Voorwaardelijke opzet is de ondergrens van de opzet, dus als er opzet in de wet staat moet er ten minste sprake zijn van voorwaardelijke opzet.
De belangrijkste twee vormen van opzet zijn:
Voorwaardelijke opzet (hij neemt de gevolgen voor lief) en zuivere opzet (willens en wetens)
Tip: Op het tentamen gaat het altijd om voorwaardelijke opzet stappen schema aflopen (vanaf de ondergrens voorwaardelijke opzet)
Vereisten voorwaardelijke opzet :
Risico (component) -> gedraging waar een bepaald risico aanzit. Bij risico ga je kijken naar de aanmerkelijke kans. (het is niet zeker dat het gevolg gaat intreden, maar er is een aanmerkelijke kans/risico dat het gevolg gaat intreden.
Kennis (component) -> Bewust de aanmerkelijke kans aanvaarden
Wil (component) -> aanvaarden / op de koop toenemen
Op de koop toenemen : je weet dat er een risico is en je aanvaardt dit risico
Als er niet minstens voorwaardelijke opzet is, kan de opzet dus niet als bestandsdeel worden bewezen. Dan gaan we kijken naar bewuste schuld en onbewuste schuld.
Het schuldcomponent is verwijtbaarheid, grove onachtzaamheid waardoor bepaalde gevolgen in het leven zijn geroepen. Blijven onthouden dat het valt onder schuld. Er zijn wel verschillen in (van minder erg naar steeds erger).
Bij voorwaardelijke opzet en zuivere opzet is er een stappenplan (Opzet)
Bij onbewuste of bewuste schuld is er maar 1 stappenplan (Culpa)
Culpa: Verwijtbare aanmerkelijke onvoorzichtigheid / onachtzaamheid Hiermee wordt bedoelt dat je je niet aan de zorgvuldigheidsnorm houdt/ schending van de zorgvuldigheidsnorm.
Culpa stappenplan:
Verwijtbare – Als iets vermijdbaar was (iemand had anders kunnen handelen), kun je het diegene ook verwijten.
Aanmerkelijke – je spreekt indirect over de wederrechtelijkheid, het moet wel in het strafrecht onvoorzichtig zijn, om een strafbaar gevolg te bewerkstelligen.
Onvoorzichtigheid / Onachtzaamheid -
Objectiveren: naar de aard van de norm / kijken naar de gedraging van de persoon
Normatieveren: wat denk het een norm maal
Dolus (opzet): van erg naar minder erg
Willens en wetens
Noodzakelijkheids- of zekerheidsbewustzijn; het primair niet gewilde gevolg staat onvermijdelijk vast
Voorwaardelijke opzet: het (primair) niet gewilde gevolg wordt alsnog voor lief genomen, de aanmerkelijke kans daarop wordt bewust aanvaard
Culpa: van erg naar minder erg
Roekeloosheid: een onaanvaardbaar groot risico wordt welbewust genomen en zeer lichtzinnig onwaarschijnlijk geacht Zit tussen Bewuste schuld en voorwaardelijke opzet in
Bewuste schuld: het (primair) niet gewilde gevolg wordt op lichtvaardige wijze onwaarschijnlijk geacht
Onbewuste schuld: men denkt niet, waar men wél had moeten denken
Wat zijn strafuitsluitingsgronden?
Betekenis en praktisch belang
Onderscheiding rechtvaardigingsgronden en schulduitsluitingsgronden
Welke strafuitsluitingsgronden?
Inzoomen op noodweer en noodweerexces
Strafuitsluitingsgronden sluiten strafrechtelijke aansprakelijkheid uit. Dit betekent dat er geen straf kan worden opgelegd. De strafuitsluitingsgrond zorg er voor dat er of geen sprake kan zijn van een strafbaar feit of geen sprake kan zijn van een strafbare dader. Hierdoor kan het zo zijn dat er geen straf opgelegd wordt. Dan spreekt me over bijzondere omstandigheden. Er kan daarnaast wel sprake zijn van een strafbaar feit.
Strafuitsluitingsgrond kan de algemene werking van delictsbestandsdelen corrigeren voor de strafrechtelijke aansprakelijkheid. (bv. rekening houden met individuele/bijzondere omstandigheden). Dit leidt tot een rechtvaardige toepassing van het strafrecht door:
Corrigeren algemene werking van delictsbestanddelen
Uitzonderingen die strafbaarheid van feit of van dader wegnemen
Strafuitsluitingsgronden roepen echter ook discussies op, moet bijvoorbeeld de wet worden aangepast?
Praktisch belang van het strafuitsluitingsgrond:
Einzelfallgerechtigkeit
Menselijk gezicht van het strafrecht
Roepen soms wel (maatschappelijke) discussie op
(vervolg) Strafvorderlijke gevolgen
Verweren aanvoeren door verdediging en beoordeling door rechter. Door het dossier en wat op de zitting plaatsvindt samen te nemen, kan de rechter beoordelen of de dader schuldig is.
Bij strafuitsluitingsgronden gaat het om de verdediging of er sprake is van een strafbaar feit bijzondere omstandigheden. De verdachte moet zich verdedigen en de rechter moet hierop reageren. De verdediger moet zich beroepen op strafuitsluitingsgrond(en) vanwege bijzondere omstandigheden. Als de strafuitsluitingsgrond van toepassing is kan de verdediging vrijgesproken worden en als er niet voldaan wordt aan de strafuitsluitingsgrond dan kan hij wel veroordeeld worden.
Voor welke einduitspraak volgt: als het wederrechtelijk is en het staat in de delictsomschrijving. Als wederrechtelijkheid als bestandsdeel niet bewezen kan worden verklaard dan kan hij vrijgesproken worden. Als wederrechtelijkheid geen bestandsdeel is dan kan de verdachte ontslag van alle rechtsvervolging krijgen.
Bij vervolgingsbeslissing: bestuursorgaan kan beslissen om een zaak niet voor de (straf)rechter voor te leggen. Wie beoordeeld de zaak dan? De officier van justitie.
Er is een onderscheid tussen rechtvaardigingsgronden en schulduitsluitingsgronden. Rechtvaardigingsgronden rechtvaardigingen het feit, zien toe op de strafbaarheid van het feit. Ieder persoon die in dezelfde omstandigheden verkeert als de verdachte zou in dat geval kunnen profiteren van dezelfde bijzondere omstandigheden.
Bij schulduitsluitingsgronden geldt: persoon als de dader, wat voor hem of haar als persoon geldt. Aanwezigheid of afwezigheid van opzet of culpa. Is persoonsgebonden. Als eerste kijken of het rechtvaardigingsgrond of schulduitsluitingsgrond is!
Overmacht idzv noodtoestand (40 Sr)
Noodweer (41 lid 1 Sr)
Wettelijk voorschrift (42 Sr)
Bevoegd ambtelijk bevel (43 lid 1 Sr)
Ontbreken materiële wederrechtelijkheid (o)
Overmachts-psychische overmacht (40Sr)
Noodweerexces (41lid2 Sr)
Ontoerekeningvatbaarheid (39Sr)
Onbevoegd ambtelijk bevel (43-2Sr)
Afwezigheid van alle schuld (o)
(o)= ongeschreven
Het bevoegd ambtelijk bevel komt in de praktijk zelden voor!
Psychische overmacht houdt in dat deze persoon geen weerstand kon bieden van de druk van buiten af (emotie). Bij noodweerexces werd de emotie opgewekt door iemand anders
Ontoerekeningsvatbaarheid betekent dat iemand dusdanig psychisch ziek is dat hij geen rationele afweging kan maken, er is dus geen vrije wil. Afwezigheid van alle schuld geldt als je ergens wordt toe gezet waar je niks van weet, dan valt jou niks te verwijten
Niet strafbaar is hij die feit begaat door noodweer gewrongen: de overheid kan niet altijd aanwezig zijn en dan moet er de mogelijk zijn om als burger zelf op te treden. Je mag jezelf verdedigen als er iets met jou gebeurt en er een gevaarlijke situatie ontstaat (bv. je wordt geslagen in een kroeg). Er wordt een uitzondering gemaakt op de geweldsmonopolie van de staat. De staat moet zich houden aan de regels van de wet. Noodweer is door de wetgever en in de rechtspraak een uitzondering als de staat er niet bij kan zijn en je dus zelf mag optreden binnen de voorwaarden van de wet en rechtspraak.
Tip: Je moet op je tentamen alle voorwaarden van de wet en de rechtspraak nalopen!!
Ratio: Minister van Veiligheid en Justitie: ‘Als bij mij wordt ingebroken (…), dan ga ik achter de boef aan. (…) ik laat niet de hele tent leeghalen. (…) De crux is dat je niet even natrapt.’ (De Volkskrant 20 november 2010) zgn. ‘Inbrekersrisico’ https://www.youtube.com/watch?v=p09DxwKDVY4
Wat ziet de minister over het hoofd?
Bijv. Fijnaut: ‘Eigenrichting kan nooit de oplossing zijn.’ (De Volkskrant 27 december 2010)
Staatssecretaris: Aanwijzing handelwijze bij beroep op noodweer (vanaf 1 januari 2011)
Geen noodweer: putatief noodweer -> bv filmpje. Mr. Bean heeft geen pistool bij zich, maar agenten denken van wel. Er is dus geen sprake van noodweer.
Casus: Overval op juwelier Goldies te Deurne
In deze casus zijn er drie betrokkenen: twee overvallers, een derde persoon regelt de vluchtauto. Marina, de juweliersvrouw, schiet twee overvallers dood. Volgens het OM en het Hof komt haar beroep op noodweer toe. In appel wordt de regelaar van vluchtauto vrijgesproken. Willy, de juwelier, wordt vervolgd voor verboden wapenbezit en de nabestaanden van de overvallers verlangen ook vervolging van Marina. Deze zaak leidde tot veel maatschappelijke ophef en discussie.
Een aanranding van deze rechtsgoederen die ten eerste wederrechtelijk is (praktische relevantie ) en ten tweede ogenblikkelijk. Ogenblikkelijk houdt in dat:
Onmiddellijk dreigend gevaar voor wederrechtelijke aanranding (enkele vrees is onvoldoende) moet objectief worden getoetst
Geanticipeerde noodweer -> palingfuik-arrest
Einde aanranding is einde noodweersituatie -> dan kan je geen beroep meer doen op noodweer.
Relevante rechtsgoederen zijn:
Eigen lijf, eerbaarheid of goed -> zelfverdediging
Andermans lijf, eerbaarheid of goed -> verdediging ander
Geboden door noodzakelijke verdediging
Vereisten van subsidiariteit en proportionaliteit
Voorkomen dat een te zwaar middel wordt ingezet voor de (zelf)verdediging
Verdedigend karakter; dus geen wraak
Vereiste van subsidiariteit (‘noodzakelijke’): zijn er goede alternatieven?
Bijvoorbeeld deëscalerend optreden of aanvaller afweren, maar vooral:
vluchten of terugtrekken (geldt in veel mindere mate voor politieambtenaren)
Vereiste van proportionaliteit (‘geboden’): staat de wijze van verdedigen in redelijke verhouding tot de ernst van de aanranding? Welke keuze heb je gemaat in je verdedigingwijze?
Keuze voor verdedigingswijze (bijv. vuist, mes, vuurwapen): met hetzelde terug reageren: vuist-vuist/mes-mes/vuurwapen-vuurwapen.
Zie ook: https://www.youtube.com/watch?v=ua_TZ84hmEA: disproportionaliteit; mes-vuurwapen
Intensiteit van verdediging (duur en plaats van raken; vgl. HR Bijlmer noodweer). Als je de dader in het been sciet is hij ook uitgeschakeld, als je in de borst schiet is de dader meteen dood. Afweging hiertussen maken (ernst van de aanranding).
Beide factoren afwegen tegen ernst van de aanranding
Vuistregel: afwegen van het aangerande belang tegen de wijze van verdediging, i.e. het aantasten van het belang van de aanvaller
Afweging is afhankelijk van omstandigheden van het geval
Garantenstellung: in afweging mogen geobjectiveerde capaciteiten van verdachte worden meegenomen. De politie gaat bijvoorbeeld niet meteen schieten want kan meer hebben dan een burger en schiet ook gerichter.
Proportionaliteitstoets pleegt betrekkelijk streng te worden toegepast (vgl. HR Bijlmer noodweer)
Indien verdediging disproportioneel is, dan is correctie mogelijk via noodweerexces (zie HR Bijlmer noodweer).Er moet dan wel aan de toepassingseisen voldaan worden.
Hoe te beoordelen? Maatman van objectieve waarnemer (dus niet alleen inzicht van verdediger)
Er zijn twee vormen van noodweerexces:
Intensief noodweerexces: disproportioneel optreden in de noodweersituatie: je gaat te ver door/teveel geweld.
Extensief noodweerexces: ‘te lang doorgaan’ en ‘natrappen’: je gaat te lang door. (zie het koevoet-arrest)
Vereisten
Een noodweersituatie die noopt(e) tot een verdediging (‘noodzakelijke verdediging’) kent als vereisten:
Omvat zowel aanwezige aanranding als net afgelopen aanranding
Geen subsidiariteitsprobleem aanwezig (dus geen reëel alternatief voorhanden) geen noodzakelijke verdediging nodig, want je het een andere keuze.
Want dan geen noodzakelijke verdediging
Door noodweersituatie ontstaat hevige gemoedsbeweging, namelijk: vrees, angst, radeloosheid, boosheid en/of drift. Hierbij gedEerste causaliteitseis: de aanranding moet direct de emotie opwekken
Overschrijding van de grenzen van de verdediging door de hevige gemoedsbeweging
Tweede causaliteitseis: De overschrijding van de grenzen van de verdediging (lees: het strafbare feit) moet het onmiddellijk gevolg zijn van de hevige gemoedsbeweging
Normatief oordeel: welke overschrijding is aanvaardbaar?
Noodweer(exces) en culpa in causa
Er zijn twee grondvormen
Treffen van bepaalde voorzorgsmaatregelen tegen dreigende aanrandingen die daardoor escaleren
Zelf bewust de confrontatie opzoeken
Gevolg van aanwezigheid culpa in causa?
Culpa in causa belet meestal beroep op noodweer(exces), maar dat hoeft niet (HR Taxichauffeurs)
Culpa in causa is een correctie op noodweer(exces)
Dus: Eerst nagaan of sprake is van noodweer(exces), dan pas eventuele culpa in causa beoordelen
Strafuitsluitingsgronden zijn essentieel voor een rechtvaardig en menselijk strafrecht
Strafuitsluitingsgronden demonstreren strafrechtelijke aansprakelijkheid op het scherpst van de snede
Daarom strikte wettelijke en jurisprudentiële toepassingsvoorwaarden
Daarom geven ze ook vaak aanleiding tot discussie
Volgende week: één gastcollege van Lucia de Berk en Stijn Franken, alleen van 15.15-17.00u in Theatron
Overmacht -> art. 40 Sr.
Er bestaan twee soorten overmacht:
Absolute overmacht: noodtoestand (rechtvaardigingsgrond)
Relatieve overmacht: psychisch (schulduitsluitingsgrond)
Casus beantwoorden:
Arrest lezen en de belangrijkste feiten eruit halen
Vereisten uiteenzetten (voorwaarden)
Welk artikel hoort erbij (welk schulduitsluitingsgrond)
Joop kan zich met succes beroepen op het strafuitsluitingsgrond: Noodweer op grond van art. 41 lid 1 Sr. Joop moest zich noodzakelijk verdedigen tegen de twee vuurwapens van Anthony en Ricardo. Dat Joost ook een pistool pakt is proportioneel voor de zwaarte van de aanranding omdat Anthony en Ricardo ook allebei een pistool hebben. Zie het Bijlmer arrest illegaal wapenbezit staat noodweerexces niet in de weg. (eerst vereisten van noodweer afgaan want is lid 1).
Ja, Joop kan zich nu met succes beroepen op een strafuitsluitingsgrond (noodweerexces) omdat zijn verdediging niet in redelijkerwijs is met de zwaarte van de aanranding. Er is sprake van disproportionaliteit, maar er is wel sprake van noodweer situatie. Het is wederrechtelijk omdat het een aanranding is ivm de scooter en bescherming van zijn rechtsgoederen eigen lijf, ook ogenblikkelijk omdat hij nog vaststaat achter de toonbank en ze hem op hem stormen. Maar dus geen geboden verdediging het is disproportioneel want hij vuurt zes kogels af terwijl anthony en ricardo alleen een stok en mes hebben. Door de hevige gemoedsbeweging gaat hij buiten de grenzen van zijn verdediging, ook sprake van dubbele causaliteit.
Hij kan zich dus beroepen op noodweerexces art. 41 lid 2 Sr omdat de proportionaliteit is geschonden.
Valt het geweld wat de verdachte heeft toegepast nadat de verdachte van de trap was gevallen binnen het noodweerexces volgens art. 41 lid 2 Sr? Wanneer is er sprake van een hevige gemoedsbeweging?
De verdachte en zijn vriendin lagen te slapen, toen de ex van de vriendin hun slaapkamer betrad (hij valt zijn ex-vriendin vaker lastig) en de verdachte met een klap op zijn hoofd wakker maakte. Hierna kwamen de verdachte en het (latere) slachtoffer in een gevecht in de slaapkamer. Hierna de het (latere slachtoffer) van de trap gevallen en kon zich niet langer meer verdedigen, toch is de verdachte hem achterna gegaan en geweld aangedaan tot hij overleed en heeft hem naar buiten gesleept en andere bewoners hebben de ambulance gebeld.
Het hof heeft de verdachte veroordeeld ter zake van ‘doodslag’ en veroordeeld tot drie jaren gevangenisstraf. Ook de HR verwerpt het beroep en is het dus eens met het Hof.
Huisrecht valt niet onder een goed (blz 241, onder 15).
I: Voor: Ja want de staat nu heeft de staat geen macht meer over het ingrijpen tegen geweld en zou de burger kunnen doen en laten wat hij wilt. Daarom moet de rechtspraak restrictief worden opgevat.
Tegen: De burger moet ook in staat zijn om zichzelf te verdedigen als de staat er niet bij is, daarom moet de rechtspraak niet restrictief worden opgevat.
II: Voor
Schulduitsluitingsgronden -> Is de dader strafbaar? (De verwijtbaarheid)
Rechtvaardigingsgronden -> Is het feit strafbaar?
Absolute Overmacht -> noodtoestand
Noodweer -> conflict van plichten (optiën-arrest)
Ambtelijk gegeven bevel -> door een bevoegde ambtenaar
Handelen volgens een wettelijk voorschrift
Ontbreken van een materiele wederrechtelijkheid (o) -> komt bijna nooit voor maar denk maar aan Huizen Veearts-arrest
Relatieve Overmacht -> psychisch
Noodweerexces
Ontoerekeningsvatbaar (bv. geestelijke stoornis, gebrekkige ontwikkeling)
Onbevoegd gegeven ambtelijk bevel
AVAS -> afwezigheid van alle schuld omdat men geen wetenschap heeft van het verboden feit en dat ook niet hoeft te bezitten. (wordt wel vaker aangekomen), zie het Melk en water-arrest
Kan de vrouw een geslaagd beroep op noodweer dan wel noodweer-exces doen, gelet op het feit dat zij een illegaal pistool bezat?
Een vrouw die in het Amsterdamse Bijlmermeer woonde was lid geworden van een schietvereniging en had een illegaal pistool gekocht, omdat zij al een keer eerder van haar tasje was beroofd. Op een avond stond ze in haar flatgebouw op de lift te wachten toen ineens twee jongens binnenkwamen om haar te beroven. De vrouw werd vastgegrepen en door een van de jongens met een mes bedreigd. De vrouw pakte haar pistool, die zij uit voorzorg al geladen had, uit haar jaszak en loste een waarschuwingsschot. Dit schot hielp echter niet waardoor zij nogmaals schoot en een van de jongens in zijn borst werd geraakt en weg strompelde. De vrouw, nog steeds overrompeld door de gebeurtenis, lag nog op de grond toen de andere jongen terugkwam om het tasje alsnog te stelen. De vrouw loste toen nog een schot, waarbij ook deze jongen in zijn rechterlong werd geraakt. De jongen die in zijn borst was geraakt overleed aan zijn verwonding. De vrouw werd vervolgd, maar deed een beroep op noodweer dan wel noodweer-exces.
Het hof stelde dat de vrouw gezien haar schietervaring en de korte afstand in staat geweest had moeten zijn om de jongens in minder vitale delen van hun lichaam te raken. Het hof stelde echter dat dit schieten het onmiddelijk gevolg was van een hevige gemoedsbeweging die door de overval was veroorzaakt. Het beroep op noodweer wordt verworpen, maar het beroep op noodweer-exces wordt derhalve gehonoreerd en de vrouw wordt van alle rechtsvervolging ontslagen. Het feit dat de vrouw een illegaal wapen bezat, doet niets af aan het geslaagde beroep op noodweer-exces omdat vuurwapengebruik in dit geval noodzakelijk was. De Hoge Raad sloot zich bij het oordeel van het hof aan en verwierp het cassatieberoep.
Eerst zeggen waarom het geen willens/wetens is (namelijk omdat het van tevoren nooit zijn bedoeling is geweest om Valerio te steken). Vervolgens de definitie van voorwaardelijke opzet geven (spookrijderarrest).
Culpa of causa
Begin altijd met een wetsartikel art. 41 lid 1 Sr. Voorwaarden opnoemen. Arrest taxichauffeur.
gedraging -> zo niet vrijspraak
die valt binnen een wettelijke delictsomschrijving. Deze wettelijke delictsomschrijving moet voldoen aan 3 eisen: 1. Gedrag dat van de norm afwijkt. 2. Strafbaarstelling van dat gedrag. 3. Een bijbehorende sanctie. -> zo niet OVAR (Ontslag Van Alle Rechtsvervolging).
die wederrechtelijk is -> rechtvaardigingsgronden; is het feit strafbaar? -> zo niet OVAR (niet strafbaarheid van het feit)
en te verwijten (schuld) is aan de verdachte -> zo niet schulduitsluitingsgrond Is de dader strafbaar? -> OVAR wegens niet strafbaarheid van de dader
Hierbij horen een aantal vragen die de rechter zou moeten vragen om achter de voorwaarden van strafbaarheid te komen. -> art. 350 Sv
Kan het ten laste gelegde feit bewezen worden verklaard?
Past het ten laste gelegde feit bij de delictsomschrijving? (vraag naar kwalificatie)
Is het ten laste gelegde feit strafbaar?
Is de dader strafbaar? (verwijtbaarheid -> opzet en culpa)
Kan er een straf of maatregel worden opgelegd?
Pas als aan alle vereisten voldaan (cumulatief= van te voren) is er pas sprake van strafbaarheid straf
Bij dit schema moet je spreken over schulduitsluitingsgrond of rechtvaardigingsgrond (weegt zwaarder dan een schulduitsluitingsgrond)
Bij rechtvaardigingsgrond moet je eigenlijk alles goed hebben gedaan anders zaak je af naar schulduitsluitingsgrond.
Bij iedere strafuitsluitingsgrond gelden de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit.
Bij een rechtvaardigingsgrond gelden proportionaliteit en subsidiartiteit voor 100%. Als je te lang door gegaan bent met ‘jezelf verdedigen’. Zodat het niet meer subsidiartiteit is bijvoorbeeld, zak je meteen naar de schulduitsluitingsgrond. Maar ook hier gelden strafuitsluitingsgronden.
Ogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding of onmiddellijk dreigend gevaar daartoe
Een aanranding van een van rechtsgoederen; lijf, eerbaarheid of goed, geboden door noodzakelijke verdediging
Proportionaliteit (Is de verdediging evenredig aan de aanranding?) en subsidiariteit (Is de verdediging noodzakelijk?)
noodweersituatie: aanranding van een van de rechtsgoederen (lijf, eerbaarheid, goed)
hevige gemoedsbeweging (causaliteit 1)
overschrijven van de grenzen van zelfverdediging: disproportionaliteit (causaliteit 2)
Vraag die je aan het einde stelt: was het niet zijn eigen schuld? (culpa en causa) – arrest Koevoet en arrest Taxichauffeur
Er moet sprake van noodweer en dubbele causaliteit. Ook kijken naar culpa en causa en garantugngstelling
Intensief noodweerexces -> tijdens de verdediging ga je te ver
Extensief noodweerexces -> geen gevaar meer, maar toch ga je nog te ver (hevige gemoedsbeweging)
Begin altijd met een wet en de regeling: art. 53 Sv en art. 54 Sv uitleggen
53 Sv -> 128 Sv uitleggen. Je kiest art. 53 Sv en 128 Sv.
Nu kijken naar art. 53 Sv
Wat? Aanhouding op heterdaad
Wie? De verdachte -> art. 27 Sv persoonlijk bij wie er een redelijk vermoeden van schuld bestaat op basis van een wet. uitwerken
Wie? Iedereen, dus ook de agenten
Wat is het doel? Verhoren van de verdachte en dat doen ze ook
Waar?
Dwangmiddelen uitwerken -> subsidiariteit en proportionaliteit
Conclusie
Willens en wetens -> niet van toepassing
Voorwaardelijke opzet -> r.o. 3.3 spookarrest
Voorwaardelijke opzet is het willens en wetens aanvaarden van de aanmerkelijke kans
Risico-component
Kenniscomponent
Wilscomponent
Art. 310 Sr -> mag
Art. 14a lid 2 Sr -> bij een veroordeling van een gevangenisstraf van meer dan 2 jaar en hoogstens 4 jaar voorwaardelijke straf van maximaal 2 jaar mag dus maar een voorwaardelijke gevangenisstraf van 3 jaar mag dus niet.
De proeftijd is maximaal 3 jaar.
Het is onrechtmatig op grond van 3 jaar onvoorwaardelijk en ….
Straf is een door de overheid welbewust toegebracht leed op grond van een normschending.
Je hebt verschillende straftheorieën:
Natuurrechtelijke wils- en verdragstheorieën
Absolute theorieën: vergelding
Relatieve theorieën: preventie
Verrijkingstheorieën: vergelding en preventie
Tweesporenstelstel: strafrechtelijke sancties vallen uiteen in straffen en maatregelen:
Straf wordt opgelegd wegens een delict
Maatregel naar aanleiding van een delict
Tot vier jaar gevangenisstraf kan je een deel van de straf voorwaardelijk opleggen!
Is de verdachte niet geschikt om detentie te ondergaan? Moet de rechter motiveren waarom hij de verdachte een gevangenisstraf oplegt terwijl de raadsman onderbouwd heeft dat de verdachte detentie-ongeschikt is?
De slachtoffers waren afhankelijk van de verdachte en weinig weerbaar. Het vertrouwen van de verdachten werden ernstig misbruikt omdat de verdachte hun (stief)vader was. De verdachte was bewust dat de slachtoffers weinig weerbaar waren en oefende druk op hen uit. Hij heeft meerdere strafbare feiten gepleegd tussen 1982-1986 en 1990-1999.
A. De raadsman betoogt dat zijn cliënt detentieondergeschikt is omdat hij blind is en zijn blinde geleidehond niet mee kan nemen naar de gevangenis. Daarbij zou een gevangenisstraf voor de verdachte heel erg zwaar zou vallen, omdat hij in de gevangenis hard aangepakt wordt en hij geheel aangewezen is op zichzelf omdat hij blind is en de braille zich niet eigen kan maken. Een gevangenisstraf is drie keer zo zwaar voor hem als voor een normaal persoon. Zie r.o. 6
B. In r.o. 3.1 beoordeelt de rechtbank dat de verdachte veroordeeld wordt tot een gevangenisstraf van een duur van drie jaren, waarvan één jaar voorwaardelijk.
In r.o. 3.3 oordeelt het Hof dat de verdachte ook veroordeeld wordt tot een gevangenisstraf van drie jaren, waarvan één jaar voorwaardelijk. Het Hof is van oordeel dat er geen andere straf kan worden opgelegd dan gevangenisstraf, vanwege het benemen van de vrijheid van de verdachte. Met het opleggen van een gedeeltelijk voorwaardelijke gevangenisstraf wordt enerzijds de ernst van het bewezen tot uitdrukking gebracht en anderzijds dienstbaar gemaakt aan het voorkomen van nieuwe strafbare feiten.
D. r.o. 10 – 12 blz 285/286
De verdachte heeft zich dan wel aan ernstige strafbare feiten schuldig gemaakt, maar dat mag nog niet meebrengen dat aan een voor de strafoplegging zo essentieel verweer aan de orde ‘in diepste stilzwijgen’ kan worden voorbijgegaan. Er moet wel goed gekeken worden naar de bijzondere omstandigheden van de verdachte. De A-G vindt dat het Hof en de HR aan dit verweer geheel voorbij gaan en de verdachte gewoon berechten tot een gevangenisstraf.
E. De HR vindt dat er geen grond aanwezig is waarop de bestreden uitspraak wordt bestreden. De HR vernietigd de bestreden uitspraak en de zaak moet door het Hof opnieuw worden berecht en afgedaan. R.o. 3.4
4. Dat er weinig rekening gehouden wordt met bijzondere omstandigheden als je echt zware strafbare feiten hebt gepleegd.
Op grond van art. 38v Sr want hij wordt namelijk veroordeeld tot vernieling (strafbaar feit). In art. 38v lid 2 Sr staat dat de maatregel kan inhouden dat je je niet mag ophouden in een bepaald gebied. Er staat niet dat een maatregel wordt opgelegd dus het is geen maatregel. Het is een voorwaarde die wordt opgelegd. Een bijzondere voorwaarde (een verbod zich op of in de directe omgeving van een bepaalde periode op een bepaalde locatie aanwezig te zijn) bij voorwaardelijke straf. Dit staat in art. 14c lid 2 sub 6 Sr. Het is dus onrechtmatig omdat de bijzondere voorwaarde alleen mag passen binnen de proeftijd en dit valt buiten de proeftijd.
Ja, op grond van art. 350 Sr. Daar staat dat er een geldboete opgelegd mag worden. Op grond van art. 24 Sr staat dat er rekening gehouden moet worden met de draagkracht van de verdachte. Uit het oordeel van de rechter blijkt niet dat de draagkracht van de verdachte is meegenomen. Daarom is de oplegging van de geldboete onrechtmatig.
Art. 51f lid 2 Sv gaat over het voegen in het strafproces van de benadeelde partij en de vordering tot schadevergoeding.
Zie 23 Sr
Art. 188 Sr -> 3e categorie opgelegd worden. Daarna kijken in 23 Sr.
Daarna kijken in art. 14ab Sr voor voorwaardelijke straffen voor voorwaardelijke gevangenisstraf van drie maanden en proeftijd van drie jaar.
Dus op basis van art. 188 Sr staat er dat ten hoogstens een geldboete van de derde categorie of een gevangenisstraf van een jaar kan worden opgelegd. Volgens art. 23 Sr is een boete van de derde categorie ruim 8000 euro, dus de boete van 750 euro is rechtmatig. Verder staat in art. 14b Sr dat een proeftijd hoogstens drie jaren mag zijn, ook hier is sprake van rechtmatigheid. In art. 14a Sr staat dat de rechter mag beslissen dat een gevangenisstraf voorwaardelijk is, ten hoogste van twee jaren. Dus ook de voorwaardelijke gevangenisstraf van drie maanden is rechtmatig. Mag de rechter een gevangenisstraf en een geldboete wel combineren als straf? Dan moet je kijken in art. 9 lid 3 Sr. Daar staat dat een gevangenisstraf en een geldboete gecombineerd mogen worden. De conclusie is dat de opgelegde sancties rechtmatig zijn.
In art. 350 Sr staat dat er ten hoogste twee jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie opgelegd mag worden. In art. 23 Sr staat dat een geldboete van de vierde categorie 20.250 euro mag zijn. De 200 euro valt dus hier binnen. De 200 euro valt echter niet binnen de grens van art. 24a Sr. In dit artikel staat dat voor een betaling ten minste 225 euro nodig is. Eerst kijken of een taakstraf mag, dan kijken in art. 9 lid 2 Sr. Daarna in art. 22c lid 2 Sr. Hier staat dat een taakstraf hoogstens tweehonderdveertig uren duurt en de rechter heeft Hugo een taakstraf van 300 uur opgelegd, dit is niet rechtmatig. Mag de combinatie taakstraf en geldboete als straf opgelegd worden door de rechter? In art. 9 lid 3 Sr mag de combinatie taakstraf en geldboete worden opgelegd. Hieruit kunnen we concluderen dat deze opgelegde sanctie onrechtmatig is. Taakstraf in combinatie met geldboete van 200 euro is rechtmatig, maar de taakstraf zelf van 300 uur is onrechtmatig en het betalen in termijnen ook.
In art. 307 Sr van ten hoogste twee jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie, dus een gevangenisstraf van vijf jaar is onrechtmatig. In art. 309 Sr staat dat de man een beroep heeft dus een strafverhoging opgelegd kan worden. Alsnog is dan niet aan de vijf jaar voldaan, dus de vijf jaar gevangenisstraf is onrechtmatig. Hierna kijken naar 14a lid 2 Sr, dit is rechtmatig. Daarna naar art. 14b Sr, hier staat dat ten hoogste 3 jaar een proeftijd kan worden opgelegd. Bas krijgt een proeftijd van 2 jaar dus dat is rechtmatig. Vervolgens gaan we kijken naar de ontzegging van het beroep gynaecoloog van de duur van 15 jaar. In art. 28 lid 1 sub 5 Sr staat dat de rechter überhaupt een ontzegging mag doen. In art. 31 lid 1 sub 2 Sr staat dat de rechter de lengte van gevangenisstraf bepaalt; hoelang hij je uit een recht ontzet. Verder staat in art. 31 Sr dat je nu 7 of 9 jaar mag ontzetten (2 jaar boven of 2 jaar onder de hoofdstraf). Dit is dus onrechtmatig. In art. 9 lid 5 staat dat een hoofdstraf en een bijkomende straf samen opgelegd mag worden. De eindconclusie is dat de veroordeling van de gevangenisstraf van 5 jaar onrechtmatig is. De 2 jaar voorwaardelijke straf is onrechtmatig en het ontzetten uit zijn recht is wel rechtmatig. Ten slotte is de duur van de ontzetting ook onrechtmatig
Gevangenisstraf art. 10 Sr
Hechtenis art. 18 Sr
Taakstraf art. 22b-k Sr
Geldboete art. 23-24C Sr
Ontzetting van bepaalde rechten art. 28 t/m 32 Sr
Verbeurdverklaring art. 33-34 Sr
Openbaarmaking van de rechterlijke uitspraak art. 36 Sr
Eerste afdeling: onttrekking aan het verkeer art. 36b-d Sr, ontneming van het wederrechtelijk verkregen voordeel art. 36e Sr en schadevergoeding art. 36f Sr
Tweede afdeling: plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis art. 37 Sr en terbeschikkingstelling (TBS) art. 37a-38lb Sr
Derde afdeling: plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders (ISD) art. 38m-u Sr
Vierde afdeling: oplegging vrijheid beperkende maatregel en dat is maatregel ter strekkende beperking art. 38v-j Sr
Hechtenis geldt voor overtredingen en is maximaal 1 jaar.
Gevangenisstraf geldt voor misdrijven.
Zo nu en dan wordt er verwezen naar een ontbrekend gedeelte, via BlackBoard zijn deze stukjes terug te kijken! Wordt later aangevuld.
* Jongen, 27
* Ouders uit Marrokko
* Houdt van voetbal, Moslim
* Wil naar Syrië -> IS-strijder
* Is hier heel openbaar over
* AIVD heeft ‘m in het vizier
* Vals paspoort – aangehouden
* Voldoende om jongen te veroordelen?
* Pedo van 40
* Legt via darkweb contact met meisje -> ontmoeting via tussenpersoon
* Tussenpersoon blijkt undercoverjournalist te zijn
* Meisje blijkt niet bestaand te zijn
* Straf voor voorbereiding misdrijf verkrachting?
* Jongens beroven hotel -> vluchten op scooter
* Rijden met scooter voetganger plat
* Valt niet te achterhalen wie er achter het stuur zat
* Wie is schuldig? Beiden of allebei niet?
* Begrippen zijn dus vager dan bij strafprocesrecht
* Definitie materieel strafrecht -> rechtsgebied dat aangeeft welke gedragingen onder welke voorwaarden strafbaar zijn, regelt sancties, regelt toepasbaarheid strafrecht (voorwaarden voor vervolgbaarheid, kan iemand wel daadwerkelijk een straf opgelegd krijgen? Is een persoon een dader -> ja/nee -> strafbaar?), genoegdoening slachtoffer ook van belang
* Hoe ver in het voorstadium kun je zitten om strafbaar te kunnen zijn?
* Wanneer spreek je van culpa/opzet/poging? -> dillema’s
* Inherente spanning in het strafrecht
* Strafrecht biedt bescherming aan burger (verwezenlijking doelen strafrecht)
* Leven/eigendom/fysieke integriteit zijn van dusdanig belang dat ze moeten worden beschermd
* Bescherming van het slachtoffer staat niet voorop -> strafrecht is publiekrecht
* Strafrecht beschermt ook diegene tegen wie het strafrecht zich keert (verdachte/gedetineerde)
* Instrumentaliteit: hoe scherper het strafrecht, des te meer straffen uitgevaardigd -> hoe meer bescherming voor de verdachte, hoe minder slagvaardig het strafrecht kan zijn
* Kunst als jurist: niet jezelf laten overstemmen door je primaire opvattingen, juridische probleem overal in zien
* Strafrecht is geen wondermiddel -> Deze gedachte zou legitimiteit van het systeem aan kunnen tasten
* Bronnen van materieel strafrecht
o Wetboek van Strafrecht boek 1 voornaamste bron
* Boek 2 misdrijven
* Boek 3 overtredingen
* Bijzondere wetten (Wet Wapens en Munitie, Wegenverkeerswet etc.)
o Strafvordering heeft plaats op een wijze bij de wet voorzien -> wet in formele zin
o APV’s zijn voorbeeld van lagere wetgeving (wet in niet formele zin)
o Overtredingen kunnen in lagere regelgeving staan, misdrijven nooit
o Feitelijke gedraging verdachte hoort binnen strafomschrijving te passen
o Constitutionele dimensie strafrecht -> verhouding staatsmachten
o Rechtsbeschermende functie -> als burger weet je waar je aan toe bent
o Lex certa/gestimmtheitsgebot -> enige die bevoegd is om strafbaarheidstelling in het leven te roepen, is de wetgever -> moet duidelijke strafbepalingen formuleren
o Verbod op té extensieve interpretatie -> alleen de wetgever mag strafbaarstellingen in het leven roepen -> rechter moet zich houden aan de woorden van de wet
o Rechter gaat wel boekje te buiten als hij analogie toepast -> vorm van interpreteren waarbij.....read more
Hoorcollege 2 Materieel Strafrecht
Causaliteit en wederrechtelijkheid
Beide hebben centrale plaats in het materiële strafrecht
- Wederrechtelijkheid is voorwaarde voor strafbaarheid (zie vorige week)
- Causaliteit is bij veel delicten voorwaarde voor strafbaarheid
Causaliteit: algemeen
Wat is causaliteit?
- Arrest etalageruit
- Auto door ruit -> vrouw in de buurt overlijdt -> glassplinter in slagader vrouw -> man veroordeeld (gevaarlijk rijgedrag oorzaak slagaderlijke bloeding)
- Menselijke gedraging + gevolg
- Materieel omschreven delicten
- Bedrog in verzekeringsovereenkomsten -> art. 3:27 Wetboek van strafrecht -> cliënt brengt verzekeraar in dwaling -> gevolg = overeenkomst in leven geroepen die de verzekeraar bij bezit over volledige informatie niet had afgesloten
- Gekwalificeerd delict (straf gaat omhoog op grond van het ingetreden gevolg (bijv. dood i.p.v. lichamelijk letsel) -> oorzakelijke relatie met mishandelende gedraging
- Formeel omschreven delicten -> uitvoeren gedraging is op zichzelf strafbaar (kleven soms wel materiële aspecten aan, bijv. diefstal -> ‘’weggenomen’’ = als iets uit de beschikkingsmacht van het slachtoffer is gehaald)
Causaliteit: theoretische benaderingen
- Wetgever had geen leidraad voor causaliteitskwestie
- Aantal theorieën in het leven geroepen om hierbij te helpen (volgen de ontwikkeling van de rechtspraak)
- Conditio sine qua non -> alles wat een noodzakelijke voorwaarde is geweest van het intreden van het gevolg, is een oorzaak (je kan eindeloos terug in de tijd redeneren) -> je vraagt je af of de gedraging weggedacht kan worden zodat tegelijkertijd ook het gevolg wegvalt (bijv Etalageruit) -> geldt niet als hoofdmaatstaaf in ons huidige strafrechtstelsel, maar speelt nog wel een grote rol (wordt wel als te breed op te vatten gezien)
- Casua proxima -> Gaat om dichtstbijzijnde oorzaak van bijv. dood (man in Etalageruit zou hierbij wel slagen met verweer (gebroken ruit zou oorzaak dood vrouw zijn)
- Relevantietheorie -> houdt in dat je op zoek gaat naar het type gevolg dat de wetgever waarschijnlijk op het oog heeft gehad -> bedoeling wetgever delictsomschrijving -> bedoeling wetgever is vaak onduidelijk, wat is strafrechtelijk relevant en wat niet
- Adequatietheorie -> heeft te maken met de voorzienbaarheid van het gevolg -> aard van de gedraging van de verdachte -> is die gedraging in zijn aard geschikt om tot het gevolg te komen -> lange tijd hoofdrol gehad in causaliteitstheorie
- Redelijke toerekening -> Kan het ingetreden gevolg redelijkerwijs worden toegerekend aan de gedraging van de verdachte -> open maatstaf, bij de invulling hiervan kunnen de oude theorieën ook helpen
Causaliteit: redelijke toerekening
- Inhoud maatstaf
o Wanneer is het redelijk toe te rekenen?
o Geen algemene regel te geven
o Concrete omstandigheden van het geval
- Casuïstiek: relevante factoren
o Aard van de gedraging van de verdachte
§ Hoe gevaarlijk
§ Hoe voorzienbaar
§ Objectieve invalshoek/benadering
o Aard en strekking van het delict (relevantietheorie) -> wat is de ratio van de delictsomschrijving en wat zijn typische bijbehorende gevolgen -> afhankelijk van rechtsgoed
o Ernst van het letsel -> persoon slachtoffer (doodgaan door pantoffel koppen komt toch voor rekening verdachte, ‘’you take the victim as you meet him’’).....read more
Hoorcollege 3 Materieel Strafrecht
Schuld als element en bestanddeel
Het schuldbeginsel: geen straf zonder schuld
- Verlichtingswaarden ‘’beschaafd strafrechtelijk stelsel’’?
- Geen risicoaansprakelijkheid (in beginsel…)
Verschillende betekenissen van de term schuld
- ‘Het gedaan hebben’
- Schuldbestanddelen: opzet en culpa
o bestanddelen, deel van de delictsomschrijving, eerste vraag 350 Sv
o Uitdrukkingen van de geestesgesteldheid waarmee de verdachte heeft gehandeld
o Geestesgesteldheid -> subjectieve delictsbestanddelen (subjectieve kant strafbare feit)
- Schuld in enge zin: culpa
o Gaat meer om onvoorzichtigheid/nalaten
- Schuldelement: verwijtbaarheid
o Derde vraag 350 Sv
- Straftoemetingsschuld
o Persoonlijke schuld dader
o Ernst van het feit
o Geschoktheid van rechtsorde
Opzet/dolus: algemeen
Wat is opzet (niet)?
- Willens en wetens de verboden gedraging verrichten
o Je wil het gevolg in het leven roepen door verboden te handelen
- Opzet is niet het (achterliggende) motief van de dader
- Opzet is kleurloos en niet boos (tenzij…)
o Kleurloos: De wet eist niet dat jij je ervan bewust was, dat je op het moment strafbaar handelde (al is dit vaak wel het geval) -> je hebt dus opzet op wat in de delictsomschrijving staat, niet op het wederrechtelijk handelen
- Opzet is iets anders dan voorbedachte raad
o Voorbedachte raad komt bovenop opzet en komt er op neer, dat je als dader zijnde een redelijke mogelijkheid hebt gehad om te bezinnen, voordat je de verboden gedraging uitvoerde
Verschijningsvormen van opzet
- Meestal ‘’opzettelijk’’
- ‘’Wetende dat’’
- ‘’Oogmerk’’
- Ingeblikt in aanduiding gedraging of middel
- ‘’Voornemen’’ bij poging (art. 45 Sr) (synoniem van opzet)
Het bewijs van opzet
- De opzetregel
- Normativering/objectivering
o Je begint als de verdachte heeft gehandeld, zo dicht mogelijk bij de verdachte zelf
o Verklaring verdachte is hier erg belangrijk bij
o Objectieve omstandigheden van het geval: normativeren/objectiveren
§ Zie Hiv 1: ‘’Je kijkt naar de uiterlijke verschijningsvorm van de gedraging’’
§ Normativeren gebruik je om vast te stellen, wat de gemiddelde mens in de gegeven omstandigheden moet hebben gewild en geweten
Voorwaardelijk opzet: componenten en ratio
Gradaties en opzet
- Willens en wetens handelen
- Noodzakelijkheidsbewustzijn
- Mogelijkheidsbewustzijn in de vorm van voorwaardelijk opzet
‘’Bewuste aanvaarding van een aanmerkelijke kans’’/zich willens en wetens blootstellen aan een aanmerkelijke kans:
- 1. Risico: aanmerkelijke kans
o Omstandigheden geval
o Aard en verschijningsvorm gedraging
o Algemene ervaringsregels
o Niet aard van het gevolg
- 2. Kennis: wetenschap
o Wetenschap die feitelijk bestaat of
o Bekend moet worden verondersteld
- 3. Wil: aanvaarding
o Verklaringen verdachte
o Verklaringen e.v.t. getuigen
o Omstandigheden geval
o Uiterlijke verschijningsvorm gedraging
o Contra-indicaties
§ Denk aan Spookrijder-arrest -> 5 doden als gevolg door labiel rijgedrag -> meervoudige doodslag ten laste gelegd, HR schoof dit opzij -> verdachte probeerde juist ongevallen te vermijden (hij wilde dus de kans op de dood van zichzelf of anderen dus niet aanvaarden)
Waarom hebben we het voorwaardelijk opzetbegrip?
- Wat moet je nou als een verdachte ontkent?
- Stoornisongevoeligheid
Voorwaardelijk opzet: toepassing in rechtspraak
Voorbeelden
- Schieten op bovenwoning (NJ 2006, 50)
Hoorcollege 4 Materieel Strafrecht
Strafuitsluitingsgrond:
- Brengt correctie aan op de werking van delictsomschrijvingen
- Neemt de strafbaarheid weg van ofwel het feit, ofwel de dader
- Hebben tamelijk breed bereik -> consequentie is dat een geval kan worden geschaard onder de betekenis van de delictsomschrijving
- Een dergelijk geval leent zich dus toch niet altijd voor bestraffing/niet gepast om het tot strafrechtelijke aansprakelijkheid te laten leiden
Systeem wetgever 1886:
- Nog geen verschil/scherp onderscheid tussen schulduitsluitingsgronden en rechtvaardigingsgronden
- Bestanddelen schuld en wederrechtelijkheid bestonden nog niet
Dogmatische ontwikkelingen:
- Verfijnder systeem
- Ruimer juridisch begrip ‘’strafbaar feit’’ -> Inbegrip van elementen wederrechtelijkheid en verwijtbaarheid
Rechtvaardigingsgronden
- Noodtoestand (art. 40 Sr)
- Noodweer (art. 41 lid 1 Sr)
- Wettelijk voorschrift (art. 42 Sr)
- Bevoegd gegeven ambtelijk bevel (art. 43 lid 1 Sr)
- Ontbreken materiële wederrechtelijkheid (ongeschreven)
Schulduitsluitingsgronden
- Ontoerekenbaarheid (art. 39 Sr)
- Psychische overmacht (art. 40 Sr)
- Noodweerexces (art. 41 lid 2 Sr)
- Onbevoegd gegeven ambtelijk bevel (art. 43 lid 2 Sr)
- Afwezigheid van alle schuld (ongeschreven)
Bewijslast/bewijsvoeringslast
- OM heeft bewijslast
- Verdachte: onschuldpresumptie
- Correctie op elementen strafuitsluitingsgronden (hoeven niet worden bewezen, minder rigide bewijsvoeringsregime)
o Door verdachte en verdediging aannemelijk gemaakt
o Beroepen op strafuitsluitingsgronden worden niet vaak aanvaard (noodweer vaker dan bijv AVAS)
o Consequentie beantwoording 350 Sv
Algemene factoren
- Subsidiariteit
o Gekoppeld aan proportionaliteit
o Pas met succes een beroep op strafuitsluitingsgrond, als je geen redelijk alternatief had voor de handelwijze
o E.g. psychische overmacht, rechter niet overtuigd, want i.p.v. strafbare feit plegen had je ook nog weg kunnen redden of een minder zwaar middel kunnen inzetten
o Geen dichter middel voorhanden om je teweer te stellen tegen datgene waartegen je teweer stelt
- Proportionaliteit
o Redelijke afweging tussen handeling en verdediging
- Evt. culpa in causa
o Eigen schuld
- Evt. Garantenstellung
o Je functie/de uitoefening van een bepaalde positie bepaalt zorgt ervoor dat er een zwaardere bewijslast is om je te kunnen beroepen op een rechtvaardigingsgrond/schulduitsluitingsgrond -> HR Verpleegster
Toerekenbaarheid: algemeen
- Art. 39 Sr: Niet strafbaar is hij die een feit begaat dat hem wegens een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis der geestvermogens niet kan worden toegerekend
o Tijdens psychose strafbaar feit gepleegd
o Traumatische gebeurtenis kan hier oorzaak van zijn
§ Schulduitsluitingsrond -> wederrechtelijkheid blijft aanwezig, verwijtbaarheid vervalt -> leidt tot afwezigheid van alle schuld
Ontoerekenbaarheid en verminderde toerekenbaarheid
- Vijf gradaties van (on)toerekenbaarheid
- Partiële toerekenbaarheid
o Zie art. 37a Sr -> tbs-maatregel
o In principe heeft iedereen wilsvrijheid -> wanneer de wilsvrijheid ontbreekt, volgt er AVAS
o Indien je kleptomaan bent (door psychiater vastgesteld) en je iets vernielt, bestaat er geen relatie tussen jouw geestesstoornis en het gepleegde strafbare feit
- Verhouding tot het begrip opzet (Hof Arnhem Tolbert – zaak)
§ Man had verschillende dolingen verricht onder invloed van amfetamine -> verschillende mensen van het leven gebracht
§ Familie is tot twee keer toe heel uitgebreid in het PBC onderzocht
§ Deze man leidt aan een ernstige narcistische.....read more
Hoorcollege 5 Materieel Strafrecht
Programma
- Algemene opmerkingen onvoltooide delictsvormen
- Dillema’s bij strafbaarheid in voorfase
- De strafbare poging
- Strafbare voorbereidingshandelingen
- Ondeugdelijkheid van poging of voorbereiding
- De vrijwillige terugtred
Strafbaarheid in de voorfase
Wanneer strafrechtelijk (kunnen) ingrijpen?
- Denk aan filmfragment
- Stadia in de tijd gelegen vóór het voltooien van het delict
o Sommige stadia worden al eerder strafwaardig geacht (denk aan samenspanning ter voorbereiding van het plegen van een bepaald strafbaar feit of een poging tot het plegen van een strafbaar feit)
- Van gedachte, naar plan, naar voorbereidingen, naar uitvoeringshandelingen (en uiteindelijk het verrichten van de verboden gedraging)
Schematische voorstelling voorbereid strafbaar feit
Gedachte strafbare gedraging <-> Voltooiing strafbaar feit (denk aan voorbereiding op een bankoverval. Vluchtroutes, zorgen voor voorraad wapens etc) -> totaal onvergelijkbaar met kroeggevecht, hierbij gaat het om een ‘’explosieve’’ handeling (het gebeurt zo ontzettend snel dat er geen sprake kan zijn van voorbereiding)
Art 46 Sr -> gaat over voorbereiding
Schematische voorstelling strafbare poging
- Gedachte strafbare gedragen
- Verrichten voorbereidingshandeling
- A. strafbare poging?
- B. strafbare poging?
- C. strafbare poging?
- Voltooiing strafbaar feit
Dillema’s bij poging en voorbereiding
Waarom ingrijpen in de voorfase?
- Poging en voorbereiding vormen uitbreidingen van strafrechtelijke aansprakelijkheid
- Bescherming van rechtsgoederen
- Belang van rechtshandhaving
o Overheid laat zien dat ze de bescherming van rechtsgoederen serieus neemt
- Inzetbaarheid strafvorderlijke bevoegdheden
o Je kan pas spreken van een verdachte in de zin van art 27 lid 1 Sv, indien het strafbare feit helemaal is gepleegd
o In het geval van voorbereiding op een zwaar misdrijf, kan er eerder worden gesproken van een verdachte -> hier komen allerlei dwangmiddelen bij kijken
Maar hoe ver ingrijpen in de voorfase?
- Primaat van het uitgangspunt van daadstrafrecht
- Dus geen intentiestrafrecht (artikel Van der Woude & Van Sliedregt
- Ook niet bij voorbereiding, want objectief vaststelbare voorbereidingshandelingen vereist
- Invloed van de pogingsleren
o Pogingstheorieën (zie schematische voorstelling strafbare poging)
o Afhankelijk van hoe je die poging invult, heb je eerder of later te maken met een poging -> gaat er weer om hoe objectief/subjectief je een poging invult
o In Nederland is er sprake van een gematigde objectieve pogingsleer
o Hoe strenger de pogingsleer wordt ingevuld, hoe meer vereisten er zijn om te kunnen spreken van een poging
Art. 45 Sr: de strafbare poging (1)
- Toepassing poging in praktijk
o Vaak combinatie poging tot ernstig misdrijf met voltooid delict van lichter misdrijf
o Bijv. primair poging tot doodslag, secundair poging tot zware mishandeling (indien opzet op dood slachtoffer niet kan worden bewezen)
- Drie voorwaarden
o Poging tot misdrijf is strafbaar wanneer het voornemen van de dader zich door een begin van uitvoering heeft geopenbaard (poging tot mishandeling is niet strafbaar, poging tot zware mishandeling wel)
o Strafmaximum: 2/3
1. Misdrijf (dus geen overtreding)
2. Voornemen
o Moet zijn gericht op een bepaald misdrijf
o Betreft opzetvorm
o In de regel volstaat voorwaardelijk opzet
o Tenzij bijzondere opzetvorm in gronddelict.....read more
Deze samenvatting is gebaseerd op het studiejaar 2013-2014.
Het recht heeft de taak om zo veel mogelijk conflicten te voorkomen of deze op te lossen in de samenleving. Onder het positieve recht verstaan we het geheel van geldende rechtsregels op dit moment in Nederland. Naast deze term kennen we de termen objectief en subjectief recht. Objectief recht en positief recht zijn synoniem aan elkaar. Een subjectief recht is een recht dat ontleend wordt aan een objectief recht. Een subjectief recht is bijvoorbeeld dat bij het kopen van een computer de één de computer levert en de ander de koopprijs betaalt. Deze subjectieve rechten worden ontleend aan een objectief recht, namelijk artikel 26 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboekboek, kortweg artikel 7:26 BW.
In Nederland kennen we vier rechtsbronnen. De wet, de jurisprudentie, de gewoonte en de verdragen en besluiten van volkenrechtelijke organisaties. De gewoonte is een ongeschreven rechtsbron, maar deze is wel degelijk bindend en kan dus ook in een rechtszaak worden aangevoerd. In Nederland kennen wij het monistisch systeem. Dit houdt in dat interstatelijke verdragen automatisch in het Nederlandse recht worden opgenomen zodra Nederland deze heeft geratificeerd en bekendgemaakt (artikel 93 Grondwet (hierna: GW)). Daarnaast heeft internationaal recht voorrang op Nederlands recht en staat het dus ook boven de Nederlandse wetgeving (artikel 94 GW).
Het recht kan op enkele manieren worden onderverdeeld. Ten eerste is er het onderscheid tussen materieel en formeel recht. Materieel recht heeft als inhoud rechten en plichten. Materieel recht kan dus ook als objectief recht worden gezien. Het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Strafrecht zijn voorbeelden van materieel recht. Formeel recht heeft als inhoud de handhaving van het materieel recht. Het wordt dan ook wel het procesrecht genoemd. Het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en het Wetboek van Strafvordering zijn voorbeelden van formeel recht.
Een compleet andere indeling van het recht is het onderscheid tussen publiek- en privaatrecht. Het privaatrecht houdt de rechtsrelaties tussen burgers in. Oftewel het gaat hier om niet-exclusieve bevoegdheden. Het kopen van een computer bijvoorbeeld is een niet-exclusieve bevoegdheid; in beginsel kan iedereen een computer kopen. Het publiekrecht gaat over exclusieve bevoegdheden. Een voorbeeld is het verlenen van een omgevingsvergunning door de gemeente aan een burger. Alleen de gemeente is bevoegd deze vergunning te verlenen. Let wel: de gemeente hoeft niet altijd publiekrechtelijk op.....read more
Deze samenvatting is gebaseerd op het studiejaar 2013-2014.
In het strafrecht gaat het niet alleen om de techniek maar ook om het bewust zijn van het feit dat het ten alle tijden om mensen gaat. Er zijn verschillende perspectieven om naar het strafrecht te kijken en daarmee een beeld te krijgen hoe er het meest effectief kan worden gewerkt binnen dit rechtsgebied.
Het strafrecht beschermt de maatschappij door misdaden te bestraffen en het beschermt de maatschappij tegen de overheid.
Materieel strafrecht
Materieel strafrecht betreft de voorwaarden voor strafrechtelijke aansprakelijkheid en voor het opleggen van strafrechtelijke sancties. Het stelt grenzen en eisen aan het kunnen geven van straffen. Wanneer iets of iemand niet strafbaar is kan er niet worden bestraft. De strafbare feiten zijn te vinden in het wetboek van strafrecht (Sr). Dit wordt commuun strafrecht genoemd. Het bijzonder strafrecht zijn andere strafbare delicten in aparte wetten, bijvoorbeeld de Opiumwet of de wegenverkeerswet uit de wet in formele zin. Maar er zijn ook strafbare delicten te vinden in de wet in materiële zin zoals de APV.
Strafprocesrecht
Strafprocesrecht is het formeel strafrecht. Het gaat om de manier waarop de strafrechtelijke aansprakelijkheid van een individu kan worden vastgesteld. Dit proces bestaat uit de opsporing, vervolging en de berechting. De grenzen en eisen aan het procesrecht zijn te vinden in het Wetboek van Strafvordering (Sv). Het strafprocesrecht is er niet alleen om het materiële recht te omlijnen maar juist ook voor de waarheidsvinding en het bewerkstelligen van een eerlijk proces.
Doel en grondslag
Met het strafrecht worden problemen bestreden Wanneer er een strafbaar feit wordt gepleegd dient dit te worden aangepakt. Men stelt hoge verwachtingen aan het strafrecht, maar er zijn weinig mogelijkheden.
De grondslag van de straf is vergelding, dat wat misdaan is moet worden rechtgezet.
Om te zorgen dat er niet meer wordt misdaan moet de straf een preventieve werking hebben. Dat kan generale preventie zijn, hierbij wordt er een signaal afgegeven naar de maatschappij waardoor anderen niet dezelfde fout zullen begaan. En ook speciale preventie waarbij de persoon wordt geholpen om niet nog eens de fout in te gaan. Door te straffen wordt het recht weer hersteld. Er is onrecht aangedaan, dat moet worden vereffend om het onrecht weer recht te maken.
Het strafrecht heeft als overheidstaak om eigenrichting te voorkomen en een rechtszekerheid te creëren.
Strafbaar feit
Een strafbaar feit is opgebouwd uit 4 vaste onderdelen waaraan voldaan moet zijn.
Menselijke gedraging. Wanneer de gedraging een handeling betreft noemen we het delict een commissie delict. Wanneer je iets niet doet wat wel van je verwacht wordt, heet het een omissie delict. Gedachtes vallen niet onder een gedraging en kunnen dus ook niet worden bestraft.
Aanvulling op deel 1 en bevat de samenvatting van de verplichte stof van week 4 (Strafrecht met mate + arresten + overige literatuur).
3.2 Verwerkelijking in het strafproces (art. 350 Sv)
Na het voorbereidend onderzoek beslist de Officier van Justitie om te vervolgen. Als hij dit doet, maakt hij de zaak aanhangig door een dagvaarding. Dit is een oproeping aan de verdachte om te verschijnen voor de rechter, in de dagvaarding is ook de tenlastelegging opgenomen. De rechter zal daarna op grond van art. 350 Sv, op grondslag van de tenlastelegging en naar aanleiding van het onderzoek ter terechtzitting, beslissen. Uit art. 350 Sv vloeien 4 vragen voort die in onderstaande volgorde beantwoord moeten worden:
1. Heeft de verdachte het feit begaan?
2. Zo ja, is dat feit strafbaar gesteld?
3. Zo ja, is de verdachte strafbaar?
4. Zo ja, welke straf of maatregel moet worden opgelegd?
De tenlastelegging kan een tirannieke werking hebben nu de OvJ beslist op grond van het opportuniteitsbeginsel waarvoor hij wil vervolgen. De rechter mag dit niet aanpassen van bijvoorbeeld doodslag naar moord. Als vast komt te staan dat verdachte het feit niet heeft begaan, volgt vrijspraak op grond van art. 388 Sv. De tweede vraagt eist dat de OvJ alle bestanddelen van het strafbare feit in de tenlastelegging stelt. Het niet stellen van alle bestanddelen zal geen wettelijk strafbaar feit opleveren. Daarnaast is hij krachtens art. 261 Sv in ieder geval verplicht in de dagvaarding bij de ten laste gelegde feiten een tijd, plaats en de wettelijke voorschriften te vermelden. Als het feit niet strafbaar is gesteld volgt ontslag van alle rechtsvervolging. Dit kan worden uitgesproken indien: a) bestanddelen missen in de tenlastelegging, b) de feiten worden niet gedekt voor de betekenis van een wettelijke term of c) er sprake is van een strafuitsluitingsgrond. Een strafuitsluitingsgrond moet ambtshalve door de rechter worden onderzocht, er kan dan sprake zijn van ofwel een rechtvaardigingsgrond of een schulduitsluitingsgrond. De rechter kan uiteindelijk alleen tot een veroordeling komen indien de eerste drie vragen bevestigend zijn beantwoord.
Het bovenstaande zou kunnen suggereren dat de tenlastelegging en bewezenverklaring steeds identiek zijn. Dit is in de praktijk vaak niet helemaal mogelijk. De Hoge.....read more
Hoofdstuk 1 Een kader voor materieel strafrecht
Paragraaf 1 Onderwerp, opbouw, doelstellingen en beperkingen van dit boek
Het materiële strafrecht staat centraal in dit boek. Onder het materiële strafrecht verstaat men de vaststelling of iemand conform de strafregels strafbaar is. Onder het formele strafrecht verstaat men de procedureregels voor het strafrecht. De gevolgen van strafbaarheid, dat wil zeggen de straf, worden geregeld in het sanctierecht/penitentiare recht.
Paragraaf 2 Dynamische uitgangspunten voor materieel strafrecht
Over het doel van het strafrecht bestaan verschillende rechtstheorieën. De vereningstheorie zegt dat de doelen van het strafrecht zijn: vergelding, generale preventie, speciale preventie en reparatie.
Paragraaf 3 Materieel strafrecht en andere rechtsgebieden
Het materiele strafrecht wordt beïnvloed en gevormd door de sanctiedoeleinden, de inrichting van de strafrechtspleging, de rechtspraak en door het formele strafrecht. Het formele strafrecht eist dat het materiele strafrecht in de delictsomschrijvingen en strafbaarheid praktisch en effectief moeten zijn.
Bovendien beïnvloeden andere rechtsgebieden ook het materiele strafrecht. Het bestuursrecht oefent invloed uit op het materiele strafrecht doordat op bestuursrechtelijk niveau ook handhaving van bepaalde rechtsregels wordt nagestreefd (Wet Mulder).
De beïnvloeding van de andere rechtsgebieden op het materiele strafrecht gaat echter niet heel ver. De zelfstandigheid van andere rechtsgebieden wordt behouden doordat juridische begrippen per rechtsgebied anders kunnen worden ingevuld. Ook juridische theorieën, constructies en ficties kunnen per rechtsgebied een andere invulling krijgen.
Paragraaf 4 Internationale invloeden op het materiële strafrecht
Het materiele strafrecht wordt beïnvloed door internationale mensenrechtenverdragen, doordat de criminaliteit een internationaal georiënteerd karakter krijgt en door de introductie van supranationaal strafrecht (Joegoslavië Tribunaal en het Internationaal Strafhof). De internationale gronderechten die vastgelegd zijn in verdragen kunnen het materiele strafrecht beperken in de strafrechtelijke aansprakelijkheid, terwijl diezelfde grondrechten ook de fundering kunnen zijn voor strafrechtelijke aansprakelijkheid.
Het nationale materiele strafrecht bevat tegenwoordig veel strafbepalingen die van nature in het internationale materiele strafrecht afstammen. Het gaat dan vooral om de delicten die in bijzondere wetgeving staan. Conform art. 16 GW en art. 1 lid 1 Sr is een delictsomschrijving in het nationale recht noodzakelijk voor strafrechtelijke aansprakelijkheid. Doch de interpretatie van een dergelijke bepaling wordt beïnvloedt door het internationale kader.
Ook de Europese Unie heeft effect op het nationale materiele strafrecht. Men spreekt over een positief effect indien de regels uit EU recht worden nageleefd doordat het nationale strafrecht dit vereist. Men spreekt over een negatief effect indien het nationale strafrecht opzij wordt gezet door het EU recht. Vanuit de EU wordt harmonisatie van het strafrecht van de diverse lidstaten nagestreefd, doch de zelfstandigheid van de lidstaten wordt gerespecteerd door gedeeltelijke harmonisatie na te streven. Volgens artikel 83 lid 1 VWEU wordt op bepaalde onderdelen harmonisatie nagestreefd, dit noemt men het Eurostrafrecht. In de praktijk is de invloed van de EU op het materiele strafrecht niet erg groot nu de focus meer ligt op harmonisatie en samenwerking op het gebeid van procesrechtelijke.....read more
Strafbaarheid | Of iemand in aanmerking komt voor strafrechtelijke sancties. |
Materieel strafrecht | De vaststelling of iemand conform de strafregels strafbaar is. |
Formeel strafrecht | De procedureregels voor het strafrecht. |
Sanctierecht/penitentiare recht | De gevolgen van strafbaarheid. |
Vereningstheorie | Een theorie waarbij vergelding, generale preventie, speciale preventie en reparatie centraal staan. |
Vergelding | De straf beoogd leed toe te voegen. |
Generale preventie | Normbevestiging en afschrikking. |
Speciale preventie | Beveiliging en resocialisatie. |
Reparatie | Genoegdoening aan het slachtoffer, herstel van de oude situatie. |
Van codificatie naar modificatie | De wet wordt niet alleen gebruikt om bestaande opvattingen in vast te leggen, maar ook om de opvattingen in de maatschappij te veranderen. |
Disharmonie | Juridische begrippen/theorieën krijgen een andere invulling per rechtsgebied. |
Supranationaal strafrecht | Internationaal recht waarbij de strafrechtelijke aansprakelijkheid en de berechting wordt bepaald. |
Verbindendheid van wettelijke strafbepalingen | De bevoegdheid tot het uitvaardigen van een strafbepaling moet berusten op de wet. |
Strafbepaling | Delictsomschrijving en sanctienorm. |
Delictsomschrijving | Het strafbare gedrag met objectieve en subjectie bestanddelen. |
Objectieve bestanddelen | Opzet en schuld. |
Subjectieve bestanddelen | Wederrechtelijkheid, causaliteit en bijzonderheden van de strafbaarstelling . |
Bestanddelen | De vereisten in de delictsomschrijving. |
Strafbaar feit | Indien de bestanddelen van de delictsomschrijving zijn bewezen. |
Strafrechtelijke aansprakelijkheid | Strafbaar feit, wederrechtelijkheid van het bewezenverklaarde feit en de verwijtbaarheid van de dader. |
Misdrijven | Ernstige strafbare feiten die de bestanddelen schuld dan wel opzet bevatten. |
Overtredingen | Minder ernstige strafbare feiten zonder de bestanddelen schuld of opzet. |
Krenkingsdelict | Delict waarbij een rechtsgoed wordt geschonden. |
Deze samenvatting is gebaseerd op het studiejaar 2013-2014.
Verschillende dimensies van het begrip strafbaar feit
In een rechtstaat behoort de strafbaarheid in de geschreven wet te staan en moet het overeenkomen met het legaliteitsbeginsel.
We spreken over het begrip strafbaar feit in 3 dimensies:
- Het Historische strafbaar feit: de gedraging van iemand in een bepaalde context, leidend tot een bepaald, ongewenst resultaat is een strafbaar feit, omdat de wet dit als zodanig noemt en omschrijft.
- De Wettelijke strafbare feiten: de delictsomschrijvingen die men in de wettelijke strafbepalingen aantreft en waarop in beginsel de algemene bepalingen van het eerste boek van het Wetboek van Strafrecht van toepassing zijn.
Een wettelijk strafbaar feit is de inhoud van de delictsomschrijving. Het is echter zo dat als 3 mensen gezamenlijk iemand dood schieten, er in feiten maar één moordenaar kan zijn. Daarom zijn er bepalingen in het leven geroepen zoals de regeling van deelneming, artikel 47 Sr.
- Het Juridisch strafbare feit: in het strafrecht zijn strafrechtsdogmatische voorwaarden voor strafbaarheid ontwikkeld die nadere condities inhouden om een wettelijke strafbaar gesteld feit inderdaad een strafbaar feit te laten zijn.
De criminologie is de studie die zich bezighoudt met de oorzaken en de achtergronden van criminaliteit, dat wil zeggen van onduldbare gedragingen. Er is pas sprake van een strafbaar feit als het historisch feit dat de letter van de wettelijke delictsomschrijving vervult ook daadwerkelijk voldoet aan de nadere eisen die de strafrechtdogmatiek aan een strafbaar feit stelt en het strafrecht op een voldoende rechtvaardige wijze toepassing vindt.
Zo ontstaan er in de rechtspraak kernvoorwaarden voor strafbaarheid zoals:
- Schuld
- Wederrechtelijkheid
- Causaliteit
Deze voorwaarden zijn bepalend voor de begrenzing van de strafbaarheid.
Als definitie van een strafbaar feit geldt dan ook dat er
a) een menselijke gedraging moet zijn die,
b) een wettelijke delictsomschrijving vervult,
c) wederrechtelijk is en
d) aan schuld te wijten.
Er ontstaan dan 4 lagen. Deze worden vaak aangeduid als de voorwaarden voor strafbaarheid, of ook wel de elementen van het strafbare feit. Deze omvatten meer dan alleen een menselijke gedraging die binnen een wettelijke strafbaar gesteld feit valt.
De bestanddelen van het wettelijk omschreven delict zijn a) de gedraging, b) de omstandigheden van de gedraging en c) de bijkomende voorwaarde van strafbaarheid. De elementen van het wettelijk omschreven delict zijn d) de wederrechtelijkheid en e) de verwijtbaarheid.
De bestanddelen van het wettelijk omschreven delict
A. De gedraging
Diegene die het gedrag onder bepaalde omstandigheden verricht is de dader van het desbetreffende delict. Iedere delictsomschrijving heeft een vorm van een menselijke gedraging. Een dier kan strafrechtelijk gezien geen dader zijn. Er bestaan twee soorten delicten:
- een commissiedelict: een.....read more
Deze samenvatting is gebaseerd op het studiejaar 2013-2014.
Deel I
Afgelopen zomer is de nu 19-jarige Freek geslaagd voor zijn eindexamen en hij heeft
besloten om, voordat hij aan een vervolgopleiding begint, een jaar niets te doen. Hij
heeft een baantje voor drie dagen in de week en brengt de rest van zijn tijd door met
chillen met zijn vrienden. Zijn ouders zijn niet zo gelukkig met de vriendengroep van
Freek: deze jongens zijn een paar jaar ouder dan Freek, slijten hun dagen met rondhangen
en buurtbewoners klagen over overlast van de vriendengroep. Toch mag Freek van zijn
moeder haar Opel Corsa gebruiken, waardoor hij min of meer als chauffeur binnen de
vriendengroep fungeert. Dit doet Freek omdat hij graag bij de groep wil horen.
Op een maandag in september belt vriend Emiel of Freek hem komt halen. Zoals
gewoonlijk voldoet Freek aan dat verzoek en pikt Emiel op bij diens huis. Die vertelt
dat hij heeft afgesproken met Jeroen en dus rijdt Freek naar het huis van Jeroen om hem ook
op te pikken. Emiel en Jeroen vragen of Freek hen even wil helpen met een klusje en ver-
tellen in de auto dat ze naar de woning willen gaan van een gezamenlijke vriendin,
Anna, die met haar ouders in een dorp verderop woont. Zoals Freek ook weet, zijn de ou-
ders van Anna zeer welgesteld en woont de familie in een kast van een huis. Onderweg
luistert Freek naar het gesprek tussen Jeroen en Emiel dat gaat over de slechte verhouding
tussen Anna en haar ouders, die er nooit voor haar zijn omdat ze altijd aan het werk
zijn. Wel is ze haar hele leven overladen met dure spullen, maar die kunnen voor haar
de afwezigheid van haar ouders niet compenseren.
Als Freek in het dorp van Anna arriveert, heeft hij een slecht voorgevoel. Hij probeert
niet meer te luisteren naar het gesprek, maar vangt toch flarden op als “die ouders een
lesje leren”, “wij hebben meer aan die spullen dan zij” en “ik kan nog wel een laptop
gebruiken”. Jeroen en Emiel geven Freek de opdracht om twee straten achter het huis te
parkeren en te wachten tot Emiel en Jeroen terugkomen. Jeroen voegt.....read more
Deze samenvatting is gebaseerd op het studiejaar 2013-2014.
Legaliteit, gedragingen en daderschap
Het strafrecht is sanctierecht, het gaat erom uiteindelijk kunnen bestraffen van de daadwerkelijke schuldigen. Het strafrecht is het zwaarste instrument dat de overheid heeft richting de burger. De voorwaarde waaronder de overheid het strafrecht kan inzetten is strikt bepaald en moet aan allerlei eisen voldoen.
Het strafrecht moet alleen met bepaalde doelen ingezet worden. Een strafdoel kan vergelding zijn. Het leed dat de dader aan het slachtoffer heeft toegebracht moet worden vergolden.
Een ander strafdoel kan preventie zijn. Dit kan speciale of generale preventie zijn. Speciale preventie is het willen voorkomen dat deze dader nog een keer een strafbaar feit pleegt. Dat willen we bereiken door het straffen. Door een gevangenisstraf maak je het hem feitelijk onmogelijk nog een keer een strafbaar feit pleegt. De dader moet van de straf leren en dat moet voorkomen dat hij nog een keer een strafbaar feit pleegt nadat hij de straf heeft uitgezeten.
De generale preventie is dat als de burgers zien dat de overheid de daders aanpakt en dat de veroordeling zorgt voor het opleggen van een straf, dat de burgers een tweede keer gaan nadenken over het plegen van het strafbaar feit. We gaan in het strafrecht uit van een mensbeeld dat de mens de vrije wil heeft om de keuze te maken om wel of niet een strafbaar feit te plegen.
Het laatste strafdoel is de reparatie. Als er een strafbaar feit heeft plaatsgevonden, dat de schade wordt hersteld. Dit kan doordat de dader de schade vergoedt aan het slachtoffer of de dader moet terugbetalen aan de samenleving door de situatie te herstellen zoals voor het plegen van het strafbaar feit.
De strafdoelen zijn in onderlinge samenhang. Steeds wordt in het individuele geval bepaald welke van de doelen het zwaarst wegen bij het inzetten van bepaalde straffen.
Instrumentaliteit en rechtsbescherming zijn twee zijden van een medaille. Als je iets meer richting de instrumentele kant gaat zitten van het strafrecht, heeft dat negatieve gevolgen voor de rechtsbescherming. Die dualiteit is heel bepalend voor de manier waarop je strafrecht ziet.
Rechtsbescherming kent twee facetten. De rechtsbescherming op het niveau van de rechtsgoederen. Strafrecht zet je in ter bescherming van bepaalde rechtsgoederen. Rechtsgoederen kunnen iedereen zijn, zoals slachtoffers van strafbare feiten, maar ook eer en goede naam. Ook de samenleving als geheel kan hieronder gezien worden.
Als de rechtsgoederen beschermd moeten worden via het strafrecht, betekent dat dat het aantasten van die rechtsgoederen strafbaar gesteld wordt. Iemand die dit aantast wordt een verdachte. Diegene wordt dan onderwerp van strafrechtelijk onderzoek. De burger wordt dan dus verdachte en moet worden beschermd tegen al te voortvarend.....read more
Het doel van het strafproces is de juiste toepassing van het materiële strafrecht. Het is er op gericht om schuldigen te bestraffen en te voorkomen dat onschuldigen worden bestraft. Het is lastig om tot een goed evenwicht hiertussen te krijgen. De juiste toepassing vergt materiële waarheidsvinding. Het is echter zou dat er vrijwel nooit een absolute zekerheid bestaat. Het is dan ook belangrijk dat de rechter actief is en onderzoek doet. Bij lichtere zaken kan er ook sprake zijn van consensuele afdoening. Dit houdt in dat er geen rechter is die de straf oplegt, maar bijvoorbeeld de officier van justitie een straf voorlegt (boete).
Bijkomende doelen zijn onder andere het eerbiedigen van de rechten en vrijheden van de verdachte, het eerbiedigen van de rechten en vrijheden van de betrokkenen en procedurele rechtvaardigheid. De functies die het strafproces hiermee beoogt zijn speciale preventie, generale preventie, het voorkomen van eigenrichting, het scheppen van orde en genoegdoening.
Het karakter van het Nederlandse strafproces wordt gekenmerkt door een rechter die uiteindelijk de eindverantwoordelijke is voor de waarheidsvinding. De officier van justitie heeft een magistrale rol. Zij moet ook de belangen van de verdachte in acht nemen en niet blind staren op een veroordeling. Van de verdachte wordt geen actieve bijdrage verlangd, maar tegenspraak is soms wel geboden.
In Nederland hebben we alleen te maken met beroepsrechters. Er is dan geen deelname van leken, denk aan bijvoorbeeld het jury rechtspraak in Amerika. Wat ook typisch is voor Nederland, is dat het OM het vervolgingsmonopolie heeft. Dus alleen het OM heeft het vervolgingsrecht. Artikel 12 Sv kent een correctiemechanisme hierop.
Een ander kenmerk is dat Nederland een heel efficiënt strafproces kent. Het strafproces is vaak een papieren proces. Getuigen op zitting bijvoorbeeld is meer een uitzondering dan een regel. De efficiëntie komt ook tot uitdrukking in het feit dat er veel zaken buiten de rechter om worden behandeld.
Het bevorderen van rechtszekerheid en het voorkomen van willekeur door te voorzien in voldoende waarborgen dat op een behoorlijke wijze van strafvorderlijke bevoegdheden gebruik wordt gemaakt. Het strafvorderlijk optreden moet in elk geval op hoofdlijnen in de wet zijn geregeld. Hoe meer er op het spel staat hoe belangrijker een wettelijke grondslag is. Een wettelijke grondslag is vereist als een opsporingsmethode zeer risicovol voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing is en als de opsporingsmethode meer dan een beperkte inbreuk op grondrechten en vrijheden van burgers maakt. Als er dus sprake is van een meer dan geringe inbreuk dan is er een wettelijke grondslag vereist.
Indien er geen specifieke wettelijke grondslag is vereist dan moet er wel een aanvullende normering zijn op basis van andere rechtsbronnen. Denk bijvoorbeeld dan aan het verdragenrecht, Eu recht, rechtspraak, beleidsregels, beginselen etc.
Deze samenvatting is gebaseerd op het studiejaar 2013-2014.
Op 31 januari 2012 heeft de Hoge Raad twee arresten gewezen waarin hij zijn extensieve interpretatie van artikel 310 Sr bevestigt en wellicht zelfs uitbreidt. Allereerst gaat het om het arrest ‘De sim-kaart-zaak’ (NJ2012/535). In dit arrest wordt de verdachte veroordeeld wegens diefstal van belminuten toebehorende aan S. Werkgever S. had aan werknemer K. een sim-kaart verstrekt waarmee K mocht telefoneren. Toen deze kaart later werd gevonden door de verdachte heeft hij deze in zijn telefoon gestoken en is daarmee gaan bellen. Wanneer het telecommunicatiebedrijf bij S een hoge rekening aanbied, blijkt het dat de verdachte een aanzienlijk bedrag aan telefoonkosten gemaakt heeft. De verdachte voert vervolgens in cassatie aan dat belminuten niet kunnen gelden als ‘enig goed’ in de zin van artikel 310 Sr. Het cassatieberoep wordt door de Hoge Raad verworpen.
Auteur N. Keijzer maakt in deze annotatie met betrekking tot de sim-kaart-zaak onderscheid tussen twee soorten belminuten. Belminuten R en G zijn volgens hem de tijd welke gedurende daadwerkelijk is getelefoneerd en het in rekening brengen van de kosten van gevoerde gesprekken. Noch de gesprekken noch de duur daarvan brengt men door het bellen in zijn feitelijke macht, deze behoren namelijk tot het verleden. Belminuten R en G zijn dus niet aan te merken als enig goed dat vatbaar is voor wegneming. Echter daarnaast bestaan er Belminuten V, dit zijn vrije belminuten en hebben, in tegenstelling tot belminuten R en belminuten G, betrekking op nog te voeren gesprekken. Hierbij kan gedacht worden aan prepaid belminuten. Door verlies van de sim-kaart kunnen deze belminuten verloren gaan en daarom kunnen deze belminuten gelden als ‘enig goed’ in de zin van artikel 310 Sr.
Ten tweede behandeld N. Keijzer ‘De RuneScape-zaak’. In dit arrest wordt de verdachte en zijn mededader veroordeeld wegen diefstal (met geweld) van virtuele voorwerpen. In het kader van het internetspel RuneScape beschikte P over twee virtuele voorwerpen, een masker en een amulet. Vervolgens hebben de verdachte en zijn mededader, nadat ze P met geweld hadden gedwongen tot inloggen, deze virtuele voorwerpen uit P zijn account overgebracht naar die van de verdachte. De verdachte voert in cassatie aan dat virtuele voorwerpen niet kunnen gelden als ‘enig goed’ in de zin van artikel 310 Sr. Het cassatieberoep wordt door de Hoge Raad verworpen.
Auteur N. Keijzer maakt in deze annotatie met betrekking tot de RuneScape-zaak onderscheid.....read more
Hoorcollege 7 Materieel Strafrecht
Plaatsbepaling
Art 51 Sr: wie kunnen dader van een strafbaar feit zijn?
1. Natuurlijke personen
- Fysieke plegers
- Deelnemers (medeplegers, uitlokkers, doen plegers)
- Functionele daders/plegers
- Feitelijke leidinggevers en opdrachtgevers
2. Rechtspersonen
- Vooral de privaatrechtelijke rechtspersonen
- Met rechtspersonen gelijk te stellen entiteiten volgens art. 51 lid 3 Sr (Vof, maatschap e.d., zie overzicht in Werkboek)
- Publiekrechtelijke rechtspersonen?
Functioneel daderschap (1)
Kern en achtergrond
- Strafrechtelijke aansprakelijkheid van natuurlijk persoon als pleger voor feitelijk door een ondergeschikte uitgevoerd strafbaar feit vanwege functionele verantwoordelijkheid
- Past in samenleving waarin organisaties en verbanden in het dagelijks leven actief zijn
- De kern is gelegen in de strafrechtelijke aansprakelijkheid (als dader) voor een feitelijk gezien door een ander uitgevoerd strafbaar feit
o Hieraan ligt de interpretatie van de delictsomschrijving ten grondslag
o Functionele betrokkenheden van personen komen steeds meer naar voren -> dit zie je met name in de sociaaleconomische context (zie arrest IJzerdraad uit 1954) maar geldt in het algemeen
Uitbreiding van strafrechtelijke aansprakelijkheid
- Naast fysieke pleger ook functionele pleger
- Soms is alleen functionele pleger normadressaat
- Er zijn delicten waarbij het functioneel daderschap uitgesloten is
Toerekeningsconstructie
- Gedraging van fysieke pleger wordt toegerekend aan een ander
- Alleen toerekenen indien voldaan aan bepaalde criteria
- Expliciete toepassing in de rechtspraak is schaars
o Komt bijvoorbeeld niet expliciet naar voren in bewijsvoering
o Er is een vrij fikse overlap met de deelnemingsregeling
o Sinds 1976 zijn ook rechtspersonen aansprakelijk (via art. 51 Sr)
Functioneel daderschap (2)
Kernoverweging uit HR IJzerdraad
- Een eenmanszaak is een rechtspersoon zonder rechtspersoonlijkheid
- Eenmanszaak had een partij ijzerdraad ingevoerd vanuit Finland naar Nederland
- Hiervoor was een aanvraagformulier voor vergunning nodig
- Eigenaar eenmanszaak liet dit formulier door de exportmanager invullen (valsheid in geschrifte)
- Rechtsvraag: kan de eigenaar van de eenmanszaak hier aansprakelijk gesteld worden als dader?
- Hof: Ja
- HR: Niet erg duidelijk wat de betrokkenheid van de verdachte was
- Kernoverweging (p.43 linksonderin bundel)
o ‘’Dat toch handelingen (…) slechts dan waren aan te merken als gedragingen van verd., indien verd. erover vermocht te beschikken, of die handelingen al dan niet plaatsvonden, en deze behoorden tot de zodanige, welker plaatsvinden blijkens den loop van zaken door verd. werd aanvaard of placht te worden aanvaard’’
o Twee hoofdvereisten (cumulatief) -> Ijzerdraadcriteria
§ Beschikkingscriterium
· Beschikkingsmacht
· Feitelijke zeggenschap, al dan niet met juridische zeggenschap
· Kunnen ingrijpen en/of kunnen bewerkstelligen
§ Aanvaardingscriterium
· Een bepaalde houding met een wilselement
· Hoeft niet expliciet te blijken; kan volgen uit stelselmatig gedrag, onvoldoende toezicht
· En uit niet naleven zorgplicht
· Bevat wilselement (aanvaarden -> associatie met voorwaardelijk opzet, maar is niet hetzelfde!!)
· Aanvaarding hoeft niet expliciet te blijken
o Kan ook uit stelselmatigheid/onvoldoende toezicht blijken
· Uitbreiding: schending van de zorgplicht/onvoldoende zorg door de dader om het feit te voorkomen valt nu ook onder het aanvaardingscriterium
Aansprakelijkheid van de rechtspersoon
Invoering art. 51 Sr in 1976
- Waarom geen strafrechtelijke aansprakelijkheid.....read more
Hoorcollege 8 Materieel Strafrecht
HR Zwarte Ruiter 1957
- Tenlastelegging van 20 feiten: o.a. poging tot doodslag en meerdere overvallen
- Opgepakt en veroordeeld
- Werd volgens lange tenlastelegging bestraft -> 15 jaar cel + tbs met dwangverpleging -> verminderd toerekeningsvatbaar verklaard -> zie noot arrest van Willem Pompe
Strafrechtelijke sanctietoemeting
- HR de zwarte ruiter
o De casus
o Recapitulatie week 39: verminderde toerekenbaarheid
o De toegemeten sancties
o Straf naar de mate van schuld?
Rechtvaardiging van het strafrecht en de straf
- Strafrecht als probleem
o Hoge verwachtingen en beperkte mogelijkheden
o Ingrijpende overheidsmacht
§ Materieel strafrecht maakt strafoplegging mogelijk (leedtoevoeging), strafproces kent allerlei ingrijpende bevoegdheden etc.
- Waartoe bestaat (materieel) strafrecht
o Hoofddoel: voorkomen van eigenrichting
o Achtergrond: maatschappelijk contract-denken
§ Iedere burger staat een klein deel van zijn individuele vrijheid af -> al deze deeltjes worden door de overheid gebruikt om overige individuele vrijheden te beschermen
- Rechtvaardiging van de straf
o Absolute theorieën
o Relatieve theorieën
o Verenigingstheorieën
Retributivisme
- Vergelding als grondslag van de straf
o Absolute theorie: rechtvaardiging straf staat los van de effect (omdat is misdaan; quia peccatum)
o Bestraffing van schuldigen is verdiend en daarmee intrinsiek goed
§ ‘’schuldigen verdienen straf op grond van het feit dat ze een strafbaar feit hebben gepleegd in het verleden’’
§ Retrospectief: er wordt teruggekeken in de tijd naar het strafbare feit, de schuldige wordt gestraft
o Proportionaliteit van de straf
§ Straf mag niet onnodig zwaar zijn (niet zwaarder dan de ernst van het feit en de schuld van de dader) -> straftoemetingsschuld
o Herstel van een balans
§ Verstoring in het maatschappelijk evenwicht door strafbare daad
§ Balans moet worden vereffend/hersteld/vergolden -> gebeurt door middel van strafoplegging
- Twee varianten van de retributivistische theorie (vergeldingsdenken)
o Positief retributivisme: gerechtigheid eist bestraffing van schuldige (theorie van Emmanuel Kant) -> iedere dader die schuldig wordt bevonden, moet per se een straf ondergaan -> rigide manier van denken
§ Bezwaar tegen deze theorie door Keizer: het ‘’waarom’’ ontbreekt
o Negatief retributivisme: alleen schuldige mag (niet moet) worden bestraft
§ Straffen is een plicht (geen noodzaak) -> in evenredigheid met de ernst van het feit en de schuld van de dader
Utilitarisme
- Verwachte nut als grondslag van de straf
o Relatieve theorie: rechtvaardiging straf is gebonden aan de effecten (opdat niet wordt misdaan; ne peccetur)
o Nut van bestraffing ligt in reductie en preventie van criminaliteit
§ Er wordt dus niet gestraft opdat er iets in het verleden is bestaan, maar opdat het in de toekomst niet opnieuw wordt begaan
o Straf is dus geen ‘recht’ maar een instrument voor het bereiken van toekomstige doelen
o Prospectieve oriëntatie
o ‘’De staat is eigenlijk een soort noodzakelijk kwaad in de samenleving, die tot stand komt doordat ieder lid van de samenleving een klein deeltje van zijn eigen vrijheid opoffert aan de soeverein om het volk te beschermen’’ -> sociaal-contract denken van Cesare Beccaria (je hebt een instrument nodig om tegen heerszuchtige en egoïstische neigingen van leden van.....read more
Hoorcollege 6 Materieel Strafrecht
Plaatsbepaling
- Deelneming is uitbreiding van strafrechtelijke aansprakelijkheid
· Uitgangspunt is aansprakelijkheid van de pleger -> diegene die alle delictsbestanddelen zelf vervult
· Deelneming leidt tot aansprakelijkheid van diegenen die een bijdrage aan het delict hebben geleverd
· Betrokkenheid van meer personen kan een delict bedreigender en ernstiger maken -> er zijn strafbare feiten die niet door slechts één persoon kunnen worden gepleegd (bijvoorbeeld een bankoverval).
· Voorafgaande (consecutieve) en gelijktijdige (simultane) vormen van deelneming
· Meervoudige (als betrokkene op verschillende manieren betrokken bij het strafbare feit) of samengestelde (keten van deelnemingen) deelneming
· Bijdrage aan een strafbaar feit na voltooiing van dat feit kan niet als deelneming gezien worden (in de loop der tijd kan het wel meewegen met de vaststelling van deelneming)
Plegers
Doen plegers
Uitlokkers Daders
Medeplegers
Medeplichtige
Algemene kenmerken deelneming
Accessoriteit-vereiste
· Alleen deelneming als een strafbaar feit is begaan (inclusief poging of voorbereiding). Medepleging is niet als zodanig strafbaar, maar moet betrekking hebben op een bepaald gronddelict.
· Een rechtvaardigingsgrond geldt ook voor een deelnemer (als één van de deelnemers in noodweer heeft gehandeld, kunnen de andere deelnemers ervan profiteren, want het neemt de wederrechtelijkheid van het ten laste gelegde feit weg) -> de schulduitsluitingsgrond niet.
· In beginsel kan er geen sprake zijn van een poging tot deelneming, tenzij art. 46a Sr -> poging om iemand te bewegen tot het tot het begaan van het strafbare feit (mislukte uitlokking).
Dubbel opzet-vereiste
- Opzettelijk verrichten van de deelnemingsgedraging
- Opzet op het grondfeit -> doleuze delicten
· Globaal opzet
· Voorwaardelijk opzet volstaat
· Geen opzet vereist t.a.v. geobjectiveerde bestanddelen
· Kwestie van uiteenlopend opzet
Doen plegen
Kern van doenplegen
· De doenpleger is diegene die het feit pleegt door tussenkomst van een ander die als werktuig fungeert voor de doenpleger. Hij zorgt ervoor dat iemand anders een strafbaar feit pleegt (denk aan het melk- en waterarrest. De doenpleger is strafbaar, de tussenpersoon niet.
Vereisten
- Feitelijke gedraging door een ander laten verrichten
- Straffeloosheid van feitelijke pleger (bv opzet ontbreekt, of op een strafuitsluitingsgrond beroepen)
- Dubbel opzet -> op het doen verrichten van de feitelijke gedraging door een ander en op het grondfeit.
- Accessoriteit: het grondfeit (incl. poging of voorbereiding) is voltooid.
Afbakening met uitlokking
Bij doen plegen is vereist dat de feitelijke pleger straffeloos is, bij uitlokking is dit geen vereiste.
Uitlokken
Kern van de uitlokking
· Door het aanwenden van bepaalde uitlokkingsmiddelen een ander bewegen tot het begaan van een strafbaar feit
· Gaat aan strafbare feit vooraf (voorafgaande deelneming)
Vereisten
1. Uitlokkingsmiddel uit art. 47 lid 1 sub 2 Sr (bv smeken valt er niet onder)
2. Psychische causaliteit -> het gewekte wilsbesluit om een strafbaar feit te gaan plegen -> er is sprake van uitlokking als de uitgelokte voorafgaand van het feit niet het plan had om het feit te begaan, maar na de uitlokking wel
3. Dubbel.....read more
Het materiële strafrecht
Het geheel van rechtsvoorschriften dat aangeeft voor welke gedragingen straf [kan of] behoort te worden toegepast en waarin de straf behoort te bestaan (= voorganger van onze docent; Pompe)
Het algemeen deel (boek 1 van wetboek van strafrecht, algemene leerstukken van strafrechtelijke aansprakelijkheid) en het bijzonder deel
Het strafprocesrecht
Het strafprocesrecht bepaalt hoe en door wie wordt onderzocht of een strafbaar feit is begaan en door wie en naar welke maatstaven daarover en over de daaraan te verbinden strafrechtelijke sancties wordt beslist (Corstens/Borgers)
Het strafprocesrecht normeert de schakel tussen het strafbare feit en de (in beginsel) door de rechter op te leggen sanctie
Schakel tussen vermoeden strafbaar feit en de straf zelf. De route daartussen.
Het strafrechtelijk sanctierecht
Het strafrechtelijk sanctierecht regelt de inhoud en wijze van tenuitvoerlegging van de strafrechtelijke sancties
Overtredingen worden door de kantonrechter behandeld.
Ernstige strafbare feiten/misdrijven worden door de rechtbank behandeld.
50/50 OM en rechter, meer dan 90% van de gevallen worden veroordeeld.
Overheid is de enige die een strafvervolging
Publiekrecht: burger die dus iets misdaan heeft, worden beoordeeld door het OM (officieren van justitie) en ze zitten magistratuur (rechters)
Individuen, burgers staan allemaal stukje van hun vrijheid af > democratische rechtsstaat, stoppen dit in een publiek lichaam (overheid) zodat de mensen zo goed mogelijk worden beschermd.
De burger mag zelf niet voor eigen rechter, officier van justitie spelen > doorgegeven aan
Deze aantekeningen zijn gebaseerd op het vak Materieel Strafrecht in 2015-2016.
Bevat aantekeningen bij de eerste 11 hoorcolleges en werkgroepen 3 t/m 9.
In dit college wordt praktische informatie gegeven over hoe het vak materieel strafrecht eruit ziet, wat je kan verwachten, hoe het tentamen eruit zal zien, accenten van dit vak en ten slotte wordt er een inleiding in het materiële strafrecht gegeven.
Materieel strafrecht is een onderdeel van de drie bachelorvakken over strafrecht. De andere twee zijn inleiding strafrecht en strafprocesrecht. Het vak materieel strafrecht ziet op de strafrechtelijke aansprakelijkheid. Wie, waarom, wanneer, maar ook wie, waarom en wanneer niet? Hierbij horen de leerstukken, waar in dit vak de ondergrenzen belangrijk zijn. Wanneer is er minimaal sprake van het desbetreffende leerstuk? Wat zijn de lichtste criteria? Hierbij wordt ook genoemd dat voorwaardelijk opzet een belangrijk onderdeel vak is, aangezien dit de lichtste vorm van opzet is. Voorwaardelijk opzet: het wetens en willens een aanmerkelijke kans aanvaarden.
Het materiële strafrecht bepaalt wie wanneer en waarom strafrechtelijk vervolgd zou kunnen worden. Of dit gebeurt en hoe dit gebeurt is strafprocesrecht. Materieel strafrecht ziet alleen op de strafrechtelijke aansprakelijkheid. Essentieel voor strafrechtelijke vervolging zijn de strafbaarstellingen. Dit zijn de wetsbepalingen die bepaalde gedragingen verbieden. Dit zijn dus de artikelen uit Sr als 287, 310, 350 Sr en nog vele anderen, maar dit zijn vrij bekenden. Indien bestanddeel voor bestanddeel bewezen kan worden dat deze gedraging plaats heeft gevonden, dan is er sprake van een strafbare gedraging. Daarna kan er nog gekeken worden naar rechtvaardiging of strafuitsluiting, maar dat is pas relevant op een later moment.
De belangrijkste bron van het strafrecht is het Wetboek van Strafrecht (Sr). Dit omdat het legaliteitsbeginsel strafvervolging verbiedt.....read more
Het eerste hoorcollege geeft een inleiding van het strafprocesrecht en zal nader ingaan op de aard en het doel van de strafvordering en het EVRM. Het tweede hoorcollege gaat over het voorbereidend onderzoek. Beide colleges worden gegeven door dhr. Keulen.
Het hoofddoel van de strafvordering is het verzekeren van de juiste toepassing van materieel strafrecht. Voorbeelden daarvan zijn diefstal en moord. In het opsporingsonderzoek betekent dat dat het strafbare feit opgehelderd dient te worden: is er sprake van diefstal? Vervolgens moet men de aanwijzingen uit het vooronderzoek concretiseren in de procedure. Wanneer men dan kan vaststellen dat de verdachte schuldig is ten aanzien van diefstal, dan is het straf- procesrecht juist toegepast. Het hoofddoel is tweeledig. In de eerste plaats moeten schuldigen gestraft worden en ten tweede moet worden voorkomen dat onschuldigen worden gestraft. De laatste doelstelling weegt zwaarder dan de eerste doelstelling, zo blijkt uit artikel 338 Sv: “Het bewijs dat de verdachte het tenlastegelegde feit heeft begaan, kan door de rechter slechts worden aangenomen, indien hij daarvoor uit het onderzoek op de terechtzitting oor de inhoud van wettige bewijsmiddelen de overtuiging heeft bekomen.” Dit betekent echter niet dan men voor 100% overtuigd moet zijn van de schuld van een verdachte. Twijfel is aanvaardbaar, zo blijkt uit het Lucia de B-arrest. In dit arrest bleef Lucia de B. ontkennen dat ze kleine kinderen had vermoord in het ziekenhuis waar ze werkte. Ondanks het feit dat ze bleef ontkennen, werd ze wel vervolgd. Het dagboek dat ze bijhield speelde een belangrijke rol ten aanzien van het bewijs, waardoor de rechtbank haar toch heeft veroordeeld. Na herziening kwam men pas tot vrijspraak. Het strafrecht dient haar functie niet, wanneer men 100% overtuigd moet zijn, omdat dan bijna iedereen wordt vrijgesproken. Het tweeledige hoofddoel omvat enkele waarborgen. De waarborgen verschillen ten aanzien van zware en lichte delicten. In een strafbeschikking kan de officier van justitie een OM-afdoening opleggen. Dit is bij lichte delicten aanvaardbaar, maar niet bij zware delicten, omdat daar andere waarborgen een rol spelen. Bij zware delicten zal men tot langere gevangenisstraffen moeten komen, wat niet mogelijk is via OM-afdoening. Aangezien de kosten van het strafprocesrecht dienen te worden betaald door de belasting- betaler, moet men afwegingen maken met betrekking tot de waarborgen.
Het hoofddoel is niet de enige verklaring voor de manier waarop de strafvordering is ingericht. Wat ook meetelt is de eerbiediging van de rechten en vrijheden van de verdachte. Zo heeft een verdacht het zwijgrecht op grond van artikel 29 Sv en bestaat er een limitering van het voorarrest. Artikel 29 Sv bepaalt: “In alle gevallen waarin iemand als verdachte wordt gehoord, onthoudt de verhorende rechter of ambtenaar zich van alles wat de strekking heeft een verklaring te verkrijgen, waarvan.....read more
Bevat oefenvragen ter voorbereiding op het tentamen, inclusief antwoordsleutel
Op 09 december 2009 gaat de 19-jarige Sjoerd naar zijn lokale buurtsuper om daar lekkernijen te gaan stelen. Aangezien de buurtsuper al vaker het slachtoffer is geworden van winkeldiefstallen heeft de eigenaar een particulier beveiligingsbureau ingeschakeld. De aanwezige particuliere beveiliger die in de winkel een oogje in het zeil houdt, doet zijn werk goed en Sjoerd merkt dat hij continu in de gaten wordt gehouden door de beveiliger. Sjoerd probeert de blik van de beveiliger te ontwijken, maar dit lukt hem niet.
Sjoerds kansen keren op het moment dat er twee Marokkaanse jongens de winkel binnenlopen. Vanaf dat moment is de aandacht van de beveiliger voor Sjoerd onmiddellijk verdwenen. Sjoerd ziet zijn kans schoon om even flink in één van de schappen met lekkernijengoed te graaien en in een paar seconden heeft hij zijn jas- en broekzakken goed gevuld met Marsen, KitKats en ander lekkernijengoed. Als hij de twee Antillianen ziet naderen, loopt hij snel verder en doet hij alsof er niets aan de hand is. De Marokkaanse jongens blijven ongeveer een minuut staan bij hetzelfde schap waar Sjoerd even daarvoor stond. Beide jongens is niet ontgaan dat de beveiliger hen opzichtig volgt en vanaf een afstand in de gaten blijft houden. Geïrriteerd door het gedrag van de beveiliger, waaruit in hun ogen onmiskenbaar een stereotiep vooroordeel spreekt, lopen zij in stevige pas langs de kassa richting de uitgang van de winkel, hun handen ondertussen diep in de jaszakken van hun bomberjacks houdend.
Als de beveiliger de jongens volgt, passeert hij het haast leeg gegraaide schap, waarvan hij weet dat het een paar minuten geleden nog helemaal was gevuld. Daarop snelt hij naar de uitgang en verspert deze, om vervolgens beide Marokkaanse jongens aan te houden en te fouilleren.
Kan de beveiligingsmedewerker de Marokkaanse jongens op het moment dat hij hun wil gaan fouilleren aanmerken als verdachten in de zin van art. 27 Sv? Ga er voor vraag 2, ongeacht uw antwoord bij vraag 1, vanuit dat beide jongens zijn aan te merken als verdachte.
Is de fouillering door de beveiligingsmedewerker rechtmatig?
Hoe zou uw antwoord onder a. luiden indien de fouillering had plaatsgevonden door een agent, nadat deze door de beveiligingsmedewerker was geïnformeerd over hetgeen hij in de winkel had waargenomen?
Als de beveiliger druk bezig is met het fouilleren van de tweede Marokkaanse jongen, probeert Sjoerd langs het drietal naar buiten te glippen. Hij struikelt echter over de drempel en valt voorover op de grond. Het lekkernijengoed dat hij in zijn jas- en broekzakken had verstopt schiet alle kanten op, zodat de grond om hem heen ligt bezaaid met lekkernijengoed. Na zijn val weet Sjoerd echter snel op te krabbelen en half op zijn voeten staand en zonder om zich heen te kijken sprint hij de winkel uit. Als hij de winkel uit rent, botst hij op straat tegen een nietsvermoedende bejaarde.....read more
In de zomer van 2010 gaat de in Arnhem woonachtige Simon op vakantie naar Spanje. Dat doet hij ieder jaar. Hij verblijft in een gehuurd appartement aan de Spaanse kust, vlak bij Barcelona.
Als Simon begin augustus vanuit Spanje terug naar Nederland rijdt, wordt zijn auto vlak na het passeren van de Nederlandse grens aan een zogenaamde vakantiecontrole onderworpen. Met dergelijke jaarlijkse controles wil het Korps Landelijke Politiediensten de veiligheid op de weg in de vakantietijd vergroten. Daarom worden personenauto’s steekproefsgewijs aan een controle onderworpen.
Simon wordt door motoragenten naar een parkeerplaats gedirigeerd waar een mobiele keuringsinstallatie staat. De KLPD-agent sommeert Simon zijn auto op een mobiele brug te rijden, zodat ook de onderkant van de auto kan worden gecontroleerd. Als de auto op de brug staat, blijkt dat er aan de onderkant van de wagen metalen constructies zijn bevestigd, waarin zich pakketjes bevinden. Die pakketjes bevatten, zo blijkt na controle door de politie, flinke hoeveelheden heroïne. In totaal gaat het om 10 kilogram.
Simon wordt door KLPD-agenten direct aangehouden op grond van verdenking van overtreding van de Opiumwet. Meer in het bijzonder gaat het om verdenking van het opzettelijk invoeren van heroïne (art. 2, aanhef en onder A, Opiumwet juncto art. 10 lid 5 Opiumwet). Simon sputtert hevig tegen. Hij roept dat hij erin is geluisd.
Bij het beantwoorden van de onderstaande vragen kunt u ervan uitgaan dat de verkeerscontrole rechtmatig is geschied en dat de resultaten van die controle mogen worden gebruikt in de strafzaak tegen Simon.
Stel dat de aanhouding rechtmatig was en dat Simon aansluitend op rechtmatige wijze in verzekering is gesteld. De officier van justitie is van oordeel dat Simon langer in voorarrest moet blijven. Hij vordert daarom tijdig bij de rechter-commissaris de inbewaringstelling van Simon. In zijn vordering stelt de officier van justitie dat het onderhavige delict een maximale gevangenisstraf van twaalf jaar kent, en dat deze strafbedreiging aangeeft hoe ernstig deze zaak is. Om die reden is inbewaringstelling op haar plaats, aldus de officier.
Beoordeel of aan de voorwaarden van artikel 67 Sv is voldaan.
Beoordeel de juistheid van het standpunt dat de officier van justitie in zijn vordering inneemt.
Stel: het komt tot een strafzaak. Simon wordt gedagvaard. Tijdens het onderzoek ter zitting betoogt de raadsman dat Simon de heroïne niet opzettelijk heeft ingevoerd. Simon heeft altijd ontkend dat hij opzet op de invoer heeft gehad. Tijdens de zitting verklaart hij:
“Op 5 augustus 2010 ben ik om ongeveer 14.00 uur via de grensovergang bij Maastricht vanuit België Nederland ingereisd. Ik kwam uit Spanje. Ik wist niet dat er pakketten heroïne onder de auto bevestigd waren. Een dag voordat ik naar Spanje ging, heb ik die auto zelf in Arnhem gekocht. Het is een auto uit het jaar 1982 Ik heb er € 3.000,- voor betaald. Ik ben alleen van en naar Spanje gereden. Ik heb tijdens mijn vakantie in Barcelona twee Spaanse jongens ontmoet......read more
Oefentoets Inleiding strafrecht 3
Jan is in het weekend alleen thuis. Dat is voor hem een reden om een mooi feestje te geven. Het feest vindt plaats in de tuin, waarbij ook een vuurkorf wordt aangestoken. Rond twaalf uur besluiten de feestgangers verder te gaan feesten in een kroeg. Omdat het begint te regenen, zet Jan de vuurkorf onder het rieten afdakje van de houten schuur. Hij dooft het vuur in de korf tot een licht smeulend vuurtje. Verder schuift hij voor de zekerheid de in de buurt van de vuurkorf op de grond liggende brandbare voorwerpen aan de kant. Jan vertrekt naar de kroeg. Een half uur later laait het vuur in de vuurkorf op door een opstekende wind, waardoor het vuur overslaat op de houten schuur en deze binnen korte tijd volledig afbrandt. Jan wordt vervolgd voor primair brandstichting (art. 157 Sr) en subsidiair brand door schuld (art. 158 Sr). Op de zitting verklaart hij onder andere dat hij had gehoord dat voor het einde van de avond veel wind was voorspeld.
Vraag 1
De rechtbank besluit Jan vrij te spreken van brandstichting, omdat zij meent dat het opzet van Jan niet kan worden bewezen. Volgens welke redenering mag de rechtbank motiveren dat geen sprake is geweest van opzet? Je mag ervan uitgaan dat alle in de casus genoemde feiten uit bewijsmiddelen blijken. (6 punten)
Vraag 2
Mag de rechtbank brand door schuld bewezen verklaren? (3 punten)
Een zakkenroller leeft op straat. Op een zaterdagavond loopt ze langs een vol terras in Utrecht en pakt ze haar kans. Uit de tas van een gast pikt zij een portemonnee. Dit wordt gezien door een ober en deze waarschuwt de politie en geeft een gedetailleerd signalement op. De politie kan daaraan met grote zekerheid afleiden om wie het gaat. Twee dagen later zien twee agenten de vermoedelijke zakkenroller op straat lopen. Zodra ze de agenten ziet, rent ze weg. Na een achtervolging wordt ze aangehouden op verdenking van diefstal (art. 310 Sr). Ze nemen haar mee naar het bureau. Op maandagavond om 21.00 uur geeft de hulpofficier van justitie het bevel tot ophouden voor onderzoek. De politie slaagt er tijdens het onderzoek niet in de identiteit van de vrouw te achterhalen.
Vraag 3
Waren de politieagenten bevoegd om de vrouw aan te houden? (4 punten)
Vraag 4
Tot welk tijdstip mag de vrouw worden opgehouden voor onderzoek? (3 punten)
Vraag 5
Lees het volgende nieuwsbericht:
www.nu.nl/binnenland/4044175/vervolgt-activist-uitspraak-fuck-koning.html
Waarom is het bericht ten aanzien van de strafbeschikking niet correct? (2 punten)
Vraag 1
Jan heeft in ieder geval niet willens en wetens de brand veroorzaakt.....read more
Op 29 februari 2016 krijgt de politie een melding dat op een parkeerterrein bij Schiphol al enige tijd een auto staat. In de auto bevindt zich een persoon. Het parkeerterrein staat bij de politie bekend als een plek waar regelmatig gestolen telefoons worden verhandeld. De politie trekt het kenteken van de auto na. De auto blijkt op naam te staan van Dmitri Ivanovna. Dmitri is twee jaar geleden al een keer veroordeeld voor heling (artikel 416 Sr).
Politieagenten Simons en Derksen betreden het parkeerterrein en treffen daar de auto aan met een man in de bijrijderstoel. Simons klopt op het raam van de auto en de man stapt uit. Terwijl de man uitstapt, ziet Simons een doos met smartphones die op de grond staat. Met behulp van het identiteitsbewijs van de man stelt politieagent Simons vast dat de man Dmitri Ivanovna is. “Volgens een melding zit u hier al een tijdje. Wacht u soms op iemand?”, vraagt Simons. “Klopt”, zegt de man. “Ik wacht op iemand aan wie ik een telefoon via Internet heb verkocht. De koper zou die hier vandaag komen ophalen. Dat zal nu wel allemaal niet doorgaan, want mijn vriend heeft die telefoon gejat en dat zult u wel niet zomaar laten gebeuren, denk ik.”
a. Is Dmitri, voordat politieagent Simons hem de vraag stelt, te beschouwen als verdachte?
b. Had politieagent Simons aan Dmitri de cautie moeten geven, voordat hij hem de vraag stelde?
Dmitri wordt voor de politierechter gedagvaard wegens heling (artikel 416 Sr). De tenlastelegging luidt:
‘Aan de verdachte wordt tenlastegelegd dat hij op of omstreeks 29 februari 2016 in de gemeente Amsterdam, nabij Schiphol, een smartphone voorhanden heeft gehad, terwijl hij ten tijde van het voorhanden krijgen van die smartphone wist dat het een door diefstal, althans misdrijf, verkregen goed betrof.’
De advocaat voert tijdens het onderzoek ter terechtzitting het verweer dat de tenlastelegging niet voldoende duidelijk is.
a. Wat zijn de functies van een dagvaarding?
b. Beoordeel de haalbaarheid van het verweer van de advocaat.
De officier van justitie eist wegens heling (artikel 416 Sr) een voorwaardelijke gevangenisstraf van twee maanden, met een proeftijd van twee jaar en als bijzondere voorwaarden dat Dmitri gedurende de proeftijd niet op de parkeerplaats bij Schiphol mag komen en geen smartphone voorhanden mag hebben. De advocaat van Dmitri betoogt dat beide voorwaarden ontoelaatbaar zijn, omdat de wet en jurisprudentie daarin niet voorzien. Bovendien betoogt hij dat de duur van de proeftijd te lang is.
Wat vind je van het betoog van de advocaat?
In hoeverre verschilt het oordeel van de Hoge Raad in het arrest Kraken I (HR 2 februari 1971, NJ 1971, 385) van dat van het hof? Gebruik in je antwoord de gebruikte interpretatiemethoden.
a. Uit welke drie aspecten bestaat voorwaardelijk opzet? Bespreek elk aspect.
b. Hoe kan in een concreet geval.....read more
Sinds 12 november 2016 is er in Amsterdam een politiecampagne die burgers oproept 112 te bellen bij een dreigende autokraak. Deze campagne is ingesteld omdat er in Amsterdam veel autokraken worden gepleegd. De politie maakt burgers door middel van posters, YouTube-filmpjes en een website attent op vier concrete signalen die vooraf kunnen gaan aan een autokraak:
Signaal 1- Door autoramen kijken
Signaal 2- Op de uitkijk staan en rondhangen
Signaal 3- Regelmatig terugkomen
Signaal 4- Lang rond een auto hangen
De gepensioneerde accountant Ali is via verschillende kanalen bekend geraakt met ‘de vier signalen’. Als hij op een avond een man ziet kijken in vier auto’s die in een rij voor zijn flat staan geparkeerd, aarzelt hij geen moment en belt onmiddellijk 112. In een kort telefoongesprek verzekert de medewerkster van de alarmcentrale Ali dat de politie eraan komt.
Maar Ali wil de man zelf in de gaten houden en loopt de trap af naar de centrale hal van zijn flat. Vanachter een pilaar krijgt Ali mee wat er gebeurt. Hij ziet dat de man een hamer tevoorschijn haalt uit een rugzak en met die hamer het zijraam van een auto inslaat. Op dat moment beseft Ali dat de politie te laat zal komen en dat hij zelf tot actie moet overgaan. Vol spanning rent hij de hal uit.
Buiten aangekomen ziet Ali duidelijk dat de man iets uit de auto grist en in zijn jaszak stopt. Vervolgens rent de man weg. Ali rent achter hem aan, pakt hem stevig vast en houdt hem aan wegens diefstal met braak (art. 311 lid 1 sub 5 Sr).
Beantwoord de volgende vragen gemotiveerd aan de hand van de relevante wetgeving, literatuur en jurisprudentie.
Is deze aanhouding van de man door Ali rechtmatig?
Omdat Ali heeft gezien dat de man iets in zijn jaszak stopte, besluit hij te onderzoeken wat de man precies heeft weggestopt. Ali opent de jaszak van de man en haalt er een gloednieuwe TomTom (een navigatiesysteem) uit.
Ga er bij de bespreking van de volgende vraag van uit dat de man rechtmatig is aangehouden.
Was Ali bevoegd de man te fouilleren ter inbeslagneming?
Ali houdt de man vast totdat twee politieagenten arriveren. Ali overhandigt één van hen de TomTom en zegt tegen de politieagent dat hij deze TomTom zojuist heeft aangetroffen in de jaszak van de man. De man staat er verdwaasd bij en zegt geen woord. De politieagent doorbreekt de stilte door de man te vragen: “Heeft u deze TomTom soms gestolen en wat bent u van plan om met dit apparaat te gaan doen?”
Schendt de politieagent een rechtsregel door de man meteen deze vragen te stellen?
Helaas is Ali één van de weinige inwoners van Amsterdam die naar aanleiding van de politiecampagne aan de slag gaat. Omdat de campagne weinig effect heeft en er nog steeds veel autokraken worden gepleegd in Amsterdam, stelt het Amsterdamse.....read more
Tentamentickets Inleiding strafrecht 1617
Bron: Tim van Iersel. Ik ben masterstudent aan de Universiteit van Utrecht. Ik schrijf deze tentamenticket in het studiejaar 2016-2017.
Vak: Inleiding strafrecht, 1ste studiejaar.
Vorm:
Op het eindtentamen worden voornamelijk open vragen gesteld over een concrete casus en over algemene stof. Het kunnen toepassen van wet en jurisprudentie op casus is het belangrijkst. Daarnaast worden vaak enkele open vragen gesteld over de stof, zoals: wat is het verschil tussen voorwaardelijk opzet en bewuste schuld?
Competenties:
In dit vak maak je kennis met het strafrecht. Voor iedereen die later met het strafrecht gaat werken (bijv. als rechter, officier van justitie, advocaat) is dit essentiële stof. Je kunt complexere strafrechtelijke problemen niet doorgronden, laat staan oplossen, als je deze stof niet beheerst. Je leert tevens andere belangrijke vaardigheden, zoals zorgvuldig en begrijpend lezen (dit is en blijft een kunst) en het toepassen van abstracte stof op concrete casus (onmisbaar voor de praktijk, ook buiten het juridisch kader).
Inzicht:
• Het kunnen toepassen van wet en jurisprudentie op concrete casus vergt veel oefening. Geef jezelf daarvoor de tijd en de rust. Je bent niet dom, het is gewoon een moeilijk vak.
• Vergeet de basisbeginselen niet: legaliteitsbeginsel (art. 1 Sr), nulla poena (verbod op terugwerkende kracht), lex certa (bepaaldheidsgebod), subsidiariteit, proportionaliteit, etc.
• In strafrechtelijke casus is de tijdlijn belangrijk. Het begint vaak met een dagelijkse situatie waarin er ‘iets’ strafrechtelijk relevants gebeurt. Vervolgens wordt op een bepaalde manier de politie erbij betrokken. Vaak komt daarna de officier van justitie in beeld en vervolgens de rechter. Houdt dit tijdsverloop in de gaten bij het leren van de stof. Welke wetsartikelen, jurisprudentie en leerstukken zijn van toepassing in welke fasen? Bijvoorbeeld: Diefstal – aanhouding door politie (heterdaad/of juist niet)- verhoor – inverzekeringstelling – dagvaarding en tenlastelegging – onderzoek ter terechtzitting – uitspraak door de rechter. Dit zal je helpen om je kennis te ordenen.
• Om verschillende leerstukken uit elkaar te houden, kan het heel handig zijn om overzichten te maken per onderwerp/leerstuk. Maak bijvoorbeeld mindmaps, of stappenplannen, over verdachte, schuld, culpa en opzet, schuld- en strafuitsluitingsgronden, opsporingsbevoegdheden van politie en officier van justitie. Maak een overzicht van de per gebied relevante wetsartikelen en jurisprudentie, plus sleutelwoorden. Dit zal je helpen om tijdens het tentamen snel de juiste verbindingen te leggen.
• De sleutel tot het oplossen van een casus is een stap-voor-stap benadering. Deze benadering wordt vaak geoefend in de werkcolleges, actieve deelname hieraan is zeer aan te raden. Oefenen, oefenen, oefenen. Practice makes perfect.
• Leer jezelf aan om bij een casus snel te herkennen binnen welke juridische kaders de problematiek wel, en ook vooral niet, valt. Gaat het om de bevoegdheden van de politie? Of gaat het om de strafbaarheid van gedrag en het oordeel van de rechter? Is er sprake van een redelijke verdenking van een strafbaar feit en een verdachte? Gaat het om de zwaarte van de straf? Of zit de moeilijkheid hem in de mate van opzet?
• Maak bij ingewikkelde casus een tekening van de partijen en de relevante handelingen. Dit helpt voor het overzicht.
• Probeer niet vlak van te voren nog kennis te stampen, dat gaat alleen maar ten koste van je concentratie tijdens het tentamen. Je kunt complexe stof niet leren of reproduceren onder grote tijdsdruk, zo werkt ons brein niet.
Leren:
• Kennis van de relevante wettelijke bepalingen en jurisprudentie is belangrijk, maar begrip ervan is nog veel belangrijker. Het heeft weinig zin om zaken letterlijk uit het hoofd te leren. Wel is het belangrijk om tijdens het tentamen snel de juiste informatie te kunnen vinden in de wet of in jurisprudentie en deze goed toe te kunnen passen.
• Markeringen met pen of marker in het wetboek en in jurisprudentie kunnen heel handig zijn om tijdens het tentamen snel de relevante passages en rechtsoverwegingen te vinden.
• Het is meestal toegestaan om bij artikelen in het wetboek verwijzingen op te schrijven naar relevante jurisprudentie of andere artikelen, doen! Dit helpt met het snel leggen van essentiële verbanden. Beter te veel dan te weinig. Denk eraan dat bijna alle praktijkbeoefenaars dit ook doen.
• Hoorcollegesheets zijn vaak handige minisamenvattingen van de stof. De docenten stellen deze meestal zorgvuldig samen, maak daar handig gebruik van.
• Maak ter voorbereiding van het tentamen de werkgroepopdrachten opnieuw en controleer je antwoord. Ook het maken van oefententamens is sterk aan te raden. Het liefst minstens drie dagen van tevoren, zodat je met enige rust kunt leren van de fouten die je maakt.
Op het eindtentamen worden voornamelijk open vragen gesteld over een concrete casus en over algemene stof. Het kunnen toepassen van wet en jurisprudentie op casus is het belangrijkst. Daarnaast worden vaak enkele open vragen gesteld over de stof, zoals: wat is het verschil tussen voorwaardelijk opzet en bewuste schuld?
Let op dat je bij Strafrecht zoveel mogelijk op schrijft, bij strafrechtelijke vakken is het zaak dat je antwoord zo uitgebreid mogelijk is en dat je alle relevante arresten noemt en op schrijft waarom ze relevant zijn bij deze desbetreffende casus.
Deze samenvatting is gebaseerd op collegejaar 2012-2013. Bekijk hier ons huidige aanbod.
Druk: 4e 2010
Auteur: C. Kelk
1. Wat is strafrecht?
Strafrecht is het ius puniendi, dat wil zeggen het recht van de staat om burgers te straffen op grond van overtreding van normen en waarden. Het publieke strafrecht wil hiermee ongerichte wraak voorkomen, ofwel voorkomen dat burgers voor eigen rechter gaan spelen waarbij zij de grenzen van het toelaatbare overschrijden. Dit laatste staat bekend als eigenrichting. Volgens velen is het bewaken van de veiligheid en het ordelijk verloop van de samenleving door bepaalde schadelijke en gevaarlijke menselijke gedragingen tegen te gaan door middel van vervolging en bestraffing de belangrijkste functie van het strafrecht.
Het Nederlandse strafrecht bestaat uit een materieel en een formeel gedeelte. Het materiële strafrecht kan gedefinieerd worden als het rechtsgebied dat regelt
welke gedragingen onder welke omstandigheden strafbaar zijn,
waaruit de straffen bestaan en
onder welke voorwaarden het strafrecht mag worden toegepast.
Tot het materiële strafrecht wordt onder andere gerekend:
De algemene bepalingen in het Algemeen Deel van het Wetboek van Strafrecht, inclusief het geheel van alle afzonderlijke strafbepalingen,
Het strafstelsel, de regels betreffende de rechterlijke toepassing van het strafrecht en het executierecht. Dit wordt penitentiair recht genoemd,
De voorwaarden voor vervolgbaarheid, waaraan voldaan moet zijn, voordat het tot toepassing van het strafrecht kan komen.
Het formele strafrecht, ook wel het strafprocesrecht, kan gedefinieerd worden als het rechtsgebied dat voorschriften bevat, die mede kunnen bepalen hoe het strafrecht zich moet verwezenlijken. Het omvat de regeling van de opsporing, vervolging en de berechting van strafbare feiten. Het geeft daarnaast bevoegdheden aan overheidsfunctionarissen en geeft allerlei rechten aan de verdachte en diens raadsman of -vrouw. Het materiële strafrecht bepaalt dus of,.....read more
Deze samenvatting is gebaseerd op collegejaar 2012-2013. Bekijk hier ons huidige aanbod.
Deze samenvatting is geschreven in collegejaar 2012-2013.
Meerkeuzevragen
Vraag 1:
Wat is kenmerkend voor de Chicago-school in de criminologie met betrekking tot de oorzaken die zij zocht in de:
a. sociale omstandigheden in woonbuurten
b. erfelijke aanleg van mensen
c. vele verleidingen waar mensen aan bloot staan
Vraag 2:
De politie valt te typeren als een reactieve organisatie. Dit houdt in dat de politie:
a. weinig op zijn omgeving is georiënteerd
b. voor wat betreft zijn input van zaken sterk afhankelijk is van anderen
c. altijd bijstand verleent voor diegene die hulp nodig hebben
Vraag 3:
Criminologie is een multidisciplinaire wetenschap. Dit houdt in dat de criminologie:
a. ook gebruik maakt van inzichten uit andere wetenschappen zoals de psychologie en de
sociologie
b. diverse aspecten bestudeert, zoals het gedrag van daders, slachtoffers en de toepassers van het strafrecht
c. volgens een wetenschappelijke verantwoorde empirische methode uitspraken doet
Vraag 4:
Edwin B wordt op 12 november 2002 door de arrondissementsrechtbank Rotterdam veroordeeld wegens ‘het niet voldoen aan een ambtelijk bevel’ (artikel 184 Sr.). ‘het opgeven van een valse naam’ (artikel 435 sub 4 Sr.) en ‘het niet voldoen aan een identificatieplicht tijdens een voetbalwedstrijd’ (artikel 447e Sr.). Deze feiten zijn afzonderlijk van elkaar gepleegd op verschillende dagen. Wat is de maximale vrijheidsstraf die aan Edwin mag worden opgelegd?
a. Vijf maanden
b. Drie maanden
c. Vier maanden
Vraag 5:
Adriaan S wordt door een ontvankelijke officier van justitie bij geldige dagvaarding opgeroepen om op 19 december 2002 te verschijnen bij de bevoegde rechter. Hem wordt het volgende feit ten laste gelegd: ‘dat hij op of omstreeks 30 november 2000 een goed, te weten een donut, dat toebehoort aan Netto Markt, althans een ander dan verdachte heeft weggenomen met het oogmerk om het zich toe te eigenen (artikel 310 Sr.).’ In het strafdossier zitten diverse processen-verbaal met belastende verklaringen en een door Adriaan ondertekende volledige bekentenis van het ten laste gelegde feit. Op de zitting stelt Adriaan dat het ten laste gelegde feit is verjaard omdat het gaat om een overtreding. Wat zal gelet op de feiten en omstandigheden, de meest waarschijnlijke uitspraak zijn?
a. Veroordeling van Adriaan
b. Niet-ontvankelijkheid van de officier van justitie
c. Ontslag van alle rechtsvervolging
Vraag 6:
Het recht van de verdachte op inzage van de processtukken mag:
Vraag 1.
Volgens Kelk spreekt men over het begrip ‘strafbaar feit’ in drie dimensies. Hiertoe behoort niet:
het historische strafbare feit.
het generaal-preventieve strafbare feit.
het juridisch strafbare feit.
Vraag 2.
Ten aanzien van artikel 1 lid 2 WvSr, het verbod van terugwerkende kracht, geldt voor de vraag wat onder ‘verandering van wetgeving’ wordt verstaan:
de formele leer, waarbij het alleen gaat om strafrechtelijke wetswijzigingen.
de materiële leer, beperkt tot wetswijzigingen die berusten op een gewijzigd inzicht in de strafwaardigheid van het feit.
de onbeperkt materiële leer, waarbij de gehele wetgeving van belang is.
Vraag 3.
Kelk onderscheidt in zijn boek een eng en een ruim wederrechtelijkheidsbegrip. Met betrekking tot beide begrippen is de stelling juist, dat:
de opvatting van de facetwederrechtelijkheid een ruime betekenis aan de wederrechtelijkheid toekent.
de opvatting van wederrechtelijkheid als strijd met het objectieve recht het enge wederrechtelijkheidsbegrip betreft.
de opvatting waarbij wederrechtelijkheid ruim wordt geïnterpreteerd, enigszins parallel loopt aan wat volgens de jurisprudentie onder ‘onrechtmatige’ daad in het privaatrecht moet worden verstaan.
Vraag 4.
De betekenis van opzet doet zich in drie gradaties voor. Dit zijn:
a. willens en wetens handelen, voorwaardelijk opzet en noodzakelijkheidsbewustzijn.
b. kleurloos opzet, willens en wetens handelen en mogelijkheidsbewustzijn.
c. voorwaardelijk opzet, zekerheidsbewustzijn en dolus in causa.
Vraag 5.
Kelk beschrijft een aantal situaties waarin het opzet zich langs een andere weg verwerkelijkt dan wel tot een ander resultaat leidt dan de dader had bedoeld. Tot deze situaties behoort niet de vergissing van de dader in de:
persoon van het slachtoffer op wie hij het heeft gemunt.
strafbaarheid van zijn gedraging.
aard van het object van het delict.
Vraag 6.
Kelk refereert aan enkele nieuwe, wettelijke strafbepalingen waarin culpa in de vorm van roekeloosheid staat opgenomen. Met betrekking tot deze vorm kan worden gesteld, dat:
a. het een merkwaardige splitsing van de culpa betreft, omdat roekeloosheid als synoniem van onbezonnenheid nu juist kenmerkend is voor de culpa als zodanig.
b. de roekeloosheid als een aparte categorie van culpoze misdrijven wordt beschouwd waarvoor lagere strafmaxima gelden.
c. het een onbewust handelen betreft en dus in onze strafrechtsdogmatiek gelijk kan worden gesteld met de onbewuste culpa.
Vraag 7.
Over de redelijke toerekening als causaliteitsleer kan worden gesteld, dat:
de redelijkheid van de toerekening zich primair oriënteert
Deze samenvatting is gebaseerd op collegejaar 2012-2013.
Deze samenvatting bevat:
Hoofdstuk I.1, I.2, I.4.6 en 1.5.1
Hoofdstuk II.1.5 en II.1.6
Hoofdstuk III.1 en III.2 (t/m schema onder Ad 4)
Hoofdstuk IV
Hoofdstuk IX.1, IX.2 t/m IX.2.1, IX.2.4, IX.2.5 (t/m Fouilleren, incl. Inverzekeringstelling), IX.3 (t/m Gevangenhouding), IX.3.4 en IX.4.1
Hoofdstuk IX.3.5, IX.4.2, IX.4.4 tot IX.4.4.2 (Bewijsrecht), IX.4.4.2.3, IX.4.4.2.4, IX.4.4.2.5 en korte beschouwing IX.5
Hoofdstuk X, m.u.v. X.1.1, X.2.6, X.3.2 en X.4.7
Hoofdstuk I.3.1 en I.3.2 ontbreken in deze samenvatting.
1.1 Mensen straffen elkaar
Pijn en leed, mensen brengen elkaar dat toe van meer tot minder, van bewust tot onbewust en van ernstig tot minder ernstig. Een voorbeeld hiervan is een tik geven aan een kind die kattenkwaad uithaalt of pesten en getreiterd worden. Hierin zien wij de behoefte van de eens om bepaalde gedragsnormen in eigen kring nageleefd te zien en deze eigenhandig te vergelden. Tot op zekere hoogte zijn deze reacties ‘normaal’ en vallen deze acties buiten het strafrecht.
Daarentegen is het een ander verhaal als deze reacties escaleren, denk aan een vader die zijn kind mishandelt, de buurman die een stalker neerschiet, de vriendengroep die bushokjes vernielt. Deze reacties gaan te ver en deze handelingen komen dan ook in de sfeer van het officiële publiekrechtelijke strafrecht terecht. De overheid neemt als het ware het recht tot straffen over om zo de eigenrichting tegen te gaan, zodat personen niet te ver kunnen gaan, eigen rechter spelen en buiten proportioneel handelen.
Niet alle delicten vloeien zó duidelijk uit een bestaande verhouding aan mensen (relationele context), denk aan een roofoverval van een supermarkt, het in dronkenschap iemand doodrijden van een fietser, invoer van drugs. De criminologie en de forensische psychiatrie hebben ons toch geleerd dat geen enkel delict los kan worden gezien uit de relationele context waarin de gene die het delict pleegt thuishoort (denk aan een ziekelijke behoefte aan luxe, erbij te horen, een ongelukkig huwelijk etc.)
Het is onmogelijk om in één zin een voor ieder bevredigende karakteristiek te geven van het strafrecht, het raakt niet alleen de samenleving, maar ook de menselijke tragiek die ons allen aangaat. Daarom zijn wij bezig met delinquent gedrag in het algemeen als samenlevingsverschijnsel te verklaren. Hoe meer gedragswetenschappelijke informatie beschikbaar komt over afwijkend en delinquent gedrag, over de betekenis die aan de verschillende soorten gedrag moet worden toegekend en ook over de functie van het strafrecht in de samenleving , hoe meer moeite het soms kost om ‘alles begrijpen is alles vergeven’ te weerstaan en om bij het officiële vertrekpunt van het strafrecht te beginnen, dat wil zeggen bij de technische definitie ervan.
Aan de andere kant is het strafrecht door zijn eigenrichting-kerende vergeldingsdriften-kanaliserende functie onmisbaar als maatschappelijk instituut......read more
Vraag 1.
Welk(e) van de onderstaande stelling(en) is/zijn juist?
Over de rechtvaardiging van het strafrecht kan worden opgemerkt dat:
Stelling I bij absolute vergeldingstheorieën de grondslag en het doel van de straf gescheiden zijn, waarbij het doel specifiek gericht is op generale preventie.
Stelling II bij de verenigingstheorie de rechtsgrond en het doel van het strafrecht niet scherp zijn te onderscheiden, maar beide gericht zijn op bescherming van de samenleving.
a. Stelling I is juist, stelling II is onjuist.
b. Stelling I is onjuist, stelling II is juist
c. Beide stellingen zijn onjuist.
Vraag 2.
Kelk stelt dat wederrechtelijkheid als voorwaarde voor strafbaarheid de objectieve zijde van het delict betreft. Dit betekent dat de voorwaarde van wederrechtelijkheid:
de schending van het gehele strafrecht impliceert, waaronder ook ongeschreven rechtsbeginselen.
de schending van een onderliggende rechtsnorm impliceert, namelijk de schending van het gehele objectieve recht dat alleen het geschreven recht omvat.
de schending van een onderliggende rechtsnorm impliceert, namelijk de schending van het gehele objectieve recht, dat zowel ongeschreven als geschreven recht omvat.
Vraag 3.
Volgens Kelk impliceert culpa:
a. dat een verhoogde graad van aansprakelijkheid van bepaalde beroepsgroepen niet van toepassing is.
b. tevens de wederrechtelijkheid van het handelen welke zal moeten worden afgeleid uit wat in de concrete omstandigheden van handelen als behoorlijk heeft te gelden.
c. dat een geringe domheid of nalatigheid bij het handelen al voldoende is.
Vraag 4.
Met betrekking tot de begrippen culpa (of dolus) in causa en voorwaardelijk opzet stelt Kelk dat beide begrippen normatieve elementen bevatten. Deze elementen:
a. liggen bij de culpa (of dolus) in causa in kenmerken van de persoon zelf en bij voorwaardelijk opzet in de aard van de situatie.
b. liggen bij de culpa (of dolus) in causa in de aard van de situatie en bij voorwaardelijk opzet in kenmerken van de persoon zelf.
c. liggen bij zowel culpa (of dolus) in causa als voorwaardelijk opzet in kenmerken van de persoon zelf.
Vraag 5.
Dolus generalis is een term waarmee Kelk de situatie aanduidt:
waarin iemand handelt met het opzet om te doden zonder een of meer specifiek(e) slachtoffer(s) op het oog te hebben.
waarin het uiteindelijke resultaat precies hetzelfde is als wat de dader heeft gewild, zij het dat dit langs een andere weg is bereikt.
waarin er sprake is van een verkeerd
Deze samenvatting is ggeschreven in collegejaar 2012-2013.
VRAAG 1
Archibald is werkzaam als advocaat en heeft een kantoor ‘aan huis’. Het bedrijfje is gevestigd op hetzelfde postadres als het grachtenpand van Archibald. Voor het overige is het kantoor feitelijk afgescheiden van het herenhuis nu het gesitueerd is op de begane grond en slechts vanaf de straatzijde kan worden binnengegaan terwijl de woning een eigen, andere, ingang heeft. Op een zondag, er is niemand aanwezig en het advocatenkantoor is gesloten, zien twee passerende agenten op brand duidende donkere rookwolken uit de ventilatieroosters van het kantoor van Archibald komen. De twee agenten aarzelen geen moment en gaan direct tot actie over. Ze forceren de voordeur teneinde de beginnende brand te blussen en te voorkomen dat het kantoor en de bovengelegen woning door vlammen worden verzwolgen.
a. Is het handelen van de agenten in casu rechtmatig?
Ga er bij de verdere beantwoording van deze vraag van uit dat het vorenomschreven optreden rechtmatig is geweest.
Na het geblust hebben van het bescheiden brandje kijken de agenten om zich heen in het kantoor van Archibald. Naast de te verwachten normale inrichting van het kantoor zien ze, door een grote bruine deken grotendeels aan het oog onttrokken, twee grote roestige gele vaten staan die voorzien zijn van teksten en symbolen die wijzen op voor de gezondheid zeer schadelijke chemicaliën. De twee agenten weten niet wat ze met de vaten moeten doen en besluiten in al hun wijsheid de officier van justitie te consulteren en hem te vragen of ze de vaten in beslag moeten nemen.
b. In het Wetboek van Strafvordering bestaat voor de opsporingsambtenaren soms een mogelijkheid (bevoegdheid) tot inbeslagneming en soms een plicht tot inbeslagneming. In welke gevallen zijn opsporingsambtenaren krachtens het Wetboek van Strafvordering bevoegd tot inbeslagneming (zonder daartoe verplicht te zijn)? En in welke gevallen zijn zij tot inbeslagneming verplicht? Doet zich één van laatstgenoemde gevallen i.c. voor?
De officier van justitie besluit dat in het belang van het onderzoek de vaten nu beter nog niet in beslag genomen kunnen worden en geeft de agenten telefonisch mee dat ze tegenover de gearriveerde Archibald niets mogen laten blijken betreffende de ontdekte vaten. Wel vindt de officier van justitie het nodig dat opsporingsambtenaren de komende week vaker dan normaal zullen surveilleren in de omgeving van het kantoor van Archibald.
De vaker dan gebruikelijk surveillerende agenten nemen incidenteel waar dat het kantoor veel louche figuren op bezoek krijgt. Ook wordt op een dag waargenomen dat er nieuwe gele vaten, zoals die in het kantoor al eerder waren gezien, de kelder in worden gerold. De officier van justitie, niet begrijpend waar een advocaten-kantoor vaten met chemische stoffen voor nodig heeft, vertrouwt de gebeurtenissen niet langer en besluit in het belang van het onderzoek.....read more
Deze samenvatting is geschreven in collegejaar 2012-2013.
1.1 Wat is de kern van het strafrecht in de praktijk?
1.2 Om welke twee tegenstrijdige belangen gaat het binnen het strafrecht?
1.3 Wat zijn de klassieke bronnen van het (straf)recht.
1.4 Wat is het onderscheid tussen bronnen van recht en bronnen van kennis.
1.5 Wat zijn de algemene rechtsbeginselen?
1.6 Welke andere rechtsbronnen zijn er?
1.7 Wat is een verdrag?
1.8 Noem voorbeelden van verdragen.
1.9 Noem het kenmerk van het Wetboek van Strafrecht en van het Wetboek van Strafvordering.
1.10 Beschrijf onderscheid tussen formeel en materieel recht.
1.11 Beschrijf onderscheid tussen formeel en materieel strafrecht.
1.12 Wanneer wordt de term strafrecht gebruikt?
1.13 Waarin is het formele en materiële strafrecht geregeld?
1.14 Wat wordt onder commuun strafrecht verstaan?
1.15 Wat wordt onder bijzonder strafrecht verstaan?
1.16 Wat is een wet in formele zin?
1.17 Wat wordt verstaan onder lagere wetten?
1.18 Waarom mag de formele wetgever meer dan de ‘lagere wetgever’?
1.19 Wat verstaat men onder beleidsregels?
1.20 Welke tweedeling in strafbare feiten kent het Nederlandse strafrecht?
1.21 Omschrijf het onderscheid tussen misdrijf en overtreding
1.22 Noem voorbeelden van overtredingen.
1.23 Noem voorbeelden van misdrijven.
1.1 De berechting van een strafbaar feit en van de verdachte door de strafrechter.
1.2 Het daadwerkelijk optreden enerzijds en beperking en goede regeling van overheidsmacht anderzijds.
1.3 Wet, rechterlijke uitspraken (‘jurisprudentie’) en rechtsgeleerde literatuur.
1.4 Bronnen van recht kunnen uitsluitend tot stand komen volgens officiële, formele procedures. Hieronder vallen de wetten en de rechterlijke uitspraken.
Onder bronnen van kennis valt, naast de wetten en de rechterlijke uitspraken, ook de literatuur. Bij literatuur gaat het om commentaar op en uitleg van het recht naar de subjectieve mening van de auteur, hier behoeft geen formele procedure voor te worden gevolgd.
1.5 Bepaalde fundamentele uitgangspunten van recht, rechtsstaat en democratie die door de strafrechter gebruikt kunnen worden voor interpretatie van de wet. Ze fungeren zodanig als bron en oriëntatie voor.....read more
Deze samenvatting is geschreven in collegejaar 2012-2013.
Deze samenvatting bij Strafrechtelijke rechtshandhaving van Blad & Van der Hulst is geschreven in 2014
§ 1.1 Inleiding
Wat is strafrechtelijke rechtshandhaving?
Dit is rechtshandhaving met strafrechtelijke middelen.
In dit hoofdstuk wordt strafrechtelijke rechtshandhaving geplaatst in de bredere context van de democratische rechtsstaat. Deze democratische rechtsstaat wordt gezien als een geheel van streefwaarden van onze moderne, open samenleving. De rechtsstaat wordt gekenmerkt door streefwaarden van vrijheid, gelijkwaardigheid en emancipatie.
Hier zal ook de ‘relationele rechtstheorie’ van A.C. ’t Hart en R. Foqué naar voren worden gebracht. Deze ‘relationele rechtstheorie’ is:
“Een ‘grondslagentheorie’ waarin theoretische fundamenten voor het strafrecht worden geconstrueerd, die het mogelijk maken om verstandig (dus in overeenstemming met de streefwaarden van een democratische rechtsstaat) gebruik te maken van het recht om te straffen.”
Een belangrijke grondslag van deze theorie is de idee van het maatschappelijk verdrag (sociaal contract) van Cesare Beccaria. Hij leverde een belangrijke bijdrage aan de rationalisering en humanisering van de bestraffingspraktijk. Het sluiten van een sociaal contract is te vergelijken met het oprichten van bijv. een zangvereniging.
Een andere belangrijke historische grondslag is die van de machtenscheiding (de trias politica) van Montesquieu.
§ 1.2. Het maatschappelijk verdrag van Beccaria
Beccaria is één van de belangrijkste grondleggers van het hedendaagse strafrecht. Hij zocht het fundament voor een geordende, stabiele en veilige samenleving in een (denkbeeldig) sociaal verdrag, dat een gemeenschap van vrije mensen tot stand zou kunnen brengen.
Beccaria’s beeld van dit sociale verdrag is niet dat van een verdrag waarbij de onderdanen zich onderwerpen aan een soeverein (een onderwerpingspact waarvan Hobbes uitging), maar een verdrag dat in het teken staat van vrijheid en veiligheid, die wederzijds moesten worden gegarandeerd.
Het grondmotief voor het sluiten van een sociaal contract is dat er in de natuurtoestand sprake is van een oorlog van allen tegen allen (dus onzekerheid en onvrijheid). Het doel van het sociaal contract is de verzekering van vrijheid. Delen van die vrijheid worden alleen afgestaan en mogen door de beheerder alleen worden gehanteerd ten behoeve van het algemeen welzijn. Een maximaal geluk voor een maximaal aantal onderdanen, moet het doel zijn van de soeverein.
Er moet sprake zijn van gelijkwaardige participatie bij de opstelling van de contractsbepalingen. Die bepalingen kunnen alleen instemming hebben als zij
.....read moreDeze samenvatting is gebaseerd op collegejaar 2012-2013.
Rond de 19e eeuw was Nederland aan de ene kant in de ban van de verzuiling: politieke, maatschappelijke en culturele verdeeldheid wat op gebied van onderwijs leidde tot de schoolstrijd: school aan de overheid of aan de ouders/particulieren? Hoewel tegen het eind van de 19e eeuw vrijwel alle kinderen naar school gingen, zorgde deze ideologische verdeeldheid dat de leerplichtwet met één stem verschil werd ingevoerd. Aan de andere kant kwam het sociaalliberalisme, waarmee geloof ontstond in de maakbaarheid van het individu en de maatschappij, zelfs als er sprake was van degeneratie. Er ontstond aandacht omtrent ‘de gevaarlijke jeugd’ en van hieruit kwam een apart strafrecht voor jeugdigen tot stand. Dit was onderdeel van de nieuwe kinderwetten:
Burgerlijke kinderwet: dit veranderde de vaderlijke macht in de gezamenlijke macht van beide ouders en verschafte de staat het recht in te grijpen in de opvoeding van de ouders (de bevoegdheid om ouders van hun ouderlijke macht te ontheffen (=tijdelijk) of ontzetten (=permanent))
Strafrechtelijke kinderwet: het was gebruikelijk om kinderen niet of minder te straffen dan volwassenen, maar bij veroordeling werd gewoon het volwassenenstrafrecht toegepast alleen dan met een vermindering van het maximum. In 1901 apart strafrecht voor jeugdigen. De meeste regels zijn sindsdien hetzelfde gebleven (bijv. tijdens de zitting gesloten deuren, verdachte verschijningsplicht etc.). De rechter kreeg in 1901 drie nieuwe straffen tot zijn beschikking namelijk de berisping, de geldboete en de tuchtschool, en één opvoedingsmaatregel. Belangrijk in de strafrechtelijke kinderwet was dat maatregelen en sancties in teken van bescherming en opvoeding moesten komen te staan.
19e eeuw: Heropvoeding
De totstandkoming van de strafrechtelijke kinderwetten is het gevolg van de belangstelling hiervoor in Nederland mede door inspiratie van Amerikaanse wetten en de Internationale Kriminalistische Verenigung (IKV) De IKV eiste actieve staatinterventie in maatschappelijke verhoudingen en zag het strafrecht als belangrijke sturingsinstrument hierbij. Haar koers werd aangeduid als de Moderne Richting. De strafrechtelijke kinderwet die uit de moderne richting is ontstaan is echter niet geheel tegen de klassieke richting.
De klassieke richting: terughoudende overheid, waarbij voorop staat rechtszekerheid van het individu en proportionele vergelding van misdadig gedrag. De klassieke richting legde nadruk op persoonlijke schuld en zag het individu als verantwoordelijke.
De moderne richting: maakbaarheid van de maatschappij en het individu. Hierbij nadruk.....read more
Het materiële strafrecht
Het geheel van rechtsvoorschriften dat aangeeft voor welke gedragingen straf [kan of] behoort te worden toegepast en waarin de straf behoort te bestaan (= voorganger van onze docent; Pompe)
Het algemeen deel (boek 1 van wetboek van strafrecht, algemene leerstukken van strafrechtelijke aansprakelijkheid) en het bijzonder deel
Het strafprocesrecht
Het strafprocesrecht bepaalt hoe en door wie wordt onderzocht of een strafbaar feit is begaan en door wie en naar welke maatstaven daarover en over de daaraan te verbinden strafrechtelijke sancties wordt beslist (Corstens/Borgers)
Het strafprocesrecht normeert de schakel tussen het strafbare feit en de (in beginsel) door de rechter op te leggen sanctie
Schakel tussen vermoeden strafbaar feit en de straf zelf. De route daartussen.
Het strafrechtelijk sanctierecht
Het strafrechtelijk sanctierecht regelt de inhoud en wijze van tenuitvoerlegging van de strafrechtelijke sancties
Overtredingen worden door de kantonrechter behandeld.
Ernstige strafbare feiten/misdrijven worden door de rechtbank behandeld.
50/50 OM en rechter, meer dan 90% van de gevallen worden veroordeeld.
Overheid is de enige die een strafvervolging
Publiekrecht: burger die dus iets misdaan heeft, worden beoordeeld door het OM (officieren van justitie) en ze zitten magistratuur (rechters)
Individuen, burgers staan allemaal stukje van hun vrijheid af > democratische rechtsstaat, stoppen dit in een publiek lichaam (overheid) zodat de mensen zo goed mogelijk worden beschermd.
De burger mag zelf niet voor eigen rechter, officier van justitie spelen > doorgegeven aan
Het materiële strafrecht
Het geheel van rechtsvoorschriften dat aangeeft voor welke gedragingen straf [kan of] behoort te worden toegepast en waarin de straf behoort te bestaan (= voorganger van onze docent; Pompe)
Het algemeen deel (boek 1 van wetboek van strafrecht, algemene leerstukken van strafrechtelijke aansprakelijkheid) en het bijzonder deel
Het strafprocesrecht
Het strafprocesrecht bepaalt hoe en door wie wordt onderzocht of een strafbaar feit is begaan en door wie en naar welke maatstaven daarover en over de daaraan te verbinden strafrechtelijke sancties wordt beslist (Corstens/Borgers)
Het strafprocesrecht normeert de schakel tussen het strafbare feit en de (in beginsel) door de rechter op te leggen sanctie
Schakel tussen vermoeden strafbaar feit en de straf zelf. De route daartussen.
Het strafrechtelijk sanctierecht
Het strafrechtelijk sanctierecht regelt de inhoud en wijze van tenuitvoerlegging van de strafrechtelijke sancties
Overtredingen worden door de kantonrechter behandeld.
Ernstige strafbare feiten/misdrijven worden door de rechtbank behandeld.
50/50 OM en rechter, meer dan 90% van de gevallen worden veroordeeld.
Overheid is de enige die een strafvervolging
Publiekrecht: burger die dus iets misdaan heeft, worden beoordeeld door het OM (officieren van justitie) en ze zitten magistratuur (rechters)
Individuen, burgers staan allemaal stukje van hun vrijheid af > democratische rechtsstaat, stoppen dit in een publiek lichaam (overheid) zodat de mensen zo goed mogelijk worden beschermd.
De burger mag zelf niet voor eigen rechter, officier van justitie spelen > doorgegeven aan de overheid.
Strafrecht – rechtsorde – maatschappij: strafrecht onderwerpt de maatschappij aan het strafrecht. Om de maatschappij te ordenen, afkomstig van de overheid
Strafrecht – rechtspositie – justitiabele (verdachte). Niet zomaar een mens van vlees en bloed maar ook maar je bent ook een rechtsobject (iemand die
JoHo can really use your help! Check out the various student jobs here that match your studies, improve your competencies, strengthen your CV and contribute to a more tolerant world
Je vertrek voorbereiden of je verzekering afsluiten bij studie, stage of onderzoek in het buitenland
Study or work abroad? check your insurance options with The JoHo Foundation
There are several ways to navigate the large amount of summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter.
Do you want to share your summaries with JoHo WorldSupporter and its visitors?
Field of study
Add new contribution